DOMINI NOSTRI SACRATISSIMI PRINCIPIS
IUSTINIANI CODEX
LIBER PRIMUS
CJ.1.1.0. De summa trinitate et de fide catholica et ut nemo
de ea publice contendere audeat.
CJ.1.2.0. De sacrosanctis ecclesiis et de rebus et privilegiis earum.
CJ.1.3.0. De episcopis et clericis et orphanotrophis et brephotrophis et
xenodochis et asceteriis et monachis et privilegio eorum et castrensi peculio
et de redimendis captivis et de nuptiis clericorum vetitis seu permissis.
CJ.1.4.0. De episcopali audientia et de diversis capitulis, quae ad ius
curamque et reverentiam pontificalem pertinent.
CJ.1.5.0. De haereticis et manichaeis et samaritis.
CJ.1.6.0. Ne sanctum baptisma iteretur.
CJ.1.7.0. De apostatis.
CJ.1.8.0. Nemini licere signum salvatoris christi vel in silice vel in marmore
aut sculpere aut pingere.
CJ.1.9.0. De iudaeis et caelicolis.
CJ.1.10.0. Ne christianum mancipium haereticus vel paganus vel iudaeus habeat
vel possideat vel circumcidat.
CJ.1.11.0. De paganis sacrificiis et templis.
CJ.1.12.0. De his qui ad ecclesias confugiunt vel ibi exclamant.
CJ.1.13.0. De his qui in ecclesiis manumittuntur.
CJ.1.14.0. De legibus et constitutionibus principum et edictis.
CJ.1.15.0. De mandatis principum.
CJ.1.16.0. De senatus consultis.
CJ.1.17.0. De veteri iure enucleando et auctoritate iuris prudentium qui in
digestis referuntur.
CJ.1.18.0. De iuris et facti ignorantia.
CJ.1.19.0. De precibus imperatori offerendis et de quibus rebus supplicare
liceat vel non.
CJ.1.20.0. Quando libellus principi datus litis contestationem facit.
CJ.1.21.0. Ut lite pendente vel post provocationem aut definitivam sententiam
nulli liceat imperatori supplicare.
CJ.1.22.0. Si contra ius utilitatemve publicam vel per mendacium fuerit aliquid
postulatum vel impetratum.
CJ.1.23.0. De diversis rescriptis et pragmaticis sanctionibus.
CJ.1.24.0. De statuis et imaginibus.
CJ.1.25.0. De his qui ad statuas confugiunt.
CJ.1.26.0. De officio praefectorum praetorio orientis et illyrici.
CJ.1.27.0. De officio praefecti praetorio africae et de omni eiusdem dioeceseos
statu.
CJ.1.28.0. De officio praefecti urbis.
CJ.1.29.0. De officio magistri militum.
CJ.1.30.0. De officio quaestoris.
CJ.1.31.0. De officio magistri officiorum.
CJ.1.32.0. De officio comitis sacrarum largitionum.
CJ.1.33.0. De officio comitis rerum privatarum.
CJ.1.34.0. De officio comitis sacri patrimonii.
CJ.1.35.0. De officio proconsulis et legati.
CJ.1.36.0. De officio comitis orientis.
CJ.1.37.0. De officio praefecti augustalis.
CJ.1.38.0. De officio vicarii.
CJ.1.39.0. De officio praetorum.
CJ.1.40.0. De officio rectoris provinciae.
CJ.1.41.0. Ut nulli patriae suae administratio sine speciali permissu principis
permittatur.
CJ.1.42.0. De quadrimenstruis tam civilibus quam militaribus brevibus.
CJ.1.43.0. De officio praefecti vigilum.
CJ.1.44.0. De officio praefecti annonae.
CJ.1.45.0. De officio civilium iudicum.
CJ.1.46.0. De officio iudicum militarium.
CJ.1.47.0. Ne comitibus rei militaris vel tribunis lavacra praestentur.
CJ.1.48.0. De officio diversorum iudicum.
CJ.1.49.0. Ut omnes tam civiles quam militares iudices post administrationem
depositam per quinquaginta dies in civitatibus vel certis locis permaneant.
CJ.1.50.0. De officio eius qui vicem alicuius iudicis obtinet.
CJ.1.51.0. De adsessoribus et domesticis et cancellariis iudicum.
CJ.1.52.0. De annonis et capitu administrantium vel adsessorum aliorumve
publicas sollicitudines gerentium vel eorum, qui aliquas consecuti sunt
dignitates.
CJ.1.53.0. De contractibus iudicum vel eorum qui sunt circa eos et inhibendis
donationibus in eos faciendis et ne administrationis tempore proprias aedes
aedificent sine sanctione pragmatica.
CJ.1.54.0. De modo multarum, quae ab iudicibus infliguntur.
CJ.1.55.0. De defensoribus civitatum.
CJ.1.56.0. De magistratibus municipalibus.
CJ.1.57.0. De officio iuridici alexandriae.
CJ.1.1.0. De summa trinitate et de fide catholica et ut nemo
de ea publice contendere audeat.
CJ.1.1.1pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Cunctos populos, quos clementiae nostrae regit
temperamentum, in tali volumus religione versari, quam divinum petrum apostulum
tradidisse romanis religio usque ad nunc ab ipso insinuata declarat quamque
pontificem damasum sequi claret et petrum alexandriae episcopum virum
apostolicae sanctitatis, hoc est ut secundum apostolicam disciplinam
evangelicamque doctrinam patris et filii et spiritus sancti unam deitatem sub
pari maiestate et sub pia trinitate credamus. * grat. valentin. et theodos.
aaa. ad pop. urb. constantinop. * <a 380 d. iii k. mart. thessalonica
gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.1.1.1.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Hanc legem sequentes christianorum catholicorum nomen
iubemus amplecti, reliquos vero dementes vesanosque iudicantes haeretici
dogmatis infamiam sustinere, divina primum vindicta, post etiam motus nostri,
quem ex caelesti arbitrio sumpserimus, ultione plectendos. <a 380 d. iii k.
mart. thessalonica gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.1.1.2pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Nullus haereticis mysteriorum locus, nulla ad exercendam
animi obstinatioris dementiam pateat occasio. sciant omnes, etiamsi quid
speciali quolibet rescripto per fraudem elicito ab huiusmodi hominum genere
impetratum sit, non valere. arceantur cunctorum haereticorum ab illicitis
congregationibus turbae: unius et summi dei nomen ubique celebretur: nicaenae
fidei dudum a maioribus traditae et divinae religionis testimonio atque
adsertione firmatae observantia semper mansura teneatur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. eutropio pp. * <a 381 d. iiii id. ian. constantinopoli
eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.2.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Is autem nicaenae adsertor fidei et catholicae religionis
verus cultor accipiendus est, qui omnipotentem deum et christum filium dei uno
nomine confitetur, deum de deo, lumen ex lumine, qui spiritum sanctum, quem ex
summo rerum parente speramus et accipimus, negando non violat, apud quem
intemeratae fidei sensu viget incorruptae trinitatis indivisa substantia, quae
graeco verbo ousia recte credentibus dicitur. haec profecto nobis magis
probata, haec veneranda sunt. <a 381 d. iiii id. ian. constantinopoli
eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.2.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Qui vero isdem non inserviunt, desinant adfectatis dolis
alienum verae religionis nomen adsumere et suis apertis criminibus denotentur:
ab omnium submoti ecclesiarum limine penitus arceantur, cum omnes haereticos
illicitas agere intra oppida congregationes vetemus. ac si quid eruptio
factiosa temptaverit, ab ipsis etiam urbium moenibus exterminato furore
propelli iubemus, ut cunctis orthodoxis episcopis, qui nicaenam fidem tenent,
catholicae ecclesiae toto orbe reddantur. <a 381 d. iiii id. ian.
constantinopoli eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.4pr.: Imperator Marcianus
Nemo clericus vel militans vel alterius cuiuslibet
condicionis de fide christiana publice turbis coadunatis et audientibus
tractare conetur in posterum, ex hoc tumultus et perfidiae occasionem
requirens. * marcian. a. palladio pp. * <a 452 d. vii id. febr.
constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.1: Imperator Marcianus
Nam iniuriam facit iudicio reverentissimae synodi, si quis
semel iudicata ac recte disposita revolvere et publice disputare contendit, cum
ea, quae nunc de christiana fide a sacerdotibus, qui chalcedone convenerunt,
per nostra praecepta statuta sunt, iuxta apostolicas eitiones et instituta
sanctorum patrum trecentorum decem et octo et centum quinquaginta definita esse
noscuntur. <a 452 d. vii id. febr. constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.2: Imperator Marcianus
Nam in contemptores huius legis poena non deerit, quia non
solum contra fidem vere eitam veniunt, sed etiam iudaeis et paganis ex
huiusmodi certamine profanant veneranda mysteria. <a 452 d. vii id. febr.
constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.3: Imperator Marcianus
Igitur si clericus erit, qui publice tractare de religione
ausus fuerit, consortio clericorum removebitur: si vero militia praeditus sit,
cingulo spoliabitur: ceteri etiam hiusmodi criminis rei, si quidem liberi sint,
de hac sacratissima urbe pellentur, pro vigore iudiciario etiam competentibus
suppliciis subiugandi, sin vero servi, severissimis animadversionibus
plectentur. <a 452 d. vii id. febr. constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.8pr.: Imperator Justinianus
Inter claras sapientiae mansuetudinis vestrae laudes,
christianissime principum, puriore luce tamquam aliquod sidus irradiat, quod
amore fidei, quod caritatis studio, edocti ecclesiasticis disciplinis, romanae
sedis reverentiam conservatis et ei cuncta subicitis et ad eius deducitis
unitatem, ad cuius auctorem, hoc est apostolorum primum, domino loquente
praeceptum est: ' pasce oves meas '. * gloriosiss. et clementiss. fil.
iustiniano a. iohannes ep. urb. romae.* <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.1: Imperator Justinianus
Quam esse omnium vere ecclesiarum caput et patrum regulae et
principum statuta declarant et pietatis vestrae reverentissimi testantur
affatus. patet igitur in vobis impletum fore, quod scripturae loquuntur: ' per
me reges regnant et potentes scribunt iustitiam '. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.2: Imperator Justinianus
Nihil est enim, quod lumine clariore praefulgeat, quam recta
fides in principe: nihil est, quod ita nequeat occasui subiacere, quam vera
religio. nam cum auctorem vitae vel luminis utraque respiciant, recte et
tenebras respuunt et nesciunt subiacere defectui. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.3: Imperator Justinianus
Quam ob rem, gloriosissime principum, votis omnibus
exorabitur divina potentia, ut pietatem vestram in hoc ardore fidei, in hac
devotione mentis, in hoc integrae religionis studio sine defectu sui in tempora
longiora conservet: hoc enim et sanctis credimus ecclesiis expedire. scriptum
est enim: ' labiis regit rex ', et iterum: ' cor regis in manu dei, et ubi
voluerit, inclinabit illud '. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.4: Imperator Justinianus
Hoc est enim, quod vestrum firmat imperium, hoc, quod vestra
regna conservat. nam pax ecclesiae, religionis unitas, auctorem facti in
sublime provectum grata sibi tranquillitate custodit. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.5: Imperator Justinianus
Neque enim parva ei vicissitudo a potentia divina tribuitur,
per quem nullis rugis ecclesia divisa secernitur, nullis insertis maculis
variatur. scriptum est enim: ' quia cum rex iustus sederit supra sedem, non
adversabitur sibi quicquam malignum '. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.6: Imperator Justinianus
Proinde serenitatis vestrae apices per hypatium atque
demetrium sanctissimos viros fratres et coepiscopos meos reverentia consueta
suscepimus: quorum etiam relatione comperimus, quod fidelibus populis
proposuissetis edictum amore fidei pro submovenda haereticorum intentione
secundum apostolicam doctrinam, fratrum et coepiscoporum nostrorum
interveniente consensu. quod, quia apostolicae doctrinae convenit, nostra
auctoritate confirmamus. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.7: Imperator Justinianus
Textus autem epistulae talis est: <a. 533 d. viii id.
iun. constantinopoli dn. iustiniano perpetuo augusto iii consule. > victor
iustinianus pius felix inclitus triumphator semper augustus iohanni sanctissimo
archiepiscopo almae urbis romae et patriarchae. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.8: Imperator Justinianus
Reddentes honorem apostolicae sedi et vestrae sanctitati, quod
semper nobis in voto fuit et est, ut decet, patrem honorantes vestram
beatitudinem omnia, quae ad ecclesiarum statum pertinent, festinamus ad
notitiam deferre vestrae sanctitatis, quoniam semper magnum nobis fuit studium
unitatem vestrae apostolicae sedis et statum sanctarum dei ecclesiarum
custodiri, qui hactenus obtinet et incommote permanet nulla intercedente
contrarietate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.9: Imperator Justinianus
Ideoque omnes sacerdotes universi orientalis tractus et
subicere et unire sedi vestrae sanctitatis properavimus. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.10: Imperator Justinianus
Et in praesenti ergo quae hic commota sunt, quamvis
manifesta et indubitata sint et secundum apostolicae vestrae sedis doctrinam ab
omnibus semper sacerdotibus firme custodita et praedicata, necessarium duximus,
ut ad notitiam vestrae sanctitatis perveniant. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.11: Imperator Justinianus
Nec enim patimur quicquam, quod ad ecclesiarum statum
pertinet, quamvis manifestum et indubitatum sit, quod movetur, ut non etiam
vestrae innotescat sanctitati , quia caput est omnium sanctarum ecclesiarum.
per omnia enim, ut dictum est, properamus honorem et auctoritatem crescere
vestrae sedis. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.12: Imperator Justinianus
Manifestum igitur facimus vestrae sanctitati, quod pauci
quidam infideles et alieni sanctae dei catholicae atque apostolicae ecclesiae
contradicere iudaice ausi sunt adversus ea, quae ab omnibus sacerdotibus
secundum vestram doctrinam recte tenentur et glorificantur atque praedicantur,
denegantes dominum nostrum ihesum christum, unigenitum filium dei et deum
nostrum, incarnatum ex sancto spiritu et sancta atque gloriosa virgine et dei
genetrice maria hominem factum atque crucifixum, unum esse sanctae et
consubstantialis trinitatis, coadorandum et conglorificandum patri et spiritui
sancto, consubstantialem patri secundum divinitatem et consubstantialem nobis
eundem ipsum secundum humanitatem, passibilem carne, eundem ipsum impassibilem
deitate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iust iniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.13: Imperator Justinianus
Recusantes enim dominum nostrum ihesum christum unigenitum
filium dei et deum nostrum fateri unum esse sanctae et consubstantialis
trinitatis videntur nestorii malam sequentes doctrinam, secundum gratiam
dicentes eum filium dei et alium dicentes deum verbum et alium christum. <a
534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.14: Imperator Justinianus
Omnes vero sacerdotes sanctae catholicae atque apostolicae
ecclesiae et reverentissimi archimandritae sacrorum monasteriorum sequentes
sanctitatem vestram et custodientes statum et unitatem sanctarum dei
ecclesiarum, quam habent ad apostolicam vestrae sanctitatis sedem, nihil
penitus immutantes de ecclesiastico statu, qui hactenus obtinuit atque obtinet,
uno consensu confitentur et glorificant , praedicantes dominum nostrum ihesum
christum, unigenitum filium et verbum dei et deum nostrum, ante saecula et sine
tempore de patre natum, in ultimis diebus descendisse de caelis et incarnatum
ex spiritu sancto et sancta atque gloriosa virgine et dei genetrice maria natum
et hominem factum et crucifixum unum esse sanctae et consubstantialis trinitatis,
coadorandum et conglorificandum patri et sancto spiritui. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et pa ulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.15: Imperator Justinianus
Nec enim alium deum verbum et alium christum cognoscimus,
sed unum atque eundem ipsum consubstantialem patri secundum divinitatem et
consubstantialem nobis eundem ipsum secundum humanitatem, passibilem carne,
eundem ipsum impassibilem deitate. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.16: Imperator Justinianus
Ut enim est in divinitate perfectus, ita idem ipse et in
humanitate perfectus est: in una enim subsistentia unitatem suscipimus et
confitemur, quod dicunt graeci tyn kav hupostasin henwsin homologumen. <a
534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.17: Imperator Justinianus
Et quoniam unigenitus filius et verbum dei, ante saecula et
sine tempore de patre natus, idem ipse et in ultimis diebus descendens de
caelis, incarnatus ex sancto spiritu et sancta atque gloriosa virgine et dei
genetrice maria et homo factus, dominus noster ihesus christus proprie et vere
deus est, ideo et sanctam et gloriosam virginem maria proprie et vere dei
matrem dicimus: non quia deus verbum principium ex ipsa sumpserit, sed quod in
ultimis diebus descendit de caelis et ex ipsa incarnatus et homo factus natus
est. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino
iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.18: Imperator Justinianus
Quem confitemur et credimus, sicut dictum est,
consubstantialem esse patri secundum deitatem et consubstantialem nobis eundem
ipsum secundum humanitatem, eiusdem miracula et passiones, quas sponte carne
sustinuit, cognoscentes. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.19: Imperator Justinianus
Suscipimus autem sancta quattuor concilia, id est
trecentorum decem et octo sanctorum patrum, qui in nicaea congregati sunt, et
centum quinquaginta sanctorum patrum, qui in hac regia urbe convenerunt, et
sanctorum patrum, qui in epheso primo congregati sunt, et sanctorum patrum, qui
in chalcedone convenerunt, sicut vestra apostolica sedes docet atque praedicat.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.1.8.20: Imperator Justinianus
Omnes ergo sacerdotes sequentes doctrinam apostolicae
vestrae sedis ita credunt et confitentur et praedicant. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.21: Imperator Justinianus
Unde properavimus haec ad notitiam deferre vestrae
sanctitatis per hypatium et demetrium, beatissimos episcopos, ut nec vestram
sanctitatem lateat, quae a quibusdam paucis monachis male et iudaice secundum
nestorii perfidiam denegata sunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.22: Imperator Justinianus
Petimus ergo vestrum paternum adfectum, ut vestris ad nos
destinatis litteris et ad sanctissimum episcopum huius almae urbis et
patriarcham vestrum fratrem, quoniam et ipse per eosdem scripsit ad vestram
sanctitatem festinans in omnibus sequi sedem apostolicam beatitudinis vestrae,
manifestum nobis faciatis, quod omnes, qui praedicta recte confitentur,
suscipit vestra sanctitas et eorum, qui iudaice ausi sunt recte denegare fidem,
condemnat perfidiam. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.23: Imperator Justinianus
Plus enim ita et circa vos omnium amor et vestrae sedis
crescit auctoritas et quae ad vos est unitas sanctarum ecclesiarum inturbata
servabitur, quando per vos didicerint omnes beatissimi episcopi eorum, quae ad
vos relata sunt, sinceram vestrae sanctitatis doctrinam. petimus autem vestram
beatitudinem orare pro nobis et dei nobis adquirere providentiam. <a 534 d.
viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.24: Imperator Justinianus
Et alia manu: divinitas te servet per multos annos, sancte
ac religiosissime pater. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.25: Imperator Justinianus
Liquet igitur, gloriosissime imperator, ut lectionis tenor
et legatorum vestrorum relatio patefecit, vos apostolicis eruditionibus
studere, cum de religionis catholicae fide ea sapitis, ea scripsistis, ea
populis fidelibus publicastis, quae, sicut diximus, et sedes apostolica docet
et patrum veneranda decrevit auctoritas et nos confirmavimus in omnibus. <a 534
d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.26: Imperator Justinianus
Opportunum est ergo voce clamare prophetica; ' iucundetur
caelum desuper, effundant montes iucunditatem et colles laetitia laetabuntur '.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.1.8.27: Imperator Justinianus
Haec igitur in tabulis cordis fideles scribere, haec ut
pupillas oculorum convenit observare. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.28: Imperator Justinianus
Neque enim quisquam est, in quo christi caritas fervet, qui
tam rectae, tam verae confessionis vestrae fidei refragator existat, cum
impietatem evidenter nestorii eutychisque et omnium haereticorum damnantes,
unam veram catholicam fidem domini et dei nostri salvatoris ihesu christi
magisterio institutam et propheticis apostolicisque praedicationibus ubique
diffusam et sanctorum per totum orbem confessionibus roboratam, patrum atque
doctorum sententiis adunatam et nostrae doctrinae consentaneam inconcusse atque
inviolabiliter devota deo et pia mente servatis. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iu niore vc. conss.>
CJ.1.1.8.29: Imperator Justinianus
Soli etenim vestris professionibus adversantur, de quibus
divina scriptura loquitur dicens: ' posuerunt mendacium spem suam et mendacio
operiri speraverunt ': et iterum qui secundum prophetam dicunt domino: ' recede
a nobis, vias tuas scire nolumus ', propter quos salomon dicit: ' semitas
propriae culturae erraverunt , colligunt autem manibus infructuosa '. <a 534
d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.30: Imperator Justinianus
Haec est igitur vestra vera fides, haec certa religio, hoc
beatae recordationis, ut diximus, patres omnes praesulesque romanae ecclesiae,
quos in omnibus sequimur, hoc sedes apostolica praedicavit hactenus et
inconvulse custodivit: huic confessioni, huic fidei quisquis contradictor
extiterit, alienum a sancta communione, alienum se ipse ab ecclesia iudicavit
esse catholica. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.31: Imperator Justinianus
Nos enim in romana cyrum cum sequacibus suis invenimus
civitate, qui de acoemetensi monasterio fuit, quos apostolicis suasionibus ad
rectam fidem et velut oves , quae perierant errantes, ad ovile contendimus
revocare dominicum, ut agnoscerent secundum prophetam linguae balbutientes
loqui quae ad pacem sunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.32: Imperator Justinianus
Non credentibus autem per nos primus apostolorum esaiae
prophetae verba dicit: ' pergite lumini ignis vestri et flammae, quam
accendistis '. sed obduratum est cor eorum, ut scriptum est, ut non
intellegerent, et pastoris vocem oves, quae meae non erant, audire minime
voluerunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.33: Imperator Justinianus
In quibus servantes ea, quae ab ipsorum sunt statuta
pontifice, eos minime in nostra communione recepimus et ab omni ecclesia
catholica esse iussimus alienos, nisi errore damnato doctrinam nostram
quantocius sequi habita regulari professione signaverint. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.34: Imperator Justinianus
Aequum quippe est, ut, qui nostris minime oboedientiam
commodant statutis, ecclesiis habeantur extorres. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.35: Imperator Justinianus
Sed quia gremium suum numquam redeuntibus claudit ecclesia,
obsecro clementiam vestram, ut, si proprio errore deposito et prava intentione
depulsa ad unitatem ecclesiae reverti voluerint, in nostra communione receptis
indignationis vestrae removeatis aculeos et nobis intercedentibus benigni animi
gratiam condonate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii
et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.36: Imperator Justinianus
Deum autem et salvatorem nostrum ihesum christum exoramus,
quatenus longaevis et pacificis vos dignetur custodire temporibus in hac vera
religione et unitate et veneratione apostolicae sedis, cuius principatum ut
christianissimi et pii conservatis in omnibus. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.37: Imperator Justinianus
Praeterea, serenissime principum, laudamus legatorum
vestrorum personas, hypatii et demetrii fratrum et coepiscoporum nostrorum,
quos clementiae vestrae gratos fore ipsa manifestavit electio. <a 534 d.
viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.38: Imperator Justinianus
Nam tantae causae pondus non nisi perfectis in christo
potuisset iis iniungi, tantae vero pietatis, tantae reverentiae plenos adfatus
nisi per amantes minime dignaremini destinare. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.39: Imperator Justinianus
Et alia manu: gratia domini nostri ihesu christi et caritas
dei patris et communicatio spiritus sancti sit semper vobiscum, piissime fili.
item subscriptio: omnipotens deus regnum et salutem vestram perpetua
protectione custodiat, gloriosissime et clementissime fili imperator auguste.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.2.0. De sacrosanctis ecclesiis et de rebus et
privilegiis earum.
CJ.1.2.1: Imperator Constantinus
Habeat unusquisque licentiam sanctissimo catholicae
venerabilique concilio decedens bonorum quod optavit relinquere. non sint cassa
iudicia. nihil est quod magis hominibus debetur, quam ut supremae voluntatis,
post quam iam aliud velle non possunt, liber sit stilus et licitum quod iterum
non redit arbitrium. * const. a. ad pop. * <a 321 pp. v non. iul. romae
crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.1.2.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nemo apostolorum vel martyrum sedem humandis corporibus
existimet esse concessam. * grat. valentin. et theodos. aaa. pancratio pu. *
<a 381 d. iii k. aug. heracliae eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.2.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nemo martyres distrahat, nemo mercetur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. cynegio pp. * <a 386 d.Iiii k. mart. constantinopoli honorio
np. et euodio conss.>
CJ.1.2.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Non plures quam nongenti quinquaginta decani sacrosanctae
huius amplissimae urbis deputentur ecclesiae nullique his addendi mutandive vel
in defuncti locum substituendi pateat copia: nulli alii corporatorum praeter
praedictum numerum per patrocinia immunitate concessa negataque omni novationis
facultate similia vindicandi his, quae in honorem vel necessaria obsequia
sacrosanctae ecclesiae indulta sunt. * honor. et theodos. aa. aetio pu. * <a
409 d. xii k. sept. eudoxiopoli honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.2.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Placet rationabilis consilii tenore perpenso destricta
moderatione praescribere, a quibus specialiter necessitatibus ecclesiae urbium
singularum habeantur immunes. prima quippe illius usurpationis contumelia
depellenda est, ne praedia usibus caelestium secretorum dedicata sordidorum
munerum faece vexentur. nihil extraordinarium ab hac superindicticiumve
flagitetur, nulla translationum sollicitudo gignatur, postremo nihil praeter
canonicam illationem, quam adventiciae necessitatis sarcina repentina
depoposcerit, eius functionibus adscribatur. si quis contra venerit, post
debitae ultionis acrimoniam, quae erga sacrilegos iure pr omenda est, exilio
perpetuae deportationis uratur. * honor. et theodos. aa. melitio pp. * <a
412 d. viii k. iun. ravenna honorio viiii et theodosio v aa. conss.>
CJ.1.2.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Omni innovatione cessante vetustatem et canones pristinos
ecclesiasticos, qui nunc usque tenuerunt, et per omnes illyrici provincias
servari praecipimus, ut, si quid dubietatis emerserit, id oporteat non absque
scientia viri reverentissimi sacrosanctae legis antistitis urbis
constantinopolitanae, quae romae veteris praerogativa laetatur, conventui
sacerdotali sanctoque iudicio reservari. * honor. et theodos. aa. philippo pp.
illyrici. * <a 421 d. prid. id. iul. eustathio et agricola conss. >
CJ.1.2.7: Imperatores Honorius, Theodosius
Ad instructiones itinerum pontiumque etiam divinas domos et
venerabiles ecclesias tam laudabili titulo libenter adscribimus, quia non est
inter sordida munera numeratum. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. *
<a 423 d. xv k. mart. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.2.8: Imperator Theodosius
Sacrosancta thessalonicensis ecclesia civitatis aperte sciat
propriae tantummodo capitationis modum beneficio mei numinis sublevandum nec
externorum gravamine tributorum rem publicam ecclesiastici nominis abusione
laedendam. * theodos. a. isidoro pp. illyrici. * <a 424 d. vi id. oct.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.2.9pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Qui sub praetextu decanorum seu collegiatorum, cum id munus
non impleant, aliis se muneribus conantur subtrahere, eorum fraudibus
credidimus obviandum, ne quis sub specie muneris, quod minus exsequitur,
alterius muneris oneribus relevetur, ne argentariorum vel nummulariorum munera
declinentur ab his, qui dici tantum collegiati vel decani festinant. * theodos.
et valentin. aa. cyro pu. * <a 439 d. x k. april. theodosio xvii et festo
conss.>
CJ.1.2.9.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ideoque si quis eorum sub nudae appellationis velamine
collegiatum se seu decanum appellat, sciat pro se alium subrogandum, qui
praedicto muneri sufficiens adprobatur, subrogatione videlicet memoratorum vel
eorum qui moriuntur primatum eius qui subrogatur admisso iudicio: ab hac
dispositione nemine se excusante sacrosanctarum ecclesiarum reverentia. <a
439 d. x k. april. theodosio xvii et festo conss.>
CJ.1.2.10pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Iubemus nullam navem ultra duorum millium modiorum capacem
ante felicem embolam vel publicarum specierum transvectionem aut privilegio
dignitatis aut religionis intuitu aut praerogativa personae publicis
utilitatibus excusari posse subtractam: nec si caeleste contra proferatur
oraculum, sive adnotatio sit sive divina pragmatica, providentissimae legis
regulas expugnare debebit. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a
439 d. viii id. april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.2.10.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod etiam in omnibus causis cupimus observari, ut
generaliter, si quid eiusmodi contra ius vel utilitatem publicam in quolibet
negotio proferatur, non valeat. quidquid enim in fraudem istius legis quolibet
modo fuerit attemptatum, id navigii quod excusatur publicatione corrigimus.
<a 439 d. viii id. april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo
conss.>
CJ.1.2.11: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Neminem angariis vel parangariis vel plaustris vel quolibet
munere excusari praecipimus, cum ad felicissimam expeditionem numinis nostri
omnium provincialium per loca, qua iter arripimus, debeant nobis ministeria
exhiberi, licet ad sacrosanctas ecclesias possessiones pertineant. * theodos.
et valentin. aa. ad taurum pp. * <a 445 d. xiii k. mart. constantinopoli
valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.2.12pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Privilegia, quae generalibus constitutionibus universis
sacrosanctis ecclesiis orthodoxae religionis retro principes praestiterunt,
firma et illibata in perpetuum decernimus custodiri. * valentin. et marcian.
aa. palladio pp. * <a 451 d. pridie id. nov. constantinopoli marciano a.
cons.>
CJ.1.2.12.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Omnes sane pragmaticas sanctiones, quae contra canones
ecclesiasticos interventu gratiae et ambitionis elicitae sunt, robore suo et
firmitate vacuatas cessare praecipimus. <a 451 d. pridie id. nov.
constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.2.12.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Et quia humanitatis nostrae est prospicere egenis ac dare
operam, ut pauperibus alimenta non desint, salaria etiam, quae sacrosanctis
ecclesiis in diversis speciebus de publico hactenus ministrata sunt, iubemus
nunc quoque inconcussa et a nullo prorsus imminuta praestari liberalitatique
huic promptissimae perpetuam tribuimus firmitatem. <a 451 d. pridie id. nov.
constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.2.13: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Generali lege sancimus, sive vidua sive diaconissa vel virgo
deo dicata vel sanctimonialis mulier, sive quocumque alio nomine religiosi
honoris vel dignitatis femina nuncupatur, testamento vel codicillo suo, quod
tamen alia omni iuris ratione munitum sit, ecclesiae vel martyrio vel clerico
vel monacho vel pauperibus aliquid vel ex integro vel ex parte in quacumque re
vel specie credidit seu crediderit relinquendum, id modis omnibus ratum
firmumque consistat, sive hoc institutione sive substitutione seu legato aut
fideicommisso per universitatem seu speciali, sive scripta sive non scripta
voluntate fuerit derelictum: omni in posterum in huiusmodi negotiis ambiguitate
submota. * valentin. et marcian. aa. p alladio pp. * <a 455 d. x k. mai.
constantinopoli valentiniano viii et anthemio conss.>
CJ.1.2.14pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Iubemus nulli posthac archiepiscopo in hac urbe regia sacrosanctae
ecclesiae praesidenti, nulli oeconomo, cui res ecclesiastica gubernanda
mandatur, esse facultatem fundos vel praedia urbana seu rustica, res postremo
immobiles aut in his praediis colonos vel mancipia constituta aut annonas
civiles cuiuscumque suprema vel superstitis voluntate ad religiosam ecclesiam
devolutas sub cuiuscumque alienationis specie ad quamcumque transferre
personam, sed ea praedia dividere quidem, colere augere et ampliare nec ulli
isdem praediis audere cedere. * leo et anthem. aa. armasio pp. * <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.1: Imperatores Leo, Anthemius
Verum sive testamento quocumque iure facto seu codicillo vel
sola nuncupatione, legato sive fideicommisso, aut mortis causa aut alio
quocumque ultimo arbitrio aut certe inter viventes habita largitate sive
contractu venditionis sive donationis aut alio quocumque titulo quisque ad
praefatam venerabilem ecclesiam patrimonium suum partemve certam patrimonii in
fundis praediis seu domibus vel annonis mancipiis et colonis eorumque peculiis
voluerit pertinere, inconcussa ea omnia sine ulla penitus imminutione
conservent scientes nulla sibi occasione vel tempore ad vicissitudinem
beneficii colorati vel gratiae referendae, donandi vel certe volentibus emere alienandi
aliquam facultatem permissam, nec si omnes cum religioso episcopo et oeconomo
clerici in earum possessionum alienatione consentiant. <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.2: Imperatores Leo, Anthemius
Ea enim, quae ad beatissimae ecclesiae iura pertinent vel
posthac forte pervenerint, tamquam ipsam sacrosanctam et religiosam ecclesiam
intacta convenit venerabiliter custodiri, ut, sicut ipsa religionis et fidei
mater perpetua est, ita eius patrimonium iugiter servetur illaesum. <a 470
d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.3: Imperatores Leo, Anthemius
Sane, si haec nostrae perennitatis statuta audaci spiritu et
mente sacrilega quisquam oeconomorum vel hominum temeranda crediderit, ipse
quidem, qui protervo ausu ecclesiastica praedia donationis vel emptionis seu
commutationis aut cuiuscumque contractus alterius nomine nisi eo quo nunc
statuimus adquirere vel habere temptaverit, omnem huiusmodi fructum propriae
temeritatis amittat: et pretia quidem et munera, quae eius rei gratia data
fuerint oeconomo seu aliis quibuscumque personis, ecclesiae lucris et commodis
adquirantur. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.4: Imperatores Leo, Anthemius
Praedia autem et in his omnia constituta ab ipsis clericis
et temporalibus oeconomis cum fructibus seu pensionibus et accessionibus totius
medii temporis vindicentur, ut tamquam penitus a nullo empta vel vendita
teneantur, quia ea, quae contra leges fiunt, pro infectis habenda sunt. <a
470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.5: Imperatores Leo, Anthemius
Oeconumus autem, qui hoc fecerit, immo fieri passus fuerit
vel in quacumque prorsus huiusmodi venditione seu donatione vel commutatione
nisi ea quam praesenti lege concedimus, postremo in quacumque alienatione
consenserit, commissa sibi oeconomatus administratione privetur deque bonis
eius quodcumque exinde incommodum ecclesiae contigerit reformetur heredesque
eius et successores ac posteri super hoc facto sive consensu competenti ab
ecclesiasticis actione pulsentur: <a 470 d. constantinopoli iordane et
severo conss.>
CJ.1.2.14.6: Imperatores Leo, Anthemius
His tabellionibus, qui huiusmodi contractuum vetitorum ausi
fuerint instrumenta conscribere, irrevocabilis exilii animadversione
plectendis: <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.7: Imperatores Leo, Anthemius
His quoque iudicibus vel ius gestorum habentibus, qui
huiusmodi donationum vel contractuum gesta confecerint, dignitatis propriae et
bonorum omnium spoliatione damnandis. <a 470 d. constantinopoli iordane et
severo conss.>
CJ.1.2.14.8: Imperatores Leo, Anthemius
Sane ne omnis religiosis oeconomis provisionis commodae via
et occasio venerandis ecclesiis profutura videatur exclusa, id, quod utile plerumque
iudicatur, cautelae observatione necessario procedere concedimus. <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.9: Imperatores Leo, Anthemius
Si quando igitur vir religiosus oeconomus huius regiae urbis
ecclesiae perspexerit expedire, ut desideranti cuiquam certarum possessionum
atque praediorum, urbanorum scilicet sive rusticorum, ad ius ecclesiasticum
pertinentium temporaria usus fructus possessio pro ipsius petitione praestetur,
tunc eius temporis, quod inter utrosque convenerit, sive in diem vitae suae ab
eo qui desiderat postuletur, pacta cum eo qui hoc elegerit ineat oeconumus
atque conscribat, per quae et tempus, intra quod hoc praestari placuerit,
statuatur et manifestum sit, quid quacumque acceperit ad vicem huius beneficii
gratia, praestando quidem ecclesiastici praedii pro tempore usu fructu, post
statutum autem tempus et placitum temporum redituum proprietate ad ius et
dominium ecclesiasticum recurrente firmit er: ita scilicet, ut sive completo
spatio, quod inter eos fuerit constitutum, seu mortis suae tempore, si hoc
quoque convenerit, is, qui possessionem ecclesiasticam et certorum redituum
usum fructum habendi gratia pacto interveniente susceperit, non minus quam
alterius tantae quantitatis, quantae acceperat reditus, cum ipso praediorum
dominio et rebus immobilibus eorumque colonis et mancipiis ecclesiae
derelinquat. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.10: Imperatores Leo, Anthemius
Nisi enim hac condicione pacta inita fuerint, ea quoque decernimus
non valere, sed possessionem ecclesiasticam tamquam nullo iure transcriptam in
ipsius iure ac dominio permanere et ab ecclesiasticis sive oeconomis decernimus
vindicari. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.16pr.: Imperator Zeno
Decernimus, ut antiquatis ac infirmatis funditus, quae
contra ipsum orthodoxae religionis deum quodammodo facta sunt, in integrum
restituantur universa et ad suum ordinem revocentur, quae ante profectionem
nostrae mansuetudinis de orthodoxae religionis fide et sanctissimarum
ecclesiarum et martyriorum statu firmiter obtinebant: his, quae contra haec
tempore tyrannidis innovata sunt tam contra venerabiles ecclesias, quarum
sacerdotium gerit beatissimus ac religiosissimus episcopus patriarcha nostrae
pietatis pater acacius, quam ceteras, quae per diversas provincias collocatae
sunt, nec non et reverentissimos earum antistites seu de iure sacerdotalium
creationum seu de expulsione cuiusquam episcopi a quolibet illis temporibus
facta seu de praerogativa in episcoporum concilio vel extra concilium ante
alios residendi vel de privilegio metropolitano vel patriarch ico sub isdem
impiis temporibus, penitus antiquandis, ut cassatis et rescissis, quae per
huiusmodi sceleratas iussiones aut pragmaticas sanctiones aut constitutiones
impias sive formas subsecuta sunt, quae a divae recordationis retro principibus
ante nostrum imperium et deinceps a nostra mansuetudine indulta vel constituta
sunt super sanctis ecclesiis et martyriis et religiosis episcopis clericis aut
monachis, inviolata serventur. * zeno a. sebastiano pp. * <a 477 d. xvi k.
ian. post cons. armati vc.>
CJ.1.2.16.1: Imperator Zeno
Sacrosanctam quoque huius religiosissimae civitatis
ecclesiam matrem nostrae pietatis et christianorum orthodoxae religionis omnium
et eiusdem regiae urbis sanctissimam sedem privilegia et honores omnes super
episcoporum creationibus et iure ante alios residendi et cetera omnia, quae
ante nostrum imperium vel nobis imperantibus habuisse dignoscitur, habere in
perpetuum firmiter regiae urbis intuitu iudicamus et sancimus. <a 477 d. xvi
k. ian. post cons. armati vc.>
CJ.1.2.19: Imperator Justinianus
Illud, quod ex veteribus legibus licet obscure positis a
quibusdam attemptabatur , ut donationes super piis causis factae, licet minus
in actis intimatae sint, tamen valeant, certo et dilucido iure taxamus, ut in
aliis quidem casibus vetera iura super intimandis donationibus intacta maneant:
si quis vero donationes usque ad quingentos solidos in quibuscumque rebus
fecerit vel in sanctam ecclesiam vel in xenodochium vel in nosocomium vel in
orphanotrophium vel in ptochotrophium vel in ipsos pauperes vel in quamcumque
civitatem, istae donationes etiam citra actorum confectionem convalescant: sin
vero amplioris quantitatis donatio sit, excepta scilicet imperiali donatione,
non aliter valeat, nisi actis intimata fuerit: nulli danda licentia quacumque
alia causa quasi pietatis iure subnixa praeter eas, quas specialiter euimus,
introducenda veterum scita super intimandis donationibus permutare. * iust. a.
menae pp. * <a 528 !d.!.... dn. iustiniano pp. a. !ii cons.! >
CJ.1.2.21pr.: Imperator Justinianus
Sancimus nemini licere sacratissima atque arcana vasa vel
vestem ceteraque donaria, quae ad divinam religionem necessaria sunt ( cum
etiam veteres leges ea, quae iuris divini sunt, humanis nexibus non illigari
sanxerunt) vel ad venditionem vel hypothecam vel pignus trahere, sed ab his,
qui haec suscipere ausi fuerint, modis omnibus vindicari tam per
religiosissimos episcopos quam oeconomos nec non etiam sacrorum vasorum
custodes: nullam eis actionem relinquendam vel super recipiendo pretio vel
fenore exigendo, pro quo res pignoratae sunt, sed omnibus huiusmodi actionibus
respuendis ad restitutionem earum modis omnibus coartari. * iust. a. demostheni
pp. * <a 529 >
CJ.1.2.21.1: Imperator Justinianus
Sin autem vel conflata sunt vel fuerint vel alio modo
immutata vel dispersa, nihilo minus vel ad ipsa corpora vel ad pretia eorum
exactionem competere sive per in rem sive per condictionem sive per in factum
actionem, cuius tenor in multis et variis iuris articulis saepe est admissus,
excepta videlicet causa captivitatis in locis, in quibus hoc ( quod abominamur)
contigerit. <a 529 >
CJ.1.2.21.2: Imperator Justinianus
Nam si necessitas fuerit in redemptione captivorum, tunc et
venditionem praefatarum rerum divinarum et hypothecam et pignorationem fieri
concedimus, cum non absurdum est animas hominum quibuscumque causis vel
vestimentis praeferri: hoc obtinente non solum in futuris negotiis, sed etiam in
iudiciis pendentibus. <a 529 >
CJ.1.2.22pr.: Imperator Justinianus
Sancimus res ad venerabiles ecclesias vel xenones vel
monasteria vel ptochotrophia vel brephotrophia vel orphanotrophia vel
gerontocomia vel si quid aliud tale consortium descendentes ex qualicumque
curiali liberalitate sive inter vivos sive mortis causa sive in ultimis
voluntatibus habita lucrativorum inscriptionibus liberas immunesque esse: lege
scilicet, quae super huiusmodi inscriptionibus posita est, in aliis quidem
personis suum robur obtinente, in parte autem ecclesiastica vel aliarum domuum,
quae piis consortiis deputatae sunt, suum vigorem pietatis intuitu mitigante.
cur enim non faciamus discrimen inter res divinas et humanas, et quare non
competens praerogativa caelesti favori conservetur? * iu st. a. demostheni pp.
* <a 529 recitata septimo miliario huius inclitae civitatis in novo
consistorio palatii iustiniani.>
CJ.1.2.22.1: Imperator Justinianus
Quae oportet non solum in casibus, quos futurum tempus
creaverit, sed etiam in adhuc pendentibus et iudiciali termino vel amicali
compositione necdum sopitis obtinere. <a 529 recitata septimo miliario huius
inclitae civitatis in novo consistorio palatii iustiniani.>
CJ.1.2.23pr.: Imperator Justinianus
Ut inter divinum publicumque ius et privata commoda
competens discretio sit, sancimus, si quis aliquam reliquerit hereditatem vel
legatum vel fideicommissum vel donationis titulo aliquid dederit vel vendiderit
sive sacrosanctis ecclesiis sive venerabilibus xenonibus vel ptochiis vel monasteriis
masculorum vel virginum vel orphanotrophiis vel brephotrophiis vel
gerontocomiis nec non iuri civitatum, relictorum vel donatorum vel venditorum
eis sit longaeva exactio nulla temporis solita praescriptione coartanda. *
iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.1: Imperator Justinianus
Sed et si in redemptione captivorum quaedam pecuniae vel res
relictae vel legitimo modo donatae sunt, et earum exactionem longissimam esse
censemus. <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.1.2.23.2: Imperator Justinianus
Et nobis quidem cordi erat nullis temporum metis huiusmodi
actionem circumcludi. sed ne videamur in infinitum hanc extendere, longissimum
vitae hominum tempus eligimus et non aliter eam actionem finiri concedimus,
nisi centum annorum curricula excesserint: tunc enim tantummodo huiuscemodi
exactionem evanescere sinimus. <a 530 d. v k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.3: Imperator Justinianus
Sive itaque memoratis religiosissimis locis vel civitatibus
hereditas sive legatum sive fideicommissum fuerit relictum, vel donatio vel
venditio processerit in quibuscumque rebus mobilibus vel immobilibus vel se
moventibus, sive pro redemptione captivorum quaedam fuerint derelicta vel
donata, sit eorum paene perpetua vindicatio et ad annos centum secundum quod
dictum est extendatur, nulla alia exceptione temporis inhibenda, sive contra
primas personas sive contra heredes vel successores earum moveatur. <a 530
d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.4: Imperator Justinianus
In his autem omnibus casibus non solum personales actiones
damus, sed etiam in rem et hypothecariam secundum nostrae tenorem
constitutionis, quae legatariis et hypothecarias donavit, et supra dictis
omnibus unum tantummodo terminum vitae suae imponimus, id est centum metas
annorum. <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.1.2.23.5: Imperator Justinianus
Haec autem omnia observari sancimus in iis casibus, qui vel
postea fuerint nati vel iam in iudicium deducti sunt. <a 530 d. v k. april.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.3.0. De episcopis et clericis et orphanotrophis et
brephotrophis et xenodochis et asceteriis et monachis et privilegio eorum et
castrensi peculio et de redimendis captivis et de nuptiis clericorum vetitis
seu permissis.
CJ.1.3.1: Imperator Constantius
Iuxta sanctionem, quam dudum meruistis, et vos et mancipia
vestra nullus novis collationibus obligabit, sed vacatione gaudebitis.
praeterea neque hospites suscipietis. * constantius a. clericis s. d. * <a
343 d. vi k. sept. placido et romulo conss.>
CJ.1.3.2pr.: Imperator Constantius
Omnis a clericis indebitae conventionis iniuria et iniquae
exactionis repellatur improbitas nullaque conventio sit circa eos munerum
sordidorum. et cum negotiatores ad aliquam praestationem competentem vocantur,
ab his universis istiusmodi strepitus conquiescat. si quid enim vel parsimonia
vel provisione vel mercatura , honestati tamen conscia, congesserint, in usum
pauperum atque egentium ministrari oportet aut id, quod ex eorundem ergasteriis
vel tabernis conquiri potuerit et colligi, collectum id religionis aestiment lucrum.
* constantius a. felici ep. * <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k.
ian. apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.1: Imperator Constantius
Verum etiam hominibus eorundem, qui operam in mercimoniis
habent, divi principis , id est nostri genitoris, statuta multimoda
observatione caverunt, ut idem clerici privilegiis pluribus redundarent. <a
357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian. apud acta constantio a. viiii
et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.2: Imperator Constantius
Itaque extraordinariorum a praedictis necessitas atque omnis
molestia conquiescat. <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian.
apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.3: Imperator Constantius
Ad parangariarum quoque praestationem non vocentur nec
eorundem facultates atque substantiae. <a 357 d. viii id. dec. mediolano.
lecta v k. ian. apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.4: Imperator Constantius
Omnibus clericis huiusmodi praerogativa succurrat, ut
coniugia clericorum ac liberi quoque et ministeria, id est mares pariter ac
feminae, eorumque etiam filii immunes semper ab huiusmodi muneribus
perseverent. <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian. apud acta
constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.3: Imperator Constantius
De his clericis, qui praedia possident, sublimis auctoritas
tua non solum eos aliena iuga nequaquam statuet excusare, sed etiam pro his,
quae ab ipsis possidentur, eosdem ad pensitanda fiscalia perurgueri. universos
namque clericos possessores dumtaxat provinciales pensitationes fiscalium
translationesque faciendas recognoscere iubemus. * constantius a. ad taurum pp.
* <a 360 data epistula prid. k. iul. mediolano constantio a. x et iuliano c.
iii conss.>
CJ.1.3.4pr.: Imperator Constantius
Officiales rationales, si exhibitione cursus seu primipili
necessitate neglecta, interversa etiam ratione fiscali ad clericatus honorem
putaverint transeundum, ad priorem condicionem retrahantur. * constantius a. ad
taurum pp. * <a 361 d. iiii k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.4.1: Imperator Constantius
Si vero obnoxii ratiociniis vel necessitatibus non sint, sub
notione iudicum officiis consentientibus, si id probabilis vitae studium
postularit, transferantur nec cessionem metuant facultatum. <a 361 d. iiii
k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.4.2: Imperator Constantius
Quod si clandestinis artibus putaverint inrependum, duas
concedant liberis aut, si proles defuerit, propinquis e propria substantia portiones
tertiam sibimet retenturi: si vero propinquorum necessitudo defuerit, geminae
portiones officiis in quibus militant relinquantur, portione tertia tantummodo
retenta. <a 361 d. iiii k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.5: Imperator iovianus
Si quis non dicam rapere, sed attemptare tantum matrimonii
iungendi causa sacratissimas virgines ausus fuerit, capitali poena ferietur. *
iovianus a. secundo pp. * <a 364 d. xi k. mart. antiochiae ioviano a. et
varroniano conss.>
CJ.1.3.6: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Presbyteros diaconos subdiaconos atque exorcistas et
lectores, ostiarios etiam personalium munerum expertes esse praecipimus. *
valens grat. et valentin. aaa. ad cataphronium. * <a 377 d. iii non. mart.
gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.3.7: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nec honore nec legibus episcopus ad testimonium flagitatur.
item dixit: episcopum ad testimonium dicendum admitti non decet: nam et persona
oneratur et dignitas sacerdotis excepta confunditur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. pars act. hab. in s. consist.* <381 syagrii et eucherii vv.
clariss. conss. die iv k iul. constantinopoli.>
CJ.1.3.8pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Presbyteri citra iniuriam quaestionis testimonium dicant,
ita tamen, ut falsa non simulent. ceteri vero clerici, qui eorum gradum vel
ordinem sequuntur, si ad testimonium dicendum petiti fuerint, prout leges
praecipiunt, audiantur. * grat. valentin. et theodos. aaa. paulino praef.
augustali.* <a 385 d. viii k. aug. arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.3.8.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Salva tamen sit litigatoribus falsi actio, si forte
presbyteri, qui sub nomine superioris loci testimonium dicere citra aliquam
corporalem iniuriam sunt praecepti, hoc ipso, quod nihil metuant, vera
suppresserint. multo magis etenim poena sunt digni, quibus cum plurimum honoris
per nostram iussionem delatum est, occulto inveniuntur in crimine. <a 385 d.
viii k. aug. arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.3.9: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nulla nisi emensis sexaginta annis secundum praeceptum
apostoli ad diaconissarum consortium transferatur. * valentin. theodos. et
arcad. aaa. tatiano pp. * <a 390 d. xi k. iul. mediolano valentiniano a.
iiii et neoterio conss.>
CJ.1.3.10pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis in hoc genus sacrilegii proruperit, ut in ecclesias
catholicas inruens, sacerdotibus et ministris vel ipso cultu locoque importet
iniuriae, quod geritur , a provinciae rectoribus animadvertatur. * arcad. et
honor. aa. theodoro pp. * <a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et
eutychiano conss.>
CJ.1.3.10.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Atque ita provinciae moderator sacerdotum et catholicae
ecclesiae ministrorum, loci quoque ipsius et divini cultus iniuriam capitali in
convictos sive confessos reos sententia noverit vindicandum nec expectet, ut
episcopus iniuriae propriae ultionem deposcat, cui sanctitas ignoscendi gloriam
dereliquit: sitque cunctis laudabile factas atroces sacerdotibus aut ministris
iniurias veluti publicum crimen persequi ac de talibus reis ultionem mereri.
<a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.10.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Quod si multitudo violenta civilis apparitionis exsecutione
et adminiculo ordinum possessorumve non potuerit praesentari, quod se armis aut
locorum difficultate tueatur, praesides provinciarum etiam militari auxilio per
publicas litteras appetito competentem vindicatam tali excessui imponere non
morentur. <a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et eutychiano
conss.>
CJ.1.3.11: Imperatores Arcadius, Honorius
Ecclesiis, quae in possessionibus, ut adsolet, diversorum,
vicis etiam vel quibuslibet locis sunt constitutae, clerici non ex alia
possessione vel vico, sed ex eo, ubi ecclesiam esse constiterit, ordinentur, ut
propriae capitationis onus ac sarcinam recognoscant: ita ut pro magnitudine vel
celebritate uniuscuiusque vici ecclesiis certus iudicio episcopi clericorum numerus
ordinetur. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 398 d. vi k. aug.
mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.12: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis curialis clericus fuerit ordinatus nec statim
conventione praemissa pristinae condicioni reddatur, is vigore et sollertia
iudicantium ad pristinam sortem velut manu mox iniecta revocetur. clericis enim
ulterius legem prodesse non patimur, quae cessione patrimonii subsecuta
decuriones clericos esse non vetabat. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. *
<a 398 d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.13: Imperatores Arcadius, Honorius
Si ecclesiae venerabilis privilegia cuiusquam fuerint vel
temeritate violata vel dissimulatione neglecta, commissum quinque librarum auri
condemnatione plectetur. * arcad. et honor. aa. sapidiano vic. africae. * <a
399 d. vii k. iul. brixiae theodoro cons.>
CJ.1.3.14: Imperatores Arcadius, Honorius
Quicumque residentibus sacerdotibus fuerit episcopali loco
et nomine detrusus, si aliquid vel contra custodiam vel contra quietem publicam
moliri fuerit deprehensus rursusque sacerdotium petere, a quo videtur expulsus,
procul ab ea urbe, quam conturbavit, centum milibus vitam agat. nec nostra
adeat secreta nec impetrare rescripta speret, sed etiam impetratis careat:
defensoribus etiam eorum indignationem subituris. * arcad. et honor. aa.
hadriano pp. * <a 400 d. prid. non. febr. ravenna stilichone et aureliano
conss.>
CJ.1.3.15: Imperatores Arcadius, Honorius
Conventicula illicita extra ecclesiam in privatis aedibus
celebrari prohibemus, proscriptionis domus periculo imminente, si dominus eius
in ea clericos nova ac tumultuosa conventicula extra ecclesiam celebrantes
susceperit. * arcad. et honor. aa. studio pu. * <a 404 d. iiii k. sept. constantinopoli
honorio a. vi et aristaeneto conss.>
CJ.1.3.16: Imperatores Honorius, Theodosius
Quisquis censibus fuerit adnotatus, invito agri domino ab
omni temperet clericatu, adeo ut etiam, si in eo vico, in quo noscitur
mansitare, clericus fuerit, sub hac lege religiosum adsumat sacerdotium, ut et
capitationis sarcinam per ipsum dominum agnoscere compellatur et ruralibus
obsequiis quo maluerit subrogato fungatur, ea scilicet immunitate indulta, quae
certae capitationis venerandis ecclesiis relaxatur: nullo contra hanc legem
valituro rescripto. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 409 d. prid.
k. mart. honorio a. viii et theodosio a. iii conss.>
CJ.1.3.17pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Placet nostrae clementiae, ut nihil commune clerici cum
publicis actibus vel ad curiam pertinentibus, cuius corpori non sunt adnexi,
habeant. * honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 416 d. iii k. oct.
constantinopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.3.17.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Praeterea eis, qui parabalanin vocantur, neque ad quodlibet
publicum spectaculum neque ad curiae locum neque ad iudicium accedendi
licentiam permittimus, nisi forte singuli ob causas proprias et necessitates
iudicem adierint aliquem lite pulsantes vel ab alio ipsi pulsati vel in communi
totius corporis causa syndico ordinato: sub ea definitione, ut, si quis eorum
haec violaverit et brevibus parabalanin eximatur et competenti supplicio
subiugetur nec umquam ad eandem sollicitudinem revertatur. <a 416 d. iii k.
oct. constantinopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.3.18pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Parabalanin, qui ad curanda debilium aegra corpora
deputantur, sescentos constitui praecipimus, ita ut pro arbitrio viri
reverentissimi antistitis alexandrinae urbis de his, qui ante fuerant et qui
pro consuetudine curandi gerunt experientiam, sescenti parabalanin ad huiusmodi
sollicitudinem eligantur, exceptis videlicet honoratis et curialibus. * honor.
et theodos. aa. monaxio pp. * <a 418 d. iii non. febr. constantinopoli
honorio xii et theodosio viii aa. conss.>
CJ.1.3.18.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis autem ex his naturali sorte fuerit absumptus, alter
in eius locum pro voluntate eiusdem sacerdotis exceptis honoratis et curialibus
subrogetur, ita ut hi sescenti viri reverentissimi sacerdotis praeceptis ac
dispositionibus obsecundent et sub eius cura consistant: reliquis, quae dudum
latae legis forma complectitur, super his parabalanin vel de spectaculis vel de
iudiciis ceterisque sicut iam statutum est custodiendis. <a 418 d. iii non.
febr. constantinopoli honorio xii et theodosio viii aa. conss.>
CJ.1.3.19pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Eum, qui probabilem saeculo disciplinam agit, decolorari
consortio sororiae appellationis non decet. quicumque igitur cuiuscumque gradus
sacerdotio fulciuntur vel clericatus honore censentur, extranearum sibi
mulierum interdicta consortia cognoscant: hac eis tantum facultate concessa, ut
matres filias atque germanas intra domorum suarum saepta contineant: in his
enim nihil scaevi criminis aestimari foedus naturale permittit. * honor. et
theodos. aa. palladio pp. * <a 420 d. viii id. mai. ravenna theodosio a.
viiii et constantio iii conss.>
CJ.1.3.19.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Illas etiam non relinqui castitatis hortatur adfectio, quae
ante sacerdotium maritorum legitimum meruere coniugium: neque enim clericis
incompetenter adiunctae sunt, quae dignos sacerdotio viros sui conversatione
fecerunt. <a 420 d. viii id. mai. ravenna theodosio a. viiii et constantio
iii conss.>
CJ.1.3.20pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si quis presbyter aut diaconus aut diaconissa aut
subdiaconus vel cuiuslibet alterius loci clericus aut monachus aut mulier, quae
solitariae vitae dedita est, nullo condito testamento decesserit nec ei
parentes utriusque sexus vel liberi vel si qui agnationis cognationisve iure
iunguntur vel uxor extiterit, bona, quae ad eum vel ad eam pertinuerint,
sacrosanctae ecclesiae vel monasterio, cui fuerat destinatus aut destinata, omnifariam
socientur. * theodos. et valentin. aa. ad taurum pp. * <a 434 d. xviii k.
ian. ariobindo et aspare conss.>
CJ.1.3.20.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Exceptis his facultatibus, quas forte censibus adscripti vel
iuri patronatus subiecti vel curiali condicioni obnoxii clerici vel monachi
cuiuscumque sexus relinquunt: nec enim iustum est bona seu peculia, quae aut
patrono legibus debentur aut domino possessionis, cui quis eorum fuerat
adscriptus, aut ad curias pro tenore dudum latae constitutionis sub certa forma
pertinere noscuntur, ab ecclesiis vel monasteriis detineri: actionibus
videlicet competenter sacrosanctis ecclesiis vel monasteriis reservatis, si
quis forte praedictis condicionibus obnoxius aut ex gestis negotiis aut ex
quibuslibet aliis ecclesiasticis actibus obligatus obierit. <a 434 d. xviii
k. ian. ariobindo et aspare conss.>
CJ.1.3.21: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ad similitudinem tam episcoporum orthodoxae fidei quam
presbyteri et diaconi ii, qui honorario titulo illustrem dignitatem consecuti
sunt, per substitutos periculo suarum facultatum curiae muneribus satisfacere
non vetentur. * theodos. et valentin. aa. thomae pp. * <a 442 d. v k. mart.
constantinopoli eudoxio et dioscoro conss.>
CJ.1.3.22pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si qua per calumniam postulatio super criminalibus causis
apud competentem iudicem deposita exhibitionis causa fuerit sacrosanctae
religionis antistitis, triginta pondo auri condemnatione publicis calculis
inferenda ut percellatur, praecipimus. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 445 d. iii id. febr. constantinopoli valentiniano a. vi et nomo
conss.>
CJ.1.3.22.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quin etiam omnia privilegia, quae sacrosanctis ecclesiis
confugarum aut clericorum, decanorum vel aliorum ecclesiasticorum causa legibus
sunt praestita, intacta atque illibata servari. <a 445 d. iii id. febr.
constantinopoli valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.3.22.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Praeterea iubemus, ut omnes clerici atque monachi, qui de
suis civitatibus ad hanc almam urbem ecclesiastici negotii vel religionis causa
proficiscuntur, litteris episcopi, cui unusquisque iter faciens obsequitur,
muniti adveniant: scituri quod, si citra hanc fiduciam accesserint, sibimet
imputabunt, quod non clerici vel monachi esse putabuntur. <a 445 d. iii id.
febr. constantinopoli valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.3.23: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quoniam venerabilis recordationis flavianus huius almae
urbis episcopus cum venerabili synodo innumerabilium paene sacerdotum, qui
chalcedone convenerunt, tanto ac tali decoratus est testimonio, ut eutyches,
qui contra senserat, cum scelaeratis dictis suis ab omnibus uno ore damnaretur,
aboleatur quidem eutychetis damnosa memoria, flaviani autem laudabilis
recordatio reveletur. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 452 d.
constantinopoli pridie nonas iulias sporacio cons.>
CJ.1.3.24: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Id, quod pauperibus testamento vel codicillis relinquitur,
non ut incertis personis relictum evanescat, sed modis omnibus ratum firmumque
consistat. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 455 d. viii k. mai.
anthemio cons.>
CJ.1.3.25pr.: Imperator Marcianus
Cum clericis in iudicium vocatis pateat episcopalis
audientia, volentibus tamen actoribus, si actor disceptationem sanctissimi
archiepiscopi noluerit experiri, eminentissimae tuae sedis examen contra
catholicos sub viro reverentissimo archiepiscopo huius urbis clericos constitutos
vel contra reverentissimum oeconomum tam de ipsius quam de ecclesiasticis
negotiis sibimet noverit expetendum neque in ullo alio foro vel apud quemquam
alterum iudicem eosdem clericos litibus inretire et civilibus vel criminalibus
negotiis temptet innectere. * marcian. a. constantino pp. * <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.1: Imperator Marcianus
Memorati autem reverentissimi clerici orthodoxarum
ecclesiarum, quae sub viro religioso antistite huius inclitae urbis sunt, in
causa, in qua vel ipsi vel procuratores, quos pro se dederint, sententiarum
auctoritate pulsantur, exsecutoribus, per quos coeperint conveniri,
fideiussorem sacratissimae huius urbis ecclesiae oeconomum vel defensorem
praebeant, qui usque ad quinquaginta libras auri fideiussor existat. <a 456
? d........ >
CJ.1.3.25.1a: Imperator Marcianus
Ipse vero reverentissimus oeconomus almae huius urbis
ecclesiae lite pulsatus fideiussorem pro se non praebeat, utpote qui et aliorum
clericorum fideiussor futurus est, sed fidei suae committatur. <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.1b: Imperator Marcianus
Quod si lis diversorum ( excepto reverentissimo oeconomo)
clericorum, quae agitanda sit, memoratam summam videtur excedere, clericus lite
pulsatus det exsecutori pro residua quantitate cautionem suam: cui nullum tamen
insertum erit iusiurandum, quia ecclesiasticis regulis et canone a beatissimis
episcopis antiquitus instituto clerici iurare prohibentur. <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.2: Imperator Marcianus
Statuimus autem, ut exsecutoribus idem reverentissimus
oeconomus vel alii diversi clerici sub beatissimo archiepiscopo huius
splendidissimae civitatis sententiarum tuarum auctoritate commoniti solidos
duos tantummodo dent pro commonitione sua et pro institutione procuratoris, si
per eum voluerint litigare. <a 456 ? d........ >
CJ.1.3.25.3: Imperator Marcianus
Quod circa alios quoque diversos apparitores eminentiae tuae
in his, quae ex consuetudine praebentur officio, observari in causis
praedictorum clericorum iubemus, ut litis sumptus vel expensae a clericis
pauciores humanioresve praestentur. <a 456 ? d........ >
CJ.1.3.26: Imperator Leo
Decernimus, ut posthac neque monachi aut quicumque alius
cuiuslibet status aut fortunae in aedes publicas vel in quaecumque loca populi
voluptatibus fabricata venerabilem crucem et sanctorum martyrum reliquias
illicite inferre conentur vel occupare audeant ea, quae vel ad publicas causas
vel ad populi oblectamenta constructa sunt. cum enim religiosae aedes non
desunt, possunt ibi, consultis prius ut oportet religiosissimis episcopis,
reliquias martyrum non quorundam usurpatione, sed arbitrio reverentissimorum
antistitum collocare. ideo patientiam et modestiam suam, quam leges nostrae et
publica disciplina et ipsorum monachorum nomen ecit, studiose unusquisque tam
monachus quam cuiuslibet alterius professionis retineat et perpetuo observare
procuret. * leo a. viviano pp. * <a 459 d. xv k. oct. patricio cons.>
CJ.1.3.27: Imperator Leo
Quisquis emensis militiae suae stipendiis expletisque
officiis sive muneribus, quae cuicumque condicioni aut consuetudine vel lege
debebat, ad consortium se contulerit clericorum et inter ministros verae
orthodoxae fidei maluerit et elegerit numerari, nullius prorsus sententiae
acerbitate revocetur nec a dei templis quibus se consecravit inopportunis
intentionibus abstrahatur, sed isdem beatissimis ministeriis securus permaneat
et quietus, ad quae post longi laboris lassitudinem ob reliquiae vitae requiem
consilio meliore protractus est: his actionibus, si quae contra eum eiusque patrimonium
legitima intentione competunt, pro iuris ordine responsurus: exceptis
primipilaribus, quos praeceptis tui culminis et publicis utilitatibus in
perpetuum esse subiectos sacratissimae constitution is statuta sanxerunt. * leo
a. erythrio pp. * <a 466 d. prid. non. mart. constantinopoli leone a. iii
cons.>
CJ.1.3.28pr.: Imperator Leo
Nulli licere decernimus, si testamento heres sit institutus
seu ab intestato succedat seu fideicommissarius vel legatarius inveniatur,
dispositionem pii testatoris infringere vel improba mente violare, adserendo
incertum esse legatum vel fideicommissum, quod redemptioni relinquitur
captivorum, sed modis omnibus exactum pro voluntate testatoris piae rei negotio
proficere. * leo a. nicostrato pp. * <a 468 d. xv k. sept. constantinopoli
anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.1: Imperator Leo
Et si quidem testator significaverit, per quem desiderat
redemptionem fieri captivorum, is qui specialiter designatus est legati seu
fideicommissi habeat exigendi licentiam et pro sua conscientia votum adimpleat
testatoris. sin autem persona non designata testator absolute tantummodo summam
legati vel fideicommissi taxaverit, quae debeat memoratae causae proficere, vir
reverentissimus episcopus illius civitatis, ex qua testator oritur, habeat facultatem
exigendi, quod huius rei gratia fuerit derelictum, pium defuncti propositum
sine ulla cunctatione ut convenit impleturus. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.2: Imperator Leo
Cum autem vir religiosissimus episcopus huiusmodi pecunias
pio relictas arbitrio fuerit consecutus, statim gestis intervenientibus earum
quantitatem et tempus quo eas susceperit apud rectorem provinciae publicare
debebit. post unius vero anni spatium et numerum captivorum et data pro his
pretia eum manifestare praecipimus, ut per omnia impleantur tam piae
deficientium voluntates: ita tamen, ut religiosissimi antistites gratis et sine
ullo dispendio praedicta gesta conficiant, ne humanitatis obtentu relictae
pecuniae iudiciorum dispendiis erogentur. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.3: Imperator Leo
Quod si testato, qui huiusmodi legatum vel fideicommissum
non designata persona reliquit, barbarae sit nationis et de eius patria aliqua
emerserit ambiguitas, vir reverentissimus episcopus civitatis eius, in qua idem
testator defunctus est , itidem habeat legati seu fideicommissi petitionem
defuncti propositum modis omnibus impleturus. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.4: Imperator Leo
Quod si in vico vel in territorio testator mortem obierit,
illius civitatis vir reverentissimus episcopus exactionem habebit, sub qua
vicus vel territorium esse dignoscitur. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.5: Imperator Leo
Et ne pium defunctorum propositum improba fraudatorum
calliditate celetur, quidquid pro huiusmodi causa a testatore relictum fuerit,
universi, qui id quocumque modo cognoverint, vel in viri clarissimi rectoris
provinciae vel in urbis episcopi notitiam deferendi habeant liberam facultatem:
nec delatoris nomen suspicionemque formident, cum fides atque industria eorum
tam laude quam honestate non careat ac pariter pietate, cum veritatem in
publicas aures lucemque deduxerint. <a 468 d. xv k. sept. constantinopoli
anthemio ii cons.>
CJ.1.3.30pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Si quemquem vel in hac urbe regia vel in ceteris provinciis,
quae toto orbe diffusae sunt, ad episcopatus gradum provehi deo auctore
contigerit, puris hominum mentibus nuda electionis conscientia sincero omnium
iudicio proferatur. * leo et anthem. aa. armasio pp. * <a 469 d. viii id.
mart. constantinopoli zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.1: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo gradum sacerdotii pretii venalitate mercetur: qualiter
quisque mereatur, non quantum dare sufficiat aestimetur. <a 469 d. viii id.
mart. constantinopoli zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.2: Imperatores Leo, Anthemius
Profecto enim quis locus tutus et quae causa esse poterit
excusata, si veneranda dei templa pecuniis expugnantur? quem murum integritati
aut vallum fidei providebimus, si auri sacra fames penetralia veneranda
proserpit? quid denique cautum esse poterit aut securum, si sanctitas
incorrupta corrumpitur? <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et
marciano conss.>
CJ.1.3.30.3: Imperatores Leo, Anthemius
Cesset altaribus imminere profanus ardor avaritiae et a
sacris adytis repellatur piaculare flagitium. ita castus et humilis nostris
temporibus eligatur episcopus, ut, locorum quocumque pervenerit, omnia vitae
propriae integritate purificet. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli
zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.4: Imperatores Leo, Anthemius
Non pretio, sed precibus ordinetur antistes. tantum ab
ambitu debet esse sepositus, ut quaeratur cogendus, rogatus recedat, invitatus
effugiat. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et marciano
conss.>
CJ.1.3.30.5: Imperatores Leo, Anthemius
Sola illi suffragetur necessitas excusandi. profecto enim
indignus est sacerdotio, nisi fuerit ordinatus invitus, cum sane quisquis hanc
sanctam et venerandam antistitis sedem pecuniae interventu subiise aut si quis,
ut alterum ordinaret vel eligeret, aliquid accepisse detegitur, ad instar
publici criminis et laesae maiestatis accusatione proposita a gradu sacerdotii
retrahatur. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et marciano
conss.>
CJ.1.3.30.6: Imperatores Leo, Anthemius
Nec hoc solum deinceps honore privari, sed perpetuae quoque
infamiae damnari decernimus, ut eos, quos facinus par coinquinat et aequat,
utrosque similis poena comitetur. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli
zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.31pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Orphanotrophos huius inclitae urbis nulla subtilitate iuris
obsistente eorum quidem qui pupilli sunt quasi tutores, adulescentium vero
quasi curatores sine ullo fideiussionis gravamine in emergentibus causis tam in
iudicio quam extra iudicium, ut opus exegerit, ad similitudinem tutoris et
curatoris personas et negotia eorum, si qua possint habere, defendere ac
vindicare iubemus: ita videlicet, ut praesentibus publicis personis, id est
tabulariis, aut intervenientibus gestis in hac quidem inclita urbe apud virum
perfectissimum magistrum census, in provinciis vero apud moderatores earum vel
defensores locorum res eorum eis tradantur, a quibus sunt custodiendae: ut, si
quas earundem rerum propter fenus forsitan vel aliam urguentem causam vel eo
quod servari non possunt alienare perspexerint, prius habita aestimatione
licebit eis alienationis inire contractum, ut pretia eorum quae exinde
colliguntur, ab isdem personis custodiantur. * leo et anthem. aa. dioscoro pp.
* <a 472 d. k. iun. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.3.31.1: Imperatores Leo, Anthemius
Huiusmodi autem pium atque religiosum officium pro tempore
orphanotrophos ita peragere convenit, ut minime ratiociniis tutelaribus seu
curationibus obnoxii sint. grave enim atque iniquum est callidis quorundam, si
ita contigerit, machinationibus eos vexari, qui propter timorem dei a
parentibus atque substantiis destitutos minores sustentare ac velut paterna
adfectione educare festinant. <a 472 d. k. iun. constantinopoli marciano
cons.>
CJ.1.3.32pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Omnes, qui ubicumque sunt vel posthac fuerint orthodoxae
fidei sacerdotes et clerici, cuiuscumque gradus sunt, monachi quoque in causis
civilibus ex nullius penitus maioris minorisve sententia iudicis ad extranea
iudicia pertrahantur aut provinciam vel locum aut regionem quam habitant exire
cogantur. nullus eorum ecclesias vel monasteria propria, quae religionis
intuitu habitant, relinquere miserabili necessitate iubeatur, sed apud suos
iudices ordinarios, hoc est provinciarum rectores, locis quibus degunt et
ecclesiarum ministeriis obsecundant, omnium contra se agentium suscipiant actiones,
ut his saltem horis atque temporibus, quibus religiosos viros a turbulenta
observatione praetorii vacare contigerit cumque eos ad tempus petitorum
intentio calumniosa laxaverit, ad sua se monasteria et venerabiles ecclesias
conferentes sapienti animo, precatione sollicita faciliusque de proximo
sacrosanctis altaribus obsecundent in suis laribus et domiciliis constituti. *
leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 472 datum constantinopoli pridie nonas
april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.1: Imperatores Leo, Anthemius
In hac autem regia urbe si quando cuiuscumque rei causa
episcopos vel presbyteros ceterosque clericos, qui sacrosanctis ecclesiis
obsequuntur, sive monachos ex aliis quibuscumque provinciis contigerit
reperiri, quos tamen in litem quisquam vocare voluerit, in nullo alio sit
licitum memoratos cuiquam pulsare iudicio, nisi in tuae sublimatis dumtaxat
examine, ubi eis et beatitudinis honor debitus reservetur et oratorum adfluens
in defensionibus copia large praestetur. <a 472 datum constantinopoli pridie
nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.2: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea cum in provinciis ex eius qui regit provinciam
fuerint sententia vel interlocutione conventi sive illi sacerdotes seu
cuiuscumque gradus clerici sive monachi habeantur, dummodo approbentur
orthodoxi, qui in propriis causis contractibusve pulsantur non alios quam
ecclesiae propriae defensores seu quos oeconomos appellant fideiussores
praebeant, ne, dum exsecutoris pertinax et avara protervitas extraneos
fideiussores flagitat, multiglex innoxiae paupertati infligatur incommodum.
<a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.3: Imperatores Leo, Anthemius
In hac autem regia urbe inventi ex quacumque provincia
venientes, cum in tuae amplitudinis iudicio, quod eis solum delegavimus, lite
pulsati fuerint, reverentissimi orthodoxae fidei sacerdotes certe oeconomi aut
ecclesiae defensores seu clerici in causis civilibus suis sive ecclesiasticis
nulla praebendi fideiussoris molestentur iniuria, sed aut vicariis
fideiussionibus contradantur, quas tamen stipulationum sollemnis cautela
vallaverit, aut cautionibus et professioni propriae ac facultatum suarum
obligationibus committantur. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas
april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.4: Imperatores Leo, Anthemius
Hoc nihilo minus observando, ut in causis ecclesiasticis
nullum alium conveniri fas sit nisi eum, quem dispensatorem pauperum, id est
oeconomum ecclesiae, episcopi tractatus elegerit ( hunc enim sine dubio a
sacerdote convenit ordinari) : quem tamen conventum defensoris ecclesiae fidei
committi praecipimus. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april.
marciano cons.>
CJ.1.3.32.5: Imperatores Leo, Anthemius
Exsecutoribus in minoribus quidem iudiciis omnibus in ipsa conventione
sacerdotum seu clericorum non amplius quam unum semissem aut sperantibus aut
etiam audentibus accipere. si vero apparitor tuae magnitudinis ex sententia
tuae sedis amplissimae in provincia degentes eos monuerit, iubemus non amplius
eum quam duos solidos sportularum nomine percipere. in hac vero urbe magnifica
idem apparitor tuae magnitudinis uno aureo sportularum gratia a provincialibus
clericis contentus sit, quantaelibet summae qui conventus fuerit exponatur
obnoxius. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano
cons.>
CJ.1.3.32.6: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea nullus exsecutor vexare contumeliis clericos
ullos, nullis impulsionibus molestare, nullis exprobrare conviciis aut
corporalibus iniuriis fatigare conetur: his, qui huiusmodi aliquid adgressi
fuerint, post amissionem cinguli et patrimonii ultima protinus animadversione
plectendis. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano
cons.>
CJ.1.3.32.7: Imperatores Leo, Anthemius
Privilegiis sane singulis quibuscumque sacrosanctis
ecclesiis orthodoxae fidei, xenodochiis sive ptochiis tam generaliter quam
specialiter attributis perpetuo reservandis, nullis eas earumque sacerdotes aut
clericos cuiuslibet gradus aut monachos vel ptochos aut xenodochos orthodoxae fidei
deputatos extraordinariis muneribus praecipimus praegravari. eas enim sarcinas
oneris, quas plerisque personis diversa ratione remittimus, imponi beatissimis
viris nostro saeculo inconveniens esse iudicamus. <a 472 datum
constantinopoli pridie nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.8: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea ne cui temeritas sua lucrativa concedatur et ut
impudens calumniantium refrenetur audacia, iubemus, quotiens ii, qui sacerdotes
seu clericos seu monachos ceterosque superius designatos vel in tuae
magnitudinis examine vel in provinciali iudicio proposita actione convenerint,
si causa cognita convicti fuerint sine iusta eos et legitima petitione
pulsasse, omnes eis legitimas expensas sumptusque, quos ab exordio coeptae
controversiae ipsorum vitio tolerasse eos constiterit, redhibere cogantur, ut
hac saltem censurae iustissimae formidine revocati improbis adsidue
conflictationibus occupati adquiescant se iam sopitis clamoribus iurgiorum
magistra deinceps necessitate retinere. <a 472 datum constan tinopoli pridie
nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.33: Imperatores Leo, Anthemius
Sacrosanctae orthodoxae fidei episcopi atque presbyteri,
diaconi quoque, qui semel probatis moribus integritate castissima ad hunc
gradum meruerint pervenire, ea, quaecumque in eodem clericatus gradu locoque
viventes adquirere et habere potuerint, etiamsi in patris avique aut proavi
potestate constituti sunt et adhuc superstites habentur, tamquam bona propria
vindicent: de his, si quando eis libitum fuerit, testandi vel donandi vel
quolibet alio titulo alienandi libera facultate concessa, ut ea bona quoquo
tempore numquam fratribus vel sororibus aut ex his genitis conferantur, sed ad
eorum filios posteros et quoscumque extraneos heredes perveniant nec a patribus
avis aut proavis, sed ab ipsorum liberis tamquam praecipua vindicentur, certe
his procedant, quibus ipsi id peculium vel inter vivos alienatione habita vel
mortis tempore ultima et vere cognita voluntate concesserint. * leo et anthem.
aa. erythrio pp. * <a 472 d. prid. non. april. marciano cons.>
CJ.1.3.34pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Omnia privilegia, quae a retro principibus aut a nostra
serenitate vel iudiciariis dispositionibus aut liberalitatibus pro singulis
quibuscumque temporibus vel consuetudine sive circa ius metatorum sive in aliis
quibuslibet rebus praestita sunt orphanotrophio sive asceteriis vel ecclesiis
aut ptochiis seu xenodochiis aut monasteriis atque ceteris hominibus etiam ac
rebus iuris eorum ad curam niconis viri religiosissimi presbyteri et
orphanotrophi vel ad eos, qui post eum loco eius successerint, pertinentibus ad
similitudinem zotici beatissimae memoriae, qui prius huiusmodi pietatis
officium invenisse dicitur, per hanc pragmaticam sanctionem firma illibataque
in perpetuum custodiri decernimus. valde etenim hoc videtur esse necessarium,
cum exinde sustentatio vel educatio orphanis atque egenis et usibus
ecclesiasticis vel ptochiis vel asceteriis comparetur. * leo et anthem. aa.
dioscoro pp. * <a 472 d. x k. ian. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.3.34.1: Imperatores Leo, Anthemius
Domus etiam aliasque res superius nominatas ad curam
memorati viri pertinentes vel postmodum quolibet modo ad eius sollicitudinem
vel qui post eum ad eiusdem orphanotrophii curam vocati fuerint perventuras ad
instar maioris venerabilis ecclesiae huius inclitae urbis omnibus privilegiis,
quae eadem sancta ecclesia vel nunc adipiscitur vel postea merebitur, perpetuo
potiri pietatis intuitu decernimus. <a 472 d. x k. ian. constantinopoli
marciano cons.>
CJ.1.3.36pr.: Imperator Zeno
Iubemus adscripticiorum creationes secundum veterem
constitutionem, nisi dominorum possessionum, unde oriundi sunt, evidens
concurrerit consensus, nullius penitus esse momenti, sed isdem fundorum
dominis, qui faciendae creationi non sicut dictum est evidenter consenserint,
ius proprium ad similitudinem ceterorum colonorum in suos adscripticios
exercendi, tamquam si nulla creatio intercessisset, tribui facultatem. idemque
hoc super illis quoque agricolis decernimus observari, qui cum essent
adscripticiae nexibus condicionis conscripti, solitariam vitam videlicet
appetentes quibuslibet sese monasteriis contra voluntatem dominorum fundorum
duxerint offerendos. * zeno a. sebastiano pp. * <a 484 d. v k. april.
constantinopoli theodorico cons.>
CJ.1.3.36.1: Imperator Zeno
Servos sane sociari clericorum consortiis volentibus quoque
et consentientibus dominis modis omnibus prohibemus, cum liceat eorum dominis,
data servis prius libertate licitum eis ad suscipiendos honores clericorum iter,
si hoc voluerint, aperire. <a 484 d. v k. april. constantinopoli theodorico
cons.>
CJ.1.3.36.2: Imperator Zeno
Omnes praeterea virorum clarissimorum provincias moderantium
sententiis absque ulla privilegii differentia ( qui tamen praesidali iurisdictioni
subiecti sunt, sive episcopi vel quilibet clerici aut monachi aut cuiuslibet
sint condicionis) pariter respondere decernimus: nulla in posterum viris
clarissimis provinciarum rectoribus ad loca, in quibus incusatae personae
consistunt, perveniendi necessitate penitus imponenda, cum non solum legibus,
verum etiam naturali quoque iuri conveniat, quos res exegerit, iudicialibus ad
iudicium vocari sententiis, non ipsos iudices, quod dici etiam iniustum est, ad
subiectos deduci, sed per datos ab his iudices causae examinationem in locis
ubi incusati degunt procedere. <a 4 84 d. v k. april. constantinopoli
theodorico cons.>
CJ.1.3.37: Imperator Zeno
Servis, si dominorum fuerint voluntate muniti, solitariam
vitam participandi licentia non denegetur, dum tamen eorum domini non ignorent,
quod, si servis suis ad monasteriorum cultum migrandi tribuerint facultatem,
eorundem servorum dominio, donec idem servi in eodem monachorum habitu
duraverint, spoliandos: alioquin si relicta forte vita solitaria ad aliam se condicionem
transtulerint, certum est eos ad servitutis iugum, quam monachicae professionis
cultu evaserant, reversuros. * zeno a. sebastiano pp. * <a 484 d. id. april.
theodorico cons.>
CJ.1.3.40: Imperator Justinus
Repetita promulgatione non solum iudices quorumlibet
tribunalium, verum etiam defensores ecclesiarum huius almae urbis, quos
turpissimum insinuandi ultimas deficientium voluntates genus irrepserat,
praemonendos censemus, ne rem attingant, quae nemini prorsus omnium secundum
constitutionum praecepta quam census magistro competit. absurdum etenim
clericis est, immo etiam opprobrium, si peritos se velint disceptationum esse
forensium: feriendis temeratoribus huius sanctionis poena quinquaginta librarum
auri. * iustinus a. archelao pp. * <a 524 d. xiii k. dec. constantinopoli
iustino a. ii et opilione conss.>
CJ.1.3.48pr.: Imperator Justinianus
Si quis ad declinandam legem falcidiam, cum desiderat totam
suam substantiam pro redemptione captivorum relinquere, eos ipsos captivos
scripserit heredes, ne videatur quasi incertis personis heredibus institutis
iudicium suum oppugnandum reliquisse, sancimus huius talem institutionem
pietatis intuitu valere et non esse respuendam. * iust. a. iohanni pp. * <a
531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.1: Imperator Justinianus
Sed et si pauperes quidam scripserit heredes et non
inveniatur certum ptochium vel certae ecclesiae pauperes, de quibus testator
cogitaverit, sed hic incerto vocabulo pauperes fuerint heredes instituti,
simili modo et huiusmodi institutionem valere decernimus. <a 531 d. x k.
sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.2: Imperator Justinianus
Et si quidem captivos scripserit heredes, civitatis, in qua
testator larem fovere ac degere noscitur, episcopus et oeconomus hereditatem
suscipiant et omnimodo in redemptione captivorum procedat hereditas sive per
annuos reditus sive per venditionem mobilium seu se moventium rerum: nullo
penitus ex hoc lucro vel oeconomo vel episcopo vel sacrosanctae ecclesiae
relinquendo. si enim propter hoc a speciali herede recessum est, ut non
falcidiae ratio inducatur, quomodo ferendum est hoc, quod in sacro venit, per
falcidiam vel aliam occasionem minui? <a 531 d. x k. sept. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.3: Imperator Justinianus
Ubi autem indiscrete pauperes scripti sunt heredes, ibi
xenonem eius civitatis omnimodo hereditatem nancisci et per xenodochum in
aegrotantes fieri patrimonii distributionem, secundum quod in captivis
constituimus: vel per redituum annalium erogationem vel per venditionem rerum
mobilium vel se moventium, ut ex his res immobiles comparentur et annuus victus
aegrotantibus accedat. quis enim pauperior est hominibus, qui et inopia tenti
sunt et in xenonem repositi et suis corporibus laborantes necessarium victum
sibi non possunt adferre? <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.4: Imperator Justinianus
Licentia omnimodo danda et in priore et in secunda specie et
actionem movere et debita exigere, ut in captivos vel in aegrotantes
consumantur. si enim heredum eis et ius et nomen dedimus, sine falcidiae tamen
legis emolumento, necesse est eos et debita exigere et creditoribus respondere.
<a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.5: Imperator Justinianus
Sin autem ampliores in civitate xenones vel ptochia sint, ne
incerta videatur pecuniarum datio, tunc ei xenoni vel ptochio, qui pauperior
esse dignoscitur, easdem res vel pecunias adsignari: hoc videlicet discutiendo
a viro reverentissimo locorum antistite et sub eo constitutis clericis. <a
531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.6: Imperator Justinianus
Sin autem nullus xenon in civitate inveniatur, tunc secundum
de captivis sanctionem pro tempore oeconomus sacrosanctae ecclesiae vel
episcopus hereditatem accipiat et sine falcidiae ratione pauperibus, qui in
civitate sunt vel penitus mendicantes vel alia sustentatione egentes, eaedem
pecuniae distribuantur. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.7: Imperator Justinianus
Haec tamen omnia locum habere sancimus, quando non certi
xenonis vel certi ptochii vel certae ecclesiae nominatio a testatore subsecuta
est, sed incertus est eius sensus. sin autem in personam certam vel in certam
venerabilem domum respexit, ei tantummodo hereditatem vel legatum competere
sancimus, nulla falcidia nec in hac parte intercedente. <a 531 d. x k. sept.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.8: Imperator Justinianus
In omnibus autem hiusmodi casibus caelestes iracundias
sacrosanctarum rerum administratores expectent, si qualecumque lucrum ex
huiusmodi gubernationibus sibi adquisierint vel si hoc committi ab alio
senserint et non gravissima poena et interminatione quod perperam factum est
studeant corrigere. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.49pr.: Imperator Justinianus
Cum lege leoniana viris reverentissimis episcopis et
presbyteris et diaconis peculium habere quasi castrense concessum est, eo
addito, ut in ipso testari possint, dubitabatur, si huiusmodi testamenta debent
de inofficiosi querella expugnari, cum de omnibus personis, quae huiusmodi
peculia meruerunt, eadem fuerat quaestio exorta. * iust. a. iohanni pp. * <a
531 d. k. sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae.>
CJ.1.3.49.1: Imperator Justinianus
Sancimus itaque viris reverentissimis episcopis et
presbyteris et diaconis, qui tale peculium ( id est quasi castrense) possident,
super his tantummodo rebus, quae quasi castrensis peculii sunt, non solum
ultima condere secundum leges tamen elogia licere, quod ex leoniana
constitutione descendit, sed etiam eorum ultimas voluntates, super his
tantummodo habitas, de inofficiosi querellae minime subiacere. <a 531 d. k.
sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae.>
CJ.1.3.50pr.: Imperator Justinianus
Si quis in conscribendo instrumento sese confessus fuerit
non usurum fori praescriptione propter sacerdotii praerogativam, sancimus non
licere ei adversus sua pacta venire et contrahentes decipere, cum regula est
iuris antiqui omnes licentiam habere his quae pro se introducta sunt
renuntiare. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept. constantinopoli post
cons. lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.1.3.50.1: Imperator Justinianus
Quam generalem legem in omnibus casibus obtinere sancimus,
qui necdum per iudicialem sententiam vel amicalem conventionem sopiti sunt.
<a 531 d. k. sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae vv.
cc.>
CJ.1.3.51pr.: Imperator Justinianus
Generaliter sancimus omnes viros reverentissimos episcopos
nec non presbyteros seu diaconos et subdiaconos et praecipue monachos, licet
non sint clerici, immunitatem ipso iure omnes habere tutelae sive
testamentariae sive legitimae sive dativae: et non solum tutelae esse eos
expertes, sed etiam curae, non solum pupillorum et adultorum, sed et furiosi et
muti et surdi et aliarum personarum, quibus tutores vel curatores a veteribus
legibus dantur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. post cons.
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.51.1: Imperator Justinianus
Eos tamen clericos et monachos huiusmodi habere beneficium
sancimus, qui ad sacrosanctas ecclesias vel monasteria permanent, non
devagantes neque circa divina ministeria desides, cum propter hoc ipsum
beneficium eis indulgemus, ut aliis omnibus derelictis dei omnipotentis inhaereant
ministeriis. <a 531 d. k. nov. post cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.51.2: Imperator Justinianus
Et hoc non solum in vetere roma vel in hac regia civitate,
sed in omni terra, ubicumque christianorum nomen colitur, obtinere sancimus.
<a 531 d. k. nov. post cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.53pr.: Imperator Justinianus
Raptores virginum vel viduarum vel diaconissarum, quae deo
fuerint dedicatae, pessima criminum peccantes capitis supplicio plectendos
fuisse decernimus, quod non solum ad iniuriam hominum, sed ad ipsius
omnipotentis dei inreverentiam committitur. * iust. a. hermogeni mag. off. *
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.1: Imperator Justinianus
Qui itaque huiusmodi crimen commiserint et qui eis auxilium
tempore invasionis praebuerint, ubi inventi fuerint in ipsa rapina et adhuc
flagrante crimine comprehensi a parentibus sanctimonialium virginum vel
viduarum vel diaconissarum aut earum consanguineis vel tutoribus seu curatoribus,
convicti interficiantur. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.2: Imperator Justinianus
Sin autem post commissum tam detestabile crimen aut
potentatu raptor se defendere aut fuga evadere potuerit, in hac quidem regia
urbe tam viri excelsi praefecti praetorio quam vir gloriosissimus praefectus
urbis, in provinciis autem tam viri eminentissimi praefecti praetorio per
illyricum quam magistri militum per diversas nostri orbis regiones nec non viri
spectabiles praefectus aegypti et vicarii et proconsules et nihilo minus viri
spectabiles duces et viri clarissimi rectores provinciarum nec non alii
cuiuslibet ordines iudices, qui in locis inventi fuerint, simile studium cum
magna sollicitudine adhibeant, ut eos possint comprehendere et comprehensos in
tali crimine post legitimas et iuri cognitas probationes sine fori
praescriptione durissimis poenis adficiant et mortis condemnent supplicio.
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.3: Imperator Justinianus
Bona autem eorum, si hoc commissum fuerit vel in
sanctimonialem virginem, quae in asceterio vel monasterio degit, sive eadem
virgo diaconissa constituta sit sive non, eidem monasterio vel asceterio, ubi
consecrata est, addicentur, ut ex his rebus et ipsa solacium habeat, dum vivit,
sufficiens et res omnes sacrosanctum asceterium seu monasterium pleno habeat
dominio. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
cons.>
CJ.1.3.53.4: Imperator Justinianus
Sin autem diaconissa cuiuscumque ecclesiae sit, in nullo
autem monasterio vel asceterio constituta est, sed per se degit, raptoris eius
substantia ecclesiae, cuius diaconissa est, adsignetur, ut ex his facultatibus
ipsa quidem usum fructum, dum superest, ab eadem ecclesia consequatur, ecclesia
vero omnem proprietatem et plenam possessionem earundem rerum nostro habeat
beneficio: nemine vel iudice vel alia quacumque persona hoc audente contemnere.
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.5: Imperator Justinianus
Poenas autem, quas praediximus, id est mortis et bonorum
amissionis, constituimus non tantum adversus raptores, sed etiam contra eos,
qui hos comitati in ipsa invasione et rapina fuerint. ceteros autem omnes, qui
conscii et ministri huiusmodi criminis reperti et convicti fuerint vel eos
susceperint vel quamcumque opem eis intulerint, sive masculi sive feminae sunt,
cuiuscumque condicionis vel gradus vel dignitatis, poenae tantummodo capitali
subicimus, ut huic poenae omnes subiaceant, sive volentibus sive nolentibus
sanctimonialibus virginibus seu aliis supra dictis mulieribus tale facinus
fuerit perpetratum. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iii cons.>
CJ.1.3.54pr.: Imperator Justinianus
Deo nobis auxilium praebente omnia, quae pro honore sanctae
catholicae ecclesiae ad dei placitum fieri properamus, legibus constituere et
operibus adimplere desideramus. * iust. a. iohanni pp. * <a >
CJ.1.3.54.1: Imperator Justinianus
Et iam quidem multa cum eius auxilio statuimus, quae
ecclesiasticae doctrinae statui conveniunt, in praesenti autem hoc pia
deliberatione duximus corrigendum, quod hactenus contra dei timorem fiebat.
<a >
CJ.1.3.54.2: Imperator Justinianus
Cognitum etenim nobis est, quod, si quis sponsus vel sponsa
post datas aut acceptas arras voluisset se divino deputare servitio et a
saeculari conversatione recedere ac sanctimonialem vitam vivere atque in dei
timore permanere, compellebatur vir quidem ea quae arrarum nomine dederat
amittere, sponsa vero duplum id quod acceperat reddere. quod nostrae
mansuetudini satis religioni esse contrarium visum est. <a >
CJ.1.3.54.3: Imperator Justinianus
Unde per praesentem legem in perpetuum valituram iubemus,
ut, si quis sponsus vel sponsa desideraverit saeculi istius vitam contemnens in
sanctimonialium conversatione vivere, sponsus quidem omnia, quae arrarum nomine
futuri causa coniugii dedisset, sine ulla imminutione recipiat, sponsa autem
non duplum, sicut hactenus, sed hoc tantum sponso restituat, quod arrarum
acceperat nomine, et nihil amplius reddere compellatur, nisi quod probata
fuerit accepisse. <a >
CJ.1.3.54.4: Imperator Justinianus
Nam et maritis et uxoribus qui saeculo renuntiant iam
anteriore lege a nobis provisum est, ut, sive maritus sive uxor religionis
causa a coniugio recesserit et solitariam vitam elegerit, unusquisque eorum res
suas recipiat, quas vel pro dote vel ante nuptias donatione praestiterat, et
hoc tantummodo lucri nomine consequatur ab eo qui solitariam vitam elegerit,
quod debuit legitime vel ex pacto per casum mortis exigere. <a >
CJ.1.3.54.5: Imperator Justinianus
Hoc etiam cognitum nobis correctione nostra dignum esse
iudicamus, ut, si quis in parentium potestate constitutus vel constituta vel
forsitan huiusmodi iure absolutus vel absoluta elegerit se vel monasterio vel
clero sociare et reliquum vitae suae tempus sanctimonialiter degere voluerit,
non liceat parentibus vel easdem personas quocumque modo abstrahere vel propter
hanc tantummodo causam quasi ingratum a sua hereditate vel successione
repellere, sed necesse sit eis omnimodo, cum ultimam voluntatem suam sive per
scripturam sive alio legitimo modo conficiant, quartam quidem portionem
secundum leges nostras eis relinquere; sin autem amplius voluerit largiri, hoc eius
voluntati concedimus. <a >
CJ.1.3.54.6: Imperator Justinianus
Sin vero ultimam voluntatem parentes neque testamento neque
alio ultimo elogio declarasse monstrati fuerint, omnem parentium substantiam
heredes, quibus ab intestato competit, secundum leges nostras sibi defendant:
nullo eis impedimento ex sanctimoniali conversatione generando, sive soli sive
cum aliis ad successionem vocantur. <a >
CJ.1.3.54.7: Imperator Justinianus
Huius perpetuae nostrae legis beneficia eos volumus
obtinere, qui in monasterio vel clericatu perseveraverint. nam si qui eorum, de
quibus praesentem legem posuimus, sanctimonialem vitam elegerint, ad saecularem
autem conservationem remeaverint, iubemus omnes eorum res ad iura eius
ecclesiae vel monasterii a quo recesserint pertinere. <a >
CJ.1.3.54.8: Imperator Justinianus
His ita dispositis repetita lege iubemus, ut nullus iudaeus
vel paganus vel haereticus servos christianos habeat. quod si inventi in tali
reatu fuerint, sancimus servos modis omnibus liberos esse secundum anteriorem
nostrarum legum tenorem. <a >
CJ.1.3.54.9: Imperator Justinianus
In praesenti autem hoc amplius decernimus, ut, si suis de
praedictis iudaeis vel paganis vel haereticis habuerit servos nondum catholicae
fidei sanctissimis mysteriis imbutos, et praedicti servi desideraverint ad
orthodoxam fidem venire, postquam catholicae ecclesiae sociati fuerint, in
libertatem modis omnibus ex praesenti lege eripiantur: et eos tam iudices
provinciarum quam sacrosanctae ecclesiae defensores nec non beatissimi episcopi
defendant, nihil pro eorum pretio penitus accipientibus dominis. <a >
CJ.1.3.54.10: Imperator Justinianus
Quod si forte posthac etiam ipsi domini eorum ad orthodoxam
fidem conversi fuerint, non liceat eis ad servitutem reducere illos, qui eos ad
fidem orthodoxam praecesserunt: sed si quis talia usurpaverit, poenis
gravissimis subiacebit. <a >
CJ.1.3.54.11: Imperator Justinianus
Haec igitur omnia, quae pietatis intuitu nostra sanxit
aeternitas, omnes iudices et religiosissimi antistites sive africanae
dioeceseos, in qua maxime huiusmodi vitia frequentari cognovimus, sive aliarum
provinciarum naviter et studiosissime observare procurent. nam contemptores non
solum pecuniaria multa, sed et capitis supplicio ferientur. <a >
CJ.1.4.0. De episcopali audientia et de diversis capitulis,
quae ad ius curamque et reverentiam pontificalem pertinent.
CJ.1.4.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Negotiatores, si qui ad domum nostram pertinent, ne commodum
mercandi videantur excedere, christianos, quibus verus cultus est, adiuvare
pauperes et positos in necessitate provideant. * valentin. et valens aa. ad
iulianum com. orientis. * <a 364 d. xv k. mai. constantinopoli divo ioviano
et varroniano conss.>
CJ.1.4.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Si clericus ante definitivam sententiam frustratoriae
dilationis causa ad appellationis auxilium convolaverit, multam quinquaginta
librarum argenti, quam contra huiusmodi appellatores sanctio generalis imponit,
cogatur expendere. hoc autem non fisco nostro volumus accedere, sed pauperibus
fideliter erogari. * valentin. et valens aa. ad claudium pu. * <a 369 d.
viii id. iul. valentiniano np. et victore conss.>
CJ.1.4.3pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Nemo deinceps tardiores fortassis adfatus nostrae
perennitatis expectet: exsequantur iudices, quod indulgere consuevimus. ubi
primum dies paschalis extiterit, nullum teneat carcer inclusum, omnium vincula
solvantur. * grat. valentin. theodos. et arcad. aaaa. neoterio pp. * <a 385
d.V k. mart. mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Sed ab his secernimus eos, quibus contaminari potius gaudia
laetitiamque communem, si dimittantur, animadvertimus. <a 385 d.V k. mart.
mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Quis enim sacrilego diebus sanctis indulgeat? quis adultero
vel stupri vel incesti reo tempore castitatis ignoscat? quis non raptorem
virginis in summa quiete et gaudio communi persequatur instantius? <a 385
d.V k. mart. mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Nullam accipiat requiem vinculorum, qui quiescere sepultos
quadam sceleris immanitate non sinit: patiatur tormenta veneficus, maleficus,
adulterator violatorque monetae: homicida et parricida quod fecit semper
expectet: reus etiam maiestatis de domino, adversus quem talia molitus est,
veniam sperare non debet. <a 385 d.V k. mart. mediolano arcadio a. et
bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
His ergo tali quoque sub absolutione damnatis indultum
nostrae serenitatis eo praecepti fine concludimus, ut remissionem veniae
crimina nisi semel commissa non habeant, ne in eos liberalitatis augustae
referatur humanitas, qui impunitatem veteris admissi non emendationi potius
quam consuetudini deputarunt. <a 385 d.V k. mart. mediolano arcadio a. et
bautone vc. conss.>
CJ.1.4.4: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Mimae et quae lidibrio corporis sui quaestum faciunt publice
habitu earum virginum, quae deo dicatae sunt, non utantur. * theodos. arcad. et
honor. aaa. rufino pp. * <a 394 d. iii k. iul. heracleae arcadio a. iii et
honorio a. ii conss.>
CJ.1.4.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Archigerontes et dioecetae ergasiotanorum non nisi
christiani dirigantur. quod officium tuum sollicite observet excubiis. * arcad.
et honor. aa. gennadio praef. augustali. * <a 396 d. non. febr.
constantinopoli pp. alexandriae eutycheo arcadio iiii et honorio iii aa.
conss.>
CJ.1.4.6pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Addictos supplicio et pro criminum immanitate damnatos nulli
clericorum vel monachorum, eorum etiam, quos synoditas vocant, per vim atque
usurpationem vindicare liceat ac tenere, sed reos ad locum poenae sub
prosecutione pergentes nullus teneat aut defendat. * arcad. et honor. aa.
rufino pp. * <a 398 d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano
conss.>
CJ.1.4.6.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Sed sciat se cognitor triginta librarum auri multa, primates
officii capitali esse sententia feriendos, nisi usurpatio ista aut protinus
vindicetur aut, si tanta clericorum aut monachorum audacia est, ut bellum
potius quam iudicium futurum esse existimetur, ad clementiam nostram commissa
referantur, ut nostro arbitrio mox severior ultio procedat. <a 398 d. vi k.
aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.6.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad episcoporum sane culpam ut cetera redundabit, si quid
forte in ea parte regionis, in qua ipsi populos christianae religionis
doctrinae insinuatione moderantur, ex his, quae fieri hac lege prohibuimus a
monachis perpetratum esse cognoverint nec vindicaverint. <a 398 d. vi k. aug.
mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.6.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Quibus in causa criminali humanitatis consideratione, si
tempora suffragantur, interponendae provocationis copiam non negamus. <a 398
d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.7: Imperatores Arcadius, Honorius
Si qui ex consensu apud sacrae legis antistitem litigare
voluerint, non vetabuntur, sed experientur illius ( in civili dumtaxat negotio)
arbitri more residentis sponte iudicium. quod his obesse non poterit nec
debebit, quos ad praedicti cognitoris examen conventos potius afuisse quam
sponte venisse constiterit. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 398
d. vi k. aug. mediolani honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.8: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Episcopale iudicium sit ratum omnibus, qui se audiri a
sacerdotibus elegerint, eamque illorum iudicationi adhibendam esse reverentiam,
quam vestris referre necesse est potestatibus, a quibus non licet provocare.
per iudicium quoque officia, ne sit cassa episcopalis cognitio, definitioni
exsecutio tribuatur. * arcad. honor. et theodos. aaa. theodoro pp. * <a 408
d. id. dec. basso et philippo conss.>
CJ.1.4.9pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudices dominicis diebus productos reos e custodia carcerali
videant interrogent , ne his humanitas clausis per corruptos carcerum custodes
negetur: victualem substantiam non habentibus faciant ministrare libellis
duobus aut tribus diurnis vel quot existimaverint commentarienses decretis,
quorum sumptibus proficiant alimoniae pauperum: quos ad lavacrum sub fida
custodia duci oportet. * honor. et theodos. aa. caeciliano pp. * <a 409 d.
viii k. febr. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.9.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Multa iudicibus viginti librarum auri et officiis eorum
eiusdem ponderis constituta, ordinibus quoque trium librarum auri multa
proposita, si saluberrima statuta contempserint. nec deerit antistitum
christianae religionis cura laudabilis, quae ad observationem constituti
iudicis hanc ingerat monitionem. <a 409 d. viii k. febr. ravennae honorio
viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.10pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Mathematicos, si non parati sint codicibus erroris proprii
sub oculis episcoporum incendio concrematis catholicae religionis cultui fidem
tradere numquam ad errorem praeteritum redituri, non solum urbe roma, sed etiam
omnibus civitatibus pelli decernimus. * honor. et theodos. aa. caeciliano pp. *
<a 409 d. k. febr. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.10.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Qui si hoc non fecerint et contra clementiae nostrae salubre
constitutum in civitatibus fuerint comprehensi vel secreta erroris sui et
professionis insinuaverint, deportationis poenam excipiant. <a 409 d. k.
febr. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Christianos proximorum locorum volumus sollicitudinem
gerere, ut romanos captivos qui reversi fuerint nemo teneat, nemo iniuriis aut
damnis adficiat. * honor. et theodos. aa. theodoro pp. * <a 409 d. iii id.
dec. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.12: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si lenones patres vel domini suis filiabus vel ancillis
peccandi necessitatem imposuerint, liceat filiabus vel ancillis episcoporum
implorato suffragio omni miseriarum necessitate absolvi. * theodos. et
valentin. aa. florentio pp. * <a 428 d. xi k. mai. felice et tauro
conss.>
CJ.1.4.13pr.: Imperator Marcianus
Decernimus, ut, quicumque catholicarum ecclesiarum, quae sub
viro religiosissimo archiepiscopo huius almae urbis sunt, reverentissimum
oeconomum sive de ecclesiasticis sive de propriis et ad ipsum solum
pertinentibus causis vel quemcumque alterum earundem ecclesiarum clericum
aliqua voluerit lite pulsare, apud memoratum beatissimum archiepiscopum causam
dicat in negotiis audiendis fidem ac sinceritatem geminam praebiturum et
sacerdotis et iudicis. * marcian. a. constantino pp. * <a 456 d. viii ... april.
varane et iohanne conss.>
CJ.1.4.13.1: Imperator Marcianus
Volentibus tamen actoribus pateat episcopale iudicium. ac
nullus, qui huiuscemodi intendit in sacrosanctas ecclesias vel praedictos
clericos actionem, ad religiosissimum antistitem cognitorem ducatur invitus.
<a 456 d. viii ... april. varane et iohanne conss.>
CJ.1.4.15: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo vel in foro magnitudinis tuae vel in provinciali
iudicio vel apud quemquam iudicem accedat ad togatorum consortium, nisi
sacrosanctis catholicae religionis fuerit imbutus mysteriis. sin autem aliquid
quoquo modo vel quadam machinatione factum vel attemptatum fuerit, officium
quidem sublimitatis tuae centum librarum auri iacturam pro condemnatione
sustineat, idem vero, quicumque ausus fuerit contra providum nostrae
serenitatis decretum officium advocationis per subreptionem adripere et
prohibitum patrocinium praestiterit, advocationis officio remotus stilum
proscriptionis atque perpetui exilii specialiter sustinebit: scituris etiam
provinciarum rectoribus, quod is, sub cuius administratione aliquid huiu smodi
fuerit attemptatum, partis bonorum dimidiae proscriptionem et poenam exilii per
quinquennium sustinebit. * leo et anthem. aa. nicostrato pp. * <a 468 d.
pridie k. april. constantinopoli anthemio a. ii cons.>
CJ.1.4.16: Imperatores Leo, Anthemius
Si legibus prohibitae non sint speratae nuptiae et post
arras sponsalicias sponsa coniugium sponsi propter religionis diversitatem
recusaverit, si quidem probatum fuerit ante datas easdem arras sponsalicias hoc
idem mulierem vel parentes eius cognovisse, sibi debeant imputare. si vero
horum ignari sponsalicias arras susceperint vel post arras datas talis causa
paenitentiae intercesserit, isdem tantummodo redditis super alterius simpli
poena liberi custodiantur. quod simili modo etiam de sponsis super recipiendis
nec ne arris praestitis custodiri censemus. * leo et anthem. aa. erythrio pp. *
<a 472 d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.4.19: Imperator Anastasius
Iubemus eos tantummodo ad defensorum curam peragendam
ordinari, qui sacrosanctis orthodoxae religionis imbuti mysteriis hoc imprimis
sub gestorum testificatione , praesente quoque religiosissimo fidei orthodoxae
antistite, per depositiones cum sacramenti religione celebrandas patefecerint.
ita enim eos praecipimus ordinari, ut reverentissimorum episcoporum nec non
clericorum et honoratorum ac possessorum et curialium decreto constituantur. *
anastas. a. eustathio pp. * <a 505 d. xiii k. mai. sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.1.4.21pr.: Imperator Justinianus
Si praesens quidem sit, qui pecuniam numerasse vel alias res
dedisse scriptus est, aliquam vero administrationem in provinciis gerat, ut
difficile esse videatur denuntiationem eidem non numeratae pecuniae mittere,
licentiam damus ei, qui memorata exceptione uti velit, alios iudices adire et
per eos manifestare, cui exceptionem huiusmodi obicit, factam a se super non
numerata pecunia querellam esse. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. k. iul.
constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.4.21.1: Imperator Justinianus
Quod si non sit alius administrator civilis vel militaris
vel per aliquam causam difficile sit ei qui memoratam querellam opponit adire
eum et ea quae dicta sunt facere, licentiam damus et per virum reverentissimum
episcopum eandem suam exceptionem creditori manifestare et ita tempus statutum
interrumpere. <a 528 d. k. iul. constantinopoli dn. iustiniano a. ii
cons.>
CJ.1.4.21.2: Imperator Justinianus
Quod etiam in exceptione non numeratae dotis locum habere
receptum est. <a 528 d. k. iul. constantinopoli dn. iustiniano a. ii
cons.>
CJ.1.4.24: Imperator Justinianus
Nemini licere volumus, sive ab ingenuis genitoribus puer
parvulus procreatus sive a libertina progenie sive servili condicione maculatus
eitus sit, eum puerum in suum dominium vindicare sive nomine dominii sive
adscripticiae sive colonariae condicionis: sed neque his, qui eos nutriendos
sustulerunt, licentiam concedi penitus ( cum quadam distinctione) eos tollere:
sed nullo discrimine habito ii, qui ab huiusmodi hominibus educati vel nutriti
vel aucti sunt, liberi et ingenui appareant et sibi adquirant et in
posteritatem suam vel extraneos heredes omnia quae habuerint, quo modo
voluerint, transmittant. haec observantibus non solum praesidibus provinciarum,
sed etiam viris religiosissimis episcopis. * iust. a. demostheni pp. * <a
529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.4.27pr.: Imperator Justinianus
De creationibus curatorum, qui furiosis utriusque sexus
dantur, necesse nobis visum est constituere, quemadmodum eas celebrari oportet.
* iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k. sept. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.27.1: Imperator Justinianus
Et si quidem pater curatorem furioso vel furiosae in ultimo
elogio heredibus institutis vel exheredatis dederit ( ubi et fideiussionem
cessare necesse est paterno testimonio pro satisdatione sufficiente), ipse qui
datus est ad curationem perveniat, ita tamen, ut in provinciis apud praesides
earum, praesente eis tam viro religiosissimo locorum antistite quam tribus
primatibus, actis intervenientibus, tactis sacrosanctis scripturis depromat
omnia se recte cum utilitate furiosi gerere neque praetermittere, quae utilia
furioso esse putaverit, neque admittere, quae non utilia esse existimaverit: et
inventario cum omni subtilitate publice conscripto res suscipiat et eas
secundum sui opinionem disponat sub hypotheca rerum ad eum pertinentium, ad
similitudinem tutorum et adulti curatorum. <a 530 d. k. sept.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.27.2: Imperator Justinianus
Sin autem testamentum quidem parens non confecerit, lex
autem curatorem utpote adgnatum vocaverit vel eo cessante aut non idoneo
forsitan existente ex iudiciali electione curatorem ei dare necesse fuerit,
tunc scilicet et in provinciis apud praesidem cuiuscumque provinciae et virum
religiosissimum episcopum civitatis nec non tres primates creatio procedat, ita
ut, si quidem curator substantiam idoneam possidet et sufficientem ad fidem
gubernationis, et sine aliqua satisdatione nominatio eius procedat. sin autem
non talis eius census inveniatur, tunc et fideiussio in quantum possibile est
ab eo exploretur. <a 530 d. k. sept. constantinopoli lampadio et oreste vv.
cc. conss.>
CJ.1.4.27.3: Imperator Justinianus
Creatione omnimodo sacrosanctis scripturis propositis in
omni causa celebranda, ipso autem curatore, cuiuscumque substantiae vel
dignitatis est, praefatum sacramentum pro utiliter rebus gerendis praestante et
inventarium publice conscribente et hypotheca rerum curatoris modis omnibus
adhibenda, quatenus possint undique res furiosi utiliter gubernari. <a 530
d. k. sept. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.28: Imperator Justinianus
Tam dementis quam furiosi liberi cuiuscumque sexus possunt
legitimas contrahere nuptias, tam dote quam ante nuptias donatione a curatore
eorum praestanda: aestimatione tamen in hac quidem regia urbe excellentissimi
praefecti urbis, in provinciis autem virorum clarissimorum earum praesidum vel
locorum antistitum tam opinione personae quam moderatione dotis et ante nuptias
donationis statuenda, praesentibus tam curatoribus dementis quam furiosi nec
non his, qui ex genere eorum nobiliores sunt, ita tamen, ut nulla ex hac causa
oriatur vel in hac regia urbe vel in provinciis iactura substantiae furiosi vel
mente capti, sed gratis omnia procedant, ne tale hominum infortunium etiam
expensarum detrimento praegravetur. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k.
oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.31pr.: Imperator Justinianus
Sancimus, si quando afuerit is, qui res alienas vel
creditori obnoxias detinet, et desiderat dominus rei vel creditor suam
intentionem proponere et non ei licentia sit absente suo adversario qui rem
detinet vel infantia vel furore laborante et neminem tutorem vel curatorem
habente vel in summa potestate constituto, licentia ei detur adire praesidem
vel libellum ei porrigere et hoc in querimoniam deducere intra constituta
tempora et interruptionem temporis facere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. constantinopoli k. oct. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.4.31.1: Imperator Justinianus
Sin autem nullo poterit modo praesidem adire, saltem ad
episcopum locorum eat et suam manifestare voluntatem scriptis deproperet. <a
531 d. constantinopoli k. oct. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.0. De haereticis et manichaeis et samaritis.
CJ.1.5.1: Imperator Constantinus
Privilegia, quae contemplatione religionis indulta sunt,
catholicae tantum legis observatoribus prodesse oportet. haereticos non solum
his privilegiis alienos esse volumus, sed et diversis muneribus constringi et
subici. * const. a. ad dracilianum. * <a 326 pp. k. sept. gerasti
constantino a. vii et constantio conss.>
CJ.1.5.2pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Omnes vetitae legibus et divinis et imperialibus
constitutionibus haereses perpetuo conquiescant et nemo ulterius conetur quae
reppererit profana praecepta vel docere vel discere: ne antistites eorundem
audeant fidem insinuare, quam non habent, et ministros creare, quod non sunt:
ne per coniventiam iudicantium omniumque, quibus per constitutiones paternas
super hoc cura mandata est, eiusmodi audacia neglegatur et crescat. * grat.
valentin. et theodos. aaa. ad hesperium pp. * <a 379 d. iii non. aug.
mediolano. acc. xiii k. sept. ausonio et olybrio conss.>
CJ.1.5.2.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Haereticorum autem vocabulo continentur et latis adversus
eos sanctionibus debent succumbere, qui vel levi argumento iudicio catholicae
religionis et tramite detecti fuerint deviare. <a 379 d. iii non. aug.
mediolano. acc. xiii k. sept. ausonio et olybrio conss.>
CJ.1.5.3pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Cuncti haeretici procul dubio noverint omnia sibi loca adimenda
esse, sive sub ecclesiarum nomine teneantur sive diaconica appellantur vel
etiam decanica, sive in privatis domibus vel locis huiusmodi coetibus copiam
praebere videantur: his aedibus vel locis privatis ecclesiae catholicae
vindicandis. * arcad. et honor. aa. clearcho pu. * <a 396 d. v non. mart.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.5.3.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad hoc interdicatur his omnibus ad litaniam faciendam noctu
vel die profanis coire conventibus: statuta videlicet condemnatione centum
librarum auri contra officium sublimitatis tuae vel praesidale quinquaginta, si
quid huiusmodi fieri vel in publico vel in privatis aedibus concedatur. <a
396 d. v non. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.5.4pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Manichaeos seu manichaeas vel donatistas meritissima
severitate persequimur. huic itaque hominum generi nihil ex moribus, nihil ex
legibus sit commune cum ceteris. * arcad. et honor. aa. et theodos. a. senatori
pp. * <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa.
conss.>
CJ.1.5.4.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Ac primum quidem volumus esse publicum crimen, quia, quod in
religione divina committitur, in omnium fertur iniuriam. quos bonorum etiam
publicatione persequimur: quae tamen cedere iubemus proximis quibusque
personis, ita ut ascendentium vel descendentium vel venientium ex latere
cognatorum usque ad secundum gradum velut in successionibus ordo servetur.
quibus ita demum ad capiendas facultates esse ius patimur, si non et ipsi pari
conscientia polluuntur. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et
theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ipsos quoque volumus amoveri ab omni liberalitate et
successione quolibet titulo veniente. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio
vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Praeterea non donandi, non emendi, non vendendi, non
postremo contrahendi cuiquam convicto relinquimus facultatem. <a 407 d. viii
k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.4: Imperatores Arcadius, Honorius
In mortem quoque inquisitio tendatur. nam si in criminibus
maiestatis licet memoriam accusare defuncti, non immerito et hic debet subire
iudicium. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa.
conss.>
CJ.1.5.4.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Ergo et suprema illius scriptura irrita sit, sive testamento
sive codicillo sive epistula sive quolibet genere reliquerit voluntatem qui manichaeus
fuisse convincitur: hoc quoque casu eadem illa circa gradus superius
comprehensos condicione servata. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii
et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.6: Imperatores Arcadius, Honorius
Sed nec filios heredes existere aut adire permittimus, nisi
a paterna pravitate discesserint: delicti enim veniam paenitentibus damus.
<a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.7: Imperatores Arcadius, Honorius
In eos etiam auctoritatis aculei dirigantur, qui eos domibus
suis damnanda provisione defendent. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio
vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.8: Imperatores Arcadius, Honorius
Servos insuper extra noxam esse volumus, si dominum
sacrilegum evitantes ad ecclesiam catholicam servitio fideliore transierint.
<a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.5pr.: Imperator Theodosius
Ariani et macedoniani, pneumatomachi et apollinariani et
novatiani sive sabbatiani, eunomiani, tetraditae sive tessarescaedecatitae,
valentiniani, papianistae, montanistae seu priscillianistae vel phryges vel
pepuzitae, marcianistae, borboriani, messaliani, eutychitae sive enthusiastae,
donatistae, audiani, hydroparastatae, tascodrogitae, batrachitae, hermeieciani,
photiniani, pauliani, Marcelliani, ophitae, encratitae, apotactitae, saccophori
et, qui ad imam usque scelerum nequitiam pervenerant, manichaei nusquam in
romano solo conveniendi orandique habeant facultatem. * theodos. a. et
valentin. c. florentio pp. * <a 428 d. iii k. iun. constantinopoli felice et
tauro conss.>
CJ.1.5.5.1: Imperator Theodosius
Manichaeis etiam de civitatibus expellendis et ultimo
supplicio tradendis, quoniam nihil his relinquendum loci est, in quo ipsis
etiam elementis fiat iniuria, cunctisque legibus, quae contra eos ceterosque
qui nostrae fidei refragantur olim latae sunt diversisque prolatae temporibus,
semper viridi observantia valituris sive de donationibus in haereticorum
conventicula, quae ipsi audacter ecclesias nuncupare conantur, factis sive ex
ultima voluntate rebus qualitercumque relictis sive de privatis aedificiis, in
quae domino permittente vel conivente convenerint, venerandae nobis catholicae
vindicandis ecclesiae sive de procuratore, qui hoc nesciente domino fecerit,
decem librarum auri multam vel exilium, si sit ingenuus, subituro, metallum
vero post verbera, si servilis condicionis sit. <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.5.5.2: Imperator Theodosius
Ita ut nec in publico convenire loco nec aedificare sibi
quasi ecclesias nec ad circumscriptionem legum quicquam meditari valeant, omni
civili et militari, curiarum etiam et defensorum et iudicium sub viginti
librarum auri interminatione prohibendi auxilio. <a 428 d. iii k. iun. constantinopoli
felice et tauro conss.>
CJ.1.5.5.3: Imperator Theodosius
Illis etiam in sua omnibus manentibus firmitate, quae de
militia poenisque variis de diversis sunt haereticis promulgata, ut nec
speciale quidem beneficium adversus leges valeat impetratum. <a 428 d. iii
k. iun. constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.5.6pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Damnato portentuosae superstitionis auctore nestorio nota
congrui nominis eius inuratur gregalibus, ne christianorum appellatione abutantur:
sed quemadmodum ariani lege divae memoriae constantini ob similitudinem
impietatis porphyriani a porphyrio nuncupantur, sic ubique participes nefariae
sectae nestorii simoniani vocentur, ut, cuius scelus sunt in deserendo deo
imitati, eius vocabulum iure videantur esse sortiti. * theodos. et valentin.
aa. leontio pu. * <a 435 d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et
valentiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.5.6.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nec vero impios libros nefandi et sacrilegi nestorii
adversus venerabilem orthodoxarum sectam decretaque sanctissimi coetus
antistitum ephesi habiti scriptos habere aut legere aut describere quisquam
audeat: quos diligenti studio requiri ac publice comburi decernimus. <a 435
d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et valentiniano iiii aa.
conss.>
CJ.1.5.6.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ita ut nemo in religionis disputatione aliquam supra dicti
nominis faciat mentionem aut quibusdam eorum habendi concilii gratia in aedibus
aut villa aut suburbano suo aut alio quolibet loco conventiculum clam aut
aperte praebeat: quos omni conventus celebrandi licentia privari statuimus:
scientibus universis violatorem huius legis publicatione bonorum esse
coercendum. <a 435 d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et
valentiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.5.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Curiales omnium civitatum, onerosis quin etiam militiae seu
diversis officiis facultatum et personalium munerum obligatos suis ordinibus,
cuiuscumque sectae sint, inhaerere censemus, ne videamur hominibus exsecrandis
contumelioso ambitu immunitatis beneficium praestitisse, quos volumus huius
constitutionis auctoritate damnari. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. *
<a 438 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvi et fausto
conss.>
CJ.1.5.8pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quicumque in hac sacra urbe vel in alexandrina civitate vel
in omni aegyptiaca dioecesi diversisque aliis provinciis eutychetis profanam
perversitatem sequuntur et ita non credunt, ut trecenti decem et octo sancti
patres tradiderunt catholicam fidem in nicaena civitate fundantes, centum
quoque et quinquaginta alii venerabiles episcopi, qui in alma urbe
constantinopolitana postea convenerunt, et sicut athanasius et theophilus et
cyrillus sanctae recordationis episcopi alexandrinae civitatis credebant, quos
etiam ephesina synodus ( cui beatae memoriae cyrillus praefuit, in qua nestorii
error expulsus est) in universis secuta est, quos et nuper venerabilis
chalcedonensis synodus est secuta, prioribus conciliis sacerdotum ex omni
prorsus parte consentiens nihilque adimens sacrosancto symbolo neque adiciens,
sed eutychetis dogmata funesta condemnans: sciant se esse haereticos
apollinaristas: apollinaris enim facinorosissimam sectam eutyches et dioscorus
mente sacrilega sunt secuti. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a
455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Ideoque hi omnes, qui apollinaris vel eutychetis
perversitatem sequuntur, illis poenis, quae divorum retro principum
constitutionibus contra apollinaristas vel serenitatis nostrae postmodum
sanctione contra eutychianistas vel hac ipsa augustissima lege contra eosdem
decretae sunt, noverint se esse plectendos. <a 455 d. k. aug.
constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Idcirco apollinaristae, hoc est eutychianistae ( quibus etsi
est in appellatione diversitas, tamen in haeresis pravitate coniunctio, et
dispar quidem nomen, sed idem sacrilegium) sive in hac alma urbe diversisque
provinciis sive in alexandrina civitate sive intra aegyptiacam dioecesim sunt
neque ita credunt, ut praedicti venerabiles patres credebant, neque viro
reverentissimo alexandrinae urbis antistiti proterio fidem orthodoxam tenenti
communicant, episcopos vel presbyteros aliosque clericos creare et habere
prohibemus: scientibus tam his eutychianistis vel apollinaristis, qui ausi
fuerint cuiquam episcopi vel presbyteri vel clerici nomen imponere, quam his,
qui passi fuerint impositum sibi nomen sacerdotale retinere, poenam exilii cum
facultatum suarum amissione se subituros. <a 455 d. k. aug. constantinopoli
valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.3: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Universi praeterea apollinaristae vel eutychianistae non
ecclesias non monasteria sibi construant, parasynaxes et conventicula tam
diurna quam nocturna non contrahant neque ad domum neque ad possessionem
cuiusquam neque ad monasterium vel quemcumque alterum locum operaturi sectae
funestissimae congregentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano
a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.4: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quod si fecerint et hoc factum fuisse domino volente
constiterit, post rem in examine iudicis adprobatum domus vel possessio, in qua
convenerint, fisco sine dilatione societur, monasterium vero eius civitatis
orthodoxae ecclesiae, in cuius territorio est, iubemus addici. <a 455 d. k.
aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.5: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Si vero ignorante domino, sciente vero qui pensiones domus
exigit vel conductore vel procuratore vel actore praedii parasynaxes et
conventicula interdicta collegerint, conductor vel procurator sive actor vel
quicumque eos in domum vel in possessionem vel in monasterium receperint ac
passi fuerint illicitas parasynaxes conventusque celebrari, si vilis et
abiectae condicionis sunt, fustibus publice et in poenam suam et in aliorum
coerceantur exemplum, si honestae vero personae sunt, decem libras auri multae
nomine fisco nostro cogantur inferre. <a 455 d. k. aug. constantinopoli
valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.6: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nullum praeterea apollinaristam vel eutychianistam ad
aliquam iubemus adspirare militiam. si qui vero in quacumque militia inventi
fuerint militare, soluti cingulo honestorum hominum et palatii communione
priventur nec in aliqua nec in qua nati sunt civitate vel vico aut regione
versentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et
anthemio conss.>
CJ.1.5.8.7: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Si qui vero in hac alma urbe nati sunt, tam sacratissimo
comitatu quam omni per provincias metropolitana civitate pellantur. <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.8: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nulli insuper eutychianistae vel apollinaristae publice vel
privatim advocandi coetus et circulos contrahendi et de errore haeretico
disputandi ac perversitatem facinorosi dogmatis adserendi tribuatur facultas.
<a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio
conss.>
CJ.1.5.8.9: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nulli etiam contra venerabilem chalcedonensem synodum liceat
aliquid vel dictare vel scribere vel edere atque emittere aut aliorum scripta
super eadem re proferre. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a.
viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.10: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nemo huiusmodi habere libros et sacrilega scriptorum audeat
monimenta servare. quod si qui in his criminibus fuerint deprehensi, perpetua
deportatione damnentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a.
viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.11: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Eos vero qui discendi studio audierint de infausta haeresi
disputantes, decem librarum auri, quae fisco nostro inferendae sunt, iubemus
subire dispendium. ultimo etiam supplicio coerceantur, qui illicita docere
temptaverint. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et
anthemio conss.>
CJ.1.5.8.12: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Omnes vero huiuscemodi chartae ac libri, qui funestum
eutychetis, hoc est apollinaris, fuerint dogma complexi, incendio concrementur,
ut facinorosae perversitatis vestigia ipsa flammis ambusta depereant. aequum
namque est, ut immanissima sacrilegia par poenae magnitudo percellat. <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.13: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Scientibus moderatoribus provinciarum eorumque
apparitionibus, defensoribus etiam civitatum, quod, si ea, quae legis huius
religiosissima sanctione custodienda decrevimus, aut neglexerint aut aliqua permiserint
temeritate violari, denarum librarum auri multam fisco cogantur inferre:
insuper etiam existimationis suae periculum sustinebunt. <a 455 d. k. aug.
constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.10pr.: Imperator Leo
Si qui orthodoxae religionis emptione vera vel ficticia aut
quocumque alio iure vel titulo praedia et possessiones resque immobiles, in
quibus orthodoxae fidei ecclesiae vel oratoria constituta sunt, in haereticae
sectae et contraria orthodoxae fidei sentientem quamcumque personam transferre
voluerint, nullam huiusmodi vel inter vivos habitam vel secreto iudicio
compositam valere volumus voluntatem, etiamsi ab orthodoxae fidei venditore vel
quocumque modo alienatore commenticio sub qualibet occasione fuerit adsignata:
sed irrita omnia huiusmodi documenta et tamquam penitus nec scripta esse
censemus. * leo a. erythrio pp. * <a 466 - 472 ? >
CJ.1.5.10.1: Imperator Leo
Haec enim praedia et possessiones, quae in haereticas
personas quocumque modo translatae fuerint vel collatae, fisci nostri viribus
decernimus vindicari. <a 466 - 472 ? >
CJ.1.5.10.2: Imperator Leo
Sive enim apud dominos possessoresve orthodoxos ea praedia
maneant seu ad fisci nostri iura pervenerint, necesse est in his ecclesias et
oratoria constituta diligentius et sollicitius instaurari. nostrae enim
serenitatis undique ad hunc exitum providentia ducit, ut omnipotentis dei
templa, in quibus nostrae fidei instituta perdurant, cultu adsiduo per omnia
saecula rediviva serventur. <a 466 472 ? >
CJ.1.5.10.3: Imperator Leo
Nec enim dubitari potest, quod si in haereticos veniant
possessiones, in quibus verae fidei ecclesiae vel oratoria constituta sunt et
integritas colitur, omnimodo ab his deseri atque destitui, omni cultu vacare,
omnibus sacris et solitis viduari mysteriis, omni splendore privari, nullis
populorum conventionibus, nullis clericorum observationibus celebrari et ex hoc
sine dubio easdem ecclesias perire ruere complanari. nec enim de earum
instauratione haeretici poterunt aliquando cogitare, quas penitus esse
nolebant. quae omnia resecantes ad praesentem legem pervenimus. <a 466 - 472
? >
CJ.1.5.19pr.: Imperator Justinianus
Cognovimus multos esse orthodoxos liberos, quibus nec pater
nec mater orthodoxae sunt religionis. et ideo sancimus, non tantum in casu, ubi
alter orthodoxae religionis est, sed etiam in his casibus, in quibus uterque
parens alienae sectae sit, id est pater et mater, ii tantummodo liberi ad eorum
successionem sive ex testamento sive ab intestato vocentur et donationes seu alias
liberalitates ab his accipere possint, qui orthodoxorum venerabili nomine sunt
decorati: ceteris liberis eorum, qui non dei omnipotentis amorem, sed paternam
vel maternam impiam adfectionem secuti sunt, ab omni beneficio repellendis. *
iust. a. demostheni pp. * <a 529 >
CJ.1.5.19.1: Imperator Justinianus
Liberis autem orthodoxis non existentibus ad agnationem vel
cognationem eorum, orthodoxas tamen, easdem res vel successiones pervenire.
<a 529 >
CJ.1.5.19.2: Imperator Justinianus
Quod si nec agnatio nec cognatio recta inveniatur, tunc
easdem res fisci nostri viribus vindicari. <a 529 >
CJ.1.5.19.3: Imperator Justinianus
Sed ne videamur morientibus quidem genitoribus liberis
providere, viventibus autem nullam inferre providentiam, quod etiam ex facto
nobis cognitum est, necessitatem imponimus talibus genitoribus orthodoxos
liberos secundum sui patrimonii quantitatem alere et omnia eis praestare, quae
ad quotidianam vitae conversationem sufficiant: sed et dotes pro filiabus vel
neptibus dare et ante nuptias donationes pro filiis vel nepotibus perscribere,
in omni casu secundum vires patrimonii huiusmodi liberalitatibus aestimandis,
ne propter divini amoris electionem paterna vel materna fuerint liberi
provisione defraudati. <a 529 >
CJ.1.5.19.4: Imperator Justinianus
Omnibus videlicet, quae nostrae constitutiones de poenis
paganorum et manichaeorum et borboritarum et samaritarum et montanistarum et
tascodrogorum et ophitarum ceterorumque haereticorum causa constituerunt, ex
hac nostra lege confirmandis et in perpetuum valituris. <a 529 >
CJ.1.5.21pr.: Imperator Justinianus
Quoniam multi iudices in dirimendis litigiis nos
interpellaverunt, indigentes nostro oraculo, ut eis reseretur, quid de testibus
haereticis statuendum sit, utrumne accipiantur eorum testimonia an respuantur,
sancimus contra orthodoxos quidem litigantes nemini haeretico vel etiam his qui
iudaicam superstitionem colunt esse in testimonia communionem, sive utraque
pars orthodoxa sit sive altera. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. v k. aug.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.1: Imperator Justinianus
Inter se autem haereticis vel iudaeis, ubi litigandum
existimaverint, concedimus foedus permixtum et dignos litigatoribus etiam
testes introduci, exceptis scilicet his, quos vel manichaeus furor ( cuius
partem et borboritas esse manifestissimum est) vel pagana superstitio detinet,
samaritis nihilo minus et qui illis non absimiles sunt, id est montanistis et
tascodrogis et ophitis, quibus pro reatus similitudine omnis legitimus actus
interdictus est. <a 531 d. v k. aug. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.2: Imperator Justinianus
Sed et his quidem, id est manichaeis et borboritis et
paganis nec non samaritis et montanistis et tascodrogis et ophitis, omne
testimonium sicut et alias legitimas conversationes sancimus esse interdictum :
aliis vero haereticis tantummodo iudicialia testimonia contra orthodoxos,
secundum quod constitutum est, volumus esse inhibita. <a 531 d. v k. aug.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.3: Imperator Justinianus
Ceterum testamentaria testimonia eorum et quae in ultimis
elogiis vel in contractibus consistunt, propter utilitatem necessarii usus sine
ulla distinctione permittimus, ne probationum facultas angustetur. <a 531 d.
v k. aug. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.22: Imperator Justinianus
Divinam nostram sanctionem, per quam iussimus neminem errore
constrictum haereticorum hereditatem vel legatum sive fideicommissum accipere,
etiam in ultimis militum voluntatibus locum habere praecipimus, sive communi
iure sive militari testentur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept.
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.6.0. Ne sanctum baptisma iteretur.
CJ.1.6.1: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Antistitem, qui sanctitatem baptismatis illicita usurpatione
geminaverit, sacerdotio indignum esse censemus. eorum enim condemnamus errorem,
qui apostolorum praecepta calcantes christiani nominis sacramenta sortitos alio
rursus baptismate non purificant, sed incestant, lavacri nomine polluentes. *
valens grat. et valentin. aaa. ad florianum vic. asiae. * <a 377 d. xvi k.
nov. constantinopoli gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.6.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis rebaptizare quempiam de mysteriis catholicae sectae
fuerit detectus, una cum eo qui piaculare crimen commisit ( si tamen criminis
per aetatem capax sit, cui persuasum sit) ultimo supplicio percellatur. *
honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 413 d. xii k. april.
constantinopoli lucio cons.>
CJ.1.6.3pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nulli haereticorum danda est licentia vel ingenuos vel
servos proprios, qui orthodoxorum sunt initiati mysteriis, ad suum rursus
baptisma deducendi, nec vero illos, quos emerint vel qualitercumque habuerint
necdum suae superstitioni coniunctos, prohibendi catholicae sequi religionem
ecclesiae. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.6.3.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod qui fecerit vel, cum sit ingenuus, in se fieri passus
sit vel factum non detulerit, exilio ac decem librarum auri multa damnabitur:
testamenti et donationis faciendae utrique deneganda licentia. <a 428 d. iii
k. iun. constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.6.3.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quae omnia ita custodiri decernimus, ut nulli iudicum liceat
delatum ad se crimen minori aut nulli coercitioni mandare, nisi ipse id pati
velit, quod aliis dissimulando concesserit. <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.7.0. De apostatis.
CJ.1.7.1: Imperator Constantius
Si quis lege venerabili constitutus ex christiano iudaeus
effectus sacrilegis coetibus adgregetur, cum accusatio fuerit comprobata,
facultates eiusdem dominio fisci iubemus vindicari. * constantius a. ad
thalassium pp. * <a 357 d. v non. iul. mediolano constantio a. viiii et
iuliano c. ii conss.>
CJ.1.7.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si quis defunctum violatae atque desertae christianae
religionis accusat eumque in sacrilegia templorum vel in ritus iudaicos
transisse contendit eaque gratia testari minime potuisse confirmat, intra quinquennium
iuge, quod inofficiosis actionibus constitutum est, proprias exserat actiones
futurique iudicii huiuscemodi sortiatur exordium. * grat. valentin. et theodos.
aaa. ad hypatium pp. * <a 383 d. xv k. iun. patavi merobaude ii et saturnino
conss.>
CJ.1.7.3pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ii, qui sanctam fidem prodiderint et sanctum baptisma
haeretica superstitione profanaverint, a consortio omnium segregati sint, a
testimoniis alieni, testamenti, ut ante iam sanximus, non habeant factionem,
nulli in hereditate succedant, a nemine scribantur heredes. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. flaviano pp. * <a 391 d. v id. mai. concordiae
tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quos etiam praecepissemus procul abici ac longius amandari,
nisi poenae visum fuisset esse maioris versari inter homines et hominum carere
suffragiis. <a 391 d. v id. mai. concordiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sed nec umquam in statum pristinum revertentur, non
flagitium morum oblitterabitur paenitentia neque umbra aliqua exquisitae
defensionis aut muniminis obducetur, quoniam quidem eos, qui fidem quam deo
dicaverant polluerunt et prodentes divinum mysterium in profana migraverunt,
tueri ea quae sunt commenticia et concinnata non possunt. <a 391 d. v id.
mai. concordiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Lapsis etenim et errantibus subvenitur, perditis vero. hoc
est sanctum baptisma profanantibus, nullo remedio paenitentiae, quae solet
aliis criminibus adesse, succurritur. <a 391 d. v id. mai. concordiae
tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Apostatarum sacrilegum nomen singulorum vox continuae
accusationis incesset et nullis finita temporibus huiuscemodi criminis arceatur
indago. * theodos. et valentin. aa. basso pp. * <a 426 d. vii id. april.
ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii conss.>
CJ.1.7.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quibus quamvis praeterita interdicta sufficiant, tamen etiam
illud iteramus, ne, postquam a fide deviaverint, testandi aut donandi quippiam
habeant facultatem. sed nec venditionis specie facere legi fraudem sinantur, totumque
ab intestato christianitatem sectantibus propinquis potissimum deferatur. <a
426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii
conss.>
CJ.1.7.4.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In tantum autem contra huiuscemodi sacrilegia perpetuari
volumus actionem, ut universis ab intestato venientibus etiam post mortem
peccantis absolutam vocem insimulationis congruae non negamus: nec illud
patiemur obstare, si nihil in contestatione profano dicatur vivente perductum.
<a 426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii
conss.>
CJ.1.7.4.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed ne huius interpretatio criminis latius incerto vagetur
errore, eos praesentibus insectamur oraculis, qui nomine christianitatis induti
sacrificia vel fecerint vel facienda mandaverint: quorum etiam post mortem
comprobata perfidia hac ratione plectenda est, ut donationibus testamentisque
rescissis ii, quibus hoc defert legitima successio, huiusmodi personarum
hereditate potiantur. <a 426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et
valentiniano c. ii conss.>
CJ.1.7.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Eum, quicumque servum seu ingenuum, invitum vel suasione
plectenda, ex cultu christianae religionis in nefandam sectam ritumve traduxerit,
cum dispendio fortunarum capite puniendum censemus. * theodos. et valentin. aa.
florentio pp. * <a 438 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvi et
fausto conss.>
CJ.1.7.6: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Eos, qui catholicarum ecclesiarum clerici vel orthodoxae
fidei monachi relicto vero orthodoxae religionis cultu apollinaris vel
eutychetis haeresin et dogmata abominanda sectati sunt, omnibus poenis, quae
prioribus legibus adversus haereticos constitutae sunt, iubemus teneri et extra
ipsum quoque romani imperii solum repelli, sicut de manichaeis praecedentium
legum statuta sanxerunt. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.8.0. Nemini licere signum salvatoris christi vel in
silice vel in marmore aut sculpere aut pingere.
CJ.1.8.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Cum sit nobis cura deligens per omnia superni numinis
religionem tueri, signum salvatoris christi nemini licere vel in solo vel in
silice vel in marmoribus humi positis insculpere vel pingere, sed quodcumque
reperitur tolli: gravissima poena multando eo, si quis contrarium statutis
nostris temptaverit, specialiter imperamus. * theodos. et valentin. aa. eudoxio
pp. * <a 427 d. xii k. iun. hierio et ardaburio conss.>
CJ.1.9.0. De iudaeis et caelicolis.
CJ.1.9.1: Imperator Antoninus
Quod cornelia salvia universitati iudaeorum, qui in
antiochensium civitate constituti sunt, legavit, peti non potest. * ant. a.
claudio tryphonino. * <a 213 d. prid. k. iul. antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.1.9.3: Imperator Constantinus
Iudaeis et maioribus eorum et patriarchis volumus intimari,
quod, si quis post hanc legem aliquem, qui eorum feralem fugerit sectam et ad
dei cultum respexerit , saxis aut alio furoris genere, quod nunc fieri
cognovimus, ausus fuerit attemptare, mox flammis dedendus est et cum omnibus
suis participibus concremandus. * const. a. ad euagrium pp. * <a 315 d. xv
k. nov. murgillo constantino a. iiii et licinio iiii conss.>
CJ.1.9.4: Imperatores Valentinianus, Valens
In synagoga iudaicae legis velut hospitii merito inruentes
iubeas emigrare: quos privatorum domus, non religionum loca habitationum merito
convenit attingere. * valentin. et valens aa. remigio mag. off. * <a 368 ?
370 ? 373 ? d. prid. non. mai. treviris valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.1.9.5: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Iussio, qua sibi iudaeae legis homines blandiuntur, per quam
eis curialium munerum dabatur immunitas, rescindatur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. hypatio pp. * <a 383 d. xiiii k. mai. mediolani merobaude ii
et saturnino conss.>
CJ.1.9.6: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ne quis christianam mulierem in matrimonium iudaeus accipiat
neque iudaeae christianus coniugium sortiatur. nam si quis aliquid huiusmodi
admiserit, adulterii vicem commissi huius crimen obtinebit, libertate in
accusandum publicis quoque vocibus relaxata. * valentin. theodos. et arcad.
aaa. cynegio pp. * <a 388 d. prid. id. mart. thessalonica theodosio a. ii et
cynegio conss.>
CJ.1.9.7: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nemo iudaeorum morem suum in coniunctionibus retinebit nec
iuxta legem suam nuptias sortiatur nec in diversa sub uno tempore coniugia
conveniat. * valentin. theodos. et arcad. aaa. infantio com. orientis. * <a
393 d. iii k. ian. constantinopoli theodosio a. iii et abundantio conss.>
CJ.1.9.8pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Iudaei romano communi iure viventes in his causis, quae tam
ad superstitionem eorum quam ad forum et leges ac iura pertinent, adeant
sollemni more iudicia omnesque romanis legibus conferant et excipiant actiones.
* grat. valentin. et theodos. aaa. eutychiano pp. * <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.8.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si qui vero ex his communi pactione ad similitudinem
arbitrorum apud iudaeos in civili dumtaxat negotio putaverint litigandum,
sortiri eorum iudicium iure publico non vetentur. <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.8.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Eorum etiam sententias iudices exsequantur, tamquam ex
sententia cognitoris arbitri fuerint attributi. <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.9: Imperatores Arcadius, Honorius
Nemo exterus religionis iudaeorum iudaeis pretia statuet,
cum venalia proponentur. iustum est enim sua cuique committere. itaque rectores
provinciarum vobis nullum discussorem aut moderatorem esse concedent. quod si
quis sumere sibi curam praeter vos proceresque vestros audeat, eum velut aliena
appetentem supplicio coercere festinent. * arcad. et honor. aa. ad iudaeos. *
<a 396 d. iii k. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa.
conss.>
CJ.1.9.10: Imperatores Arcadius, Honorius
Quicumque ex iudaeis obnoxii curiae comprobantur, curiae
mancipentur. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 399 d. iii k. ian.
theodoro cons.>
CJ.1.9.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudaeos quodam festivitatis suae sollemni aman ad poenae
quondam recordationem incendere et sanctae crucis adsimulatam speciem in
contemptu christianae fidei sacrilega mente exurere provinciarium rectores
prohibeant, ne locis suis fidei nostrae signum immisceant, sed ritus suos citra
contemptum christianae legis retineant, amissuri sine dubio permissa hactenus,
nisi ab illicitis temperaverint. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a
408 d. iiii k. iun. constantinopoli basso et philippo conss.>
CJ.1.9.12pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Caelicolarum nomen inauditum quodammodo novum crimen
superstitionis vindicavit. ii, nisi ad dei cultum venerationemque christianam
conversi fuerint, his legibus , quibus praecipimus haereticos adstringi, se
quoque noverint attinendos. * honor. et theodos. aa. iovio pp. * <a 409 d.
k. april. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.9.12.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Aedificia autem eorum, quae nescio cuius dogmatis novi
conventus habent, ecclesiis vindicentur. certum est enim, quidquid a fide
christianorum discrepat, legi christianae esse contrarium. <a 409 d. k.
april. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.9.13: Imperatores Honorius, Theodosius
Die sabbato ac reliquis sub tempore, quo iudaei cultus sui
reverentiam servant, neminem aut facere aliquid aut ulla ex parte conveniri
debere praecipimus ( ita tamen, ut nec illis detur licentia eodem die
christianos orthodoxos convenire, ne christiani forte ex interpellatione
iudaeorum ab officialibus praefatis diebus aliquam sustineant molestiam), cum
fiscalibus commodis et litigiis privatorum constat reliquos dies posse
sufficere. * honor. et theodos. aa. iohanni pp. * <a 412 d. vii k. aug. ravennae
honorio viiii et theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.14pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Nullus tamquam iudaeus, cum sit innocens, obteratur nec
eitum eum ad contumeliam religio qualiscumque perficiat: non passim eorum
synagogae vel habitacula concrementur vel perperam sine ulla ratione laedantur,
cum alioquin, etiam si sit aliquis sceleribus implicitus, idcirco tamen
iudiciorum vigor iurisque publici tutela videtur in medio constituta, ne
quisquam sibi ipse permittere valeat ultionem. * honor. et theodos. aa.
philippo pp. * <a 412 d. viii id. aug. constantinopoli honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.14.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Sed ut hoc iudaeorum personis volumus esse provisum, ita
illud quoque monendum esse censemus, ne iudaei forsitan insolescant elatique
sui securitate quicquam praeceps in christianae reverentiam cultionis
admittant. <a 412 d. viii id. aug. constantinopoli honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.15: Imperatores Honorius, Theodosius
Si qua inter christianos et iudaeos sit contentio, non a
senioribus iudaeorum, sed ab ordinariis iudicibus dirimatur. * honor. et
theodos. aa. aureliano pp. * <a 415 d. xiii k. nov. constantinopoli honorio
x et theodosio vi aa. conss.>
CJ.1.9.16: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudaei et bonorum proscriptione et perpetuo exilio
damnabuntur, si nostrae fidei hominem circumcidisse eos vel circumcidendum
mandasse constiterit. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. * <a 423 d.
v id. april. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.9.17: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Iudaeorum primates, qui in utriusque palestinae synedriis
nominantur vel in aliis provinciis degunt, periculo suo anniversarium canonem
de synagogis omnibus palatinis compellentibus exigant ad eam formam, quam
patriarchae quondam coronarii auri nomine postulabant: et hoc, quod de
occidentalibus partibus patriarchis conferri consueverat, nostris largitionibus
inferatur. * theodos. et valentin. aa. iohanni com. sacr. larg. * <a 429 d. iii
k. iun. constantinopoli florentio et dionysio conss.>
CJ.1.9.18pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Hac victura in omne aevum lege sancimus neminem iudaeum,
quibus omnes administrationes et dignitates interdictae sunt, nec defensoris
civitatis fungi saltem officio nec patris honorem adripere concedimus, ne
adquisiti sibi officii auctoritate muniti adversus christianos et ipsos
plerumque sacrae religionis antistites velut insultantes fidei nostrae
iudicandi vel pronuntiandi quamlibet habeant potestatem. * theodos. et
valentin. aa. florentino pp. * <a 439 d. prid. k. febr. constantinopoli
theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Illud etiam pari consideratione rationis arguentes
praecipimus, ne qua iudaica synagoga in novam fabricam surgat, fulciendi
veteres permissa licentia, quae ruinam minantur. <a 439 d. prid. k. febr.
constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quisquis igitur vel infulas ceperit, quaesitis dignitatibus
non potiatur, vel si ad officia vetita subrepserit, his penitus repelletur, vel
si synagogam extruxerit, compendio catholicae ecclesiae noverit se laborasse:
et qui ad honores et dignitates inrepserit, habeatur, ut antea, condicionis
extremae, etsi honorariam illicite promeruerit dignitatem: et qui synagogae
fabricam coeperit non studio reparandi, cum damno auri quinquaginta librarum
fraudetur ausibus suis. <a 439 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio
a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Cernat praeterea bona sua proscripta, mox poenae sanguinis
destinandus, qui fidem alterius expugnavit perversa doctrina. <a 439 d.
prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.10.0. Ne christianum mancipium haereticus vel paganus
vel iudaeus habeat vel possideat vel circumcidat.
CJ.1.10.1: Imperator Constantius
Iudaeus servum christianum nec comparare debebit nec
largitatis vel alio quocumque titulo consequatur. quod si aliquis iudaeorum
mancipium vel christianum habuerit vel sectae alterius seu nationis crediderit
ex quacumque causa possidendum et id circumciderit, non solum mancipii damno
multetur, verum etiam capitali sententia puniatur, ipso servo pro praemio
libertate donando. * constantius a. ad euagrium. * <a 339 d. id. aug.
constantinopoli constantio ii et constante conss.>
CJ.1.11.0. De paganis sacrificiis et templis.
CJ.1.11.1pr.: Imperator Constantius
Placuit omnibus locis atque urbibus universis claudi
protinus templa et accessu vetito omnibus licentiam delinquendi perditis
abnegari. * constantius a. ad taurum pp. * <a 354 d.K.Dec.Constantio a.Vii
et constante iii conss. >
CJ.1.11.1.1: Imperator Constantius
Volumus etiam cunctos sacrificiis abstinere. <a 354 d.K.Dec.Constantio
a.Vii et constante iii conss. >
CJ.1.11.1.2: Imperator Constantius
Quod si quis aliquid forte huiusmodi perpetraverit, gladio
ultore sternatur. facultates etiam perempti fisco decernimus vindicari et
similiter puniri rectores provinciarum, si facinora vindicare neglexerint.
<a 354 d.K.Dec.Constantio a.Vii et constante iii conss. >
CJ.1.11.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Ne quis mortalium ita faciendi sacrificii sumat audaciam, ut
inspectione iecoris extorumque praesagio vanae spem promissionis accipiat vel,
quod est deterius, futura sub exsecrabili consultatione cognoscat. acerbioris
etenim imminebit supplicii cruciatus eis, qui contra vetitum praesentium vel
futurarum rerum explorare temptaverint veritatem. * grat. valentin. et theodos.
aaa. cynegio pp. * <a 385 d. viii k. iun. constantinopoli arcadio a. et
bautone conss.>
CJ.1.11.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Sicut sacrificia prohibemus, ita volumus publicorum operum
ornamenta servari. ac ne sibi aliqua auctoritate blandiantur, qui ea conantur
evertere, si quod rescriptum, si qua lex forte praetenditur: abreptae huiusmodi
chartae ex eorum manibus ad nostram scientiam referantur. * arcad. et honor.
aa. macrobio et procliano vic. * <a 399 d. iiii k. febr. ravennae theodoro
cons.>
CJ.1.11.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Ut profanos ritus iam salubri lege submovimus, ita festos
conventus civium et communem omnium laetitiam non patimur submoveri. unde
absque ullo sacrificio atque ulla superstitione damnabili exhiberi populo
voluptates secundum veterem consuetudinem, iniri etiam festa convivia, si
quando exigunt publica vota, decernimus. * arcad. et honor. aa.Apollodoro
procons. africae. * <a 399 d. xiii k. sept. patavi theodoro cons.>
CJ.1.11.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Omnia loca, quae sacris error veterum deputavit, nostrae rei
iubemus sociari. quod autem ex eo iure ubicumque ad singulas quasque personas
vel praecedentium principum largitas vel nostra maiestas voluit pervenire, id
in eorum patrimoniis aeterna firmitate perduret. ea vero, quae multiplicibus
constitutis ad venerabilem ecclesiam voluimus pertinere, christiana sibi merito
religio vindicabit. * honor. et theodos. aa. populo carthaginiensi. * <a 415
d. iii k. sept.Ravennae honorio x et theodosio vi aa. conss.>
CJ.1.11.6pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Christianis, qui vel vere sunt vel esse dicuntur,
specialiter demandamus, ut iudaeis ac paganis in quiete degentibus nihilque
temptantibus turbulentum legibusque contrarium non audeant manus inferre
religionis auctoritate abusi. nam si contra securos fuerint violenti vel eorum
bona diripuerint, non ea sola quae abstulerint, sed convicti in duplum quae
rapuerint restituere compellantur. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. *
<a 423 d. vi id. iun. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.11.6.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Rectores etiam provinciarum et officia et principales
cognoscant se, si non ipsi talia vindicent, sed fieri a popularibus hoc
permiserint, ut eos qui fecerint puniendos. <a 423 d. vi id. iun.
constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.11.7pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nemo venerantis adorantisque animo delubra, quae olim iam
clausa sunt, reseret: absit a saeculo nostro infandis exsecrandisque simulacris
honorem pristinum reddi, redimiri sertis templorum impios postes, profanis aris
accendi ignes, adoleri in isdem thura, victimas caedi, pateris vina libari et
religionis loco existimari sacrilegium. * valentin. et marcian. aa. palladio
pp. * <a 451 d. prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quisquis autem contra hanc serenitatis nostrae sanctionem et
contra interdicta sacratissimarum veterum constitutionum sacrificia exercere
temptaverit, apud publicum iudicem reus tanti facinoris legitime accusetur et
convictus proscriptionem omnium bonorum suorum et ultimum supplicium subeat.
<a 451 d. prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Conscii etiam ac ministri sacrificiorum eandem poenam, quae
in illum fuerit inrogata, sustineant, ut hac legis nostrae severitate
perterriti metu poenae desinant sacrificia interdicta celebrare. <a 451 d.
prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.3: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quod si vir clarissimus rector provinciae post accusationem
legitimam et post crimen in cognitione convictum tantum scelus dissimulaverit
vindicare, quinquaginta libras auri ipse iudex, quinquaginta etiam officium
eius confestim fisco nostro inferre cogatur. <a 451 d. prid. id. nov.
marciano a. cons.>
CJ.1.11.8pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo ea, quae saepius paganae superstitionis hominibus
interdicta sunt, audeat pertemptare, sciens, quod crimen publicum committit qui
haec ausus fuerit perpetrare. * leo et anthem. aa. dioscoro pp. * <a 472?
>
CJ.1.11.8.1: Imperatores Leo, Anthemius
In tantum autem huiusmodi facinora volumus esse resecanda,
ut, etiamsi in alieno praedio vel domo aliquid tale perpetretur, scientibus
videlicet dominis, praedium quidem vel domus sacratissimi viribus aerarii
addicetur, domini vero pro hoc solo, quod scientes consenserint sua loca
talibus contaminari sceleribus, si quidem dignitate vel militia quadam
decorantur, amissione militiae vel dignitatis nec non rerum suarum
proscriptione plectentur, privatae vero condicionis vel plebeii constituti post
cruciatus corporis operibus metallorum perpetuo deputabuntur exilio. <a 472?
>
CJ.1.12.0. De his qui ad ecclesias confugiunt vel ibi
exclamant.
CJ.1.12.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Iudaei, qui reatu aliquo vel debitis fatigati simulant se
christianae legi velle coniungi, ut ad ecclesias confugientes evitare possint
crimina vel pondera debitorum, arceantur nec ante suscipiantur, quam debita
universa reddiderint vel fuerint innocentia demonstrata purgati. * arcad. et
honor. aa. archelao praef. augustali. * <a 397 d. xv k. iul. constantinopoli
caesario et attico conss.>
CJ.1.12.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Fideli ac devota praeceptione sancimus nemini licere ad
sacrosanctas ecclesias confugientes abducere: sub hac videlicet definitione,
ut, si quisquam contra hanc legem venire temptaverit, sciat se ad maiestatis
crimen esse retinendum. * honor. et theodos. aa. iovio pp. * <a 409 d. k.
april. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.12.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si servus cuiusquam ecclesiam alteriave armatus nullis hoc
suspicantibus inopinatus inruerit, exinde protinus abstrahatur vel certe
continuo domino vel ei, unde eum tam furiosa formido proripuit, indicetur eique
mox abstrahendi copia non negetur. * theodos. et valentin. aa. hiero pp. *
<a 432 d. v. k. april. constantinopoli valerio et aetio conss.>
CJ.1.12.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed si armorum fiducia resistendi animos insania impellente
conceperit, abripiendi extrahendique eum domino, quibus potest id efficere
viribus, concedatur. quod si illum etiam confici in concertatione pugnaque
contigerit, nulla erit eius noxa nec conflandae criminationis relinquetur
occasio, si is, qui ex statu servili in hostilis et homicidae condicionem
transiliit, occisus sit. <a 432 d. v. k. april. constantinopoli valerio et
aetio conss.>
CJ.1.12.5: Imperator Marcianus
Denuntiamus vobis omnibus, ut in sacrosanctis ecclesiis et
in aliis quidem venerabilibus locis, in quibus cum pace et quiete vota competit
celebrari, abstineatis omni seditione. nemo conclamationibus utatur, nemo
moveat tumultum aut impetum committat vel conventicula collecta multitudine in
qualibet parte civitatis vel vici vel cuiuscumque loci colligere aut celebrare
conetur. nam si quis aliquid contra leges a quibusdam sibi existimet
perpetrari, liceat ei adire iudicem et legitimum postulare praesidium. sciant
sane omnes, quod, si quis contra huius edicti normam aut agere aliquid aut
seditionem movere temptaverit, ultimo supplicio subiacebit. * marcian. a. ad
pop. * <a 451 d. iii id. iul. constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.12.6pr.: Imperator Leo
Praesenti lege decernimus per omnia loca valitura ( excepta
hac urbe regia, in qua nos divinitate propitia degentes, quotiens usus
exegerit, invocati singulis causis atque personis praesentanea constituta
praestamus) nullos penitus cuiuscumque condicionis de sacrosanctis ecclesiis
orthodoxae fidei expelli aut tradi vel protrahi confugas nec pro his
venerabiles episcopos aut religiosos oeconomos exigi, quae debeantur ab eis:
qui hoc moliri aut facere aut nuda saltim cogitatione atque tractatu ausi
fuerint temptare, capitali et ultima supplicii animadversione plectendi sunt.
ex his ergo locis eorumque finibus, quos anteriorum le gum praescripta
sanxerunt, nullos expelli aut eici aliquando patimur nec in ipsis ecclesiis
reverendis ita quemquam detineri atque constringi, ut ei aliquid aut victualium
rerum aut vestis negetur aut requies. * leo a. erythrio pp. * <a 466 d.
prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.1: Imperator Leo
Sed si quidem ipsi refugae apparent publice et se in sacris
locis offerunt quaerentibus conveniendos, ipsi, servata locis reverentia,
iudicum quibus subiacent sententiis moneantur, responsum daturi, quale sibi
quisque perspexerit convenire. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.2: Imperator Leo
Quod si in finibus ecclesiasticis latitant, religiosus
oeconomus seu defensor ecclesiae vel certe, quem his negotiis commodiorem
auctoritas episcopalis elegerit, reconditam latentemque personam decenter sine
ullo incommodo monitus, intra fines ecclesiae si invenitur, praesentet. <a
466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.3: Imperator Leo
Cum autem monitus fuerit in publico privatove contractu
actione civili, in eius sit arbitrio sive per se seu, si magis elegerit,
instructo sollemniter procuratore directo in eius iudicis, cuius pulsatur
sententiis, examine respondere. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.4: Imperator Leo
Sed si hoc facere detractat aut differt, iudiciorum legumque
solitus ordo servetur. itaque si res immobiles possidet, post edictorum
sollemnia sententia iudicantis usque ad modum debiti bonorum eius sive
praediorum traditio seu venditio celebretur. <a 466 d. prid. k. mart.
constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.5: Imperator Leo
Quod si res mobiles habet easque extra terminos occultat
ecclesiae, sententia iudicantis et exsecutoris sollicitudine perquisitae,
quocumque occultantur, erutae pro aequitatis tramite modoque debiti publicis
rationibus privatisque proficiant. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.6: Imperator Leo
Sane si intra fines habentur ecclesiae vel apud quemlibet ex
clericis absconditae sive depositae fuisse firmantur, studio et providentia
viri reverentissimi oeconomi sive defensoris ecclesiae diligentia inquisitae
quolibet modo ad sacrosanctam ecclesiam pervenientes proferantur, ut pari
aequitatis ordine ex isdem bonis fisco vel rei publicae sive creditoribus et
quibuscumque iustis petitoribus ad modum debiti consulatur. <a 466 d. prid.
k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.7: Imperator Leo
Sicubi depositae vel commendatae dicuntur, inquirendi tantam
volumus esse cautelam, ut, si sola suspicatione apud aliquem adserantur
absconditae, de sua etiam conscientia satisfacere auctoritate venerabilis
antistitis iubeatur. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii
cons.>
CJ.1.12.6.8: Imperator Leo
Adicientes, quod ea, quae de principalibus personis
decrevimus, etiam in fideiussorum sive mandatorum seu rerum ad eos pertinentium
vel familiarium et sociorum vel participum et omnino in isdem causis obnoxiorum
personis praecipimus observari, scilicet si ipsos quoque secum confugae intra
ecclesiarum terminos habere voluerint, ut ex eorum quoque bonis publica debita
privataque solvantur et per eos rerum ubicumque depositae sunt procedat
inquisitio. et haec quidem de ingenuis liberisque personis. <a 466 d. prid.
k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.9: Imperator Leo
Sane si servus aut colonus vel adscripticius, familiaris
sive libertus et huiusmodi aliqua persona domestica vel condicioni subdita
conquassatis rebus certis atque subtractis aut se ipsum furatus ad sacrosancta
se contulerit loca, statim a religiosis oeconomis sive defensoribus, ubi primum
hoc scire potuerint, per eos videlicet ad quos pertinent, ipsis praesentibus
pro ecclesiastica disciplina et qualitate commissi aut ultione competenti aut
intercessione humanissima procedente, remissione veniae et sacramenti
interveniente securi ad locum statumque proprium revertantur, rebus, quas secum
habuerint, reformandis. diutius enim eos intra ecclesiam non convenit
commorari, ne patronis seu dominis per ipsorum ab sentiam obsequia iusta
denegentur et ipsi per incommodum ecclesiae egentium et pauperum alantur
expensis. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.10: Imperator Leo
Inter haec autem, quae sedulo ad religiosi oeconomi sive
defensoris ecclesiae sollicitudinem curamque respiciunt, erit etiam illud
observandum, ut singulorum intra ecclesias confugientium personas causasque
incessanter conquirant, denique iudices vel eos, ad quos causae et personae
pertinent, instantius instruant, ut aequitatis convenientiam diligentius
exsequantur. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.13.0. De his qui in ecclesiis manumittuntur.
CJ.1.13.1: Imperator Constantinus
Iam dudum placuit, ut in ecclesia catholica libertatem
domini suis famulis praestare possint, si sub adspectu plebis adsistentibus
christianorum antistitibus id faciant, ut propter facti memoriam vice actorum
interponatur qualiscumque scriptura, in qua ipsi vice testium signent. unde a
vobis quoque ipsis non immerito dandae et relinquendae sunt libertates, quo
quis vestrum pacto voluerit, dummodo vestrae voluntatis evidens appareat
testimonium. * const. a. ad protogenem ep. * <a 316 d. vi id. iun. sabino et
rufino conss.>
CJ.1.13.2: Imperator Constantinus
Qui religiosa mente in ecclesiae gremio servulis suis
meritam concesserint libertatem, eandem eodem iure donasse videantur, quo
civitas romana sollemnitatibus decursis dari consuevit. sed hoc dumtaxat his,
qui sub adspectu antistitum dederint, placuit relaxari. clericis autem amplius
concedimus, ut, cum suis famulis tribuunt libertatem, non solum in conspectu
ecclesiae ac religiosi populi plenum fructum libertatis concessisse dicantur,
verum etiam cum postremo iudicio dederint libertates seu quibuscumque verbis
dari praeceperint, ita ut ex die publicatae voluntatis sine aliquo iuris teste
vel interprete competat directa libertas. * const. a. osio. * <a 321 d.
xiiii k. mai. crispo ii et constantino ii conss .>
CJ.1.14.0. De legibus et constitutionibus principum et
edictis.
CJ.1.14.1: Imperator Constantinus
Inter aequitatem iusque interpositam interpretationem nobis
solis et oportet et licet inspicere. * constant. a. septimio basso pu. * <a
316 d. iii non. dec. sabino et rufino conss.>
CJ.1.14.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quae ex relationibus vel suggestionibus iudicantium per
consultationem in commune florentissimorum sacri nostri palatii procerum
auditorium introducto negotio statuimus vel quibuslibet corporibus aut legatis
aut provinciae vel civitati vel curiae donavimus, nec generalia iura sint, sed
leges fiant his dumtaxat negotiis atque personis, pro quibus fuerint
promulgata, nec ab aliquo retractentur: notam infamiae subituro eo, qui vel
astute ea interpretari voluerit vel impetrato impugnare rescripto, nec habituro
fructum per subreptionem eliciti: et iudices, si dissimulaverint vel ulterius
litigantem audierint vel aliquid allegandum admiserint vel sub quodam
ambiguitatis colore ad nos rettulerint, triginta librarum auri condemnatione
plectendi sunt. * theodos. et valentin. aa. ad senatum. * <a 426 d. viii id.
nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii aa. conss.>
CJ.1.14.3pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Leges ut generales ab omnibus aequabiliter in posterum
observentur, quae vel missa ad venerabilem coetum oratione conduntur vel
inserto edicti vocabulo nuncupantur, sive eas nobis spontaneus motus ingesserit
sive precatio vel relatio vel lis mota legis occasionem postulaverit. nam satis
est edicti eas nuncupatione censeri vel per omnes populos iudicum programmate
divulgari vel expressius contineri, quod principes censuerunt ea, quae in certis
negotiis statuta sunt similium quoque causarum fata componere. * theodos. et
valentin. aa. ad senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii
et valentiniano ii aa.Conss.>
CJ.1.14.3.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed et si generalis lex vocata est vel ad omnes iussa est
pertinere, vim obtineat edicti; interlocutionibus, quas in uno negotio
iudicantes protulimus vel postea proferemus, non in commune praeiudicantibus,
nec his, quae specialiter quibusdam concessa sunt civitatibus vel provinciis
vel corporibus, ad generalitatis observantiam pertinentibus. <a 426 d. viii
id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii aa.Conss.>
CJ.1.14.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Digna vox maiestate regnantis legibus alligatum se principem
profiteri: adeo de auctoritate iuris nostra pendet auctoritas. et re vera maius
imperio est submittere legibus principatum. et oraculo praesentis edicti quod
nobis licere non patimur indicamus. * theodos. et valentin. aa. ad volusianum
pp. * <a 429 d. iii. id. iun. ravennae florentio et dionysio conss.>
CJ.1.14.5pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Non dubium est in legem committere eum, qui verba legis
amplexus contra legis nititur voluntatem: nec poenas insertas legibus evitabit,
qui se contra iuris sententiam scaeva praerogativa verborum fraudulenter
excusat. nullum enim pactum, nullam conventionem, nullum contractum inter eos
videri volumus subsecutum, qui contrahunt lege contrahere prohibente. *
theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d. vii id. april.
constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.5.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod ad omnes etiam legum interpretationes tam veteres quam
novellas trahi generaliter imperamus, ut legis latori, quod fieri non vult,
tantum prohibuisse sufficiat, cetera quasi expressa ex legis liceat voluntate
colligere: hoc est ut ea quae lege fieri prohibentur, si fuerint facta, non
solum inutilia, sed pro infectis etiam habeantur, licet legis lator fieri
prohibuerit tantum nec specialiter dixerit inutile esse debere quod factum est.
sed et si quid fuerit subsecutum ex eo vel ob id, quod interdicente lege factum
est, illud quoque cassum atque inutile esse praecipimus. <a 439 d. vii id.
april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.5.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Secundum praedictam itaque regulam, quam ubique servari
factum lege prohibente censuimus, certum est nec stipulationem eiusmodi tenere
nec mandatum ullius esse momenti nec sacramentum admitti. <a 439 d. vii id.
april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod favore quorundam constitutum est, quibusdam casibus ad
laesionem eorum nolumus inventum videri. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 439 d. k. aug. theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Leges et constitutiones futuris certum est dare formam
negotiis, non ad facta praeterita revocari, nisi nominatim etiam de praeterito
tempore adhuc pendentibus negotiis cautum sit. * theodos. et valentin. aa. cyro
pp.Et cons. design. * <a 440 d. non. april. constantinopoli valentiniano a.
v et anatolio conss.>
CJ.1.14.8pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Humanum esse probamus, si quid de cetero in publica vel in
privata causa emerserit necessarium, quod formam generalem et antiquis legibus
non insertam ecat , id ab omnibus antea tam proceribus nostri palatii quam
gloriosissimo coetu vestro, patres conscripti, tractari et, si universis tam
iudicibus quam vobis placuerit, tunc allegata dictari et sic ea denuo collectis
omnibus recenseri et, cum omnes consenserint, tunc demum in sacro nostri
numinis consistorio recitari, ut universorum consensus nostrae serenitatis
auctoritate firmetur. * theodos. et valentin. aa. ad senatum. * <a 446 d.
xvi k. nov. aetio iii et symmacho conss.>
CJ.1.14.8.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Scitote igitur, patres conscripti, non aliter in posterum
legem a nostra clementia promulgandam, nisi supra dicta forma fuerit observata.
bene enim cognoscimus , quod cum vestro consilio fuerit ordinatum, id ad
beatitudinem nostri imperii et ad nostram gloriam redundare. <a 446 d. xvi
k. nov. aetio iii et symmacho conss.>
CJ.1.14.9: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Leges sacratissimae, quae constringunt omnium vitas,
intellegi ab omnibus debent , ut universi praescripto earum manifestius cognito
vel inhibita declinent vel permissa sectentur. si quid vero in isdem legibus
latum fortassis obscurius fuerit, oportet id imperatoria interpretatione
patefieri duritiamque legum nostrae humanitati incongruam emendari. * valentin.
et marcian. aa. ad palladium pp. * <a 454 d. prid. non. april.
constantinopoli aetio et studio vv. cc. conss.>
CJ.1.14.11: Imperatores Leo, Zeno
Cum de novo iure, quod inveterato usu non adhuc stabilitum
est, dubitatio emergat, necessaria est tam suggestio iudicantis quam sententiae
principalis auctoritas. * leo et zeno aa. * <a 474 d. x k. mai. leone
iuniore a. cons.>
CJ.1.14.12pr.: Imperator Justinianus
Si imperialis maiestas causam cognitionaliter examinaverit
et partibus cominus constitutis sententiam dixerit, omnes omnino iudices, qui
sub nostro imperio sunt, sciant hoc esse legem non solum illi causae, pro qua
producta est, sed omnibus similibus. * iust. a. demostheni pp. * <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.1: Imperator Justinianus
Quid enim maius, quid sanctius imperiali est maiestate? vel
quis tantae superbiae fastidio tumidus est, ut regalem sensum contemnat, cum et
veteris iuris conditores constitutiones, quae ex imperiali decreto
processerunt, legis vicem obtinere aperte dilucideque definiunt? <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.2: Imperator Justinianus
Cum igitur et hoc in veteribus legibus invenimus dubitatum,
si imperialis sensus legem interpretatus est, an oporteat huiusmodi regiam
interpretationem obtinere , eorum quidem vanam scrupulositatem tam risimus quam
corrigendam esse censuimus. <a 529 recitata septimo millario urbis
constantinopolitanae in novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio
vc. cons. >
CJ.1.14.12.3: Imperator Justinianus
Definimus autem omnem imperatoris legum interpretationem
sive in precibus sive in iudiciis sive alio quocumque modo factam ratam et
indubitatam haberi. si enim in praesenti leges condere soli imperatori
concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet. <a
529 recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.4: Imperator Justinianus
Cur autem ex suggestionibus procerum, si dubitatio in
litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis
illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex
legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis interpretatio
mera procedit? vel quis legum aenigmata solvere et omnibus aperire idoneus esse
videbitur nisi is, cui soli legis latorem esse concessum est? <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.5: Imperator Justinianus
Explosis itaque huiusmodi ridiculosis ambiguitatibus tam
conditor quam interpres legum solus imperator iuste existimabitur: nihil hac
lege derogante veteris iuris conditoribus, quia et eis hoc maiestas imperialis
permisit. <a 529 recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in
novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.15.0. De mandatis principum.
CJ.1.15.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si quis adserat cum mandatis nostris se venisse secretis,
omnes sciant nemini quicquam, nisi quod scriptis probaverit, esse credendum nec
ullius dignitate terreri, sive ille tribuni sive notarii sive comitis praeferat
dignitatem, sed sacras nostras litteras esse quaerendas. * grat. valentin. et
theodos. aaa. ad eusignium pp. * <a 383 d. xvi k. iul.Veronae. accepta prid.
k. aug. merobaude ii et saturnino conss.>
CJ.1.16.0. De senatus consultis.
CJ.1.16.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quamvis consultum senatus perpetuam per se obtineat
firmitatem, tamen etiam nostris legibus idem prosequimur adicientes, ut, si
quisquam speciali supplicatione eliciendum aliquod rescriptum temptaverit, ut
transire ei formam liceat statutorum, tertia patrimonii parte multatus et
damnatus ambitus crimine maneat infamis. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
senatum. * <a 384 d. vii k. aug. heracleae ricomere et clearcho conss.>
CJ.1.17.0. De veteri iure enucleando et auctoritate iuris
prudentium qui in digestis referuntur.
CJ.1.17.1pr.: Imperator Justinianus
Deo auctore nostrum gubernantes imperium, quod nobis a
caelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus et pacem
decoramus et statum rei publicae sustentamus: et ita nostros animos ad dei
omnipotentis erigimus adiutorium, ut neque armis confidamus neque nostris
militibus neque bellorum ducibus vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam
referamus summae providentiam trinitatis: unde et mundi totius elementa
processerunt et eorum dispositio in orbem terrarum producta est. * iust. a.
triboniano v. eminent. quaest. sacri palatii. * <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.1: Imperator Justinianus
Cum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur
quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem
iniquitatem expellit, repperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe
condita et romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in infinitum
extendatur et nullius humanae naturae capacitate concludatur: primum nobis fuit
studium a sacratissimis retro principibus initium sumere et eorum
constitutiones emendare et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem
congregatae et omni supervacua similitudine et iniquissima discordia absolutae
universis hominibus promptum suae sinceritatis praebeant praesidium. <a 530
data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopo li lampadio et oreste viris
clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.2: Imperator Justinianus
Hocque opere consummato et in uno volumine nostro nomine
praefulgente coadunato, cum ex paucis et tenuioribus relevati ad summam et
plenissimam iuris emendationem pervenire properaremus et omnem romanam
sanctionem et colligere et emendare et tot auctorum dispersa volumina uno
codice indita ostendere, quod nemo alius neque sperare neque optare ausus est,
res quidem nobis difficillima, immo magis impossibilis videbatur. sed manibus
ad caelum erectis et aeterno auxilio invocato eam quoque curam nostris
reposuimus animis, deo freti, qui et res penitus desperatas donare et
consummare suae virtutis magnitudine potest. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.3: Imperator Justinianus
Et ad tuae sinceritatis optimum respeximus ministerium
tibique primo et hoc opus commisimus, ingenii tui documentis ex nostri codicis
ordinatione acceptis, et iussimus quos probaveris tam ex facundissimis
antecessoribus quam ex viris disertissimis togatis fori amplissimae sedis ad
sociandum laborem eligere. his itaque collectis et in nostrum palatium
introductis nobisque tuo testimonio placitis totam rem faciendam permisimus,
ita tamen, ut tui vigilantissimi animi gubernatione res omnis celebretur. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.4: Imperator Justinianus
Iubemus igitur vobis antiquorum prudentium, quibus
auctoritatem conscribendarum interpretandarumque legum sacratissimi principes
praebuerunt, libros ad ius romanum pertinentes et legere et elimare, ut ex his
omnis materia colligatur, nulla secundum quod possibile est neque similitudine
neque discordia derelicta, sed ex his hoc colligi, quod unum pro omnibus
sufficiat. quia autem et alii libros ad ius pertinentes scripserunt, quorum
scripturae a nullis auctoribus receptae nec usitatae sunt, neque nos eorum
volumina nostram inquietare dignamur sanctionem. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.5: Imperator Justinianus
Cumque haec materia summa numinis liberalitate collecta
fuerit, oportet eam pulcherrimo opere extruere et quasi proprium et
sanctissimum templum iustitiae consecrare et in libros quinquaginta et certos
titulos totum ius dirigere tam secundum nostri constitutionum codicis quam
edicti perpetui imitationem, prout hoc vobis commodius esse patuerit, ut nihil
extra memoratam consummationem possit esse derelictum, sed his quinquaginta
libris totum ius antiquum, per millesimum et quadringentesimum paene annum
confusum et a nobis purgatum, quasi quodam muro vallatum nihil extra se habeat:
omnibus auctoribus iuris aequa dignitate pollentibus et nemini quadam praerogativa
servanda, quia non omnes in omnia, sed certi per certa vel meliores vel
deteriores inveniuntur. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias
constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.6: Imperator Justinianus
Sed neque ex multitudine auctorum quod melius et aequius est
iudicatote, cum possit unius forsitan et deterioris sententia et multos et
maiores in aliqua parte superare. et ideo ea, quae antea in notis aemilii
papiniani ex ulpiano et paulo nec non marciano adscripta sunt, quae antea
nullam vim obtinebant partim propter honorem splendidissimi papiniani, non
statim respuere, sed, si quid ex his ad repletionem summi ingenii papiniani
laborum vel interpretationem necessarium esse perspexeritis, et hoc ponere legis
vicem obtinens non moremini: ut omnes qui relati fuerint in hunc codicem
prudentissimi viri habeant auctoritatem tam, quasi et eorum studia ex
principalibus constitutionibus profecta et a nostro divino fuerint ore profusa.
omnia enim merito nostra facimus, quia ex nobis omnis eis impertietur
auctoritas. nam qui non subtiliter factum emendat, laudabilior est eo qui
primus invenit. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constanti
nopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.7: Imperator Justinianus
Sed et hoc studiosum vobis esse volumus, ut, si quid in
veteribus non bene positum libris inveniatis vel aliquod superfluum vel minus
perfectum, supervacua similitudine semota et quod imperfectum est repleatis et
omne opus moderatum et quam pulcherrimum ostendatis. hoc etiam nihilo minus
observando, ut, si aliquid in veteribus legibus vel constitutionibus, quas
antiqui in suis libris posuerunt , non recte scriptum inveniatis, et hoc
reformetis et ordini moderato tradatis: ut hoc videatur esse verum et optimum
et quasi ab initio scriptum, quod a vobis electum et ibi positum fuerit, et
nemo ex comparatione veteris voluminis quasi vitiosam scripturam arguere
audeat. cum enim lege antiqua, quae regia nuncupabatur, omne ius omnisque potestas
populi romani in imperatoriam translata sunt potestatem, nos vero sanctionem
omnem non dividimus in alias et alias conditorum partes, sed totam nostram esse
volumus, quid possit antiquitas nostris legibus abrogare? et in tantum volumus
eadem omnia, cum reposita sunt, obtinere, ut si aliter fuerant apud veteres
conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen
scripturae imputetur, sed nostrae electioni hoc adscribatur. <a 530 data
octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris
clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.8: Imperator Justinianus
Nulla itaque in omnibus praedicti codicis membris antinomia
( sic enim a vetustate graeco vocabulo nuncupatur) aliquem sibi vindicet locum,
sed sit una concordia, una consequentia, adversario nemine constituto. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.9: Imperator Justinianus
Sed et similitudinem ( secundum quod dictum est) ab
huiusmodi consummatione volumus exulare: et ea, quae sacratissimis
constitutionibus quas in codicem nostrum redegimus cauta sunt, iterum poni ex
veteri iure non concedimus, cum divalium constitutionum sanctio sufficit ad
eorum auctoritatem: nisi forte vel propter divisionem vel propter repletionem
vel propter pleniorem indaginem hoc contigerit : et hoc tamen perraro, ne ex
continuatione huiusmodi lapsus oriatur aliquid in tali prato spinosum. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.10: Imperator Justinianus
Sed et si quae leges in veteribus libris positae iam in
desuetudinem abierunt, nullo modo vobis easdem ponere permittimus, cum haec
tantummodo obtinere volumus , quae vel iudiciorum frequentissimus ordo exercuit
vel longa consuetudo huius almae urbis comprobavit, secundum salvii iuliani
scripturam, quae indicat debere omnes civitates consuetudinem romae sequi, quae
caput est orbis terrarum, non ipsam alias civitates. romam autem intellegendum
est non solum veterem, sed etiam regiam nostram, quae deo propitio cum
melioribus condita est auguriis. <a 530 data octavo decimo kalendas
ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.11: Imperator Justinianus
Ideoque iubemus duobus istis codicibus omnia gubernari, uno
constitutionum, altero iuris enucleati et in futuro codici componendi: vel si
quid aliud a nobis fuerit promulgatum institutionum vicem obtinens, ut rudis
animus studiosi simplicibus enutritus facilius ad altioris prudentiae redigatur
scientiam. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli
lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.12: Imperator Justinianus
Nostram autem consummationem, quae a vobis deo adnuente
componetur, digestorum vel pandectarum nomen habere sancimus, nullis iuris
peritis in posterum audentibus commentarios illi adplicare et verbositate sua
supra dicti codicis compendium confundere: quemadmodum et in antiquioribus
temporibus factum est, cum per contrarias interpretantium sententias totum ius
paene conturbatum est sed sufficiat per indices tantummodo et titulorum
subtilitatem quae paratitla nuncupantur quaedam admonitoria eius facere, nullo
ex interpretatione eorum vitio oriundo. <a 530 data octavo decimo kalendas
ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.13: Imperator Justinianus
Ne autem per scripturam aliqua fiat in posterum dubitatio,
iubemus non per siglorum captiones et compendiosa aenigmata, quae multas per se
et per suum vitium antinomias induxerunt, eiusdem codicis textum conscribi:
etiam si numerus librorum significatur aut aliud quicquam: nec haec etenim per
specialia sigla numerorum manifestari, sed per litterarum consequentiam explanari
concedimus. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli
lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.14: Imperator Justinianus
Haec omnia igitur deo placido facere tua prudentia una cum
aliis facundissimis viris studeat et tam subtili quam celerrimo fini tradere,
ut codex consummatus et in quinquaginta libros digestus nobis offeratur in
maximam et aeternam rei memoriam deique omnipotentis providentiae argumentum
nostrique imperii vestrique ministerii gloriam. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.2pr.: Imperator Justinianus
Tanta circa nos divinae humanitatis est providentia, ut
semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. post bella enim
parthica aeterna pace sopita postque vandalicam gentem ereptam et carthaginem,
immo magis omnem libyam romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam
senio praegravatas per nostram vigilantiam praebuit in novam pulchritudinem et
moderatum pervenire compendium: quod nemo ante nostrum imperium umquam speravit
neque humano ingenio possibile esse penitus existimavit. erat enim mirabile
romanam sanctionem ab urbe condita usque ad nostri imperii tempora, quae paene
in mille et quadringentos annos concurrunt, intestinis proeliis vacillantem
hocque et in imperiales constitutiones extendentem in unam reducere
consonantiam, ut nihil neque contrarium neque idem neque simile in ea
inveniatur et ne geminae leges pro rebus singulis positae usquam appareant.
namque hoc caelestis quidem providentiae peculiare fuit, humanae vero
imbecillitati nullo modo possibile. nos itaque more solito ad immortalitatis
respeximus praesidium et summo numine invocato deum auctorem et totius operis
praesulem fieri optavimus et omne studium triboniano viro excelso magistro
officiorum et ex quaestore sacri nostri palatii et ex consule credidimus eique
omne ministerium huiuscemodi ordinationis imposuimus, ut ipse una cum aliis
illustribus et prudentissimis viris nostrum desiderium adimpleret. nostra
quoque maiestas semper investigando et perscrutando ea quae ab his
componebantur, quidquid dubium et incertum inveniebatur, hoc numine caelesti
erecta emendabat et in competentem formam redigebat. omnia igitur confecta sunt
domino et deo nostro i hesu christo possibilitatem tam nobis quam nostris in
hoc satellitibus praestante. * caesar flav. iust. a. ad senatum et omnes
populos. * <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.1: Imperator Justinianus
Et principales quidem constitutiones duodecim libris
digestas iam ante in codicem nostro nomine praefulgentem contulimus. postea
vero maximum opus adgredientes ipsa vetustatis studiosissima opera iam paene
confusa et dissoluta eidem viro excelso permisimus tam colligere quam certo
moderamini tradere. sed cum omnia percontabamur, a praefato viro excelso
suggestum est duo paene milia librorum esse conscripta et plus quam tricies
centena milia versuum a veteribus effusa, quae necesse esset omnia et legere et
perscrutari et ex his si quid optimum fuisset eligere. quod caelesti fulgore et
summae trinitatis favore confectum est secundum nostra mandata, quae ab initio
ad memoratum virum excelsum fecimus, et in quinquaginta libros omne quod
utilissimum erat collectum est et omnes ambiguita tes decisae nullo seditioso
relicto. nomenque libris imposuimus digestorum seu pandectarum, quia omnes
disputationes et decisiones in se habent legitimas et quod undique fuit
collectum, hoc in sinus suos receperunt, in centum quinquaginta paene milia
versuum totum opus consummantes. et in septem partes eos digessimus , non
perperam neque sine ratione, sed in numerorum naturam et artem respicientes et
consentaneam eis divisionem partium conficientes. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.2: Imperator Justinianus
Igitur prima quidem pars totius contextus, quae graeco
vocabulo prwta nuncupatur, in quattuor libros seposita est. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.3: Imperator Justinianus
Secundus autem articulus septem libros habet, qui de
iudiciis appellantur. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.4: Imperator Justinianus
In tertia vero congregatione omnia quae de rebus nominantur
contulimus, octo libris eis deputatis. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.5: Imperator Justinianus
Quartus autem locus, qui et totius compositionis quasi
quidam invenitur umbilicus, octo libros suscepit. in quibus omnia quae ad
hypothecam pertinent oreposita sunt, ut non a pigneraticia actione in libris de
rebus posita multum distarent: alio libro eodem inserto volumine, quae
aedilicium edictum et redhibitoriam actionem et duplae stipulationem, quae de
evictionibus proposita est, continet. quia haec omnia titulis emptionum et
venditionum consentanea sunt et praedicta actiones quasi pedisequae illarum ab
initio processerunt, in vetustioris quidem edicti ordinatione in loca devia et
multo distantia devagantes, per nostram autem providentiam his congregatae, cum
oportuerat ea quae de eodem paene loquuntur in confinio ponere. alius itaque
liber post duo primos nobis excogitatus est de usuris et traiecticiis pecuniis
et de instrumentis et testibus et probationibus nec non praesumptionibus. et
memorati tres singulares libri iuxta compositionem de rebus positi sunt. post
hos si qua de sponsalibus vel nuptiis vel dotibus legibus dicta sunt
reposuimus, tribus librorum voluminibus ea concludentes. de tutelis autem et
curationibus geminos libros conscripsimus. et memoratam ordinationem octo
librorum mediam totius operis reposuimus, omnia undique tam utilissima quam
pulcherrima iura continentem. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.6: Imperator Justinianus
Quintus autem exoritur nobis digestorum articulus, in quo de
testamentis et codicillis tam privatorum quam militum omne, quidquid antiquis
dictum est, inveniat quis depositum: qui de testamentis appellatur. de legatis
autem et fideicommissis quinque librorum numerus adgregatus est. <a 533 data
septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
consule >
CJ.1.17.2.6a: Imperator Justinianus
Cumque nihil tam peculiare fuerat, quam ut legatis quidem
legis falcidiae narratio, fideicommissis autem senatus consulti trebelliani,
singulis libris utrique eorum adplicatis tota pars quinta in novem libros
coadunata est. solum autem senatus consultum trebellianum ponendum esse
existimavimus: captiosas etenim et ipsis veteribus odiosas pegasiani senatus
consulti ambages et utriusque senatus consulti ad se tam supervacuas quam
scrupulosas diversitates respuentes totum ius super his positum trebelliano
senatus consulto adiudicavimus. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.6b: Imperator Justinianus
Sed in his nihil de caducis a nobis memoratum est, ne causa,
quae in rebus non prospere gestis et tristibus temporibus romanis increbuit
calamitatibus, bello coalescens civili, nostris remaneant temporibus, quae
favor caelestis et pacis vigore firmavit et super omnes gentes in bellicis
victoriis posuit, ne luctuosum monumentum laeta saecula inumbrare concedatur.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7: Imperator Justinianus
Sexta deinde pars digestorum exoritur, in quibus omnes
bonorum possessiones positae sunt, quae ad ingenuos, quae ad libertinos
respiciunt: ut et ius omne, quod de gradibus et adfinitatibus descendit,
legitim aeque hereditates et omnis ab intestato successio et tertullianum et
orfitianum senatus consultum, ex quibus matres et filii invicem sibi heredes
existunt, in geminos libros contulimus, bonorum possessionis multitudinem in
compendiosum et manifestissimum ordinem concludentes. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.7a: Imperator Justinianus
Post haec ea, quae de operis novi nuntiationibus damnique
infecti et pro aedificiis dirutis et eorum insidiis et quae de aqua pluvia
arcenda veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicianis et
donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus
invenimus, in librum singularem deduximus. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7b: Imperator Justinianus
De manumissionibus autem et de liberali causa alius liber
res pondit: <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7c: Imperator Justinianus
Quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis
et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae
volumini: <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7d: Imperator Justinianus
Alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi
sunt, et de bonorum detentionibus et venditionibus et ut ne quid in fraudem
creditorum fiat. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7e: Imperator Justinianus
Postque haec omnia interdicta glomerata sunt: et deinceps
exceptiones et de temporum prolixitatibus et de obligationibus et actionibus
liber iterum singularis extenditur: ut praefata sexta pars totius digestorum
voluminis octo libris definiatur. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8: Imperator Justinianus
Septimus autem et novissimus articulus digestorum sex libris
formatus est. quo de stipulationibus seu verborum obligationibus et
fideiussoribus et mandatoribus , nec non novationibus et solutionibus et
acceptilationibus et de praetoris stipulationibus omne quod ius invenitur
gemino volumine inscriptum est, quod in libris antiquis nec numerari possibile
fuit. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8a: Imperator Justinianus
Et post hoc duo terribiles libri positi sunt pro delictis
privatis et extraordininariis nec non publicis criminibus, qui omnem continent
severitatem poenarumque atrocitatem. quibus permixta sunt et ea quae de
audacibus hominibus cauta sunt, qui se celare conantur et contumaces existunt:
et de poenis, quae condemnatis infliguntur vel conceduntur, nec non de eorum
substantiis. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8b: Imperator Justinianus
Liber autem singularis pro appellationibus nobis excogitatus
est contra sententias tam civiles quam criminales causas finientes. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.8c: Imperator Justinianus
Cetera autem omnia, quae ad municipales vel de decurionibus
et muneribus vel publicis operibus vel nundinis et pollicitationibus ac
diversis cognitionibus et censibus vel significatione verborum veteribus
inventa sunt quaeque regulariter definita, in se recepit quinquagesimus, totius
consummationis perfectus. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.9: Imperator Justinianus
Quae omnia confecta sunt per virum excelsum nec non
prudentissimum magistrum ex quaestore et ex consule tribonianum, qui similiter
eloquentiae et legitimae scientiae artibus decoratus et in ipsis rerum
experimentis emicuit nihilque maius nec carius nostris umquam iussionibus
duxit: nec non per alios viros magnificos et studiosissimos perfecta sunt, id
est constantinum virum illustrem comitem sacrarum largitionum et magistrum
scrinii libellorum sacrarumque cognitionum, qui semper nobis ex bona opinione
et gloria sese commendavit: nec non theophilum virum illustrem magistrum
iurisque peritum in hac splendissima civitate laudabiliter optimam legum
gubernationem extendentem: et dorotheum virum illustrem et fa cundissimum
quaestiorum, quem in berytiensium splendidissima civitate leges discipulis
tradentem propter eius optimam opinionem et gloriam ad nos deduximus
participemque huius operis fecimus: sed et anatolium virum illustrem magistrum,
qui et ipse apud berytienses iuris interpres constitutus ad hoc opus adlectus
est , vir ab antiqua stirpe legitima procedens, cum et pater eius leontius et
avus eudoxius post patricium inclutae recordationis quaestorium et antecessorem
et leontium virum gloriosissimum praefectorium et consularem atque patricium
filium eius optimam sui memoriam in legibus reliquerunt: nec non cratinum virum
illustrem et comitem sacrarum largitionum et optimum antecessorem huius almae
urbis constitutum: qui omnes ad praedictum opus electi sunt una cum stephano,
mena, prosdocio, eutolmio, timotheo, leonide, leontio, platone, iacobo,
constantino, iohanne, viris prudentissimis, qui patroni quidem sunt causarum
apud maximam sedem praefecturae, quae orientalibus praetoriis praesidet, omne
autem suae virtutis testimonium undique accipientes et a nobis ad tanti operis
consummationem electi sunt. et cum omnes in unum convenerunt gubernatione
triboniani viri excelsi, ut tantum opus nobis auctoribus possint conficere, deo
propitio in quinquaginta libros opus consummatum est. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius consta ntinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.10: Imperator Justinianus
Tanta autem nobis antiquitati habita est reverentia, ut
nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patiamur modo: sed unusquisque
eorum, qui auctor legis fuit, nostris digestis inscriptus est: hoc tantummodo a
nobis effecto, ut, si quid in legibus eorum vel supervacuum vel imperfectum aut
minus idoneum visum est, vel adiectionem vel deminutionem necessariam accipiat
et rectissimis tradatur regulis. et ex multis similibus vel contrariis quod
rectius habere apparebat, hoc pro aliis omnibus positum est unaque omnibus
auctoritate indulta, ut quidquid ibi scriptum est, hoc nostrum appareat et ex
nostra voluntate compositum: nemine audente comparare ea quae antiquitas
habebat his quae nostra auctoritas introduxit, quia multa et maxima sunt, quae
propter utilitatem rerum transformata s unt. adeo ut et si principalis
constitutio fuerat in veteribus libris relata, neque ei pepercimus, sed et hanc
corrigendam esse putavimus et in melius restaurandam. nominibus etenim
veteribus relictis, quidquid legum veritati decorum et necessarium fuerat, hoc
nostris emendationibus servavimus. et propter hanc causam et si quid inter eos
dubitabatur, hoc iam in tutissimam pervenit quietem, nullo titubante relicto.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.11: Imperator Justinianus
Sed cum prospeximus, quod ad portandam tantae sapientiae
molem non sunt idonei homines rudes et qui in primis legum vestibulis stantes
intrare ad arcana eorum properant, et aliam mediocrem eruditionem praeparandam
esse censuimus, ut sub ea colorati et quasi primitiis omnium imbuti possint ad
penetralia eorum intrare et formam legum pulcherrimam non coniventibus oculis
accipere. et ideo triboniano viro excelso, qui ad totius operis gubernationem
relectus est, nec non theophilo et dorotheo viris illustribus et facundissimis
antecessoribus accersitis mandavimus, quatenus libris, quos veteres
composuerunt, qui prima legum argumenta continebant et institutiones
vocabuntur, separatim collectis, quidquid ex his utile et aptissimum et undique
sit elimatum et rebus, quae in praesenti aevo in usu vertuntur, consentaneum
invenitur, hoc et capere studeant et quattuor libris reponere et totius
eruditionis prima fundamenta atque elementa ponere, quibus iuvenes suffulti
possint graviora et perfectiora legum scita sustentare. admonuimus autem eos,
ut memores etiam nostrarum fiant constitutionum, quas pro emendatione iuris
promulgavimus, et in confectione institutionum etiam eadem emendatione ponere
non morentur: ut sit manifestum et quid antea vacillabat et quid postea in
stabilitatem redactum est. quod opus ab his perfectum ut nobis oblatum et
relectum est, et prono suscepimus animo et nostris sensibus non indignum esse
iudicavimus et praedictos libros constitutionum vicem habere iussimus: quod in
oratione nostra, quam eisdem libris praeposuimus, apertius declaratur. <a
533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iii consule >
CJ.1.17.2.12: Imperator Justinianus
Omni igitur romani iuris dispositione composita et in tribus
voluminibus, id est institutionum et digestorum seu pandectarum nec non
constitutionum, perfecta et in tribus annis consummata, quae ut primum separari
coepit, neque in totum decennium compleri sperabatur: omnipotenti deo et hanc
operam ad hominum sustentationem piis obtulimus animis uberesque gratias
maximae deitati reddidimus, quae nobis praestitit et bella feliciter agere et
honesta pace perpotiri et non tantum nostro, sed etiam omni aevo tam instanti
quam posteriori leges optimas ponere. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.12(13): Imperator Justinianus
Omnibus itaque hominibus eandem sanctionem manifestam facere
necessarium esse perspeximus, ut sit eis cognitum, quanta confusione et
infinitate absoluti in quantam moderationem et legitimam veritatem pervenerunt:
legesque in posterum habeant tam directas quam compendiosas omnibusque in
promptu positas et ad possidendi libros earum facilitatem idoneas: ut non mole
divitiarum expensa possint homines supervacuae legum multitudinis adipisci
volumina, sed vilissima pecunia facilis eorum comparatio pateat tam ditioribus
quam tenuioribus, minimo pretio magna prudentia reparanda. <a 533 data
septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
consule >
CJ.1.17.2.13: Imperator Justinianus
Si quid autem in tanta legum compositione, quae ab immenso
librorum numero collecta est, simile forsitan raro inveniatur, nemo hoc
vituperandum existimet, sed primum quidem imbecillitati humanae, quae
naturaliter inest, hoc inscribat , quia omnium habere memoriam et penitus in
nullo peccare divinitatis magis quam mortalitatis est: quod et a maioribus
dictum est. deinde sciat, quod similitudo in quibusdam et his brevissimis
adsumpta non inutilis est, et nec citra nostrum propositum hoc subsecutum: aut
enim ita lex necessaria erat, ut diversis titulis propter rerum cognationem
adplicari eam oporteat, aut, cum fuerat aliis diversis permixta, impossibile
erat eam per partes detrahi, ne totum confundatur. et in his partibus, in
quibus perfectissimae visiones eitae veterum fuerant, quod particulatim in eas
fuerat sparsum, hoc dividere ac separare penitus erat incivile, ne tam sensus
quam aures legentium ex hoc perturbentur. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.14: Imperator Justinianus
Similique modo si quid principalibus constitutionibus cautum
est, hoc in digestorum volumine poni nullo concessimus modo, quasi
constitutionum recitatione sufficiente: nisi et hoc raro ex isdem causis,
quibus similitudo adsumpta est. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.15: Imperator Justinianus
Contrarium autem aliquid in hoc codice positum nullum sibi
locum vindicabit nec invenitur, si quis subtili animo diversitatis rationes
excutiet: sed est aliquid novum inventum vel occulte positum, quod dissonantiae
querellam dissoluit et aliam naturam inducit discordiae fines effugientem.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.16: Imperator Justinianus
Sed et si quid forsitan praetermissum est, quod in tantis
milibus quasi in profundo positum latitabat, et, cum idoneum fuerat poni,
obscuritate involutum necessario derelictum est: quis hoc apprehendere recto
animo possit? primo quidem propter ingenii mortalis exiguitatem: deinde propter
ipsius rei vitium, quod multis inutilibus permixtum nullam sui ad eruendum
praebuit copiam: deinde quod multo utilius est pauca idonea effugere, quam
multis inutilibus homines praegravari. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.17: Imperator Justinianus
Mirabile autem aliquid ex his libris emersit, quod multitudo
antiqua praesente brevitate paucior invenitur. homines etenim, qui antea lites
agebant, licet multae leges fuerant positae, tamen ex paucis lites perferebant
vel propter inopiam librorum, quos comparare eis impossibile erat, vel propter
ipsam inscientiam, et voluntate iudicum magis quam legitima auctoritate lites
dirimebantur. in praesenti autem consummatione nostrorum digestorum e tantis
leges collectae sunt voluminibus, quorum et nomina antiquiores homines non
dicimus nesciebant, sed nec umquam audiebant. quae omnia collecta sunt
substantia amplissima congregata, ut egena quidem antiqua multitudo inveniatur,
opulentissima autem brevitas nostra efficiatur. antiquae autem sapientiae
librorum copiam maxime tribonianus vir excellentissimus praebuit, in quibus
multi fuerant et ipsis eruditissimis hominibus incogniti, quibus omnibus
perlectis, quidquid ex his pulcherrimum erat, hoc semotum in optimam nostram
compositionem pervenit. sed huius operis conditores non solum ea volumina
perlegerunt, ex quibus leges positae sunt, sed etiam alia multa, quae, nihil
vel utile vel novum in eis invenientes, quod exceptum nostris digestis
applicarent, optimo animo respuerunt. <a 533 data septimo decimo kalen das
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.18: Imperator Justinianus
Sed quia divinae quidem res perfectissimae sunt, humani vero
iuris condicio semper in infinitum decurrit et nihil est in ea, quod stare perpetuo
possit ( multas etenim formas edere natura novas deproperat), non desperamus
quaedam postea emergi negotia, quae adhuc legum laqueis non sunt innodata. si
quid igitur tale contigerit, augustum imploretur remedium, quia ideo imperialem
fortunam rebus humanis deus praeposuit, ut possit omnia quae noviter contingunt
et emendare et componere et modis et regulis competentibus tradere. et hoc non
primum a nobis dictum est, sed ab antiqua descendit prosapia: cum et ipse
iulianus legum et edicti perpetui subtilissimus conditor in suis libris hoc
rettulit, ut, si quid imperfectum inveniatur, ab imperiali sanctione hoc
repleatur. et non ipse solus, sed et divus hadrianus in compositione edicti et
senatus consulto, quod eam secutum est, hoc apertissime definivit, ut, si quid
in edicto positum non inveniatur, hoc ad eius regulas eiusque coniecturas et
imitationes possit nova instruere auctoritas. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.19: Imperator Justinianus
Haec igitur omnia scientes, patres conscripti et omnes orbis
terrarum homines, gratias quidem amplissimas agite summae divinitati, quae
vestris temporibus tam saluberrimum opus servavit: quo enim antiquitas digna
divino non est visa iudicio, hoc vestris temporibus indultum est. hasce itaque
leges et adorate et observate omnibus antiquioribus quiescentibus: nemoque
vestrum audeat vel comparare eas prioribus vel, si quid dissonans in utroque
est, requirere, quia omne quod hic positum est hoc unicum et solum observari
censemus. nec in iudicio nec in alio certamine, ubi leges necessariae sunt, ex
aliis libris, nisi ab isdem institutionibus nostrisque digestis et
constitutionibus a nobis compositis vel promulgatis aliquid vel recitare vel
ostendere conetur, nisi temerator velit falsitatis crimini subiectus una cum
iudice, qui ei audientiam accommodabit, poenis gr avissimis laborare. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.20: Imperator Justinianus
Ne autem incognitum vobis fiat, ex quibus veterum libris
haec consummatio ordinata est, iussimus et hoc in primordiis digestorum
nostrorum inscribi, ut manifestissimum sit, ex quibus legis latoribus quibusque
libris eorum et quot milibus hoc iustitiae romanae templum aedificatum est.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.20a: Imperator Justinianus
Legis latores autem vel commentatores eos elegimus, qui
digni tanto opere fuerant et quos et anteriores piissimi principes admittere
non sunt indignati, omnibus uno dignitatis apice impertito nec sibi quodam
aliquam praerogativam vindicante. cum enim constitutionum vicem et has leges
obtinere censuimus quasi ex nobis promulgatas, quid amplius aut minus in
quibusdam esse intellegatur, cum una dignitas, una potestas omnibus est
indulta? <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.21: Imperator Justinianus
Hoc autem quod et ab initio nobis visum est, cum hoc opus
fieri deo adnuente mandabamus, tempestivum nobis videtur et in praesenti
sancire, ut nemo neque eorum , qui in praesenti iuris peritiam habent, nec qui
postea fuerint audeat commentarios isdem legibus adnectere: nisi tantum si
velit eas in graecam vocem transformare sub eodem ordine eaque consequentia,
sub qua voces romanae positae sunt ( hoc quod graeci kata poda dicunt), et si
qui forsitan per titulorum subtilitatem adnotare maluerint et ea quae paratitla
nuncupantur componere. alias autem legum interpretationes, immo magis
perversiones eos iactare non concedimus , ne verbositas eorum aliquid legibus
nostris adferat ex confusione dedecus. quod et in antiquis edicti perpetui
commentatoribus factum est, qui opus moderate confectum huc atque illuc in
diversas sententias producentes in infinitum detraxerunt, ut paene omnem
romanam sanctionem esse confusam. quos si passi non sumus , quemadmodum
posteritatis admittatur vana discordia? si quid autem tale facere ausi fuerint,
ipsi quidem falsitatis rei constituantur, volumina autem eorum omnimodo
corrumpentur. si quid vero, ut supra dictum est, ambiguum fuerit visum, hoc ad
imperiale culmen per iudices referatur et ex auctoritate augusta manifestetur,
cui soli concessum est leges et condere et interpretari. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.22: Imperator Justinianus
Eandem autem poenam falsitatis constituimus et adversus eos,
qui in posterum leges nostras per si glorum obscuritates ausi fuerint
conscribere. omnia enim, id est et nomina prudentium et titulos et librorum
numeros, per consequentias litterarum volumus, non per sigla manifestari, ita
ut, qui talem librum sibi paraverit, in quo sigla posita sunt in qualemcumque
locum libri vel voluminis, sciat inutilis se esse codicis dominum: neque enim
licentiam aperimus ex tali codice in iudicium aliquid recitare, qui in
quacumque sua parte siglorum habet malitiam. ipse autem librarius, qui eas inscribere
ausus fuerit, non solum criminali poena secundum quod dictum est plectetur, sed
etiam libri aestimationem in duplum domino reddat, si et ipse dominus ignorans
talem librum vel comparaverit vel confici curaverit. quod et antea a nobis
dispositum est in constitutione, quam ad legum professores dimisimus. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.23: Imperator Justinianus
Leges autem nostras, quae in his codicibus, id est
institutionum seu elementorum et digestorum vel pandectarum posuimus, suum
obtinere robur ex tertio nostro felicissimo sancimus consulatu, praesentis
duodecimae indictionis tertio kalendas ianuarias, in omne aevum valituras et
una cum nostris constitutionibus pollentes et suum vigorem in iudiciis
ostendentes in omnibus causis, sive quae postea emerserint sive in iudiciis
adhuc pendent nec eas iudicialis vel amicalis forma compescuit. quae enim iam
vel iudiciali sententia finita sunt vel amicali pacto sopita, haec reuscitari
nullo volumus modo. bene autem properavimus in tertium nostrum consulatum et
has leges edere, quia maximi dei et domini nostri ihesu christi auxilium
felicissimum eum nostrae rei publicae donavit, cum in hunc et b ella parthica
abolita sunt et quieti perpetuae tradita, et tertia pars mundi nobis adcrevit (
post europam enim et asiam et tota libya nostro imperio adiuncta est) et tanto
operi legum caput impositum est, omnia caelestia dona nostro tertio consulatui
indulta. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.24: Imperator Justinianus
Itaque omnes iudices nostri pro sua iurisdictione easdem
leges suscipiant et tam in suis iudiciis quam in hac regia urbe habeant et
proponant, et praecipue vir excelsus huius almae urbis praefectus. curae autem
erit tribus excelsis praefectis praetoriis tam orientalibus quam illyricis nec
non libycis per suas auctoritates omnibus, qui suae iurisdictioni suppositi
sunt, eas manifestare. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.18.0. De iuris et facti ignorantia.
CJ.1.18.1: Imperator Antoninus
Quamvis, cum causam tuam ageres, ignorantia iuris propter
simplicitatem armatae militiae adlegationes competentes omiseris, tamen si
nondum satisfecisti, permitto tibi, si coeperis ex sententia conveniri,
defensionibus tuis uti. * ant. a. maximo mil. * <a 212 d. vii k. mai. duobus
aspris conss.>
CJ.1.18.2: Imperator Antoninus
Cum ignorantia iuris excusari facile non possis, si maior
annis hereditati matris tuae renuntiasti, sera prece subveniri tibi desideras.
* ant. a. sextio iuvenali. * <a 243 pp. xv k. nov. arriano et papo
conss.>
CJ.1.18.3: Imperator Philippus
Si emancipata a patre intra annum bonorum possessionem
petere cessasti, praetendere iuris ignorantiam nullis rationibus potes. *
philipp. a. Marcellae. * <a 244 pp. xvi k. iul. peregrino et aemiliano
conss.>
CJ.1.18.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si post divisionem factam testamenti vitium in lucem
emerserit, ex his, quae per ignorantiam confecta sunt, praeiudicium tibi non
comparabitur. ostende igitur apud correctorem virum clarissimum amicum nostrum
testamentum vel fide veri deficere vel iuris ratione stare non posse, ut
infirmata scriptura, quae testamenti vice prolata est, solidam successionem
obtineas. * diocl. et maxim. aa. iulianae. * <a 290 d. viii id. iul.
diocletiano iiii et maximiano iii aa. conss.>
CJ.1.18.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum falsa demonstratione mutari substantia veritatis minime
possit, respondendo id quod paternum erat ex maternis esse bonis nihil egisti.
* diocl. et maxim. aa. et constant. et maxim. nobb. cc. martiali.* <a 293 d.
prid. k. ian. diocletiano v et maximiano iiii aa. conss.>
CJ.1.18.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non transactionis causa, sed indebitam errore facti olei
materiam vos archantico stipulanti dare spopondisse rector animadverterit
provinciae, reddito quod debetis residui liberationem condicentes audiet. *
diocl. et maxim. aa. et cc. tauro et pollioni. * <a 294 d. v k. mai. cc.
conss.>
CJ.1.18.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Error facti necdum negotio finito nemini nocet: nam causa
decisa velamento tali non instauratur. * diocl. et maxim. aa. et cc. zoe. *
<a 294 d. vi non. iul. cc. conss.>
CJ.1.18.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum testamentum nullo iure constiterit, ex eius, quae ab
intestato successit, professione sola velut ex testamento liberos per errorem
profitentis orcini vel proprii liberti, si non ipsius accessit iudicium, cum
errantis voluntas nulla sit, effici non potuerint. * diocl. et maxim. aa. et
cc. dionysiae. * <a 294 d. v k. sept. cc. conss.>
CJ.1.18.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus, quod a vobis velut a liberis debitam
accepisse pecuniam samus dicitur, cum nullus sit errantis consensus, movere
status quaestionem prohibentur eius heredes. * diocl. et maxim. aa. et cc.Gaio
et anthemio. * <a 294 d. vi id. dec. cc. conss.>
CJ.1.18.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum quis ius ignorans indebitam pecuniam persolverit, cessat
repetitio. per ignorantiam enim facti tantum repetitionem indebiti soluti
competere tibi notum est. * diocl. et maxim. aa.Et cc. amphiae. * <a 294 d.
v k. ian. cc. conss.>
CJ.1.18.11: Imperator Constantinus
Quamvis in lucro nec feminis ius ignorantibus subveniri
soleat, tamen contra aetatem adhuc imperfectam locum hoc non habere retro
principium statuta declarant. * constant. a. valeriano vic. * <a 330 d. iiii
k. mai. gallicano et symmacho conss.>
CJ.1.18.12: Imperatores Valentinianus, Theodosius
Constitutiones principum nec ignorare quemquam nec
dissimulare permittimus. * valentin. et theodos. aa. flaviano pp. illyrici et
italiae. * <a 391 d. vi k. iun. vincentiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.18.13: Imperatores Leo, Anthemius
Ne passim liceat mulieribus omnes suos contractus retractare
in his, quae praetermiserint vel ignoraverint, statuimus, si per ignorantiam
iuris damnum aliquod circa ius vel substantiam suam patiantur, in his tantum
casibus, in quibus praeteritarum legum auctoritas eis suffragatur, subveniri. *
leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 472 d. k. iul marciano cons.>
CJ.1.19.0. De precibus imperatori offerendis et de quibus
rebus supplicare liceat vel non.
CJ.1.19.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet servilis condicio deferendae precis facile capax non
sit, tamen admissi sceleris atrocitas et laudabilis fidei exemplum super
vindicanda caede domini tui hortamento fuit, ut praefecto praetorio iuxta
adnotationis nostrae decretum demandaremus ( quem adire cura), ut auditis his,
quae in libello contulisti, et reos investigare et severissimam vindictam iuxta
legum censuram exigere curet. * diocl. et maxim. aa.Firminae. * <a 290 d.
viii id oct. diocletiano iiii et maximiano iii aa. conss.>
CJ.1.19.2: Imperator Constantinus
Quotiens rescripto nostro moratoria praescriptio remittitur,
aditus supplicandi pandatur. quod autem totius negotii cognitionem tollit et
vires principalis negotii exhaurit, sine gravi partis alterius dispendio
convelli non potest. nec praescriptionis igitur peremptoriae relaxatio petatur.
* constant. a. severo pu. * <a 325 d. x k. iun. nicaeae paulino et iuliano
conss.>
CJ.1.19.3: Imperator Constantinus
Nec damnosa fisco nec iuri contraria postulari oportet. *
const. a. ad pop. * <a 329 pp. viii k. oct. romae constantino a. viii et
constantio c. iiii conss.>
CJ.1.19.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Universa rescripta, quae in debitorum causis super
praestandis dilationibus promulgantur, non aliter valeant, nisi fideiussio
idonea super solutione debiti praebeatur. * grat. valentin. et theodos. aaa.
floro pp. * <a 382 d. viii k. mart. constantinopoli antonio et syagrio
conss.>
CJ.1.19.5: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis adversus praefectorum praetorio sententias duxerit
supplicandum victusque fuerit denuo, nullam habebit licentiam iterum super
eadem causa supplicandi. * valentin. et valens aa. ad volusianum pp. * <a
365 d. xv k. oct. romae valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.1.19.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Universis simul hanc observantiam remittimus, ut, a
quocumque liberae condicionis constituto vel servo supplicante impetratum
fuerit rescriptum, minime requiratur, per quem preces oblatae sunt. * honor. et
theodos. aa. isidoro pu. * <a 410 d. ii non. sept. constantinopoli varane
cons.>
CJ.1.19.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Rescripta contra ius elicita ab omnibus iudicibus
praecipimus refutari, nisi forte aliquid est, quod non laedat alium et prosit
petenti vel crimen supplicanti indulgeat. * theodos. et valentin. aa. ad
senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii
aa. conss.>
CJ.1.19.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Instrumentorum exempla non prosit precibus adiunxisse, sed
necesse sit eorum in supplicatione vim exprimi, ut responsuro principi vera
precatio rem aperiat cognoscendam, solis, cum necessitas exegerit, verbis
precibus inserendis, quorum de sensu inter partes ita dubitari contigerit, ut
etiam merito nostrum expectetur iudicium. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 429 d. vi k. april. constantinopoli florentio et dionysio
conss.>
CJ.1.20.0. Quando libellus principi datus litis
contestationem facit.
CJ.1.20.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Dubium non est contestationem intellegi etiam, si nostrae
fuerint tranquillitati preces oblatae, easque adversus heredem quoque eius in
quem porrectae sunt vel ab herede eius qui meruerit exerceri. * arcad. et
honor. aa. remigio praef. augustali. * <a 396 d. xii k. april.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.20.2: Imperator Justinianus
Temporales actiones, quae per oblationem precum et ad eas
rescriptiones perpetuantur, definire necessarium esse duximus, ne quis putet ad
alias etiam, quae certis taxantur temporibus, hoc pertinere. sciant igitur
omnes eas tantummodo per oblationes precum et ad eas rescripta perpetuari, quae
a praetore constitutae annali tempore coartatae sunt. * iust. a. menae pp. *
<a 529 d. k. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.1.21.0. Ut lite pendente vel post provocationem aut
definitivam sententiam nulli liceat imperatori supplicare.
CJ.1.21.1: Imperator Alexander Severus
Licet, postquam supplicasti, priusquam rescriptum impetrares,
praeses provinciae vir clarissimus pronuntiaverit, cum tamen a sententia non
provocaveris, rescriptum, quod postea secutum esse suggeris, ad retrahenda quae
decreto terminata sunt non patrocinatur. * alex. a. caperio. * <a 232 d. k.
mart. lupo et maximo conss.>
CJ.1.21.2: Imperator Constantinus
Supplicare causa pendente non licet, nisi vel actorum vel
pronuntiationis editio denegetur. qui autem terminatam rescripto vel
consultatione quaestionem exquisito suffragio refricare conabitur, in omnem
litis aestimationem adversario suo protinus condemnetur: omni venia deneganda,
si quis contra haec supplicare temptaverit. * const. a. petronio probiano suo
salutem. * <a 316 d. id. aug. arelato. pp. id. oct. theveste sabino et
rufino conss.>
CJ.1.21.3: Imperator Constantinus
Qui licitam provocationem omiserit, perpetuo silere debebit
nec a nobis impudens petere per supplicationem auxilium. quod si fecerit,
desiderio suo carebit et ignominiae poena notabitur. * const. a. ad
provinciales. * <a 331 d. k. aug. pp. k. sept. constantinopoli basso et
ablabio conss.>
CJ.1.22.0. Si contra ius utilitatemve publicam vel per
mendacium fuerit aliquid postulatum vel impetratum.
CJ.1.22.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus is, cui a nostro rescripto cognitio delata
est, iudicare potest, quod ex gestis quaedam in precibus omissa proponis. *
diocl. et maximin. aa. et cc. gregorio. * <a 293 d. v non. mai. diocletiano
v et maximiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.22.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praescriptione mendaciorum opposita, sive in iuris
narratione mendacium reperiatur sive in facti sive in tacendi fraude, pro
tenore veritatis, non deprecantis adfirmatione, datum iudicem cognoscere debere
et secundum hoc de causa convenit ferre sententiam. * diocl. et maxim. aa. et
constant. et maximin. cc. statiae.* <a 294 d. k. dec. sirmi cc. conss.>
CJ.1.22.3: Imperator Constantinus
Puniri iubemus decem librarum auri multa iudices, qui
vetuerunt precum argui falsitatem. * const. a. ad bassum. * <a 313 d. k.
oct. constantino a. iii et licinio c. iii conss.>
CJ.1.22.4: Imperator Constantinus
Etsi non cognitio, sed exsecutio mandatur, de veritate
precum inquiri oportet, ut, si fraus intervenit, de omni negotio cognoscatur. *
const. a. ad barbarum pompeianum consularem campaniae. * <a 333 d. iii id.
nov. aquis dalmatio et zenophilo conss.>
CJ.1.22.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Etsi legibus consentaneum sacrum oraculum mendax precator
attulerit, careat penitus impetratis et, si nimia mentientis invenitur
improbitas, etiam severitati subiaceat iudicantis. * theodos. et valentin. aa.
ad senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano
ii aa. conss.>
CJ.1.22.6: Imperator Anastasius
Omnes cuiuscumque maioris vel minoris administrationis
universae nostrae rei publicae iudices monemus, ut nullum rescriptum, nullam
pragmaticam sanctionem, nullam sacram adnotationem, quae generali iuri vel
utilitati publicae adversa esse videatur, in disceptatione cuiuslibet litigii
patiantur proferri, sed generales sacras constitutiones modis omnibus non
dubitent observandas. * anastas. a. matroniano pp. * <a 491 ? d. k. iul.
constantinopoli.>
CJ.1.23.0. De diversis rescriptis et pragmaticis
sanctionibus.
CJ.1.23.1: Imperator Alexander Severus
Si libellum de communi causa tu fraterque tuus dedistis,
quamvis rescriptum ad unius personam directum sit, utrique tamen prospectum
est. * alex. a. supero. * <a 222 d. id. iul. alexandro a. cons.>
CJ.1.23.2: Imperator Alexander Severus
Falso adseveratur auctoritatem rescriptorum devoluto spatio
anni obtinere firmitatem suam non oportere, cum ea, quae ad ius rescribuntur,
perennia esse debent, si modo tempus, intra quod adlegari vel audiri debeat,
non sit comprehensum. * alex. a. epagatho. * <a 270 d. vii k. nov.
antiochiano et orfito conss.>
CJ.1.23.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sancimus, ut authentica ipsa atque originalia rescripta et
nostra manu subscripta, non exempla eorum, insinuentur. * diocl. et maxim. aa.
crispino praesidi prov. phoenice. * <a 292 d. prid. k. april. hannibaliano
et asclepiodoto conss.>
--------------------------------------------------
CJ.1.23.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sancimus, ut authentica ipsa atque originalia rescripta et
nostra manu subscripta, non exempla eorum, insinuentur. * diocl. et maxim. aa.
crispino praesidi prov. phoenice. * <a 292 d. prid. k. april. hannibaliano
et asclepiodoto conss.>
CJ.1.23.4: Imperator Constantinus
Si qua beneficia personalia sine die et consule fuerint
deprehensa, auctoritate careant. * const. a. ad lusitanos. * <a 322 d. vii
k. aug. savariae probiano et iuliano conss.>
CJ.1.23.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sacrilegii instar est divinis super quibuscumque
administrationibus vel dignitatibus promulgandis obviare beneficiis. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. ad nicetium praef. annon. * <a 385 d. k.
febr. mediolani arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.23.6pr.: Imperator Leo
Sacri adfatus, quoscumque nostrae mansuetudinis in quacumque
parte paginarum scripserit auctoritas, non alio vultu penitus aut colore, nisi
purpurea tantummodo scriptione illustrentur, scilicet ut cocti muricis et triti
conchylii ardore signentur: eaque tantummodo fas sit proferri et dici rescripta
in quibuscumque iudiciis, quae in chartis sive membranis subnotatio nostrae
subscriptionis impresserit. * leo a. hilariano mag. off. et patricio. * <a
470 d. vi k. april. iordane et severo conss.>
CJ.1.23.6.1: Imperator Leo
Hanc autem sacri encausti confectionem nulli sit licitum aut
concessum habere aut quaerere aut a quoquam sperare: eo videlicet, qui hoc
adgressus fuerit tyrannico spiritu, post proscriptionem bonorum omnium capitali
non immerito poena plectendo. <a 470 d. vi k. april. iordane et severo
conss.>
CJ.1.23.7pr.: Imperator Zeno
Universa rescripta, sive in personam precantium sive ad
quemlibet iudicem manaverint, quae vel adnotatio vel quaevis pragmatica sanctio
nominetur, sub ea condicione proferri praecipimus, si preces veritate nituntur,
nec aliquem fructum precator oraculi percipiat impetrati, licet in iudicio
adserat veritatem, nisi quaestio fidei precum imperiali beneficio monstretur
inserta. * zeno a. sebastiano pp. * <a 477 d. x k. ian. constantinopoli post
consulatum armati.>
CJ.1.23.7.1: Imperator Zeno
Nam et vir magnificus quaestor et viri spectabiles magistri
scriniorum: qui sine praefata adiectione qualecumque divinum responsum
dictaverint, et iudices, qui susceperint, reprehensionem subibunt et, qui
illicite dictata scribere ausi fuerint cuiuscumque scrinii memoriales seu
pragmaticarii vel adiutores primicerii, amissione cinguli ferientur. <a 477
d. x k. ian. constantinopoli post consulatum armati.>
CJ.1.23.7.2: Imperator Zeno
Pragmaticas praeterea sanctiones non ad singulorum preces
super privatis negotiis proferri, sed si quando corpus aut schola vel officium
vel curia vel civitas vel provincia vel quaedam universitas hominum ob causam
publicam fuderit preces, manare decernimus, ut hic etiam veritatis quaestio
reservetur. <a 477 d. x k. ian. constantinopoli post consulatum armati.>
CJ.1.24.0. De statuis et imaginibus.
CJ.1.24.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis iudicum accepisse aeneas vel argenteas vel marmoreas
statuas extra imperiale beneficium in administratione positus detegetur,
emolumenta, quae acceperit in ea positus dignitate, quam polluit, cum extortis
titulis vel praesumptis in quadruplum fisco nostro inferat simulque noverit
existimatonis suae poenam se subiturum. nec eos sane a periculo pudoris haberi
volumus immunes, qui adulandi studio aut metu inconstanti ignavia transire quae
sunt interdicta temptaverint. * arcad. et honor. aa. theodoro pp. * <a 398
d. xii k. ian. mediolani honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.24.2: Imperator Theodosius
Si quando nostrae statuae vel imagines eriguntur seu diebus,
ut adsolet, festis sive communibus, adsit iudex sine adorationis ambitioso
fastigio, ut ornamentum diei vel loco et nostrae recordationi sui probet
accessisse praesentiam. * theodos. a. et valentin. c. aetio pp. * <a 425 d.
iii non. mai. theodosio a. xi et valentiniano c. conss.>
CJ.1.24.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In nostrae serenitatis imaginibus ac statuis erigendis
privatae collationis iniuriam propulsari praecipimus, ne quid in eo suum
collator agnoscat. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d. iii
non. april. theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.24.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Et virtutum praemia tribui merentibus convenit et aliorum
honores aliis damnorum occasionem fieri non oportet. idcirco quotiens vel
iudicibus nostris vel cuilibet alii statua fuerit a quocumque collegio seu
officio vel in hac sacratissima civitate vel in provinciis postulata, nequaquam
ex discriptione sumptus colligi patimur, sed eius, cuius ad honorem petitur, expensis
propriis statuam collocari praecipimus. * theodos. et valentin. aa. ad nomum
com. et mag. off. * <a 444 d. v k. april. theodosio a. xviii cons.>
CJ.1.25.0. De his qui ad statuas confugiunt.
CJ.1.25.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Qui ad statuas vel vitandi metus vel creandae invidiae causa
confugerint, si certas habuerint causas, quibus confugere ad imperatoria
simulacra debuerint, iure ac legibus vindicentur. si vero probati fuerint
artibus suis invidiam inimicis creare voluisse, ultrix in eos sententia
proferatur. * valentin. theodos. et arcad. aaa. cynegio pp. * <a 386 d.
prid. non. iul. constantinopoli honorio np. et euodio conss.>
CJ.1.26.0. De officio praefectorum praetorio orientis et
illyrici.
CJ.1.26.1: Imperator Alexander Severus
Libellus praefecto praetorio datus pro contestatione haberi
non potest. * alex. a. theodoto. * <a 230 d. prid. k. oct. agricola et
clemente conss.>
CJ.1.26.2: Imperator Alexander Severus
Formam a praefecto praetorio datam, et si generalis sit,
minime legibus vel constitutionibus contrariam, si nihil postea ex auctoritate
mea innovatum est, servari aequum est. * alex. a. restituto. * <a 235 d. id.
aug. severo et quintiano conss.>
CJ.1.26.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Si quos iudices vel propter adversam et longinquam corporis
valetudinem vel propter neglegentiam aut furtum vel simile aliquod vitium
sublimitas tua inutiles esse reppererit, his ab administratione remotis et vice
eorum aliis subrogatis furibusque poenis legitimis subactis ad nostrae
mansuetudinis scientiam non crimina, sed vindicta referatur. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. tatiano pp. * <a 389 d. vi non. mai. mediolani
timasio et promoto conss.>
CJ.1.26.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
De ordinario iudice semper illustris est cognitio
praefecturae, licet militari viro ab eo facta fuerit iniuria. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. addeo com. et mag. utr. mil.* <a 393 d. prid. id.
ian. constantinopoli theodosio a. iii et abundatio conss.>
CJ.1.26.5: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Si qui posthac velut indebitis oneribus gravati ad preces
crediderint convolandum sive de naviculariis rationibus sive transvectionibus,
rescripta, quae de omnibus his atque huiusmodi ordinationibus emitti
contigerit, ad sedem sublimitatis tuae rescribantur. * arcad. honor. et
theodos. aaa. anthemio pp. * <a 405 d. vii id. dec. constantinopoli
stilichone ii et anthemio conss.>
CJ.1.27.0. De officio praefecti praetorio africae et de omni
eiusdem dioeceseos statu.
CJ.1.27.1pr.: Imperator Justinianus
Quas gratias aut quas laudes domino deo nostro ihesu christo
exhibere debeamus, nec mens nostra potest concipere nec lingua proferre. * in
nom. d. n. ihesu christi imp. c. flav. iust. alaman. gotthic. francic.
germanic. antic. alanic. vvandalic. afric. pius felix incl. victor ac
triumphator semper a. archelao pp. africae.* <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.1: Imperator Justinianus
Multas quidem et antea a deo meruimus largitates et
innumerabilia circa nos eius beneficia confitemur, pro quibus nihil dignum nos
egisse cognoscimus: prae omnibus tamen hoc, quod nunc deus omnipotens per nos
pro sua laude et pro suo nomine demonstrare dignatus est, excedit omnia
mirabilia opera, quae in saeculo contigerunt, ut africa per nos tam brevi
tempore reciperet libertatem, ante centum et quinque annos a vvandalis
captivata, qui animarum fuerant simul hostes et corporum. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.2: Imperator Justinianus
Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non
ferentes rebaptizando ad suam perfidiam transferebant: corpora vero liberis
natalibus clara iugo barbarico durissime subiugabant. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.3: Imperator Justinianus
Ipsas quoque dei sacrosanctas ecclesias suis perfidiis
maculabant: aliquas vero ex eis stabula fecerunt. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.4: Imperator Justinianus
Vidimus venerabiles viros, qui abscissis radicitus linguis
poenas suas mirabiliter loquebantur: alii vero post diversa tormenta per
diversas dispersi provincias vitam in exilio peregerunt. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.5: Imperator Justinianus
Quo ergo sermone aut quibus operibus dignas deo gratias
agere valeamus, quod per me, ultimum servum suum, ecclesiae suae iniurias
vindicare dignatus est et tantarum provinciarum populos a iugo servitutis
eripere? <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.6: Imperator Justinianus
Quod beneficium dei antecessores nostri non meruerunt,
quibus non solum africam liberare non licuit, sed et ipsam romam viderunt ab
eisdem vvandalis captam et omnia imperialia ornamenta in africam exinde
translata. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.7: Imperator Justinianus
Nunc vero deus per suam misericordiam non solum africam et
omnes eius provincias nobis tradidit, sed et ipsa imperialia ornamenta, quae
capta roma fuerant ablata, nobis restituit. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.8: Imperator Justinianus
Ergo post tanta beneficia, quae nobis divinitas contulit,
hoc de domini dei nostri misericordia postulamus, ut provincias, quas nobis
restituere dignatus est, firmas et illaesas custodiat et faciat nos eas
secundum suam voluntatem ac placitum gubernare, et universa africa sentiat
omnipotentis dei misericordiam et cognoscant eius habitatores, quam a durissima
captivitate et iugo barbarico liberati in quanta libertate sub felicissimo
nostro imperio degere meruerunt. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.9: Imperator Justinianus
Hoc etiam deprecantes exoramus precibus sanctae et gloriosae
semper virginis et dei genetricis mariae, ut, quidquid minus est rei publicae
nostrae, per nos, ultimos servos suos, restituat in suo nomine deus et dignos
nos faciat servitium eius adimplere. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.10: Imperator Justinianus
Deo itaque auxiliante pro felicitate rei publicae nostrae
per hanc divinam legem sancimus, ut omnis africa, quam deus nobis praestit, per
ipsius misericordiam optimum suscipiat ordinem et propriam habeat praefecturam,
ut sicut oriens atque illyricum, ita et africa praetoriana maxima potestate
specialiter a nostra clementia decoretur. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.11: Imperator Justinianus
Cuius sedem iubemus esse carthaginem et in praefatione
publicarum chartarum praefecturis aliis eius nomen adiungi, quam nunc tuam
excellentiam gubernare decernimus. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.12: Imperator Justinianus
Et ab ea auxiliante deo septem provinciae cum suis iudicibus
disponantur, quarum zeugi, quae proconsularis antea vocabatur, carthago et
byzacium ac tripolis rectores habeant consulares: reliquae vero, id est numidia
et mauritaniae et sardinia, a praesidibus cum dei auxilio gubernentur. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.13: Imperator Justinianus
Et in officio quidem tuae magnitudinis nec non pro tempore
viri magnifici praefecti africae trecentos nonaginta sex viros per diversa
scrinia et officia militare decernimus. in officiis vero consularium ac
praesidum quinquaginta homines per singula officia esse sancimus. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.14: Imperator Justinianus
Quae vero emolumenta sive magnificentia tua sive consulares
et praesides et quid unusquisque ex officio eorum de publico consequi debet,
notitia subter adnexa declarat. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.15: Imperator Justinianus
Optamus ergo, ut omnes iudices nostri secundum voluntatem et
timorem dei et nostram electionem atque ordinationem sic suas administrationes
gubernare studeant, ut nullus eorum aut cupiditati sit deditus aut violentias
aliquas vel ipse inferat vel iudicibus aut officiis eorum aut quibuscumque
aliis collatoribus inferre permittat. licet enim per omnes provincias nostras
deo iuvante festinemus, ut illaesos habeant collatores, maxime tamen
tributariis dioeceseos africanae consulimus, qui post tantorum temporum
captivitatem meruerunt deo iuvante per nos lumen libertatis adspicere. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.16: Imperator Justinianus
Ergo iubemus omnes violentias et omnem avaritiam cessare et
iustitiam atque veritatem circa omnes nostros tributarios reservari. sic enim
et deus placatur et ipsi possunt celerius, sicut collatores alii nostrae rei
publicae, relevari atque florere. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.17: Imperator Justinianus
Sportulas etiam ab officio tam viri magnifici praefecti
africani quam reliquorum iudicum sic exigi iubemus, quomodo in nostris legibus
est dispositum et ab omni re publica nostra custoditur, ut nullus audeat
quocumque tempore vel quocumque modo earum excedere quantitatem. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.18: Imperator Justinianus
Hoc etiam praesenti sanctione credimus ordinandum, ut non
multa dispendia pro completione chartarum vel codicillorum vel in nostro
laterculo vel in scriniis praefecti praetoriorum per africam iudices sustinere
videantur, quia, si ipsi dispendiis laesi non fuerint, nullam habeant
necessitatem eiusdem nostrae africae tributarios praegravandi. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.19: Imperator Justinianus
Iubemus ergo, ut iudices dioeceseos africanae tam civiles
quam militares in nostro laterculo pro codicillorum atque chartularum
promotionis suae consuetudinibus nihil ultra quam sex solidos praebeant, at
vero in scrinio praefectorum non ultra duodecim solidos cogantur inferre. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.20: Imperator Justinianus
Quem modum si quis excesserit, ipse quidem iudex triginta
librarum auri dispendio subiacebit, officium vero eius non solum simile dispendium,
sed et capitale periculum sustinebit. nam si aliquis ex quacumque parte ausus
fuerit iussiones nostras excedere et non festinaverit cum dei timore eas
servare, non solum dignitatis aut substantiae periculum sustinebit, sed etiam
ultimo supplicio subiacebit. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.21: Imperator Justinianus
Et est notitia deo auxiliante: pro annonis et capitu pro
tempore praefecti praetorio per totam africam auri libras centum. pro annonis
consiliariorum auri libras viginti. pro annonis cancellariorum auri libras
septem. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.22: Imperator Justinianus
Item officiis eius ita: in scrinio primo hominibus decem pro
annonis xviiiis, pro capitu xiis, fiunt solidi cxlviis. ita: numerario pro
annonis vi annona solidorum v et pro capitu iiii capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xlvi. secundo pro annonis iii annona solidorum v et pro capitu ii capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xxiii. tertio pro annonis ii annona solidorum v et
pro capitu is capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. quarto quinto et sexto
ad annonas is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxxiiiis. reliquis quattuor ad annonas i annona solidorum v et ad
capitum s capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxviii. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.23: Imperator Justinianus
In scrinio secundo ut supra scriptum est. in scrinio tertio
ut supra scriptum est. in scrinio quarto ut supra scriptum est. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.24: Imperator Justinianus
In scrinio primiscrinii, quod est subadiuvae, hominibus
decem annonae xiiii capita xis, fiunt solidi cxvi. ita: primiscrinio pro
annonis iii annona solidorum v et pro capitu ii capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxiii. secundo pro annonis ii, annona solidorum ut supra scriptum est, et
pro capitu is, capitus solidorum ut supra scriptum est, fiunt solidi xvi.
tertio et quarto pro annonis is, annona solidorum ut supra scriptum est, et pro
capitu i, capitus solidorum ut supra scriptum est, fiunt solidi xxiii. reliquis
hominibus sex ad annonam i annona solidorum v et pro capitu i capitus solidorum
iiii, fiunt solidi liiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.25: Imperator Justinianus
In scrinio commentariensis hominibus duodecim annonae xvii
capita xiiiis, fiunt solidi cxliii. ita: primo commentariensi annonae iii
annona solidorum v, pro capitu ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxiii.
sequentes homines tres ad annonas ii annona solidorum v, pro capitu is capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xlviii. reliqui homines octo ad annonam i annona
solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi lxxii. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.26: Imperator Justinianus
In scrinio ab actis hominibus decem annonae xiiii capita
xii, fiunt solidi cxviii. ita: primo annonae iii pro annona i solidi v, capita
ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxiii. secundo et tertio ad annonas ii
pro annona i solidi v et ad capitum is capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxii. reliquis septem ad annonam i annona solidorum v et ad capitum i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi lxiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.27: Imperator Justinianus
In scrinio libellorum hominibus sex annonae viis capita vis,
fiunt solidi lxiiis. ita: primo annonae ii pro annona solidi v, pro capitu is
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. secundo annona is pro annona solidi
v, pro capitu i capitus solidorum iiii, fiunt solidi xis. reliquis hominibus
quattuor ad annonas i annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum
iiii, fiunt solidi xxxvi. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.28: Imperator Justinianus
In schola exceptorum hominibus sexaginta annonae lxxiiii
capita lxii solidi dcxviii. ita: primo et secundo ad annonas iii pro annona
solidi v et ad capita ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xlvi. aliis
hominibus quinque ad annonas ii annona solidorum v et ad capitum i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi lxx. reliquis hominibus decem ad annonas is annona
solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi cxv. reliquis
hominibus quadraginta tribus ad annonas i annona solidorum v et ad capitum i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccclxxxvii. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.29: Imperator Justinianus
In schola singulariorum hominibus quinquaginta annonae liis
capita l solidi cccclxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo tertio et quarto ad annonas
is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxiiiis. reliquis hominibus quadraginta sex ad annonam i annona solidorum v et
ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccccxiiii. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.30: Imperator Justinianus
In schola mittendariorum hominibus quinquaginta annonae liis
capita l solidi cccclxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo tertio et quarto ad annonam
is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxiiiis. reliquis hominibus quadraginta sex ad annonam i annona solidorum v et
ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccccxiiii. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.31: Imperator Justinianus
In schola cursorum hominibus triginta annonae xxxiis capita
xxx solidi cclxxxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo et tertio et quarto ad
annonam is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxxiiiis. reliquis hominibus viginti sex ad annonam i annona solidorum v
et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccxxxiiii. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.32: Imperator Justinianus
In schola nomenculatorum hominibus duodecim annonae xiii
capita xiis solidi cxv. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus is
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus undecim ad annonam
i annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xcviiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.33: Imperator Justinianus
In schola stratorum hominibus sex annonae vii capita vi
solidi lviiii. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. reliquis hominibus quinque ad annonas i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi xlv.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.34: Imperator Justinianus
In schola praeconum hominibus decem annonae xi capita xs
solidi xcvii. ita: primo annonae ii pro annona solidos v, capitus is pro capitu
solidos iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus novem ad annonam i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi lxxxi.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.35: Imperator Justinianus
In schola draconariorum hominibus decem annonae xi capita xs
solidi xcvii. ita: primo annonae ii pro annona solidos v, capitus is pro capitu
solidos iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus novem ad annonam i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi lxxxi.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.36: Imperator Justinianus
In scrinio operum hominibus viginti annonae xxviii capita
xxi solidi ccxxiiii. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita ii pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad annonas ii
pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi xlii.
reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v et ad capitum i
pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis hominibus decem ad
annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xc. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.37: Imperator Justinianus
In scrinio arcae hominibus viginti annonae xxviii capita xxi
solidi ccxxiiii. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita ii pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad annonas ii
pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi xlii.
reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v et ad capitum i
pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis hominibus decem ad
annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xc. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.38: Imperator Justinianus
In schola chartulariorum hominibus quinquaginta annonae
lviii capita liis solidi d. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita
ii pro capitu solidi iiii , fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad
annonas ii pro annona solidi v et ad capitum is pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xlviii. reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v
et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis
hominibus quadraginta ad annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi ccclx. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.39: Imperator Justinianus
Fiunt homines cccxcvi, annonae ccccxcviii solidorum
iiccccxc, capita ccccxxs solidorum mdclxxxii, fiunt solidi iiiiclxxii. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.40: Imperator Justinianus
Item pro annonis et capitu consularis solidi ccccxlviii.
officiorum eius solidi clx. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.41: Imperator Justinianus
Pro tempore medicis hominibus quinque annonae xlviiii capita
xviiis solidi cccxviiii. ita: primo pro annonis xv capitibus vi solidi ic.
secundo pro annonis x capitibus solidi lxx. reliquis hominibus tribus ad
annonas viii et ad capita iis solidi cl. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.42: Imperator Justinianus
Grammaticis hominibus duobus ad annonas x et ad capita v, ad
solidos lxx. sophistis oratoribus hominibus duobus ad annonas x, ad capita v,
ad solidos lxx. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii
et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.43: Imperator Justinianus
Haec igitur, quae pro disponendis civilibus iudicibus
africae eorumque officiis, id est tam scriniariis amplissimae eius praefecturae
quam cohortalibus, per hanc divinam constitutionem statuimus, tua magnitudo
cognoscens ex kalendis septembribus futurae tertiae decimae indictionis effectui
mancipari observarique procuret atque edictis publicis omnibus innotescant: his
scilicet, qui ordinati fuerint a tua sublimitate secundum praesentem divinam
constitutionem, firmitatem sui status in perpetuo habituris. nam deo iuvante de
militaribus iudicibus et de officiis eorum et de alio nostro exercitu per aliam
sanctionem statuimus. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2pr.: Imperator Justinianus
In nomine domini nostri ihesu christi ad omnia consilia
omnesque actus semper progredimur. per ipsum enim imperii iura suscepimus, per
ipsum pacem cum persis in aeternum confirmavimus, per ipsum acerbissimos hostes
et fortissimos tyrannos deiecimus, per ipsum multas difficultates superavimus,
per ipsum et africam defendere et sub nostrum imperium redigere nobis concessum
est, per ipsum quoque, ut nostro moderamine recte gubernetur et firme
custodiatur, confidimus. * iust. a. belisario mag. mil. per orientem. * <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.1: Imperator Justinianus
Unde iam per eius gratiam civilium administrationum iudices
et officia singulis africanis provinciis constituimus, attribuentes, quid
emolumentorum unusquisque percipere debeat. ad eius igitur providentiam etiam
nunc animum nostrum referentes et armatas militias et duces militum ordinare
disponimus. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.1a: Imperator Justinianus
Sancimus itaque, ut dux limitis tripolitanae provinciae in
leptimagnensi civitate sedes interim habeat, dux vero byzacenae provinciae in
capsa et thelepte civitatibus interim sedeat, dux autem numidiae provinciae in
constantinensi civitate sedes interim habeat, dux autem mauritaniae provinciae
in caesariensi civitate interim sedeat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.2: Imperator Justinianus
Iubemus etiam, ut in traiectu, qui est contra hispaniam,
quod septem dicitur, quantos providerit tua magnitudo, de militibus una cum
tribuno suo, homine prudente et devotionem servante rei publicae nostrae per
omnia, constituas, qui possit et ipsum traiectum semper servare et omnia,
quaecumque in partibus hispaniae vel galliae seu francorum aguntur, viro
spectabili duci nuntiare, ut ipse tuae magnitudini referat. in quo traiectu
etiam dromones, quantos provideris, ordinari facias. <a 534 emissa lex
idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.2.3: Imperator Justinianus
In sardinia autem iubemus ducem ordinari et eum iuxta
montes, ubi barbaricini videntur, sedere habentem milites pro custodia locorum,
quantos et ubi tua magnitudo providerit. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4: Imperator Justinianus
Et omnes diligenter pro commissis suae custodiae provinciis
invigilent et ab omni hostium incursione subiectos nostros tueantur illaesos et
festinent, die noctuque dei invocando auxilium et diligenter laborando, usque
ad illos fines provincias africanas extendere, ubi ante invasionem vvandalorum
et maurorum res publica romana fines habuerat et ubi custodes antiqui
servabant, sicut ex clusuris et burgis ostenditur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4a: Imperator Justinianus
Maxime autem civitates, quae prope clusuras et fines antea
tenebantur, cum essent sub romano imperio constitutae, auxiliante divina
misericordia, cum hostes per partes expelluntur, festinantes comprehendere
atque manere et in illis locis duces et milies per partes accedant, ubi antea
fines et clusurae provinciarum erant, quando integrae africanae servabantur sub
romano imperio provinciae: <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4b: Imperator Justinianus
Quod deo adnuente, cuius auxilio nobis restitutae sunt,
speramus cito nostris provenire temporibus, et ut in securitate et pace
provinciae cum antiquis finibus integrae serventur et vigiliis ac laboribus
devotissimorum militum et cura spectabilium pro tempore ducum custodiantur
illaesae, quoniam ita convenit, ut semper custodes fines provinciae servent, ne
detur hostibus licentia incurrendi aut devastandi loca, quae nostri subiecti
possident. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.5: Imperator Justinianus
Quantos autem milites sive pedestres sive equites per
unumquemque limitem qui debent ad custodiendas provincias et civitates, tua
magnitudo, prout consideraverit, ordinet et nobis referat, ut, si perviderimus
sufficientem esse ordinationem, confirmemus eam, sin autem perspexerimus et
aliquid amplius fieri, ut eam augmentemus. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.6: Imperator Justinianus
Quid autem dux stipendiorum nomine pro se suisque hominibus
et quid eius officium consequatur, hoc subdita declaratur notitia. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.7: Imperator Justinianus
Sicut ergo praedictum est, interim nunc duces ac milites
secundum nostram dispositionem in locis seu civitatibus quibus iussimus
sedeant, donec deo auxiliante nobis ac rei publicae nostrae per labores nostros
in illis locis constitui possint, in quibus uniuscuiusque provinciae antiquus
limes constitutus erat, quando florente romana re publica memoratae provinciae
integrae tenebantur. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.8: Imperator Justinianus
Pro limitaneis vero ordinandis ( quia necessarium nobis esse
videtur, ut extra comitatenses milites per castra milites limitanei
constituantur, qui possint et castra et civitates limitis defendere et terras
colere, ut alii provinciales videntes eos per partes ad illa loca se conferant)
exemplum fecimus unius numeri limitaneorum, ut secundum exemplum, quod nos
misimus, per castra et loca, quae providerit tua magnitudo, eos ad
similitudinem nostri exempli ordinet, sic tamen ut, si inveneris de provinciis
idonea corpora, aut de illis, quos antea milites habebant, limitaneorum
constituas numero in unoquoque limite, ut, si forsitan commotio aliqua fuerit,
possint ipsi limitanei sine comitatensibus militibus una cum ducibus suis
adiuvare loca, ubi dispositi fuerint, non longe limitem exeuntes nec ipsi
limitanei nec duces eorum, ut nullum etiam dispendium a ducibus vel ducianis
praedicti limitanei sustineant, nec aliquas sibi consuetudines de eorum
stipendiis per fraudes ad suum lucrum convertant. haec autem non solum in
limitaneos volumus observari, sed etiam in comitatenses milites. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9: Imperator Justinianus
Et unumquemque ducem et tribunos eorundem militum iubemus,
ut semper milites ad exercitationem armorum teneant et non concedant eos
divagari, ut, si quando necessitas contigerit, possint inimicis resistere: et
nullum audeant duces aut tribuni commeatalem de ipsis dimittere, ne, dum sibi lucrum
studeant conficere, incustoditas nostras relinquant provincias. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9a: Imperator Justinianus
Nam si usurpaverint memorati duces vel officia eorum seu
tribuni commeatalem de militibus relinquere aut aliquod lucrum de eorum
emolumentis subripere, hoc non solum in quadruplum iubemus publico dependere,
sed etiam dignitate eos privari. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9b: Imperator Justinianus
Magis enim debent duces et tribuni supra deputata sibi
emolumenta secundum labores suos de nostra largitate remunerationem sperare et
non de commeatis militum aut de eorum stipendiis lucrum sibi adquirere, quoniam
ideo ordinati sunt milites, ut per ipsos provinciae vindicentur: praecipue cum
sufficienter et ipsis ducibus et officiis eorum emolumenta praestitimus et
semper providimus unumquemque secundum labores suos ad meliores gradus et
maiores dignitates perducere. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.10: Imperator Justinianus
Postquam vero deo placuerit et per tuam magnitudinem limes
omnis in antiquum statum pervenerit et bene ordinatus fuerit, tunc, ubicumque
necessitas emerserit, viri spectabiles duces invicem sibi, quando usus
exegerit, auxilium praebeant, ut provinciae seu limites eorum vigiliis et
laboribus deo iuvante illaesi custodiantur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.11: Imperator Justinianus
Sicut autem iubemus audaces et feroces contra inimicos
iudices ac milites nostros esse, sic volumus eos mites et benevolos circa collatores
nostros existere et nullum damnum nullamque laesionem in eos efficere. si autem
quisquam de militibus ausus fuerit quamcumque laesionem tributariis nostris
inferre, periculo viri spectabilis ducis seu tribuni et principis digna
vindicta adficiatur et indemnes tributarii nostri custodiantur. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.12: Imperator Justinianus
Si vero pro quibusdam causis interpellatio apud nostros
iudices facta fuerit, iubemus non amplius sportularum nomine, quam nostris
legibus definitum est, exsecutores accipere, poenam eisdem legibus insertam ex
transgressione formidantes. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.13: Imperator Justinianus
Cum autem deo adiuvante africanae nostrae provinciae per
tuam magnitudinem secundum nostram dispositionem ordinatae et limites in
antiquum statum reducti et omnis africa sic detenta fuerit, sicut erat, cum
ergo haec omnia deo iuvante, praesente tua magnitudine, disposita et perfecta
fuerint et per labores tuos antiquos fines omnis africa receperit, et docuerit
nos de omni ordinatione totius africanae dioeceseos, id est quanti et qui
milites in quibus locis vel civitatibus constituti sunt et quanti limitanei in
quibus locis vel limitibus constituti sunt, tunc iubemus tuam magnitudinem ad
nostram clementiam remeare. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.14: Imperator Justinianus
Interea vero si aliquas civitates seu castella per limitem
constituta perviderit tua magnitudo nimiae esse magnitudinis et propter hoc non
posse bene custodiri, ad talem modum eas construi disponat, ut possint per
paucos bene servari. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.15: Imperator Justinianus
Cum autem magnitudo tua omnibus dispositis ad nos remeare
iussa fuerit, tunc duces uniuscuiusque limitis, quotiens pro componendis
civitatibus aut castris et pro stipendiis suis ac pro annonis aliquid opus
habuerint, celerius ad virum magnificum praefectum per africam significent, ut
ipse quae necessaria fuerint festinet facere, ne aliqua protractio provinciis
noceat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.16: Imperator Justinianus
Ea vero, quae ipse fecerit vel quae adhuc necessarie
procuranda sunt, postea et memoratus vir magnificus praefectus africae et viri
spectabiles duces et de aliis omnibus quae ibi aguntur frequenter ad nos
referant, ut bene facta confirmemus et, quae opportunius debent fieri, ex
nostra dispositione peragantur. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.17: Imperator Justinianus
Hoc etiam decernimus, ut duces, qui ordinandi sunt per
africanos limites, nihil amplius in sacratissimo palatio cuilibet personae aut
dignitati vel in praetorio per africam praefecturae vel magisteriae potestati
praebeant, nisi quantum subter adnexa declarat notitia. <a 534 emissa lex
idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.2.17a: Imperator Justinianus
Nam si quis amplius, quam in subdita notitia taxatum est,
usurpaverit seu acceperit, triginta libras auri multae dependat nomine, cum et
periculo indignationis nostrae serenitatis subiacebit: nulla alia qualibet
persona aut dignitate aut officio accipiente aliquid ab eis praeter illos,
quorum nomina in subiecta notitia continentur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.18: Imperator Justinianus
Ad haec iubemus, ut deo iuvante unusquisque dux seu eorum
officia, secundum quod notitia subter adnexa detinet, emolumenta sua ex
tributis africanae provinciae ex kalendis septembribus instantis felicissimae
tertiae decimae indictionis percipiant. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.19: Imperator Justinianus
Et est notitia: deo volente debent delegari ducibus et eorum
officiis in africa constitutis pro annonis et capitu per singulos annos
praebendis ita: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.20: Imperator Justinianus
Viro clarissimo duci tripolitanae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.21: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta annonae
xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus solidi
iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis dividuntur sic: <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.22: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonam is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.23: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci byzacenae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino
vc. conss.>
CJ.1.27.2.24: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.25: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numererario uno annonae iiii capita ii. ducenariis
quattuor ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita
vi. centenariis sex ad annonas iis , fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt
capita vi. biarchis octo ad annonas ii, fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonam is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.26: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci numidiae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.27: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.28: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt xv, et ad capitum i, fiunt capita vi.
biarchis octo ad annonas ii, fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt capita
viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad capitum i,
fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt annonae xvis, et
ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.29: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci mauritaniae provinciae et
hominibus eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis
capitibus solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.30: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.31: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.32: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci sardiniae insulae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.33: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.34: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annoas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.35: Imperator Justinianus
Item notitia consuetudinum, quas in sacro laterculo et in
praetorio amplissimae praefecturae per africam, iam in officio magistri militum
pro tempore dux praebere oportet uniuscuiusque limitis sic: in sacro laterculo
solidi vi: in officio magisteriae militum potestatis pro insinuandis
administrationis suae divinis nostrae serenitatis adfatibus solidi xii: in
officio amplissimae praefecturae per africam pro insinuandis eiusdem chartis
solidi xii. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.36: Imperator Justinianus
( 21) gloria itaque tua, quae per hanc pragmaticam
sanctionem nostra statuit aeternitas, effectui mancipari observarique
praecipiat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.28.0. De officio praefecti urbis.
CJ.1.28.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Studentibus nobis statum urbis et annoniarum rationem
aliquando firmare in animo subiit eiusdem annonae curam non omnibus deferre
potestatibus. ac ne praefectura urbis abrogatum sibi aliquid putaret, si totum
ad officium annonarium redundasset eidem praefecturae sollicitudinis ac
diligentiae necessitatem mandamus, sed non ita, ut lateat officium annonariae
praefecturae, sed ut ambae potestates, in quantum sibi negotii est, tueantur
civilem annonam sitque societas muneris ita, ut inferior gradus meritum
superioris agnoscat atque ita superior potestas se exserat, ut sciat ex ipso
nomine, quid praefecto debeatur annonae. * valentin. et valens aa. ad
volusianum pu. * <a 368 d. ii non. april. mediolani valentiniano et valente
aa. ii conss.>
CJ.1.28.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Quod promulgatis sanctionibus tua sinceritas perscriptum
esse non nescit, etiam ex praecepto nostro competenter observet nec quasdam
personas de provincia existimet avocandas nisi tantummodo suos officiales et
homines populares huius almae urbis seditioni obnoxios. * valentin. et valens
aa. ad ampelium pu. * <a 371 372 >
CJ.1.28.3: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Praefectura urbis cunctis quae intra urbem sunt antecellat
potestatibus, tantum ex omnium parte delibans, quantum sine iniuria ac
detrimento alieni honoris usurpet. * valens grat. et valentin. aaa. ad rufinum
pu. * <a 376 d. iii id. iul. valente a. v et valentiniano iun. conss.>
CJ.1.28.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Omnia corporatorum genera, quae in constantinopolitana
civitate versantur, universos quoque cives atque populares praefecturae urbanae
regi moderamine recognoscas. * valentin. theodos. et arcad. aaa. severino com.
sacr. larg. * <a 391 d. xvii k. mai. mediolani tatiano et symmacho
conss.>
CJ.1.28.5: Imperator Theodosius
Primicerius adiutorum tuae sedis officii per biennium, quod
in eodem gradu ex consuetudine priscae ordinationis emeruit, curam insuper
personarum usurpatione omni atque ambitione cessante suscipiat: hoc etiam
adiecto, ut, si quis ex memorato ordine vel condicionis humanae fine praeventus
vel alia quacumque ratione militiae gradum propriae amisisse monstrabitur,
solitae ambitionis iniuria vacante locum is, qui iuxta matriculae veritatem
sequitur, obtineat. * theodos. a. constantio pu. * <a 424 d. x iii k. ian.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.29.0. De officio magistri militum.
CJ.1.29.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Viri illustres comites et magistri peditum et equitum in
provinciales nullam penitus habeant potestatem, nec amplissima praefectura in
militares viros. * grat. valentin. et theodos. aaa. ad eusignium pp. * <a
386 - 387>
CJ.1.29.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Apparitores statutos officii tui ad aliud iudicium trahi
minime oportebit. sciat igitur illustris magnificentia tua sub te, sive
civiliter sive criminaliter appetantur, eos litigare debere. * honor. et
theodos. aa. ad hypatium mag. mil. per orientem. * <a 414 d. id. dec.
constantinopoli constantio et constante conss.>
CJ.1.29.3: Imperator Zeno
Eos, qui ultra statutos officii magisteriae per orientem
potestatis militant, civilium quoque iudicum sententiis super quolibet negotio
subiacere: ipsis quin etiam statutis in tributariis collationibus civilium
quoque iudicum dispositionibus procul dubio parituris. * zeno a. sebastiano pp.
* <a 476-485>
CJ.1.29.4: Imperator Anastasius
Milites de locis, in quibus consistunt, ad alia loca sine
speciali nostrae serenitatis auctoritate nullatenus transferri praecipimus, nec
eorum expensae in locis, in quibus consistunt, minuantur. sed si forte quaedam
urguens et necessaria causa emerserit, utilitati ac securitati publicae tam
amplissimam praetorianam praefecturam quam tuam sedem sine ulla procrastinatione
prospicere protinus oportet et suggestiones ad nostras aures destinare,
indicantes tam loca, de quibus milites transferendi sunt, quam ea, ad quae
pervenire eos oportet, nominaque fortissimorum numerorum, in quibus idem
milites referuntur, nec non quantitatem annonarum et ante omnia causam, ob quam
idem milites transferendi sunt, ut post talem suggestionem a nostra auctoritate
competentia procedant. * anastas. a. iohanni mag. mil. per illyricum. * <a
xxx >
CJ.1.29.5: Imperator Justinianus
Cum propitia divinitate romanum nobis sit delatum imperium,
sollicita cura cauta diligentia pertractantes perspeximus oportere etiam
partibus armeniae et ponto polemoniaco et gentibus proprium magistrum militum
per hanc legem constituere, tuamque magnitudinem, quae nobis ex ante gestis
optime commendata est, idoneam ad talem fore dignitatem confidentes elegimus
certasque provincias, id est magnam armeniam, quae interior dicebatur, et
gentes ( anzetenam videlicet, ingilenam , asthianenam, sophenam, sophanenam, in
qua est martyropolis, balabitenam) et primam et secundam armeniam et pontum
polemoniacum tuae curae cum suis ducibus commisimus, comite armeniae penitus
sublato, certosque subdidimus numeros, non m odo quos in praesenti novos
constituimus, sed etiam de praesentalibus et orientalibus et aliis agminibus
segregatos, non tamen quantitatem eorum agminum minuentes: sed quia plures eis
addidimus sine rei publicae gravamine et sine augmento sumptuum, aliquantos
subtraximus, ita tamen, ut et post hanc subtractionem ampliores remanserint,
quam usque ad nostra felicia fuerant tempora. * iust. a. zetae viro illustri
mag. mil. per armeniam et pontum polemoniacum et gentes.* <a xxx >
CJ.1.30.0. De officio quaestoris.
CJ.1.30.1: Imperator Theodosius
Totius minoris laterculi curam scias ad tuae sublimitatis
sollicitudinem pertinere, ita ut tuo arbitratu ex scrinio memoriae totius
minoris laterculi dignitates, hoc est praepositurae omnes, tribunatus et
praefecturae castrorum iuxta consuetudinem priscam clementiae meae auctoritate
deinceps mittantur. * theodos. a. sallustio quaest. * <a 424 d. vi k. mai.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.30.2: Imperator Theodosius
Omnes minoris laterculi dignitates, quae sub cura quidem ac
sollicitudine viri illustris quaestoris esse antea videbantur, postea vero vel
universae vel mediae ad magistrorum militum potestatem dispositionemque
transierant, placuit nunc clementiae meae vetusti temporis more renovato ad
prisca deinceps iura revocare. * theodos. a. helioni com. et mag. off. * <a
424 d. iii k. mai. supra scripto cons.>
CJ.1.30.3: Imperator Anastasius
Officia et condiciones, quae pertinent ad viros devotos in
sacro scrinio memoriae militantes, nemini liceat sub quacumque occasione sine
ulla divinae subscriptionis liberalitate peragere: eo, quicumque in hoc fuerit
postea facinore convictus, publicatione bonorum suorum multando, officio quoque
rectoris provinciae, in qua non adlegato super gerenda sollicitudine sacro
rescripto aliquis ausus fuerit eandem curam sibimet usurpare, trium librarum
auri dispendio feriendo. * anastas. a. eusebio mag. off. * <a 492 d. k.
mart. constantinopoli anastasio a. et rufo conss.>
CJ.1.31.0. De officio magistri officiorum.
CJ.1.31.1pr.: Imperator Constantius
Privilegiis dudum scholae vestrae indultis integris
reservatis, ad ducenam etiam et centenam et biarchiam nemo suffragio, nisi
labore unusquisque perveniat, principatum vero adipiscatur matricula
decurrente, ita ut ad curas agendas et cursum illi exeant, quos ordo militiae
vocat et laborum. * constantius a. ad agentes in rebus. * <a 359 d. et pp.
romae in foro traiani k. nov. eusebio et hypatio conss.>
CJ.1.31.1.1: Imperator Constantius
Adiutor praeterea, in quo totius scholae status et magistri
securitas constituta est, idoneus probitate morum ac bonis artibus praeditus
nostris per magistrum obtutibus offeratur, ut nostro ordinetur arbitrio. <a
359 d. et pp. romae in foro traiani k. nov. eusebio et hypatio conss.>
CJ.1.31.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nemo agentum in rebus ordinem militiae atque stipendia
praevertat, etiamsi nostri numinis per obreptionem detulerit indultum: ac si
quis formam istiusmodi docebitur obtulisse, in locum, ex quo indecenter
emerserat, revertatur, ut is gradu ceteros antecedat, quem stipendia longiora vel
labor prolixior fecerit anteire. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
principium mag. off.* <a 386 pp. hadrumeti vii id. mart. post cons. arcadii
a. et bautonis.>
CJ.1.31.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Scholarium nostrorum devotio, probata nostris parentibus,
circa nostrae maxime serenitatis adfectionem enituit. inde quidquid ad fovenda
servandaque eorum privilegia postulatur, statim credidimus admittendum. ideoque
suggestionem tui culminis approbantes viris spectabilibus comitibus scholarum verberandi
regradandive senatores ac ducenarios licentiam denegamus. ea namque, quae tali
commotione digna sunt, ad tuae sublimitatis volumus referri notitiam. *
theodos. et valentin. aa. phlegetio com. et mag. off. * <a 441 d. xv k. mai.
constantinopoli cyro vc. cons.>
CJ.1.31.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Curae perpetuae tui culminis credimus iniungendum, ut super
omni limite sub tua iurisdictione constituto, quemadmodum se militum numerus
habeat castrorumque ac clusurarum cura procedat, quotannis significare nobis
propria suggestione procuret. * theodos. et valentin. aa. nomo mag. off. *
<a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.31.5pr.: Imperatores Justinus, Justinianus
Iubemus eum ad militiam devotissimorum scholarium de cetero
pervenire, qui nostrum meruit iudicium, nec licere pro tempore tui culminis
administrationem habenti sine huiusmodi probatoria aliquem inter eosdem viros
devotos, scholares suis referre praeceptionibus: sed sciat is, qui sine sacro rescripto
ad eandem pervenire militiam ausus fuerit, non solum ea se privari, verum etiam
poenae viginti librarum auri subici. * iustinus et iust. aa. tatiano mag. off.
* <a 527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.31.5.1: Imperatores Justinus, Justinianus
Illud etiam observari de cetero volumus, ut, si quis locus
statutorum scholarium in quacumque schola vacaverit, ille subrogetur, quem
nostra pietas per sacrum rescriptum vacantem subire locum praeceperit. <a
527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.31.5.2: Imperatores Justinus, Justinianus
Ad haec quadrimenstruos breves eorundem scholarium cura tuae
sublimitatis et pro tempore viri excellentissimi magistri officiorum conscribi
volumus et eos sacro scrinio laterculi praestari ibi deponendos, ut semper
notitia eorundem scholarium certa sit neque publico damnum aliquod infligatur.
<a 527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.32.0. De officio comitis sacrarum largitionum.
CJ.1.32.1pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Palatinis haec cura debet esse praecipua, ut, periculo
proprio notariis destinatis, super neglegentia iudicum, si ita res exegerit,
conquerantur, ne eorum sit impunita desidia. * arcad. et honor. aa. limenio
com. sacr. larg. * <a 401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito
conss.>
CJ.1.32.1.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Iudices quoque de eorum nominibus referre convenit, quos
commodis propriis magis quam utilitatibus publicis studere praeviderint. <a
401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito conss.>
CJ.1.32.1.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Breves etiam quadrimenstruos ad officium palatinum noverint
dirigendos aurumque exactum ad sacras largitiones sine ulla dilatione esse
mittendum. <a 401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito conss.>
CJ.1.33.0. De officio comitis rerum privatarum.
CJ.1.33.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quid negotiorum fuerit actitatum, in quibus aliquid
commodi fiscalis appareat , ad officium rei privatae tua gravitas acta
transmittat, ut instructione percepta, quid sibimet iuris auxilio debeatur,
agnoscat. * valentin. et valens aa. ad honoratum consularem byzacii. * <a
368 d. vi k. ian. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.1.33.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad palatinorum curam et rationalium officia omnium rerum
nostrarum et totius perpetuarii, hoc est emphyteuticarii, iuris exactio
revertatur. * arcad. et honor. aa. minervio com. rer. privat. * <a 397 d. x
k. ian. mediolani caesario et attico conss.>
CJ.1.33.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis iudicum vir illustris vel praefectus urbi
cognitionem comitivae privatarum examini debitam sibimet vindicandam censuerit
vel tuitionem contra eiusdem sedis statuta praestiterit, ad quinquaginta
librarum auri illationem poenae nomine eius officium teneatur, quam decet in
articulo exigi mansuetudinis nostrae aerario sociandam. * honor. et theodos.
aa. ursacio com. rer. privat. * <a 414 d. vi id. aug. ravennae constantio et
constante conss.>
CJ.1.34.0. De officio comitis sacri patrimonii.
CJ.1.35.0. De officio proconsulis et legati.
CJ.1.35.1: Imperator Constantinus
Legati non solum civiles, sed etiam criminales causas
audiant, ita ut, si sententiam in reos ferendam perviderint, ad proconsules eos
transmittere non morentur. * const. a. aeliano procons. africae. * <a 320 d.
k. oct. constantino a. vi et constantino c. conss.>
CJ.1.35.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Officium hellesponti consularis aeternae recordationis
patrem serenitatis nostrae adiit et eitis suis incommodis, quibus a vicarianis
apparitoribus urguebatur, oravit sub tuae sublimitatis agere potestate. cuius
adlegationes humanae proclivius pium principem commoverunt: quod et nos
obtinere censemus. * arcad. et honor. aa. simplicio procons. asiae. * <a 396
d. viii k. april. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.36.0. De officio comitis orientis.
CJ.1.36.1pr.: Imperator Leo
Titulos, qui alytarchiae et syriarchiae muneribus in prima
syria deputati sunt, per officia tam viri spectabilis comitis orientis quam
viri clarissimi rectoris provinciae flagitari praecipimus. * leo a. pusaeo pp.
* <a 465 d. v id. nov. constantinopoli basilisco et herminerico conss.>
CJ.1.36.1.1: Imperator Leo
Alytarchiae quidem ludi cura viri spectabilis comitis orientis
et eius officii, syriarchiae vero sollicitudine viri clarissimi moderantis
provinciam eiusque apparitionis exerceantur, nullique penitus curialium, nec si
voluerint, idem munus vel honorem subeundi licentia permittatur. <a 465 d. v
id. nov. constantinopoli basilisco et herminerico conss.>
CJ.1.37.0. De officio praefecti augustalis.
CJ.1.37.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Omnia tributa per aegyptiacam dioecesin cura et providentia
claritatis tuae a moderatoribus provinciarum exigi iubemus. si qui tamen ex
possessoribus sive militaribus sive non militaribus ad inferenda quae debent
audaces extiterint, eos per militare etiam auxilium, si opus exegerit, ad
solutionem compelli censemus. * valentin. theodos. et arcad. aaa. florentio praef.
augustali.* <a 386 d. xiii k. mart. constantinopoli honorio np. et euodio
conss.>
CJ.1.37.2: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Praefectus augustalis ordinariorum sub se iudicum examinandi
flagitia et super his referendi, non amovendi vel puniendi habeat potestatem. *
theodos. arcad. et honor. aaa. rufino pp. * <a 395 d. prid. non. dec.
constantinopoli olybrio et probino conss.>
CJ.1.38.0. De officio vicarii.
CJ.1.38.1: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
In civilibus causis vicarios comitibus militum convenit
anteferri, in militaribus negotiis comites vicariis anteponi, quotiensque
societas in iudicando contigerit, priore loco vicarius ponderetur, comes
adiunctus accedat: si quidem cum praefecturae meritum ceteris dignitatibus antestet,
vicaria dignitas ipso nomine eius se trahere indicet portinem et sacrae
cognitionis habeat potestatem et iudicationis nostrae soleat repraesentare
reverentiam. * valens grat. et valentin. aaa. antonio pp. * <a 377 d. viii
id. ian. gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.38.2: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Relationes vicariorum, si quando usus attulerit, ad nostram
mansuetudinem referantur. relationes enim iudicum libenter audimus, ne
administratorum decrescere videatur auctoritas, si eorum consulta veluti
profanorum preces a nostris adytis repellamus. * valens grat. et valentin. aaa.
ad hesperium pp. * <a 377 d. xii k. febr. gratiano a. iiii et merobaude
conss.>
CJ.1.39.0. De officio praetorum.
CJ.1.39.1: Imperator Constantius
Praetori defertur haec iurisdictio sancientibus nobis, ut
liberale negotium ipse disceptator examinet. sane interponi ab eo decreta
conveniet, ut, sive in integrum restitutio deferenda est, probatis dumtaxat
causis ab eodem etiam interponatur decretum, seu tutoris dandi seu ordinandi
curatoris, impleatur ab eo interpositio decretorum: quippe cum apud eum quoque
adipisci debeat patronorum iudicio sedula servitus libertatem. nec sane debita
filiorum votis patrum vota cessabunt, ut patente copia liberos suos exuant
potestate, magis propriis obsequiis mancipatos, cum sese intellegant his
obsequii plus debere, a quibus sese memine runt vinculis sacris exutos. *
constantius a. ad senatum. * <a 359 d. iii k. ian. eusebio et hypatio
conss.>
CJ.1.39.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Tres tantummodo praetores electae opinionis in hac urbe per
singulos annos iudicio senatus praecipimus ordinari, qui competentes causas et
debitos actus integre disceptare atque tractare debebunt, ut hi tamen tres ex
his, qui proprium larem in hac alma urbe habeant, non ex provinciis eligantur.
nec si qui forte propter aliquas causas ad hanc urbem de provinciis venerit, ad
praeturae munus vocetur, sed hi tantummodo, ut dictum est, qui hic domicilium
fovent, ita ut nec ipsi sumptus quosdam inferre cogantur inviti, sed habeant
spontaneae liberalitatis arbitrium. * valentin. et marcian. aa. tatiano pu. *
<a 450 d. xv k. ian. constantinopoli valentiniano a. vii et avieno
conss.>
CJ.1.40.0. De officio rectoris provinciae.
CJ.1.40.1: Imperator Alexander Severus
Potest de falso causam cognoscens praeses provinciae
incidentem proprietatis quaestionem dirimere. * alex. a. iulianae. * <a 234
d. vi k. april. maximo ii et urbano conss.>
CJ.1.40.2: Imperator Constantinus
Praesides provinciarum oportet, si quis potentiorum
extiterit insolentior et ipsi vindicare non possunt aut examinare aut
pronuntiare nequeunt, de eius nomine ad nos aut certe ad praetorianae
praefecturae scientiam referre : quo provideatur, qualiter publicae disciplinae
et laesis tenuioribus consulatur. * const. a. ad maximum. * <a 328 d. iiii
k. ian. treviris ianuarino et iusto conss.>
CJ.1.40.3: Imperator Constantinus
Iustissimos et vigilantissimos iudices publicis
adclamationibus collaudandi damus omnibus potestatem, ut honoris eis auctiores
proferamus processus, et e contrario iniustos et maleficos querellarum vocibus
accusandi, ut censurae nostrae vigor eos absumat. nam si verae voces sunt nec
ad libidinem per clientelas effusae, diligenter investigabimus: praefectis praetorio
et comitibus, qui per provincias constituti sunt, provincialium nostrorum voces
ad nostram scientiam referentibus. * const. a. ad provinciales. * <a 331 pp.
k. nov. constantinopoli basso et ablabio conss.>
CJ.1.40.4: Imperator Constantinus
In officiales praefectorum cursum publicum laniantes vel
prava contra utilitatem publicam molientes vindicandi tibi dedimus potestatem,
ita ut praefectos de eorum culpa facias certiores. * const. a. ad periclem
praes. * <a 335 d. x k. nov. nicopoli constantio et albino conss.>
CJ.1.40.5: Imperatores Valentinianus, Valens
Potioris gradus iudicibus ab inferioribus competens
reverentia tribuatur. sed ubi publica tractatur utilitas, etsi minor iudex
veritatem investigaverit, nulla maiori inrogatur iniuria. sane qui insignia
dignitatis ad hoc exercet, ut indignis iniuriis existimet adficiendos eos, qui
officia cum potestate moderantur, non declinabit nostrae indignationis aculeos.
* valentin. et valens aa. ad apronianum pu. * <a 364 d. v. k. iun. ancyro
divo ioviano et varroniano conss.>
CJ.1.40.6: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Civitas rhodiorum iniuriam suam non tam decenter quam sero
conquesta est. unde inviolabili observatione sancimus, ut, quoniam tempore
hiemis navigatio saepe periculosa est semper incerta, in illis quinque urbibus,
quae potiores esse ceteris adseruntur, vicissim hiemandum sibi iudices
recognoscant. quod si cuiquam tale existat ingenium, ut praecepta nostra
contemnat, quinquaginta ab eo argenti librae, centum ab eius officio, si aliter
factum fuerit, fisci viribus inferantur. * grat. valentin. et theodos. aaa.
cynegio pp. * <a 385 d. v id. dec. constantinopoli arcadio et bautone
conss.>
CJ.1.40.7: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Qui ordinariam gesserit dignitatem, quidquid ex venturae
delegationis titulis profligaverit, cum dispendio pudoris atque fortunae de
propriis facultatibus intra provinciam positus inferre debebit. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. cynegio pp. * <a 386 d. vii k. iun. constantinopoli
honorio np. et euodio conss.>
CJ.1.40.8: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ne quis iudicum in provincia sua praefectianum vel palatinum
vel militem vel ex his etiam omnibus, qui antea in huiusmodi officiis fuerunt
commorati, intercessorem ( id est exsecutorem) cuiusquam litigatoris petitione
in quolibet seu privato seu publico negotio putet esse tribuendum. nam
peccantem circa consulta caelestia cum suo officio non solum detrimentum famae,
sed etiam patrimoniorum damna comitentur. * valentin. theodos. et arcad. aaa.
cynegio pp. * <a 386 d. non. aug. constantinopoli honorio np. et euodio
conss.>
CJ.1.40.9: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nullus provinciae moderator augustissimam urbem sine
iussione adire audeat. nam si quem patuerit contra decreti nostri praecepta
venisse, is congrua condemnatione plectetur. * valentin. theodos. et arcad.
aaa. polemio pp. illyrici. * <a 390 d. x k. ian. mediolani post consulatum
timasii et promoti.>
CJ.1.40.10: Imperatores Arcadius, Honorius
Nullum palatinis tibi obsecundantibus cum provincialibus
volumus esse commercium : sed iudices scire debebunt hoc sibi praecipue esse
commissum, ut ipsi a provincialibus exigant et consueta deposcant, palatinum
vero possessor non horreat, qui non sibi, sed iudicibus atque officiis
praeceptus est imminere. * arcad. et honor. aa. limenio com. sacr. larg. *
<a 401 d. vi k. april.>
CJ.1.40.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Moderatores provinciarum curam gerere iubemus, ne quid
potentium procuratores perperam inliciteque committant. * honor. et theodos.
aa. theodoro pp. * <a 408 d. vi k. dec. ravennae basso et philippo
conss.>
CJ.1.40.12: Imperatores Honorius, Theodosius
Omnes per provincias apparitores pro inveterata auctoritate
iuxta motum iudicis nudatos verberibus, si ita res tulerit, subiacere
praecipimus, ut et facilis exsecutio rerum publicarum sit et officiorum
insolentia comprimatur et iudicum severitati competens reddatur auctoritas. *
honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 412 d. vi k. ian. honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.40.14: Imperator Leo
Si quis cohortalibus adhuc obsequiis obligatus regimen
provinciae vel cingulum cuiuslibet militiae dignitatisve quoquo modo meruit,
contra licitum usurpatis impetratisve careat, etiamsi ultronea nostra
liberalitate ius gerendae provinciae vel militiae seu dignitatis cuiuspiam sibi
iactaverit fuisse delatum. * leo a. constantino pp. * <a 471 d. vii id. aug.
constantinopoli leone a. iiii et probiano conss.>
CJ.1.40.15pr.: Imperator Leo
Nulli iudicum, qui provincias regunt, in civitatibus, in
quibus sacra palatia vel praetoria sunt, liceat relictis his privatorum sibi
domus ad habitandum veluti praetoria vindicare, sed sacratissima modis omnibus
inhabitare palatia seu praetoria, ut hac necessitate compellantur eorum
reparationi providere. * leo a. constantino pp. * <a 471 ? >
CJ.1.40.15.1: Imperator Leo
Ubi autem et palatium est et praetorium, palatium quidem
habitationi praesidis, praetorium autem suscipiendis conservandisque speciebus
publicis horreorum vice vel aliae necessariae rei deputetur. <a 471 ? >
CJ.1.40.15.2: Imperator Leo
Quod si quis aliquando dissimulare temptaverit, protinus eum
atque officium quinquaginta librarum auri multam ad reparandum sacrum quod
neglexerit palatium solvere sancimus. <a 471 ? >
CJ.1.41.0. Ut nulli patriae suae administratio sine speciali
permissu principis permittatur.
CJ.1.42.0. De quadrimenstruis tam civilibus quam militaribus
brevibus.
CJ.1.43.0. De officio praefecti vigilum.
CJ.1.43.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Praefecti vigilum huius urbis nihil de capitalibus causis
sua auctoritate statuere debent, sed si quid huiusmodi evenerit, culmini tuae
potestatis referre, ut de memoratis causis celsiore sententia iudicetur. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. nebridio pu. * <a 385 - 389 >
CJ.1.44.0. De officio praefecti annonae.
CJ.1.44.2
* * <a 532 d. viii id. mart. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc. anno secundo.>
CJ.1.45.0. De officio civilium iudicum.
CJ.1.45.1: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Honorati, qui lites habere noscuntur, his horis, quibus
causarum merita vel fata panduntur, residendi cum iudice non habeant
facultatem. * arcad. honor. et theodos. aaa. curtio pp. * <a 408 d. iii non.
febr. romae basso et philippo conss.>
CJ.1.45.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis pro publicis functionibus, quae flagitantur, aliquo
se defendere temptet munimine, adeat iudicem et promat, quae duxerit adserenda:
quem si iudex, quod non arbitramur, minus audire maluerit, ipse quidem
administrator triginta librarum auri, apparitio vero eius quinquaginta feriatur
dispendio. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 409 d. xiiii k. aug.
constantinopoli honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.46.0. De officio iudicum militarium.
CJ.1.46.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Numquam omnino in negotiis privatorum vel tuitio militaris
vel exsecutio tribuatur. * valentin. theodos. et arcad. aaa. comm. et magg.
utr. mil.* <a 393 d. prid. id. febr. constantinopoli theodosio a. iii et
abundantio conss.>
CJ.1.46.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Praecipimus, ne quando curiales vel privatae condicionis
homines ad militare exhibeantur iudicium vel contra se agentum actiones
excipiant vel litigare in eo cogantur. interminationem autem quinquaginta
librarum auri adversus comitianum officium proponi decernimus, si quid contra
haec aliquando temptaverit. * honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 416 d.
vi k. sept. eudoxiopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.46.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nemo de his, qui in virorum spectabilium ducum officiis
militaverint, scholae agentum in rebus quacumque subreptione post completam
militiam societur, ne agendi vices viri clarissimi principis accipiat
facultatem. si quis autem adversus haec nostrae perennitatis decreta venire
conetur, militia spoliatus proscriptionis poena pro parte bonorum tertia
constringatur. * theodos. et valentin. aa. anatolio mag. mil. * <a 443 d. v
k. febr. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.46.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Duces limitum et praecipue, quibus gentes quae maxime
cavendae sunt appropinquant, in ipsis limitibus commorari et milites ad
proprium redigere numerum imminentibus magisteriis potestatibus diuturnisque
eorum exercitationibus inhaerere praecipimus. * theodos. et valentin. aa. nomo
mag. off. * <a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio
conss.>
CJ.1.46.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Castrorum quin etiam refectionis clusuriarumque curam
habeant. <a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio
conss.>
CJ.1.46.4.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quibus cum principe castrorumque praepositis pro laborum
vicissitudine limitaneorum militum duodecimam annonarum partem, distribuendam
videlicet inter eos magisteriae potestatis arbitrio, deputamus. <a 443 d.
prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.47.0. Ne comitibus rei militaris vel tribunis lavacra
praestentur.
CJ.1.47.1: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Omnem inquietudinem a curiis et civitatibus praecipimus
prohiberi nec ulla privata ab his succendi balnea ad tribunorum vel ducum
aliorumve militarium comitum usus nec adaerationem aliquam pro hac causa
profligari. illustribus enim tantum viris comitibus ac magistris militum ( si
tamen id voluerint) hoc ministerium indulgemus: dupli poena violatoribus huius
sanctionis imminente. * arcad. honor. et theodos. aaa. anthemio pp. * <a 406
d. v k. dec. constantinopoli arcadio a. vi et probo conss.>
CJ.1.48.0. De officio diversorum iudicum.
CJ.1.48.1: Imperator Constantinus
Nemo iudex officialem ad eam domum, in qua mater familias
agit, cum aliquo praecepto existimet esse mittendum, ut eandem in publicum
protrahat, cum certum sit debita eius, quae intra domum considerato sexu semet
contineat, domus eius vel cuiuscumque rei habita distractione, publicis
necessitatibus posse servari. quod si quis in publicum matrem familias posthac
crediderit protrahendam, inter maximos reos citra ullam indulgentiam capitali
poena plectetur. * const. a. ad domitium celsum vic. * <a 316 d. iii id.
ian. treviris sabino et rufino conss.>
CJ.1.48.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Singuli quique iudices sciant celsioribus viris et his, quorum nonnumquam iudicio provehuntur, honorificentiam esse debitam praestandam, nec in subscriptionibus suis fratres audeant nominare, apparitione multanda, cuius haec cura est. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad principium pu. * <a 384 d. id. febr. ricomere et clearcho conss.>