DOMINI NOSTRI SACRATISSIMI PRINCIPIS
IUSTINIANI CODEX
LIBER PRIMUS
CJ.1.1.0. De summa trinitate et de fide catholica et ut nemo
de ea publice contendere audeat.
CJ.1.2.0. De sacrosanctis ecclesiis et de rebus et privilegiis earum.
CJ.1.3.0. De episcopis et clericis et orphanotrophis et brephotrophis et
xenodochis et asceteriis et monachis et privilegio eorum et castrensi peculio
et de redimendis captivis et de nuptiis clericorum vetitis seu permissis.
CJ.1.4.0. De episcopali audientia et de diversis capitulis, quae ad ius
curamque et reverentiam pontificalem pertinent.
CJ.1.5.0. De haereticis et manichaeis et samaritis.
CJ.1.6.0. Ne sanctum baptisma iteretur.
CJ.1.7.0. De apostatis.
CJ.1.8.0. Nemini licere signum salvatoris christi vel in silice vel in marmore
aut sculpere aut pingere.
CJ.1.9.0. De iudaeis et caelicolis.
CJ.1.10.0. Ne christianum mancipium haereticus vel paganus vel iudaeus habeat
vel possideat vel circumcidat.
CJ.1.11.0. De paganis sacrificiis et templis.
CJ.1.12.0. De his qui ad ecclesias confugiunt vel ibi exclamant.
CJ.1.13.0. De his qui in ecclesiis manumittuntur.
CJ.1.14.0. De legibus et constitutionibus principum et edictis.
CJ.1.15.0. De mandatis principum.
CJ.1.16.0. De senatus consultis.
CJ.1.17.0. De veteri iure enucleando et auctoritate iuris prudentium qui in
digestis referuntur.
CJ.1.18.0. De iuris et facti ignorantia.
CJ.1.19.0. De precibus imperatori offerendis et de quibus rebus supplicare
liceat vel non.
CJ.1.20.0. Quando libellus principi datus litis contestationem facit.
CJ.1.21.0. Ut lite pendente vel post provocationem aut definitivam sententiam
nulli liceat imperatori supplicare.
CJ.1.22.0. Si contra ius utilitatemve publicam vel per mendacium fuerit aliquid
postulatum vel impetratum.
CJ.1.23.0. De diversis rescriptis et pragmaticis sanctionibus.
CJ.1.24.0. De statuis et imaginibus.
CJ.1.25.0. De his qui ad statuas confugiunt.
CJ.1.26.0. De officio praefectorum praetorio orientis et illyrici.
CJ.1.27.0. De officio praefecti praetorio africae et de omni eiusdem dioeceseos
statu.
CJ.1.28.0. De officio praefecti urbis.
CJ.1.29.0. De officio magistri militum.
CJ.1.30.0. De officio quaestoris.
CJ.1.31.0. De officio magistri officiorum.
CJ.1.32.0. De officio comitis sacrarum largitionum.
CJ.1.33.0. De officio comitis rerum privatarum.
CJ.1.34.0. De officio comitis sacri patrimonii.
CJ.1.35.0. De officio proconsulis et legati.
CJ.1.36.0. De officio comitis orientis.
CJ.1.37.0. De officio praefecti augustalis.
CJ.1.38.0. De officio vicarii.
CJ.1.39.0. De officio praetorum.
CJ.1.40.0. De officio rectoris provinciae.
CJ.1.41.0. Ut nulli patriae suae administratio sine speciali permissu principis
permittatur.
CJ.1.42.0. De quadrimenstruis tam civilibus quam militaribus brevibus.
CJ.1.43.0. De officio praefecti vigilum.
CJ.1.44.0. De officio praefecti annonae.
CJ.1.45.0. De officio civilium iudicum.
CJ.1.46.0. De officio iudicum militarium.
CJ.1.47.0. Ne comitibus rei militaris vel tribunis lavacra praestentur.
CJ.1.48.0. De officio diversorum iudicum.
CJ.1.49.0. Ut omnes tam civiles quam militares iudices post administrationem
depositam per quinquaginta dies in civitatibus vel certis locis permaneant.
CJ.1.50.0. De officio eius qui vicem alicuius iudicis obtinet.
CJ.1.51.0. De adsessoribus et domesticis et cancellariis iudicum.
CJ.1.52.0. De annonis et capitu administrantium vel adsessorum aliorumve
publicas sollicitudines gerentium vel eorum, qui aliquas consecuti sunt
dignitates.
CJ.1.53.0. De contractibus iudicum vel eorum qui sunt circa eos et inhibendis
donationibus in eos faciendis et ne administrationis tempore proprias aedes
aedificent sine sanctione pragmatica.
CJ.1.54.0. De modo multarum, quae ab iudicibus infliguntur.
CJ.1.55.0. De defensoribus civitatum.
CJ.1.56.0. De magistratibus municipalibus.
CJ.1.57.0. De officio iuridici alexandriae.
CJ.1.1.0. De summa trinitate et de fide catholica et ut nemo
de ea publice contendere audeat.
CJ.1.1.1pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Cunctos populos, quos clementiae nostrae regit
temperamentum, in tali volumus religione versari, quam divinum petrum apostulum
tradidisse romanis religio usque ad nunc ab ipso insinuata declarat quamque
pontificem damasum sequi claret et petrum alexandriae episcopum virum
apostolicae sanctitatis, hoc est ut secundum apostolicam disciplinam
evangelicamque doctrinam patris et filii et spiritus sancti unam deitatem sub
pari maiestate et sub pia trinitate credamus. * grat. valentin. et theodos.
aaa. ad pop. urb. constantinop. * <a 380 d. iii k. mart. thessalonica
gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.1.1.1.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Hanc legem sequentes christianorum catholicorum nomen
iubemus amplecti, reliquos vero dementes vesanosque iudicantes haeretici
dogmatis infamiam sustinere, divina primum vindicta, post etiam motus nostri,
quem ex caelesti arbitrio sumpserimus, ultione plectendos. <a 380 d. iii k.
mart. thessalonica gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.1.1.2pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Nullus haereticis mysteriorum locus, nulla ad exercendam
animi obstinatioris dementiam pateat occasio. sciant omnes, etiamsi quid
speciali quolibet rescripto per fraudem elicito ab huiusmodi hominum genere
impetratum sit, non valere. arceantur cunctorum haereticorum ab illicitis
congregationibus turbae: unius et summi dei nomen ubique celebretur: nicaenae
fidei dudum a maioribus traditae et divinae religionis testimonio atque
adsertione firmatae observantia semper mansura teneatur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. eutropio pp. * <a 381 d. iiii id. ian. constantinopoli
eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.2.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Is autem nicaenae adsertor fidei et catholicae religionis
verus cultor accipiendus est, qui omnipotentem deum et christum filium dei uno
nomine confitetur, deum de deo, lumen ex lumine, qui spiritum sanctum, quem ex
summo rerum parente speramus et accipimus, negando non violat, apud quem
intemeratae fidei sensu viget incorruptae trinitatis indivisa substantia, quae
graeco verbo ousia recte credentibus dicitur. haec profecto nobis magis
probata, haec veneranda sunt. <a 381 d. iiii id. ian. constantinopoli
eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.2.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Qui vero isdem non inserviunt, desinant adfectatis dolis
alienum verae religionis nomen adsumere et suis apertis criminibus denotentur:
ab omnium submoti ecclesiarum limine penitus arceantur, cum omnes haereticos
illicitas agere intra oppida congregationes vetemus. ac si quid eruptio
factiosa temptaverit, ab ipsis etiam urbium moenibus exterminato furore
propelli iubemus, ut cunctis orthodoxis episcopis, qui nicaenam fidem tenent,
catholicae ecclesiae toto orbe reddantur. <a 381 d. iiii id. ian.
constantinopoli eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.1.4pr.: Imperator Marcianus
Nemo clericus vel militans vel alterius cuiuslibet
condicionis de fide christiana publice turbis coadunatis et audientibus
tractare conetur in posterum, ex hoc tumultus et perfidiae occasionem
requirens. * marcian. a. palladio pp. * <a 452 d. vii id. febr.
constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.1: Imperator Marcianus
Nam iniuriam facit iudicio reverentissimae synodi, si quis
semel iudicata ac recte disposita revolvere et publice disputare contendit, cum
ea, quae nunc de christiana fide a sacerdotibus, qui chalcedone convenerunt,
per nostra praecepta statuta sunt, iuxta apostolicas eitiones et instituta
sanctorum patrum trecentorum decem et octo et centum quinquaginta definita esse
noscuntur. <a 452 d. vii id. febr. constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.2: Imperator Marcianus
Nam in contemptores huius legis poena non deerit, quia non
solum contra fidem vere eitam veniunt, sed etiam iudaeis et paganis ex
huiusmodi certamine profanant veneranda mysteria. <a 452 d. vii id. febr.
constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.4.3: Imperator Marcianus
Igitur si clericus erit, qui publice tractare de religione
ausus fuerit, consortio clericorum removebitur: si vero militia praeditus sit,
cingulo spoliabitur: ceteri etiam hiusmodi criminis rei, si quidem liberi sint,
de hac sacratissima urbe pellentur, pro vigore iudiciario etiam competentibus
suppliciis subiugandi, sin vero servi, severissimis animadversionibus
plectentur. <a 452 d. vii id. febr. constantinopoli sporacio cons.>
CJ.1.1.8pr.: Imperator Justinianus
Inter claras sapientiae mansuetudinis vestrae laudes,
christianissime principum, puriore luce tamquam aliquod sidus irradiat, quod
amore fidei, quod caritatis studio, edocti ecclesiasticis disciplinis, romanae
sedis reverentiam conservatis et ei cuncta subicitis et ad eius deducitis
unitatem, ad cuius auctorem, hoc est apostolorum primum, domino loquente
praeceptum est: ' pasce oves meas '. * gloriosiss. et clementiss. fil.
iustiniano a. iohannes ep. urb. romae.* <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.1: Imperator Justinianus
Quam esse omnium vere ecclesiarum caput et patrum regulae et
principum statuta declarant et pietatis vestrae reverentissimi testantur
affatus. patet igitur in vobis impletum fore, quod scripturae loquuntur: ' per
me reges regnant et potentes scribunt iustitiam '. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.2: Imperator Justinianus
Nihil est enim, quod lumine clariore praefulgeat, quam recta
fides in principe: nihil est, quod ita nequeat occasui subiacere, quam vera
religio. nam cum auctorem vitae vel luminis utraque respiciant, recte et
tenebras respuunt et nesciunt subiacere defectui. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.3: Imperator Justinianus
Quam ob rem, gloriosissime principum, votis omnibus
exorabitur divina potentia, ut pietatem vestram in hoc ardore fidei, in hac
devotione mentis, in hoc integrae religionis studio sine defectu sui in tempora
longiora conservet: hoc enim et sanctis credimus ecclesiis expedire. scriptum
est enim: ' labiis regit rex ', et iterum: ' cor regis in manu dei, et ubi
voluerit, inclinabit illud '. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.4: Imperator Justinianus
Hoc est enim, quod vestrum firmat imperium, hoc, quod vestra
regna conservat. nam pax ecclesiae, religionis unitas, auctorem facti in
sublime provectum grata sibi tranquillitate custodit. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.5: Imperator Justinianus
Neque enim parva ei vicissitudo a potentia divina tribuitur,
per quem nullis rugis ecclesia divisa secernitur, nullis insertis maculis
variatur. scriptum est enim: ' quia cum rex iustus sederit supra sedem, non
adversabitur sibi quicquam malignum '. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.6: Imperator Justinianus
Proinde serenitatis vestrae apices per hypatium atque
demetrium sanctissimos viros fratres et coepiscopos meos reverentia consueta
suscepimus: quorum etiam relatione comperimus, quod fidelibus populis
proposuissetis edictum amore fidei pro submovenda haereticorum intentione
secundum apostolicam doctrinam, fratrum et coepiscoporum nostrorum
interveniente consensu. quod, quia apostolicae doctrinae convenit, nostra
auctoritate confirmamus. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.7: Imperator Justinianus
Textus autem epistulae talis est: <a. 533 d. viii id.
iun. constantinopoli dn. iustiniano perpetuo augusto iii consule. > victor
iustinianus pius felix inclitus triumphator semper augustus iohanni sanctissimo
archiepiscopo almae urbis romae et patriarchae. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.8: Imperator Justinianus
Reddentes honorem apostolicae sedi et vestrae sanctitati, quod
semper nobis in voto fuit et est, ut decet, patrem honorantes vestram
beatitudinem omnia, quae ad ecclesiarum statum pertinent, festinamus ad
notitiam deferre vestrae sanctitatis, quoniam semper magnum nobis fuit studium
unitatem vestrae apostolicae sedis et statum sanctarum dei ecclesiarum
custodiri, qui hactenus obtinet et incommote permanet nulla intercedente
contrarietate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.9: Imperator Justinianus
Ideoque omnes sacerdotes universi orientalis tractus et
subicere et unire sedi vestrae sanctitatis properavimus. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.10: Imperator Justinianus
Et in praesenti ergo quae hic commota sunt, quamvis
manifesta et indubitata sint et secundum apostolicae vestrae sedis doctrinam ab
omnibus semper sacerdotibus firme custodita et praedicata, necessarium duximus,
ut ad notitiam vestrae sanctitatis perveniant. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.11: Imperator Justinianus
Nec enim patimur quicquam, quod ad ecclesiarum statum
pertinet, quamvis manifestum et indubitatum sit, quod movetur, ut non etiam
vestrae innotescat sanctitati , quia caput est omnium sanctarum ecclesiarum.
per omnia enim, ut dictum est, properamus honorem et auctoritatem crescere
vestrae sedis. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.12: Imperator Justinianus
Manifestum igitur facimus vestrae sanctitati, quod pauci
quidam infideles et alieni sanctae dei catholicae atque apostolicae ecclesiae
contradicere iudaice ausi sunt adversus ea, quae ab omnibus sacerdotibus
secundum vestram doctrinam recte tenentur et glorificantur atque praedicantur,
denegantes dominum nostrum ihesum christum, unigenitum filium dei et deum
nostrum, incarnatum ex sancto spiritu et sancta atque gloriosa virgine et dei
genetrice maria hominem factum atque crucifixum, unum esse sanctae et
consubstantialis trinitatis, coadorandum et conglorificandum patri et spiritui
sancto, consubstantialem patri secundum divinitatem et consubstantialem nobis
eundem ipsum secundum humanitatem, passibilem carne, eundem ipsum impassibilem
deitate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iust iniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.13: Imperator Justinianus
Recusantes enim dominum nostrum ihesum christum unigenitum
filium dei et deum nostrum fateri unum esse sanctae et consubstantialis
trinitatis videntur nestorii malam sequentes doctrinam, secundum gratiam
dicentes eum filium dei et alium dicentes deum verbum et alium christum. <a
534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.14: Imperator Justinianus
Omnes vero sacerdotes sanctae catholicae atque apostolicae
ecclesiae et reverentissimi archimandritae sacrorum monasteriorum sequentes
sanctitatem vestram et custodientes statum et unitatem sanctarum dei
ecclesiarum, quam habent ad apostolicam vestrae sanctitatis sedem, nihil
penitus immutantes de ecclesiastico statu, qui hactenus obtinuit atque obtinet,
uno consensu confitentur et glorificant , praedicantes dominum nostrum ihesum
christum, unigenitum filium et verbum dei et deum nostrum, ante saecula et sine
tempore de patre natum, in ultimis diebus descendisse de caelis et incarnatum
ex spiritu sancto et sancta atque gloriosa virgine et dei genetrice maria natum
et hominem factum et crucifixum unum esse sanctae et consubstantialis trinitatis,
coadorandum et conglorificandum patri et sancto spiritui. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et pa ulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.15: Imperator Justinianus
Nec enim alium deum verbum et alium christum cognoscimus,
sed unum atque eundem ipsum consubstantialem patri secundum divinitatem et
consubstantialem nobis eundem ipsum secundum humanitatem, passibilem carne,
eundem ipsum impassibilem deitate. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.16: Imperator Justinianus
Ut enim est in divinitate perfectus, ita idem ipse et in
humanitate perfectus est: in una enim subsistentia unitatem suscipimus et
confitemur, quod dicunt graeci tyn kav hupostasin henwsin homologumen. <a
534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.17: Imperator Justinianus
Et quoniam unigenitus filius et verbum dei, ante saecula et
sine tempore de patre natus, idem ipse et in ultimis diebus descendens de
caelis, incarnatus ex sancto spiritu et sancta atque gloriosa virgine et dei
genetrice maria et homo factus, dominus noster ihesus christus proprie et vere
deus est, ideo et sanctam et gloriosam virginem maria proprie et vere dei
matrem dicimus: non quia deus verbum principium ex ipsa sumpserit, sed quod in
ultimis diebus descendit de caelis et ex ipsa incarnatus et homo factus natus
est. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino
iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.18: Imperator Justinianus
Quem confitemur et credimus, sicut dictum est,
consubstantialem esse patri secundum deitatem et consubstantialem nobis eundem
ipsum secundum humanitatem, eiusdem miracula et passiones, quas sponte carne
sustinuit, cognoscentes. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.19: Imperator Justinianus
Suscipimus autem sancta quattuor concilia, id est
trecentorum decem et octo sanctorum patrum, qui in nicaea congregati sunt, et
centum quinquaginta sanctorum patrum, qui in hac regia urbe convenerunt, et
sanctorum patrum, qui in epheso primo congregati sunt, et sanctorum patrum, qui
in chalcedone convenerunt, sicut vestra apostolica sedes docet atque praedicat.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.1.8.20: Imperator Justinianus
Omnes ergo sacerdotes sequentes doctrinam apostolicae
vestrae sedis ita credunt et confitentur et praedicant. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.21: Imperator Justinianus
Unde properavimus haec ad notitiam deferre vestrae
sanctitatis per hypatium et demetrium, beatissimos episcopos, ut nec vestram
sanctitatem lateat, quae a quibusdam paucis monachis male et iudaice secundum
nestorii perfidiam denegata sunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.22: Imperator Justinianus
Petimus ergo vestrum paternum adfectum, ut vestris ad nos
destinatis litteris et ad sanctissimum episcopum huius almae urbis et
patriarcham vestrum fratrem, quoniam et ipse per eosdem scripsit ad vestram
sanctitatem festinans in omnibus sequi sedem apostolicam beatitudinis vestrae,
manifestum nobis faciatis, quod omnes, qui praedicta recte confitentur,
suscipit vestra sanctitas et eorum, qui iudaice ausi sunt recte denegare fidem,
condemnat perfidiam. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.23: Imperator Justinianus
Plus enim ita et circa vos omnium amor et vestrae sedis
crescit auctoritas et quae ad vos est unitas sanctarum ecclesiarum inturbata
servabitur, quando per vos didicerint omnes beatissimi episcopi eorum, quae ad
vos relata sunt, sinceram vestrae sanctitatis doctrinam. petimus autem vestram
beatitudinem orare pro nobis et dei nobis adquirere providentiam. <a 534 d.
viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.24: Imperator Justinianus
Et alia manu: divinitas te servet per multos annos, sancte
ac religiosissime pater. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a.
iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.25: Imperator Justinianus
Liquet igitur, gloriosissime imperator, ut lectionis tenor
et legatorum vestrorum relatio patefecit, vos apostolicis eruditionibus
studere, cum de religionis catholicae fide ea sapitis, ea scripsistis, ea
populis fidelibus publicastis, quae, sicut diximus, et sedes apostolica docet
et patrum veneranda decrevit auctoritas et nos confirmavimus in omnibus. <a 534
d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.26: Imperator Justinianus
Opportunum est ergo voce clamare prophetica; ' iucundetur
caelum desuper, effundant montes iucunditatem et colles laetitia laetabuntur '.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.1.8.27: Imperator Justinianus
Haec igitur in tabulis cordis fideles scribere, haec ut
pupillas oculorum convenit observare. <a 534 d. viii k. april. roma dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.28: Imperator Justinianus
Neque enim quisquam est, in quo christi caritas fervet, qui
tam rectae, tam verae confessionis vestrae fidei refragator existat, cum
impietatem evidenter nestorii eutychisque et omnium haereticorum damnantes,
unam veram catholicam fidem domini et dei nostri salvatoris ihesu christi
magisterio institutam et propheticis apostolicisque praedicationibus ubique
diffusam et sanctorum per totum orbem confessionibus roboratam, patrum atque
doctorum sententiis adunatam et nostrae doctrinae consentaneam inconcusse atque
inviolabiliter devota deo et pia mente servatis. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iu niore vc. conss.>
CJ.1.1.8.29: Imperator Justinianus
Soli etenim vestris professionibus adversantur, de quibus
divina scriptura loquitur dicens: ' posuerunt mendacium spem suam et mendacio
operiri speraverunt ': et iterum qui secundum prophetam dicunt domino: ' recede
a nobis, vias tuas scire nolumus ', propter quos salomon dicit: ' semitas
propriae culturae erraverunt , colligunt autem manibus infructuosa '. <a 534
d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.30: Imperator Justinianus
Haec est igitur vestra vera fides, haec certa religio, hoc
beatae recordationis, ut diximus, patres omnes praesulesque romanae ecclesiae,
quos in omnibus sequimur, hoc sedes apostolica praedicavit hactenus et
inconvulse custodivit: huic confessioni, huic fidei quisquis contradictor
extiterit, alienum a sancta communione, alienum se ipse ab ecclesia iudicavit
esse catholica. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.31: Imperator Justinianus
Nos enim in romana cyrum cum sequacibus suis invenimus
civitate, qui de acoemetensi monasterio fuit, quos apostolicis suasionibus ad
rectam fidem et velut oves , quae perierant errantes, ad ovile contendimus
revocare dominicum, ut agnoscerent secundum prophetam linguae balbutientes
loqui quae ad pacem sunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.32: Imperator Justinianus
Non credentibus autem per nos primus apostolorum esaiae
prophetae verba dicit: ' pergite lumini ignis vestri et flammae, quam
accendistis '. sed obduratum est cor eorum, ut scriptum est, ut non
intellegerent, et pastoris vocem oves, quae meae non erant, audire minime
voluerunt. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.33: Imperator Justinianus
In quibus servantes ea, quae ab ipsorum sunt statuta
pontifice, eos minime in nostra communione recepimus et ab omni ecclesia
catholica esse iussimus alienos, nisi errore damnato doctrinam nostram
quantocius sequi habita regulari professione signaverint. <a 534 d. viii k.
april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.34: Imperator Justinianus
Aequum quippe est, ut, qui nostris minime oboedientiam
commodant statutis, ecclesiis habeantur extorres. <a 534 d. viii k. april.
roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.35: Imperator Justinianus
Sed quia gremium suum numquam redeuntibus claudit ecclesia,
obsecro clementiam vestram, ut, si proprio errore deposito et prava intentione
depulsa ad unitatem ecclesiae reverti voluerint, in nostra communione receptis
indignationis vestrae removeatis aculeos et nobis intercedentibus benigni animi
gratiam condonate. <a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii
et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.36: Imperator Justinianus
Deum autem et salvatorem nostrum ihesum christum exoramus,
quatenus longaevis et pacificis vos dignetur custodire temporibus in hac vera
religione et unitate et veneratione apostolicae sedis, cuius principatum ut
christianissimi et pii conservatis in omnibus. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.37: Imperator Justinianus
Praeterea, serenissime principum, laudamus legatorum
vestrorum personas, hypatii et demetrii fratrum et coepiscoporum nostrorum,
quos clementiae vestrae gratos fore ipsa manifestavit electio. <a 534 d.
viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc.
conss.>
CJ.1.1.8.38: Imperator Justinianus
Nam tantae causae pondus non nisi perfectis in christo
potuisset iis iniungi, tantae vero pietatis, tantae reverentiae plenos adfatus
nisi per amantes minime dignaremini destinare. <a 534 d. viii k. april. roma
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore vc. conss.>
CJ.1.1.8.39: Imperator Justinianus
Et alia manu: gratia domini nostri ihesu christi et caritas
dei patris et communicatio spiritus sancti sit semper vobiscum, piissime fili.
item subscriptio: omnipotens deus regnum et salutem vestram perpetua
protectione custodiat, gloriosissime et clementissime fili imperator auguste.
<a 534 d. viii k. april. roma dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino iuniore
vc. conss.>
CJ.1.2.0. De sacrosanctis ecclesiis et de rebus et
privilegiis earum.
CJ.1.2.1: Imperator Constantinus
Habeat unusquisque licentiam sanctissimo catholicae
venerabilique concilio decedens bonorum quod optavit relinquere. non sint cassa
iudicia. nihil est quod magis hominibus debetur, quam ut supremae voluntatis,
post quam iam aliud velle non possunt, liber sit stilus et licitum quod iterum
non redit arbitrium. * const. a. ad pop. * <a 321 pp. v non. iul. romae
crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.1.2.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nemo apostolorum vel martyrum sedem humandis corporibus
existimet esse concessam. * grat. valentin. et theodos. aaa. pancratio pu. *
<a 381 d. iii k. aug. heracliae eucherio et syagrio conss.>
CJ.1.2.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nemo martyres distrahat, nemo mercetur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. cynegio pp. * <a 386 d.Iiii k. mart. constantinopoli honorio
np. et euodio conss.>
CJ.1.2.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Non plures quam nongenti quinquaginta decani sacrosanctae
huius amplissimae urbis deputentur ecclesiae nullique his addendi mutandive vel
in defuncti locum substituendi pateat copia: nulli alii corporatorum praeter
praedictum numerum per patrocinia immunitate concessa negataque omni novationis
facultate similia vindicandi his, quae in honorem vel necessaria obsequia
sacrosanctae ecclesiae indulta sunt. * honor. et theodos. aa. aetio pu. * <a
409 d. xii k. sept. eudoxiopoli honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.2.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Placet rationabilis consilii tenore perpenso destricta
moderatione praescribere, a quibus specialiter necessitatibus ecclesiae urbium
singularum habeantur immunes. prima quippe illius usurpationis contumelia
depellenda est, ne praedia usibus caelestium secretorum dedicata sordidorum
munerum faece vexentur. nihil extraordinarium ab hac superindicticiumve
flagitetur, nulla translationum sollicitudo gignatur, postremo nihil praeter
canonicam illationem, quam adventiciae necessitatis sarcina repentina
depoposcerit, eius functionibus adscribatur. si quis contra venerit, post
debitae ultionis acrimoniam, quae erga sacrilegos iure pr omenda est, exilio
perpetuae deportationis uratur. * honor. et theodos. aa. melitio pp. * <a
412 d. viii k. iun. ravenna honorio viiii et theodosio v aa. conss.>
CJ.1.2.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Omni innovatione cessante vetustatem et canones pristinos
ecclesiasticos, qui nunc usque tenuerunt, et per omnes illyrici provincias
servari praecipimus, ut, si quid dubietatis emerserit, id oporteat non absque
scientia viri reverentissimi sacrosanctae legis antistitis urbis
constantinopolitanae, quae romae veteris praerogativa laetatur, conventui
sacerdotali sanctoque iudicio reservari. * honor. et theodos. aa. philippo pp.
illyrici. * <a 421 d. prid. id. iul. eustathio et agricola conss. >
CJ.1.2.7: Imperatores Honorius, Theodosius
Ad instructiones itinerum pontiumque etiam divinas domos et
venerabiles ecclesias tam laudabili titulo libenter adscribimus, quia non est
inter sordida munera numeratum. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. *
<a 423 d. xv k. mart. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.2.8: Imperator Theodosius
Sacrosancta thessalonicensis ecclesia civitatis aperte sciat
propriae tantummodo capitationis modum beneficio mei numinis sublevandum nec
externorum gravamine tributorum rem publicam ecclesiastici nominis abusione
laedendam. * theodos. a. isidoro pp. illyrici. * <a 424 d. vi id. oct.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.2.9pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Qui sub praetextu decanorum seu collegiatorum, cum id munus
non impleant, aliis se muneribus conantur subtrahere, eorum fraudibus
credidimus obviandum, ne quis sub specie muneris, quod minus exsequitur,
alterius muneris oneribus relevetur, ne argentariorum vel nummulariorum munera
declinentur ab his, qui dici tantum collegiati vel decani festinant. * theodos.
et valentin. aa. cyro pu. * <a 439 d. x k. april. theodosio xvii et festo
conss.>
CJ.1.2.9.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ideoque si quis eorum sub nudae appellationis velamine
collegiatum se seu decanum appellat, sciat pro se alium subrogandum, qui
praedicto muneri sufficiens adprobatur, subrogatione videlicet memoratorum vel
eorum qui moriuntur primatum eius qui subrogatur admisso iudicio: ab hac
dispositione nemine se excusante sacrosanctarum ecclesiarum reverentia. <a
439 d. x k. april. theodosio xvii et festo conss.>
CJ.1.2.10pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Iubemus nullam navem ultra duorum millium modiorum capacem
ante felicem embolam vel publicarum specierum transvectionem aut privilegio
dignitatis aut religionis intuitu aut praerogativa personae publicis
utilitatibus excusari posse subtractam: nec si caeleste contra proferatur
oraculum, sive adnotatio sit sive divina pragmatica, providentissimae legis
regulas expugnare debebit. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a
439 d. viii id. april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.2.10.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod etiam in omnibus causis cupimus observari, ut
generaliter, si quid eiusmodi contra ius vel utilitatem publicam in quolibet
negotio proferatur, non valeat. quidquid enim in fraudem istius legis quolibet
modo fuerit attemptatum, id navigii quod excusatur publicatione corrigimus.
<a 439 d. viii id. april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo
conss.>
CJ.1.2.11: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Neminem angariis vel parangariis vel plaustris vel quolibet
munere excusari praecipimus, cum ad felicissimam expeditionem numinis nostri
omnium provincialium per loca, qua iter arripimus, debeant nobis ministeria
exhiberi, licet ad sacrosanctas ecclesias possessiones pertineant. * theodos.
et valentin. aa. ad taurum pp. * <a 445 d. xiii k. mart. constantinopoli
valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.2.12pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Privilegia, quae generalibus constitutionibus universis
sacrosanctis ecclesiis orthodoxae religionis retro principes praestiterunt,
firma et illibata in perpetuum decernimus custodiri. * valentin. et marcian.
aa. palladio pp. * <a 451 d. pridie id. nov. constantinopoli marciano a.
cons.>
CJ.1.2.12.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Omnes sane pragmaticas sanctiones, quae contra canones
ecclesiasticos interventu gratiae et ambitionis elicitae sunt, robore suo et
firmitate vacuatas cessare praecipimus. <a 451 d. pridie id. nov.
constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.2.12.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Et quia humanitatis nostrae est prospicere egenis ac dare
operam, ut pauperibus alimenta non desint, salaria etiam, quae sacrosanctis
ecclesiis in diversis speciebus de publico hactenus ministrata sunt, iubemus
nunc quoque inconcussa et a nullo prorsus imminuta praestari liberalitatique
huic promptissimae perpetuam tribuimus firmitatem. <a 451 d. pridie id. nov.
constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.2.13: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Generali lege sancimus, sive vidua sive diaconissa vel virgo
deo dicata vel sanctimonialis mulier, sive quocumque alio nomine religiosi
honoris vel dignitatis femina nuncupatur, testamento vel codicillo suo, quod
tamen alia omni iuris ratione munitum sit, ecclesiae vel martyrio vel clerico
vel monacho vel pauperibus aliquid vel ex integro vel ex parte in quacumque re
vel specie credidit seu crediderit relinquendum, id modis omnibus ratum
firmumque consistat, sive hoc institutione sive substitutione seu legato aut
fideicommisso per universitatem seu speciali, sive scripta sive non scripta
voluntate fuerit derelictum: omni in posterum in huiusmodi negotiis ambiguitate
submota. * valentin. et marcian. aa. p alladio pp. * <a 455 d. x k. mai.
constantinopoli valentiniano viii et anthemio conss.>
CJ.1.2.14pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Iubemus nulli posthac archiepiscopo in hac urbe regia sacrosanctae
ecclesiae praesidenti, nulli oeconomo, cui res ecclesiastica gubernanda
mandatur, esse facultatem fundos vel praedia urbana seu rustica, res postremo
immobiles aut in his praediis colonos vel mancipia constituta aut annonas
civiles cuiuscumque suprema vel superstitis voluntate ad religiosam ecclesiam
devolutas sub cuiuscumque alienationis specie ad quamcumque transferre
personam, sed ea praedia dividere quidem, colere augere et ampliare nec ulli
isdem praediis audere cedere. * leo et anthem. aa. armasio pp. * <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.1: Imperatores Leo, Anthemius
Verum sive testamento quocumque iure facto seu codicillo vel
sola nuncupatione, legato sive fideicommisso, aut mortis causa aut alio
quocumque ultimo arbitrio aut certe inter viventes habita largitate sive
contractu venditionis sive donationis aut alio quocumque titulo quisque ad
praefatam venerabilem ecclesiam patrimonium suum partemve certam patrimonii in
fundis praediis seu domibus vel annonis mancipiis et colonis eorumque peculiis
voluerit pertinere, inconcussa ea omnia sine ulla penitus imminutione
conservent scientes nulla sibi occasione vel tempore ad vicissitudinem
beneficii colorati vel gratiae referendae, donandi vel certe volentibus emere alienandi
aliquam facultatem permissam, nec si omnes cum religioso episcopo et oeconomo
clerici in earum possessionum alienatione consentiant. <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.2: Imperatores Leo, Anthemius
Ea enim, quae ad beatissimae ecclesiae iura pertinent vel
posthac forte pervenerint, tamquam ipsam sacrosanctam et religiosam ecclesiam
intacta convenit venerabiliter custodiri, ut, sicut ipsa religionis et fidei
mater perpetua est, ita eius patrimonium iugiter servetur illaesum. <a 470
d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.3: Imperatores Leo, Anthemius
Sane, si haec nostrae perennitatis statuta audaci spiritu et
mente sacrilega quisquam oeconomorum vel hominum temeranda crediderit, ipse
quidem, qui protervo ausu ecclesiastica praedia donationis vel emptionis seu
commutationis aut cuiuscumque contractus alterius nomine nisi eo quo nunc
statuimus adquirere vel habere temptaverit, omnem huiusmodi fructum propriae
temeritatis amittat: et pretia quidem et munera, quae eius rei gratia data
fuerint oeconomo seu aliis quibuscumque personis, ecclesiae lucris et commodis
adquirantur. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.4: Imperatores Leo, Anthemius
Praedia autem et in his omnia constituta ab ipsis clericis
et temporalibus oeconomis cum fructibus seu pensionibus et accessionibus totius
medii temporis vindicentur, ut tamquam penitus a nullo empta vel vendita
teneantur, quia ea, quae contra leges fiunt, pro infectis habenda sunt. <a
470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.5: Imperatores Leo, Anthemius
Oeconumus autem, qui hoc fecerit, immo fieri passus fuerit
vel in quacumque prorsus huiusmodi venditione seu donatione vel commutatione
nisi ea quam praesenti lege concedimus, postremo in quacumque alienatione
consenserit, commissa sibi oeconomatus administratione privetur deque bonis
eius quodcumque exinde incommodum ecclesiae contigerit reformetur heredesque
eius et successores ac posteri super hoc facto sive consensu competenti ab
ecclesiasticis actione pulsentur: <a 470 d. constantinopoli iordane et
severo conss.>
CJ.1.2.14.6: Imperatores Leo, Anthemius
His tabellionibus, qui huiusmodi contractuum vetitorum ausi
fuerint instrumenta conscribere, irrevocabilis exilii animadversione
plectendis: <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.7: Imperatores Leo, Anthemius
His quoque iudicibus vel ius gestorum habentibus, qui
huiusmodi donationum vel contractuum gesta confecerint, dignitatis propriae et
bonorum omnium spoliatione damnandis. <a 470 d. constantinopoli iordane et
severo conss.>
CJ.1.2.14.8: Imperatores Leo, Anthemius
Sane ne omnis religiosis oeconomis provisionis commodae via
et occasio venerandis ecclesiis profutura videatur exclusa, id, quod utile plerumque
iudicatur, cautelae observatione necessario procedere concedimus. <a 470 d.
constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.9: Imperatores Leo, Anthemius
Si quando igitur vir religiosus oeconomus huius regiae urbis
ecclesiae perspexerit expedire, ut desideranti cuiquam certarum possessionum
atque praediorum, urbanorum scilicet sive rusticorum, ad ius ecclesiasticum
pertinentium temporaria usus fructus possessio pro ipsius petitione praestetur,
tunc eius temporis, quod inter utrosque convenerit, sive in diem vitae suae ab
eo qui desiderat postuletur, pacta cum eo qui hoc elegerit ineat oeconumus
atque conscribat, per quae et tempus, intra quod hoc praestari placuerit,
statuatur et manifestum sit, quid quacumque acceperit ad vicem huius beneficii
gratia, praestando quidem ecclesiastici praedii pro tempore usu fructu, post
statutum autem tempus et placitum temporum redituum proprietate ad ius et
dominium ecclesiasticum recurrente firmit er: ita scilicet, ut sive completo
spatio, quod inter eos fuerit constitutum, seu mortis suae tempore, si hoc
quoque convenerit, is, qui possessionem ecclesiasticam et certorum redituum
usum fructum habendi gratia pacto interveniente susceperit, non minus quam
alterius tantae quantitatis, quantae acceperat reditus, cum ipso praediorum
dominio et rebus immobilibus eorumque colonis et mancipiis ecclesiae
derelinquat. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.14.10: Imperatores Leo, Anthemius
Nisi enim hac condicione pacta inita fuerint, ea quoque decernimus
non valere, sed possessionem ecclesiasticam tamquam nullo iure transcriptam in
ipsius iure ac dominio permanere et ab ecclesiasticis sive oeconomis decernimus
vindicari. <a 470 d. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.1.2.16pr.: Imperator Zeno
Decernimus, ut antiquatis ac infirmatis funditus, quae
contra ipsum orthodoxae religionis deum quodammodo facta sunt, in integrum
restituantur universa et ad suum ordinem revocentur, quae ante profectionem
nostrae mansuetudinis de orthodoxae religionis fide et sanctissimarum
ecclesiarum et martyriorum statu firmiter obtinebant: his, quae contra haec
tempore tyrannidis innovata sunt tam contra venerabiles ecclesias, quarum
sacerdotium gerit beatissimus ac religiosissimus episcopus patriarcha nostrae
pietatis pater acacius, quam ceteras, quae per diversas provincias collocatae
sunt, nec non et reverentissimos earum antistites seu de iure sacerdotalium
creationum seu de expulsione cuiusquam episcopi a quolibet illis temporibus
facta seu de praerogativa in episcoporum concilio vel extra concilium ante
alios residendi vel de privilegio metropolitano vel patriarch ico sub isdem
impiis temporibus, penitus antiquandis, ut cassatis et rescissis, quae per
huiusmodi sceleratas iussiones aut pragmaticas sanctiones aut constitutiones
impias sive formas subsecuta sunt, quae a divae recordationis retro principibus
ante nostrum imperium et deinceps a nostra mansuetudine indulta vel constituta
sunt super sanctis ecclesiis et martyriis et religiosis episcopis clericis aut
monachis, inviolata serventur. * zeno a. sebastiano pp. * <a 477 d. xvi k.
ian. post cons. armati vc.>
CJ.1.2.16.1: Imperator Zeno
Sacrosanctam quoque huius religiosissimae civitatis
ecclesiam matrem nostrae pietatis et christianorum orthodoxae religionis omnium
et eiusdem regiae urbis sanctissimam sedem privilegia et honores omnes super
episcoporum creationibus et iure ante alios residendi et cetera omnia, quae
ante nostrum imperium vel nobis imperantibus habuisse dignoscitur, habere in
perpetuum firmiter regiae urbis intuitu iudicamus et sancimus. <a 477 d. xvi
k. ian. post cons. armati vc.>
CJ.1.2.19: Imperator Justinianus
Illud, quod ex veteribus legibus licet obscure positis a
quibusdam attemptabatur , ut donationes super piis causis factae, licet minus
in actis intimatae sint, tamen valeant, certo et dilucido iure taxamus, ut in
aliis quidem casibus vetera iura super intimandis donationibus intacta maneant:
si quis vero donationes usque ad quingentos solidos in quibuscumque rebus
fecerit vel in sanctam ecclesiam vel in xenodochium vel in nosocomium vel in
orphanotrophium vel in ptochotrophium vel in ipsos pauperes vel in quamcumque
civitatem, istae donationes etiam citra actorum confectionem convalescant: sin
vero amplioris quantitatis donatio sit, excepta scilicet imperiali donatione,
non aliter valeat, nisi actis intimata fuerit: nulli danda licentia quacumque
alia causa quasi pietatis iure subnixa praeter eas, quas specialiter euimus,
introducenda veterum scita super intimandis donationibus permutare. * iust. a.
menae pp. * <a 528 !d.!.... dn. iustiniano pp. a. !ii cons.! >
CJ.1.2.21pr.: Imperator Justinianus
Sancimus nemini licere sacratissima atque arcana vasa vel
vestem ceteraque donaria, quae ad divinam religionem necessaria sunt ( cum
etiam veteres leges ea, quae iuris divini sunt, humanis nexibus non illigari
sanxerunt) vel ad venditionem vel hypothecam vel pignus trahere, sed ab his,
qui haec suscipere ausi fuerint, modis omnibus vindicari tam per
religiosissimos episcopos quam oeconomos nec non etiam sacrorum vasorum
custodes: nullam eis actionem relinquendam vel super recipiendo pretio vel
fenore exigendo, pro quo res pignoratae sunt, sed omnibus huiusmodi actionibus
respuendis ad restitutionem earum modis omnibus coartari. * iust. a. demostheni
pp. * <a 529 >
CJ.1.2.21.1: Imperator Justinianus
Sin autem vel conflata sunt vel fuerint vel alio modo
immutata vel dispersa, nihilo minus vel ad ipsa corpora vel ad pretia eorum
exactionem competere sive per in rem sive per condictionem sive per in factum
actionem, cuius tenor in multis et variis iuris articulis saepe est admissus,
excepta videlicet causa captivitatis in locis, in quibus hoc ( quod abominamur)
contigerit. <a 529 >
CJ.1.2.21.2: Imperator Justinianus
Nam si necessitas fuerit in redemptione captivorum, tunc et
venditionem praefatarum rerum divinarum et hypothecam et pignorationem fieri
concedimus, cum non absurdum est animas hominum quibuscumque causis vel
vestimentis praeferri: hoc obtinente non solum in futuris negotiis, sed etiam in
iudiciis pendentibus. <a 529 >
CJ.1.2.22pr.: Imperator Justinianus
Sancimus res ad venerabiles ecclesias vel xenones vel
monasteria vel ptochotrophia vel brephotrophia vel orphanotrophia vel
gerontocomia vel si quid aliud tale consortium descendentes ex qualicumque
curiali liberalitate sive inter vivos sive mortis causa sive in ultimis
voluntatibus habita lucrativorum inscriptionibus liberas immunesque esse: lege
scilicet, quae super huiusmodi inscriptionibus posita est, in aliis quidem
personis suum robur obtinente, in parte autem ecclesiastica vel aliarum domuum,
quae piis consortiis deputatae sunt, suum vigorem pietatis intuitu mitigante.
cur enim non faciamus discrimen inter res divinas et humanas, et quare non
competens praerogativa caelesti favori conservetur? * iu st. a. demostheni pp.
* <a 529 recitata septimo miliario huius inclitae civitatis in novo
consistorio palatii iustiniani.>
CJ.1.2.22.1: Imperator Justinianus
Quae oportet non solum in casibus, quos futurum tempus
creaverit, sed etiam in adhuc pendentibus et iudiciali termino vel amicali
compositione necdum sopitis obtinere. <a 529 recitata septimo miliario huius
inclitae civitatis in novo consistorio palatii iustiniani.>
CJ.1.2.23pr.: Imperator Justinianus
Ut inter divinum publicumque ius et privata commoda
competens discretio sit, sancimus, si quis aliquam reliquerit hereditatem vel
legatum vel fideicommissum vel donationis titulo aliquid dederit vel vendiderit
sive sacrosanctis ecclesiis sive venerabilibus xenonibus vel ptochiis vel monasteriis
masculorum vel virginum vel orphanotrophiis vel brephotrophiis vel
gerontocomiis nec non iuri civitatum, relictorum vel donatorum vel venditorum
eis sit longaeva exactio nulla temporis solita praescriptione coartanda. *
iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.1: Imperator Justinianus
Sed et si in redemptione captivorum quaedam pecuniae vel res
relictae vel legitimo modo donatae sunt, et earum exactionem longissimam esse
censemus. <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.1.2.23.2: Imperator Justinianus
Et nobis quidem cordi erat nullis temporum metis huiusmodi
actionem circumcludi. sed ne videamur in infinitum hanc extendere, longissimum
vitae hominum tempus eligimus et non aliter eam actionem finiri concedimus,
nisi centum annorum curricula excesserint: tunc enim tantummodo huiuscemodi
exactionem evanescere sinimus. <a 530 d. v k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.3: Imperator Justinianus
Sive itaque memoratis religiosissimis locis vel civitatibus
hereditas sive legatum sive fideicommissum fuerit relictum, vel donatio vel
venditio processerit in quibuscumque rebus mobilibus vel immobilibus vel se
moventibus, sive pro redemptione captivorum quaedam fuerint derelicta vel
donata, sit eorum paene perpetua vindicatio et ad annos centum secundum quod
dictum est extendatur, nulla alia exceptione temporis inhibenda, sive contra
primas personas sive contra heredes vel successores earum moveatur. <a 530
d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.2.23.4: Imperator Justinianus
In his autem omnibus casibus non solum personales actiones
damus, sed etiam in rem et hypothecariam secundum nostrae tenorem
constitutionis, quae legatariis et hypothecarias donavit, et supra dictis
omnibus unum tantummodo terminum vitae suae imponimus, id est centum metas
annorum. <a 530 d. v k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.1.2.23.5: Imperator Justinianus
Haec autem omnia observari sancimus in iis casibus, qui vel
postea fuerint nati vel iam in iudicium deducti sunt. <a 530 d. v k. april.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.3.0. De episcopis et clericis et orphanotrophis et
brephotrophis et xenodochis et asceteriis et monachis et privilegio eorum et
castrensi peculio et de redimendis captivis et de nuptiis clericorum vetitis
seu permissis.
CJ.1.3.1: Imperator Constantius
Iuxta sanctionem, quam dudum meruistis, et vos et mancipia
vestra nullus novis collationibus obligabit, sed vacatione gaudebitis.
praeterea neque hospites suscipietis. * constantius a. clericis s. d. * <a
343 d. vi k. sept. placido et romulo conss.>
CJ.1.3.2pr.: Imperator Constantius
Omnis a clericis indebitae conventionis iniuria et iniquae
exactionis repellatur improbitas nullaque conventio sit circa eos munerum
sordidorum. et cum negotiatores ad aliquam praestationem competentem vocantur,
ab his universis istiusmodi strepitus conquiescat. si quid enim vel parsimonia
vel provisione vel mercatura , honestati tamen conscia, congesserint, in usum
pauperum atque egentium ministrari oportet aut id, quod ex eorundem ergasteriis
vel tabernis conquiri potuerit et colligi, collectum id religionis aestiment lucrum.
* constantius a. felici ep. * <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k.
ian. apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.1: Imperator Constantius
Verum etiam hominibus eorundem, qui operam in mercimoniis
habent, divi principis , id est nostri genitoris, statuta multimoda
observatione caverunt, ut idem clerici privilegiis pluribus redundarent. <a
357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian. apud acta constantio a. viiii
et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.2: Imperator Constantius
Itaque extraordinariorum a praedictis necessitas atque omnis
molestia conquiescat. <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian.
apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.3: Imperator Constantius
Ad parangariarum quoque praestationem non vocentur nec
eorundem facultates atque substantiae. <a 357 d. viii id. dec. mediolano.
lecta v k. ian. apud acta constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.2.4: Imperator Constantius
Omnibus clericis huiusmodi praerogativa succurrat, ut
coniugia clericorum ac liberi quoque et ministeria, id est mares pariter ac
feminae, eorumque etiam filii immunes semper ab huiusmodi muneribus
perseverent. <a 357 d. viii id. dec. mediolano. lecta v k. ian. apud acta
constantio a. viiii et iuliano c. ii conss.>
CJ.1.3.3: Imperator Constantius
De his clericis, qui praedia possident, sublimis auctoritas
tua non solum eos aliena iuga nequaquam statuet excusare, sed etiam pro his,
quae ab ipsis possidentur, eosdem ad pensitanda fiscalia perurgueri. universos
namque clericos possessores dumtaxat provinciales pensitationes fiscalium
translationesque faciendas recognoscere iubemus. * constantius a. ad taurum pp.
* <a 360 data epistula prid. k. iul. mediolano constantio a. x et iuliano c.
iii conss.>
CJ.1.3.4pr.: Imperator Constantius
Officiales rationales, si exhibitione cursus seu primipili
necessitate neglecta, interversa etiam ratione fiscali ad clericatus honorem
putaverint transeundum, ad priorem condicionem retrahantur. * constantius a. ad
taurum pp. * <a 361 d. iiii k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.4.1: Imperator Constantius
Si vero obnoxii ratiociniis vel necessitatibus non sint, sub
notione iudicum officiis consentientibus, si id probabilis vitae studium
postularit, transferantur nec cessionem metuant facultatum. <a 361 d. iiii
k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.4.2: Imperator Constantius
Quod si clandestinis artibus putaverint inrependum, duas
concedant liberis aut, si proles defuerit, propinquis e propria substantia portiones
tertiam sibimet retenturi: si vero propinquorum necessitudo defuerit, geminae
portiones officiis in quibus militant relinquantur, portione tertia tantummodo
retenta. <a 361 d. iiii k. sept. tauro et florentio conss.>
CJ.1.3.5: Imperator iovianus
Si quis non dicam rapere, sed attemptare tantum matrimonii
iungendi causa sacratissimas virgines ausus fuerit, capitali poena ferietur. *
iovianus a. secundo pp. * <a 364 d. xi k. mart. antiochiae ioviano a. et
varroniano conss.>
CJ.1.3.6: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Presbyteros diaconos subdiaconos atque exorcistas et
lectores, ostiarios etiam personalium munerum expertes esse praecipimus. *
valens grat. et valentin. aaa. ad cataphronium. * <a 377 d. iii non. mart.
gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.3.7: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nec honore nec legibus episcopus ad testimonium flagitatur.
item dixit: episcopum ad testimonium dicendum admitti non decet: nam et persona
oneratur et dignitas sacerdotis excepta confunditur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. pars act. hab. in s. consist.* <381 syagrii et eucherii vv.
clariss. conss. die iv k iul. constantinopoli.>
CJ.1.3.8pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Presbyteri citra iniuriam quaestionis testimonium dicant,
ita tamen, ut falsa non simulent. ceteri vero clerici, qui eorum gradum vel
ordinem sequuntur, si ad testimonium dicendum petiti fuerint, prout leges
praecipiunt, audiantur. * grat. valentin. et theodos. aaa. paulino praef.
augustali.* <a 385 d. viii k. aug. arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.3.8.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Salva tamen sit litigatoribus falsi actio, si forte
presbyteri, qui sub nomine superioris loci testimonium dicere citra aliquam
corporalem iniuriam sunt praecepti, hoc ipso, quod nihil metuant, vera
suppresserint. multo magis etenim poena sunt digni, quibus cum plurimum honoris
per nostram iussionem delatum est, occulto inveniuntur in crimine. <a 385 d.
viii k. aug. arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.3.9: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nulla nisi emensis sexaginta annis secundum praeceptum
apostoli ad diaconissarum consortium transferatur. * valentin. theodos. et
arcad. aaa. tatiano pp. * <a 390 d. xi k. iul. mediolano valentiniano a.
iiii et neoterio conss.>
CJ.1.3.10pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis in hoc genus sacrilegii proruperit, ut in ecclesias
catholicas inruens, sacerdotibus et ministris vel ipso cultu locoque importet
iniuriae, quod geritur , a provinciae rectoribus animadvertatur. * arcad. et
honor. aa. theodoro pp. * <a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et
eutychiano conss.>
CJ.1.3.10.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Atque ita provinciae moderator sacerdotum et catholicae
ecclesiae ministrorum, loci quoque ipsius et divini cultus iniuriam capitali in
convictos sive confessos reos sententia noverit vindicandum nec expectet, ut
episcopus iniuriae propriae ultionem deposcat, cui sanctitas ignoscendi gloriam
dereliquit: sitque cunctis laudabile factas atroces sacerdotibus aut ministris
iniurias veluti publicum crimen persequi ac de talibus reis ultionem mereri.
<a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.10.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Quod si multitudo violenta civilis apparitionis exsecutione
et adminiculo ordinum possessorumve non potuerit praesentari, quod se armis aut
locorum difficultate tueatur, praesides provinciarum etiam militari auxilio per
publicas litteras appetito competentem vindicatam tali excessui imponere non
morentur. <a 398 d. vi k. mai. mediolano honorio a. iiii et eutychiano
conss.>
CJ.1.3.11: Imperatores Arcadius, Honorius
Ecclesiis, quae in possessionibus, ut adsolet, diversorum,
vicis etiam vel quibuslibet locis sunt constitutae, clerici non ex alia
possessione vel vico, sed ex eo, ubi ecclesiam esse constiterit, ordinentur, ut
propriae capitationis onus ac sarcinam recognoscant: ita ut pro magnitudine vel
celebritate uniuscuiusque vici ecclesiis certus iudicio episcopi clericorum numerus
ordinetur. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 398 d. vi k. aug.
mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.12: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis curialis clericus fuerit ordinatus nec statim
conventione praemissa pristinae condicioni reddatur, is vigore et sollertia
iudicantium ad pristinam sortem velut manu mox iniecta revocetur. clericis enim
ulterius legem prodesse non patimur, quae cessione patrimonii subsecuta
decuriones clericos esse non vetabat. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. *
<a 398 d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.3.13: Imperatores Arcadius, Honorius
Si ecclesiae venerabilis privilegia cuiusquam fuerint vel
temeritate violata vel dissimulatione neglecta, commissum quinque librarum auri
condemnatione plectetur. * arcad. et honor. aa. sapidiano vic. africae. * <a
399 d. vii k. iul. brixiae theodoro cons.>
CJ.1.3.14: Imperatores Arcadius, Honorius
Quicumque residentibus sacerdotibus fuerit episcopali loco
et nomine detrusus, si aliquid vel contra custodiam vel contra quietem publicam
moliri fuerit deprehensus rursusque sacerdotium petere, a quo videtur expulsus,
procul ab ea urbe, quam conturbavit, centum milibus vitam agat. nec nostra
adeat secreta nec impetrare rescripta speret, sed etiam impetratis careat:
defensoribus etiam eorum indignationem subituris. * arcad. et honor. aa.
hadriano pp. * <a 400 d. prid. non. febr. ravenna stilichone et aureliano
conss.>
CJ.1.3.15: Imperatores Arcadius, Honorius
Conventicula illicita extra ecclesiam in privatis aedibus
celebrari prohibemus, proscriptionis domus periculo imminente, si dominus eius
in ea clericos nova ac tumultuosa conventicula extra ecclesiam celebrantes
susceperit. * arcad. et honor. aa. studio pu. * <a 404 d. iiii k. sept. constantinopoli
honorio a. vi et aristaeneto conss.>
CJ.1.3.16: Imperatores Honorius, Theodosius
Quisquis censibus fuerit adnotatus, invito agri domino ab
omni temperet clericatu, adeo ut etiam, si in eo vico, in quo noscitur
mansitare, clericus fuerit, sub hac lege religiosum adsumat sacerdotium, ut et
capitationis sarcinam per ipsum dominum agnoscere compellatur et ruralibus
obsequiis quo maluerit subrogato fungatur, ea scilicet immunitate indulta, quae
certae capitationis venerandis ecclesiis relaxatur: nullo contra hanc legem
valituro rescripto. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 409 d. prid.
k. mart. honorio a. viii et theodosio a. iii conss.>
CJ.1.3.17pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Placet nostrae clementiae, ut nihil commune clerici cum
publicis actibus vel ad curiam pertinentibus, cuius corpori non sunt adnexi,
habeant. * honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 416 d. iii k. oct.
constantinopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.3.17.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Praeterea eis, qui parabalanin vocantur, neque ad quodlibet
publicum spectaculum neque ad curiae locum neque ad iudicium accedendi
licentiam permittimus, nisi forte singuli ob causas proprias et necessitates
iudicem adierint aliquem lite pulsantes vel ab alio ipsi pulsati vel in communi
totius corporis causa syndico ordinato: sub ea definitione, ut, si quis eorum
haec violaverit et brevibus parabalanin eximatur et competenti supplicio
subiugetur nec umquam ad eandem sollicitudinem revertatur. <a 416 d. iii k.
oct. constantinopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.3.18pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Parabalanin, qui ad curanda debilium aegra corpora
deputantur, sescentos constitui praecipimus, ita ut pro arbitrio viri
reverentissimi antistitis alexandrinae urbis de his, qui ante fuerant et qui
pro consuetudine curandi gerunt experientiam, sescenti parabalanin ad huiusmodi
sollicitudinem eligantur, exceptis videlicet honoratis et curialibus. * honor.
et theodos. aa. monaxio pp. * <a 418 d. iii non. febr. constantinopoli
honorio xii et theodosio viii aa. conss.>
CJ.1.3.18.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis autem ex his naturali sorte fuerit absumptus, alter
in eius locum pro voluntate eiusdem sacerdotis exceptis honoratis et curialibus
subrogetur, ita ut hi sescenti viri reverentissimi sacerdotis praeceptis ac
dispositionibus obsecundent et sub eius cura consistant: reliquis, quae dudum
latae legis forma complectitur, super his parabalanin vel de spectaculis vel de
iudiciis ceterisque sicut iam statutum est custodiendis. <a 418 d. iii non.
febr. constantinopoli honorio xii et theodosio viii aa. conss.>
CJ.1.3.19pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Eum, qui probabilem saeculo disciplinam agit, decolorari
consortio sororiae appellationis non decet. quicumque igitur cuiuscumque gradus
sacerdotio fulciuntur vel clericatus honore censentur, extranearum sibi
mulierum interdicta consortia cognoscant: hac eis tantum facultate concessa, ut
matres filias atque germanas intra domorum suarum saepta contineant: in his
enim nihil scaevi criminis aestimari foedus naturale permittit. * honor. et
theodos. aa. palladio pp. * <a 420 d. viii id. mai. ravenna theodosio a.
viiii et constantio iii conss.>
CJ.1.3.19.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Illas etiam non relinqui castitatis hortatur adfectio, quae
ante sacerdotium maritorum legitimum meruere coniugium: neque enim clericis
incompetenter adiunctae sunt, quae dignos sacerdotio viros sui conversatione
fecerunt. <a 420 d. viii id. mai. ravenna theodosio a. viiii et constantio
iii conss.>
CJ.1.3.20pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si quis presbyter aut diaconus aut diaconissa aut
subdiaconus vel cuiuslibet alterius loci clericus aut monachus aut mulier, quae
solitariae vitae dedita est, nullo condito testamento decesserit nec ei
parentes utriusque sexus vel liberi vel si qui agnationis cognationisve iure
iunguntur vel uxor extiterit, bona, quae ad eum vel ad eam pertinuerint,
sacrosanctae ecclesiae vel monasterio, cui fuerat destinatus aut destinata, omnifariam
socientur. * theodos. et valentin. aa. ad taurum pp. * <a 434 d. xviii k.
ian. ariobindo et aspare conss.>
CJ.1.3.20.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Exceptis his facultatibus, quas forte censibus adscripti vel
iuri patronatus subiecti vel curiali condicioni obnoxii clerici vel monachi
cuiuscumque sexus relinquunt: nec enim iustum est bona seu peculia, quae aut
patrono legibus debentur aut domino possessionis, cui quis eorum fuerat
adscriptus, aut ad curias pro tenore dudum latae constitutionis sub certa forma
pertinere noscuntur, ab ecclesiis vel monasteriis detineri: actionibus
videlicet competenter sacrosanctis ecclesiis vel monasteriis reservatis, si
quis forte praedictis condicionibus obnoxius aut ex gestis negotiis aut ex
quibuslibet aliis ecclesiasticis actibus obligatus obierit. <a 434 d. xviii
k. ian. ariobindo et aspare conss.>
CJ.1.3.21: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ad similitudinem tam episcoporum orthodoxae fidei quam
presbyteri et diaconi ii, qui honorario titulo illustrem dignitatem consecuti
sunt, per substitutos periculo suarum facultatum curiae muneribus satisfacere
non vetentur. * theodos. et valentin. aa. thomae pp. * <a 442 d. v k. mart.
constantinopoli eudoxio et dioscoro conss.>
CJ.1.3.22pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si qua per calumniam postulatio super criminalibus causis
apud competentem iudicem deposita exhibitionis causa fuerit sacrosanctae
religionis antistitis, triginta pondo auri condemnatione publicis calculis
inferenda ut percellatur, praecipimus. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 445 d. iii id. febr. constantinopoli valentiniano a. vi et nomo
conss.>
CJ.1.3.22.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quin etiam omnia privilegia, quae sacrosanctis ecclesiis
confugarum aut clericorum, decanorum vel aliorum ecclesiasticorum causa legibus
sunt praestita, intacta atque illibata servari. <a 445 d. iii id. febr.
constantinopoli valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.3.22.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Praeterea iubemus, ut omnes clerici atque monachi, qui de
suis civitatibus ad hanc almam urbem ecclesiastici negotii vel religionis causa
proficiscuntur, litteris episcopi, cui unusquisque iter faciens obsequitur,
muniti adveniant: scituri quod, si citra hanc fiduciam accesserint, sibimet
imputabunt, quod non clerici vel monachi esse putabuntur. <a 445 d. iii id.
febr. constantinopoli valentiniano a. vi et nomo conss.>
CJ.1.3.23: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quoniam venerabilis recordationis flavianus huius almae
urbis episcopus cum venerabili synodo innumerabilium paene sacerdotum, qui
chalcedone convenerunt, tanto ac tali decoratus est testimonio, ut eutyches,
qui contra senserat, cum scelaeratis dictis suis ab omnibus uno ore damnaretur,
aboleatur quidem eutychetis damnosa memoria, flaviani autem laudabilis
recordatio reveletur. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 452 d.
constantinopoli pridie nonas iulias sporacio cons.>
CJ.1.3.24: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Id, quod pauperibus testamento vel codicillis relinquitur,
non ut incertis personis relictum evanescat, sed modis omnibus ratum firmumque
consistat. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 455 d. viii k. mai.
anthemio cons.>
CJ.1.3.25pr.: Imperator Marcianus
Cum clericis in iudicium vocatis pateat episcopalis
audientia, volentibus tamen actoribus, si actor disceptationem sanctissimi
archiepiscopi noluerit experiri, eminentissimae tuae sedis examen contra
catholicos sub viro reverentissimo archiepiscopo huius urbis clericos constitutos
vel contra reverentissimum oeconomum tam de ipsius quam de ecclesiasticis
negotiis sibimet noverit expetendum neque in ullo alio foro vel apud quemquam
alterum iudicem eosdem clericos litibus inretire et civilibus vel criminalibus
negotiis temptet innectere. * marcian. a. constantino pp. * <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.1: Imperator Marcianus
Memorati autem reverentissimi clerici orthodoxarum
ecclesiarum, quae sub viro religioso antistite huius inclitae urbis sunt, in
causa, in qua vel ipsi vel procuratores, quos pro se dederint, sententiarum
auctoritate pulsantur, exsecutoribus, per quos coeperint conveniri,
fideiussorem sacratissimae huius urbis ecclesiae oeconomum vel defensorem
praebeant, qui usque ad quinquaginta libras auri fideiussor existat. <a 456
? d........ >
CJ.1.3.25.1a: Imperator Marcianus
Ipse vero reverentissimus oeconomus almae huius urbis
ecclesiae lite pulsatus fideiussorem pro se non praebeat, utpote qui et aliorum
clericorum fideiussor futurus est, sed fidei suae committatur. <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.1b: Imperator Marcianus
Quod si lis diversorum ( excepto reverentissimo oeconomo)
clericorum, quae agitanda sit, memoratam summam videtur excedere, clericus lite
pulsatus det exsecutori pro residua quantitate cautionem suam: cui nullum tamen
insertum erit iusiurandum, quia ecclesiasticis regulis et canone a beatissimis
episcopis antiquitus instituto clerici iurare prohibentur. <a 456 ?
d........ >
CJ.1.3.25.2: Imperator Marcianus
Statuimus autem, ut exsecutoribus idem reverentissimus
oeconomus vel alii diversi clerici sub beatissimo archiepiscopo huius
splendidissimae civitatis sententiarum tuarum auctoritate commoniti solidos
duos tantummodo dent pro commonitione sua et pro institutione procuratoris, si
per eum voluerint litigare. <a 456 ? d........ >
CJ.1.3.25.3: Imperator Marcianus
Quod circa alios quoque diversos apparitores eminentiae tuae
in his, quae ex consuetudine praebentur officio, observari in causis
praedictorum clericorum iubemus, ut litis sumptus vel expensae a clericis
pauciores humanioresve praestentur. <a 456 ? d........ >
CJ.1.3.26: Imperator Leo
Decernimus, ut posthac neque monachi aut quicumque alius
cuiuslibet status aut fortunae in aedes publicas vel in quaecumque loca populi
voluptatibus fabricata venerabilem crucem et sanctorum martyrum reliquias
illicite inferre conentur vel occupare audeant ea, quae vel ad publicas causas
vel ad populi oblectamenta constructa sunt. cum enim religiosae aedes non
desunt, possunt ibi, consultis prius ut oportet religiosissimis episcopis,
reliquias martyrum non quorundam usurpatione, sed arbitrio reverentissimorum
antistitum collocare. ideo patientiam et modestiam suam, quam leges nostrae et
publica disciplina et ipsorum monachorum nomen ecit, studiose unusquisque tam
monachus quam cuiuslibet alterius professionis retineat et perpetuo observare
procuret. * leo a. viviano pp. * <a 459 d. xv k. oct. patricio cons.>
CJ.1.3.27: Imperator Leo
Quisquis emensis militiae suae stipendiis expletisque
officiis sive muneribus, quae cuicumque condicioni aut consuetudine vel lege
debebat, ad consortium se contulerit clericorum et inter ministros verae
orthodoxae fidei maluerit et elegerit numerari, nullius prorsus sententiae
acerbitate revocetur nec a dei templis quibus se consecravit inopportunis
intentionibus abstrahatur, sed isdem beatissimis ministeriis securus permaneat
et quietus, ad quae post longi laboris lassitudinem ob reliquiae vitae requiem
consilio meliore protractus est: his actionibus, si quae contra eum eiusque patrimonium
legitima intentione competunt, pro iuris ordine responsurus: exceptis
primipilaribus, quos praeceptis tui culminis et publicis utilitatibus in
perpetuum esse subiectos sacratissimae constitution is statuta sanxerunt. * leo
a. erythrio pp. * <a 466 d. prid. non. mart. constantinopoli leone a. iii
cons.>
CJ.1.3.28pr.: Imperator Leo
Nulli licere decernimus, si testamento heres sit institutus
seu ab intestato succedat seu fideicommissarius vel legatarius inveniatur,
dispositionem pii testatoris infringere vel improba mente violare, adserendo
incertum esse legatum vel fideicommissum, quod redemptioni relinquitur
captivorum, sed modis omnibus exactum pro voluntate testatoris piae rei negotio
proficere. * leo a. nicostrato pp. * <a 468 d. xv k. sept. constantinopoli
anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.1: Imperator Leo
Et si quidem testator significaverit, per quem desiderat
redemptionem fieri captivorum, is qui specialiter designatus est legati seu
fideicommissi habeat exigendi licentiam et pro sua conscientia votum adimpleat
testatoris. sin autem persona non designata testator absolute tantummodo summam
legati vel fideicommissi taxaverit, quae debeat memoratae causae proficere, vir
reverentissimus episcopus illius civitatis, ex qua testator oritur, habeat facultatem
exigendi, quod huius rei gratia fuerit derelictum, pium defuncti propositum
sine ulla cunctatione ut convenit impleturus. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.2: Imperator Leo
Cum autem vir religiosissimus episcopus huiusmodi pecunias
pio relictas arbitrio fuerit consecutus, statim gestis intervenientibus earum
quantitatem et tempus quo eas susceperit apud rectorem provinciae publicare
debebit. post unius vero anni spatium et numerum captivorum et data pro his
pretia eum manifestare praecipimus, ut per omnia impleantur tam piae
deficientium voluntates: ita tamen, ut religiosissimi antistites gratis et sine
ullo dispendio praedicta gesta conficiant, ne humanitatis obtentu relictae
pecuniae iudiciorum dispendiis erogentur. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.3: Imperator Leo
Quod si testato, qui huiusmodi legatum vel fideicommissum
non designata persona reliquit, barbarae sit nationis et de eius patria aliqua
emerserit ambiguitas, vir reverentissimus episcopus civitatis eius, in qua idem
testator defunctus est , itidem habeat legati seu fideicommissi petitionem
defuncti propositum modis omnibus impleturus. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.4: Imperator Leo
Quod si in vico vel in territorio testator mortem obierit,
illius civitatis vir reverentissimus episcopus exactionem habebit, sub qua
vicus vel territorium esse dignoscitur. <a 468 d. xv k. sept.
constantinopoli anthemio ii cons.>
CJ.1.3.28.5: Imperator Leo
Et ne pium defunctorum propositum improba fraudatorum
calliditate celetur, quidquid pro huiusmodi causa a testatore relictum fuerit,
universi, qui id quocumque modo cognoverint, vel in viri clarissimi rectoris
provinciae vel in urbis episcopi notitiam deferendi habeant liberam facultatem:
nec delatoris nomen suspicionemque formident, cum fides atque industria eorum
tam laude quam honestate non careat ac pariter pietate, cum veritatem in
publicas aures lucemque deduxerint. <a 468 d. xv k. sept. constantinopoli
anthemio ii cons.>
CJ.1.3.30pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Si quemquem vel in hac urbe regia vel in ceteris provinciis,
quae toto orbe diffusae sunt, ad episcopatus gradum provehi deo auctore
contigerit, puris hominum mentibus nuda electionis conscientia sincero omnium
iudicio proferatur. * leo et anthem. aa. armasio pp. * <a 469 d. viii id.
mart. constantinopoli zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.1: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo gradum sacerdotii pretii venalitate mercetur: qualiter
quisque mereatur, non quantum dare sufficiat aestimetur. <a 469 d. viii id.
mart. constantinopoli zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.2: Imperatores Leo, Anthemius
Profecto enim quis locus tutus et quae causa esse poterit
excusata, si veneranda dei templa pecuniis expugnantur? quem murum integritati
aut vallum fidei providebimus, si auri sacra fames penetralia veneranda
proserpit? quid denique cautum esse poterit aut securum, si sanctitas
incorrupta corrumpitur? <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et
marciano conss.>
CJ.1.3.30.3: Imperatores Leo, Anthemius
Cesset altaribus imminere profanus ardor avaritiae et a
sacris adytis repellatur piaculare flagitium. ita castus et humilis nostris
temporibus eligatur episcopus, ut, locorum quocumque pervenerit, omnia vitae
propriae integritate purificet. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli
zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.30.4: Imperatores Leo, Anthemius
Non pretio, sed precibus ordinetur antistes. tantum ab
ambitu debet esse sepositus, ut quaeratur cogendus, rogatus recedat, invitatus
effugiat. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et marciano
conss.>
CJ.1.3.30.5: Imperatores Leo, Anthemius
Sola illi suffragetur necessitas excusandi. profecto enim
indignus est sacerdotio, nisi fuerit ordinatus invitus, cum sane quisquis hanc
sanctam et venerandam antistitis sedem pecuniae interventu subiise aut si quis,
ut alterum ordinaret vel eligeret, aliquid accepisse detegitur, ad instar
publici criminis et laesae maiestatis accusatione proposita a gradu sacerdotii
retrahatur. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli zenone et marciano
conss.>
CJ.1.3.30.6: Imperatores Leo, Anthemius
Nec hoc solum deinceps honore privari, sed perpetuae quoque
infamiae damnari decernimus, ut eos, quos facinus par coinquinat et aequat,
utrosque similis poena comitetur. <a 469 d. viii id. mart. constantinopoli
zenone et marciano conss.>
CJ.1.3.31pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Orphanotrophos huius inclitae urbis nulla subtilitate iuris
obsistente eorum quidem qui pupilli sunt quasi tutores, adulescentium vero
quasi curatores sine ullo fideiussionis gravamine in emergentibus causis tam in
iudicio quam extra iudicium, ut opus exegerit, ad similitudinem tutoris et
curatoris personas et negotia eorum, si qua possint habere, defendere ac
vindicare iubemus: ita videlicet, ut praesentibus publicis personis, id est
tabulariis, aut intervenientibus gestis in hac quidem inclita urbe apud virum
perfectissimum magistrum census, in provinciis vero apud moderatores earum vel
defensores locorum res eorum eis tradantur, a quibus sunt custodiendae: ut, si
quas earundem rerum propter fenus forsitan vel aliam urguentem causam vel eo
quod servari non possunt alienare perspexerint, prius habita aestimatione
licebit eis alienationis inire contractum, ut pretia eorum quae exinde
colliguntur, ab isdem personis custodiantur. * leo et anthem. aa. dioscoro pp.
* <a 472 d. k. iun. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.3.31.1: Imperatores Leo, Anthemius
Huiusmodi autem pium atque religiosum officium pro tempore
orphanotrophos ita peragere convenit, ut minime ratiociniis tutelaribus seu
curationibus obnoxii sint. grave enim atque iniquum est callidis quorundam, si
ita contigerit, machinationibus eos vexari, qui propter timorem dei a
parentibus atque substantiis destitutos minores sustentare ac velut paterna
adfectione educare festinant. <a 472 d. k. iun. constantinopoli marciano
cons.>
CJ.1.3.32pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Omnes, qui ubicumque sunt vel posthac fuerint orthodoxae
fidei sacerdotes et clerici, cuiuscumque gradus sunt, monachi quoque in causis
civilibus ex nullius penitus maioris minorisve sententia iudicis ad extranea
iudicia pertrahantur aut provinciam vel locum aut regionem quam habitant exire
cogantur. nullus eorum ecclesias vel monasteria propria, quae religionis
intuitu habitant, relinquere miserabili necessitate iubeatur, sed apud suos
iudices ordinarios, hoc est provinciarum rectores, locis quibus degunt et
ecclesiarum ministeriis obsecundant, omnium contra se agentium suscipiant actiones,
ut his saltem horis atque temporibus, quibus religiosos viros a turbulenta
observatione praetorii vacare contigerit cumque eos ad tempus petitorum
intentio calumniosa laxaverit, ad sua se monasteria et venerabiles ecclesias
conferentes sapienti animo, precatione sollicita faciliusque de proximo
sacrosanctis altaribus obsecundent in suis laribus et domiciliis constituti. *
leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 472 datum constantinopoli pridie nonas
april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.1: Imperatores Leo, Anthemius
In hac autem regia urbe si quando cuiuscumque rei causa
episcopos vel presbyteros ceterosque clericos, qui sacrosanctis ecclesiis
obsequuntur, sive monachos ex aliis quibuscumque provinciis contigerit
reperiri, quos tamen in litem quisquam vocare voluerit, in nullo alio sit
licitum memoratos cuiquam pulsare iudicio, nisi in tuae sublimatis dumtaxat
examine, ubi eis et beatitudinis honor debitus reservetur et oratorum adfluens
in defensionibus copia large praestetur. <a 472 datum constantinopoli pridie
nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.2: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea cum in provinciis ex eius qui regit provinciam
fuerint sententia vel interlocutione conventi sive illi sacerdotes seu
cuiuscumque gradus clerici sive monachi habeantur, dummodo approbentur
orthodoxi, qui in propriis causis contractibusve pulsantur non alios quam
ecclesiae propriae defensores seu quos oeconomos appellant fideiussores
praebeant, ne, dum exsecutoris pertinax et avara protervitas extraneos
fideiussores flagitat, multiglex innoxiae paupertati infligatur incommodum.
<a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.3: Imperatores Leo, Anthemius
In hac autem regia urbe inventi ex quacumque provincia
venientes, cum in tuae amplitudinis iudicio, quod eis solum delegavimus, lite
pulsati fuerint, reverentissimi orthodoxae fidei sacerdotes certe oeconomi aut
ecclesiae defensores seu clerici in causis civilibus suis sive ecclesiasticis
nulla praebendi fideiussoris molestentur iniuria, sed aut vicariis
fideiussionibus contradantur, quas tamen stipulationum sollemnis cautela
vallaverit, aut cautionibus et professioni propriae ac facultatum suarum
obligationibus committantur. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas
april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.4: Imperatores Leo, Anthemius
Hoc nihilo minus observando, ut in causis ecclesiasticis
nullum alium conveniri fas sit nisi eum, quem dispensatorem pauperum, id est
oeconomum ecclesiae, episcopi tractatus elegerit ( hunc enim sine dubio a
sacerdote convenit ordinari) : quem tamen conventum defensoris ecclesiae fidei
committi praecipimus. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april.
marciano cons.>
CJ.1.3.32.5: Imperatores Leo, Anthemius
Exsecutoribus in minoribus quidem iudiciis omnibus in ipsa conventione
sacerdotum seu clericorum non amplius quam unum semissem aut sperantibus aut
etiam audentibus accipere. si vero apparitor tuae magnitudinis ex sententia
tuae sedis amplissimae in provincia degentes eos monuerit, iubemus non amplius
eum quam duos solidos sportularum nomine percipere. in hac vero urbe magnifica
idem apparitor tuae magnitudinis uno aureo sportularum gratia a provincialibus
clericis contentus sit, quantaelibet summae qui conventus fuerit exponatur
obnoxius. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano
cons.>
CJ.1.3.32.6: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea nullus exsecutor vexare contumeliis clericos
ullos, nullis impulsionibus molestare, nullis exprobrare conviciis aut
corporalibus iniuriis fatigare conetur: his, qui huiusmodi aliquid adgressi
fuerint, post amissionem cinguli et patrimonii ultima protinus animadversione
plectendis. <a 472 datum constantinopoli pridie nonas april. marciano
cons.>
CJ.1.3.32.7: Imperatores Leo, Anthemius
Privilegiis sane singulis quibuscumque sacrosanctis
ecclesiis orthodoxae fidei, xenodochiis sive ptochiis tam generaliter quam
specialiter attributis perpetuo reservandis, nullis eas earumque sacerdotes aut
clericos cuiuslibet gradus aut monachos vel ptochos aut xenodochos orthodoxae fidei
deputatos extraordinariis muneribus praecipimus praegravari. eas enim sarcinas
oneris, quas plerisque personis diversa ratione remittimus, imponi beatissimis
viris nostro saeculo inconveniens esse iudicamus. <a 472 datum
constantinopoli pridie nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.32.8: Imperatores Leo, Anthemius
Praeterea ne cui temeritas sua lucrativa concedatur et ut
impudens calumniantium refrenetur audacia, iubemus, quotiens ii, qui sacerdotes
seu clericos seu monachos ceterosque superius designatos vel in tuae
magnitudinis examine vel in provinciali iudicio proposita actione convenerint,
si causa cognita convicti fuerint sine iusta eos et legitima petitione
pulsasse, omnes eis legitimas expensas sumptusque, quos ab exordio coeptae
controversiae ipsorum vitio tolerasse eos constiterit, redhibere cogantur, ut
hac saltem censurae iustissimae formidine revocati improbis adsidue
conflictationibus occupati adquiescant se iam sopitis clamoribus iurgiorum
magistra deinceps necessitate retinere. <a 472 datum constan tinopoli pridie
nonas april. marciano cons.>
CJ.1.3.33: Imperatores Leo, Anthemius
Sacrosanctae orthodoxae fidei episcopi atque presbyteri,
diaconi quoque, qui semel probatis moribus integritate castissima ad hunc
gradum meruerint pervenire, ea, quaecumque in eodem clericatus gradu locoque
viventes adquirere et habere potuerint, etiamsi in patris avique aut proavi
potestate constituti sunt et adhuc superstites habentur, tamquam bona propria
vindicent: de his, si quando eis libitum fuerit, testandi vel donandi vel
quolibet alio titulo alienandi libera facultate concessa, ut ea bona quoquo
tempore numquam fratribus vel sororibus aut ex his genitis conferantur, sed ad
eorum filios posteros et quoscumque extraneos heredes perveniant nec a patribus
avis aut proavis, sed ab ipsorum liberis tamquam praecipua vindicentur, certe
his procedant, quibus ipsi id peculium vel inter vivos alienatione habita vel
mortis tempore ultima et vere cognita voluntate concesserint. * leo et anthem.
aa. erythrio pp. * <a 472 d. prid. non. april. marciano cons.>
CJ.1.3.34pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Omnia privilegia, quae a retro principibus aut a nostra
serenitate vel iudiciariis dispositionibus aut liberalitatibus pro singulis
quibuscumque temporibus vel consuetudine sive circa ius metatorum sive in aliis
quibuslibet rebus praestita sunt orphanotrophio sive asceteriis vel ecclesiis
aut ptochiis seu xenodochiis aut monasteriis atque ceteris hominibus etiam ac
rebus iuris eorum ad curam niconis viri religiosissimi presbyteri et
orphanotrophi vel ad eos, qui post eum loco eius successerint, pertinentibus ad
similitudinem zotici beatissimae memoriae, qui prius huiusmodi pietatis
officium invenisse dicitur, per hanc pragmaticam sanctionem firma illibataque
in perpetuum custodiri decernimus. valde etenim hoc videtur esse necessarium,
cum exinde sustentatio vel educatio orphanis atque egenis et usibus
ecclesiasticis vel ptochiis vel asceteriis comparetur. * leo et anthem. aa.
dioscoro pp. * <a 472 d. x k. ian. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.3.34.1: Imperatores Leo, Anthemius
Domus etiam aliasque res superius nominatas ad curam
memorati viri pertinentes vel postmodum quolibet modo ad eius sollicitudinem
vel qui post eum ad eiusdem orphanotrophii curam vocati fuerint perventuras ad
instar maioris venerabilis ecclesiae huius inclitae urbis omnibus privilegiis,
quae eadem sancta ecclesia vel nunc adipiscitur vel postea merebitur, perpetuo
potiri pietatis intuitu decernimus. <a 472 d. x k. ian. constantinopoli
marciano cons.>
CJ.1.3.36pr.: Imperator Zeno
Iubemus adscripticiorum creationes secundum veterem
constitutionem, nisi dominorum possessionum, unde oriundi sunt, evidens
concurrerit consensus, nullius penitus esse momenti, sed isdem fundorum
dominis, qui faciendae creationi non sicut dictum est evidenter consenserint,
ius proprium ad similitudinem ceterorum colonorum in suos adscripticios
exercendi, tamquam si nulla creatio intercessisset, tribui facultatem. idemque
hoc super illis quoque agricolis decernimus observari, qui cum essent
adscripticiae nexibus condicionis conscripti, solitariam vitam videlicet
appetentes quibuslibet sese monasteriis contra voluntatem dominorum fundorum
duxerint offerendos. * zeno a. sebastiano pp. * <a 484 d. v k. april.
constantinopoli theodorico cons.>
CJ.1.3.36.1: Imperator Zeno
Servos sane sociari clericorum consortiis volentibus quoque
et consentientibus dominis modis omnibus prohibemus, cum liceat eorum dominis,
data servis prius libertate licitum eis ad suscipiendos honores clericorum iter,
si hoc voluerint, aperire. <a 484 d. v k. april. constantinopoli theodorico
cons.>
CJ.1.3.36.2: Imperator Zeno
Omnes praeterea virorum clarissimorum provincias moderantium
sententiis absque ulla privilegii differentia ( qui tamen praesidali iurisdictioni
subiecti sunt, sive episcopi vel quilibet clerici aut monachi aut cuiuslibet
sint condicionis) pariter respondere decernimus: nulla in posterum viris
clarissimis provinciarum rectoribus ad loca, in quibus incusatae personae
consistunt, perveniendi necessitate penitus imponenda, cum non solum legibus,
verum etiam naturali quoque iuri conveniat, quos res exegerit, iudicialibus ad
iudicium vocari sententiis, non ipsos iudices, quod dici etiam iniustum est, ad
subiectos deduci, sed per datos ab his iudices causae examinationem in locis
ubi incusati degunt procedere. <a 4 84 d. v k. april. constantinopoli
theodorico cons.>
CJ.1.3.37: Imperator Zeno
Servis, si dominorum fuerint voluntate muniti, solitariam
vitam participandi licentia non denegetur, dum tamen eorum domini non ignorent,
quod, si servis suis ad monasteriorum cultum migrandi tribuerint facultatem,
eorundem servorum dominio, donec idem servi in eodem monachorum habitu
duraverint, spoliandos: alioquin si relicta forte vita solitaria ad aliam se condicionem
transtulerint, certum est eos ad servitutis iugum, quam monachicae professionis
cultu evaserant, reversuros. * zeno a. sebastiano pp. * <a 484 d. id. april.
theodorico cons.>
CJ.1.3.40: Imperator Justinus
Repetita promulgatione non solum iudices quorumlibet
tribunalium, verum etiam defensores ecclesiarum huius almae urbis, quos
turpissimum insinuandi ultimas deficientium voluntates genus irrepserat,
praemonendos censemus, ne rem attingant, quae nemini prorsus omnium secundum
constitutionum praecepta quam census magistro competit. absurdum etenim
clericis est, immo etiam opprobrium, si peritos se velint disceptationum esse
forensium: feriendis temeratoribus huius sanctionis poena quinquaginta librarum
auri. * iustinus a. archelao pp. * <a 524 d. xiii k. dec. constantinopoli
iustino a. ii et opilione conss.>
CJ.1.3.48pr.: Imperator Justinianus
Si quis ad declinandam legem falcidiam, cum desiderat totam
suam substantiam pro redemptione captivorum relinquere, eos ipsos captivos
scripserit heredes, ne videatur quasi incertis personis heredibus institutis
iudicium suum oppugnandum reliquisse, sancimus huius talem institutionem
pietatis intuitu valere et non esse respuendam. * iust. a. iohanni pp. * <a
531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.1: Imperator Justinianus
Sed et si pauperes quidam scripserit heredes et non
inveniatur certum ptochium vel certae ecclesiae pauperes, de quibus testator
cogitaverit, sed hic incerto vocabulo pauperes fuerint heredes instituti,
simili modo et huiusmodi institutionem valere decernimus. <a 531 d. x k.
sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.2: Imperator Justinianus
Et si quidem captivos scripserit heredes, civitatis, in qua
testator larem fovere ac degere noscitur, episcopus et oeconomus hereditatem
suscipiant et omnimodo in redemptione captivorum procedat hereditas sive per
annuos reditus sive per venditionem mobilium seu se moventium rerum: nullo
penitus ex hoc lucro vel oeconomo vel episcopo vel sacrosanctae ecclesiae
relinquendo. si enim propter hoc a speciali herede recessum est, ut non
falcidiae ratio inducatur, quomodo ferendum est hoc, quod in sacro venit, per
falcidiam vel aliam occasionem minui? <a 531 d. x k. sept. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.3: Imperator Justinianus
Ubi autem indiscrete pauperes scripti sunt heredes, ibi
xenonem eius civitatis omnimodo hereditatem nancisci et per xenodochum in
aegrotantes fieri patrimonii distributionem, secundum quod in captivis
constituimus: vel per redituum annalium erogationem vel per venditionem rerum
mobilium vel se moventium, ut ex his res immobiles comparentur et annuus victus
aegrotantibus accedat. quis enim pauperior est hominibus, qui et inopia tenti
sunt et in xenonem repositi et suis corporibus laborantes necessarium victum
sibi non possunt adferre? <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.4: Imperator Justinianus
Licentia omnimodo danda et in priore et in secunda specie et
actionem movere et debita exigere, ut in captivos vel in aegrotantes
consumantur. si enim heredum eis et ius et nomen dedimus, sine falcidiae tamen
legis emolumento, necesse est eos et debita exigere et creditoribus respondere.
<a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.5: Imperator Justinianus
Sin autem ampliores in civitate xenones vel ptochia sint, ne
incerta videatur pecuniarum datio, tunc ei xenoni vel ptochio, qui pauperior
esse dignoscitur, easdem res vel pecunias adsignari: hoc videlicet discutiendo
a viro reverentissimo locorum antistite et sub eo constitutis clericis. <a
531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.1.3.48.6: Imperator Justinianus
Sin autem nullus xenon in civitate inveniatur, tunc secundum
de captivis sanctionem pro tempore oeconomus sacrosanctae ecclesiae vel
episcopus hereditatem accipiat et sine falcidiae ratione pauperibus, qui in
civitate sunt vel penitus mendicantes vel alia sustentatione egentes, eaedem
pecuniae distribuantur. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.7: Imperator Justinianus
Haec tamen omnia locum habere sancimus, quando non certi
xenonis vel certi ptochii vel certae ecclesiae nominatio a testatore subsecuta
est, sed incertus est eius sensus. sin autem in personam certam vel in certam
venerabilem domum respexit, ei tantummodo hereditatem vel legatum competere
sancimus, nulla falcidia nec in hac parte intercedente. <a 531 d. x k. sept.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.48.8: Imperator Justinianus
In omnibus autem hiusmodi casibus caelestes iracundias
sacrosanctarum rerum administratores expectent, si qualecumque lucrum ex
huiusmodi gubernationibus sibi adquisierint vel si hoc committi ab alio
senserint et non gravissima poena et interminatione quod perperam factum est
studeant corrigere. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.49pr.: Imperator Justinianus
Cum lege leoniana viris reverentissimis episcopis et
presbyteris et diaconis peculium habere quasi castrense concessum est, eo
addito, ut in ipso testari possint, dubitabatur, si huiusmodi testamenta debent
de inofficiosi querella expugnari, cum de omnibus personis, quae huiusmodi
peculia meruerunt, eadem fuerat quaestio exorta. * iust. a. iohanni pp. * <a
531 d. k. sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae.>
CJ.1.3.49.1: Imperator Justinianus
Sancimus itaque viris reverentissimis episcopis et
presbyteris et diaconis, qui tale peculium ( id est quasi castrense) possident,
super his tantummodo rebus, quae quasi castrensis peculii sunt, non solum
ultima condere secundum leges tamen elogia licere, quod ex leoniana
constitutione descendit, sed etiam eorum ultimas voluntates, super his
tantummodo habitas, de inofficiosi querellae minime subiacere. <a 531 d. k.
sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae.>
CJ.1.3.50pr.: Imperator Justinianus
Si quis in conscribendo instrumento sese confessus fuerit
non usurum fori praescriptione propter sacerdotii praerogativam, sancimus non
licere ei adversus sua pacta venire et contrahentes decipere, cum regula est
iuris antiqui omnes licentiam habere his quae pro se introducta sunt
renuntiare. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept. constantinopoli post
cons. lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.1.3.50.1: Imperator Justinianus
Quam generalem legem in omnibus casibus obtinere sancimus,
qui necdum per iudicialem sententiam vel amicalem conventionem sopiti sunt.
<a 531 d. k. sept. constantinopoli post cons. lampadii et orestae vv.
cc.>
CJ.1.3.51pr.: Imperator Justinianus
Generaliter sancimus omnes viros reverentissimos episcopos
nec non presbyteros seu diaconos et subdiaconos et praecipue monachos, licet
non sint clerici, immunitatem ipso iure omnes habere tutelae sive
testamentariae sive legitimae sive dativae: et non solum tutelae esse eos
expertes, sed etiam curae, non solum pupillorum et adultorum, sed et furiosi et
muti et surdi et aliarum personarum, quibus tutores vel curatores a veteribus
legibus dantur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. post cons.
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.51.1: Imperator Justinianus
Eos tamen clericos et monachos huiusmodi habere beneficium
sancimus, qui ad sacrosanctas ecclesias vel monasteria permanent, non
devagantes neque circa divina ministeria desides, cum propter hoc ipsum
beneficium eis indulgemus, ut aliis omnibus derelictis dei omnipotentis inhaereant
ministeriis. <a 531 d. k. nov. post cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.51.2: Imperator Justinianus
Et hoc non solum in vetere roma vel in hac regia civitate,
sed in omni terra, ubicumque christianorum nomen colitur, obtinere sancimus.
<a 531 d. k. nov. post cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.3.53pr.: Imperator Justinianus
Raptores virginum vel viduarum vel diaconissarum, quae deo
fuerint dedicatae, pessima criminum peccantes capitis supplicio plectendos
fuisse decernimus, quod non solum ad iniuriam hominum, sed ad ipsius
omnipotentis dei inreverentiam committitur. * iust. a. hermogeni mag. off. *
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.1: Imperator Justinianus
Qui itaque huiusmodi crimen commiserint et qui eis auxilium
tempore invasionis praebuerint, ubi inventi fuerint in ipsa rapina et adhuc
flagrante crimine comprehensi a parentibus sanctimonialium virginum vel
viduarum vel diaconissarum aut earum consanguineis vel tutoribus seu curatoribus,
convicti interficiantur. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.2: Imperator Justinianus
Sin autem post commissum tam detestabile crimen aut
potentatu raptor se defendere aut fuga evadere potuerit, in hac quidem regia
urbe tam viri excelsi praefecti praetorio quam vir gloriosissimus praefectus
urbis, in provinciis autem tam viri eminentissimi praefecti praetorio per
illyricum quam magistri militum per diversas nostri orbis regiones nec non viri
spectabiles praefectus aegypti et vicarii et proconsules et nihilo minus viri
spectabiles duces et viri clarissimi rectores provinciarum nec non alii
cuiuslibet ordines iudices, qui in locis inventi fuerint, simile studium cum
magna sollicitudine adhibeant, ut eos possint comprehendere et comprehensos in
tali crimine post legitimas et iuri cognitas probationes sine fori
praescriptione durissimis poenis adficiant et mortis condemnent supplicio.
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.3: Imperator Justinianus
Bona autem eorum, si hoc commissum fuerit vel in
sanctimonialem virginem, quae in asceterio vel monasterio degit, sive eadem
virgo diaconissa constituta sit sive non, eidem monasterio vel asceterio, ubi
consecrata est, addicentur, ut ex his rebus et ipsa solacium habeat, dum vivit,
sufficiens et res omnes sacrosanctum asceterium seu monasterium pleno habeat
dominio. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
cons.>
CJ.1.3.53.4: Imperator Justinianus
Sin autem diaconissa cuiuscumque ecclesiae sit, in nullo
autem monasterio vel asceterio constituta est, sed per se degit, raptoris eius
substantia ecclesiae, cuius diaconissa est, adsignetur, ut ex his facultatibus
ipsa quidem usum fructum, dum superest, ab eadem ecclesia consequatur, ecclesia
vero omnem proprietatem et plenam possessionem earundem rerum nostro habeat
beneficio: nemine vel iudice vel alia quacumque persona hoc audente contemnere.
<a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.1.3.53.5: Imperator Justinianus
Poenas autem, quas praediximus, id est mortis et bonorum
amissionis, constituimus non tantum adversus raptores, sed etiam contra eos,
qui hos comitati in ipsa invasione et rapina fuerint. ceteros autem omnes, qui
conscii et ministri huiusmodi criminis reperti et convicti fuerint vel eos
susceperint vel quamcumque opem eis intulerint, sive masculi sive feminae sunt,
cuiuscumque condicionis vel gradus vel dignitatis, poenae tantummodo capitali
subicimus, ut huic poenae omnes subiaceant, sive volentibus sive nolentibus
sanctimonialibus virginibus seu aliis supra dictis mulieribus tale facinus
fuerit perpetratum. <a 533 d. xv k. dec. constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iii cons.>
CJ.1.3.54pr.: Imperator Justinianus
Deo nobis auxilium praebente omnia, quae pro honore sanctae
catholicae ecclesiae ad dei placitum fieri properamus, legibus constituere et
operibus adimplere desideramus. * iust. a. iohanni pp. * <a >
CJ.1.3.54.1: Imperator Justinianus
Et iam quidem multa cum eius auxilio statuimus, quae
ecclesiasticae doctrinae statui conveniunt, in praesenti autem hoc pia
deliberatione duximus corrigendum, quod hactenus contra dei timorem fiebat.
<a >
CJ.1.3.54.2: Imperator Justinianus
Cognitum etenim nobis est, quod, si quis sponsus vel sponsa
post datas aut acceptas arras voluisset se divino deputare servitio et a
saeculari conversatione recedere ac sanctimonialem vitam vivere atque in dei
timore permanere, compellebatur vir quidem ea quae arrarum nomine dederat
amittere, sponsa vero duplum id quod acceperat reddere. quod nostrae
mansuetudini satis religioni esse contrarium visum est. <a >
CJ.1.3.54.3: Imperator Justinianus
Unde per praesentem legem in perpetuum valituram iubemus,
ut, si quis sponsus vel sponsa desideraverit saeculi istius vitam contemnens in
sanctimonialium conversatione vivere, sponsus quidem omnia, quae arrarum nomine
futuri causa coniugii dedisset, sine ulla imminutione recipiat, sponsa autem
non duplum, sicut hactenus, sed hoc tantum sponso restituat, quod arrarum
acceperat nomine, et nihil amplius reddere compellatur, nisi quod probata
fuerit accepisse. <a >
CJ.1.3.54.4: Imperator Justinianus
Nam et maritis et uxoribus qui saeculo renuntiant iam
anteriore lege a nobis provisum est, ut, sive maritus sive uxor religionis
causa a coniugio recesserit et solitariam vitam elegerit, unusquisque eorum res
suas recipiat, quas vel pro dote vel ante nuptias donatione praestiterat, et
hoc tantummodo lucri nomine consequatur ab eo qui solitariam vitam elegerit,
quod debuit legitime vel ex pacto per casum mortis exigere. <a >
CJ.1.3.54.5: Imperator Justinianus
Hoc etiam cognitum nobis correctione nostra dignum esse
iudicamus, ut, si quis in parentium potestate constitutus vel constituta vel
forsitan huiusmodi iure absolutus vel absoluta elegerit se vel monasterio vel
clero sociare et reliquum vitae suae tempus sanctimonialiter degere voluerit,
non liceat parentibus vel easdem personas quocumque modo abstrahere vel propter
hanc tantummodo causam quasi ingratum a sua hereditate vel successione
repellere, sed necesse sit eis omnimodo, cum ultimam voluntatem suam sive per
scripturam sive alio legitimo modo conficiant, quartam quidem portionem
secundum leges nostras eis relinquere; sin autem amplius voluerit largiri, hoc eius
voluntati concedimus. <a >
CJ.1.3.54.6: Imperator Justinianus
Sin vero ultimam voluntatem parentes neque testamento neque
alio ultimo elogio declarasse monstrati fuerint, omnem parentium substantiam
heredes, quibus ab intestato competit, secundum leges nostras sibi defendant:
nullo eis impedimento ex sanctimoniali conversatione generando, sive soli sive
cum aliis ad successionem vocantur. <a >
CJ.1.3.54.7: Imperator Justinianus
Huius perpetuae nostrae legis beneficia eos volumus
obtinere, qui in monasterio vel clericatu perseveraverint. nam si qui eorum, de
quibus praesentem legem posuimus, sanctimonialem vitam elegerint, ad saecularem
autem conservationem remeaverint, iubemus omnes eorum res ad iura eius
ecclesiae vel monasterii a quo recesserint pertinere. <a >
CJ.1.3.54.8: Imperator Justinianus
His ita dispositis repetita lege iubemus, ut nullus iudaeus
vel paganus vel haereticus servos christianos habeat. quod si inventi in tali
reatu fuerint, sancimus servos modis omnibus liberos esse secundum anteriorem
nostrarum legum tenorem. <a >
CJ.1.3.54.9: Imperator Justinianus
In praesenti autem hoc amplius decernimus, ut, si suis de
praedictis iudaeis vel paganis vel haereticis habuerit servos nondum catholicae
fidei sanctissimis mysteriis imbutos, et praedicti servi desideraverint ad
orthodoxam fidem venire, postquam catholicae ecclesiae sociati fuerint, in
libertatem modis omnibus ex praesenti lege eripiantur: et eos tam iudices
provinciarum quam sacrosanctae ecclesiae defensores nec non beatissimi episcopi
defendant, nihil pro eorum pretio penitus accipientibus dominis. <a >
CJ.1.3.54.10: Imperator Justinianus
Quod si forte posthac etiam ipsi domini eorum ad orthodoxam
fidem conversi fuerint, non liceat eis ad servitutem reducere illos, qui eos ad
fidem orthodoxam praecesserunt: sed si quis talia usurpaverit, poenis
gravissimis subiacebit. <a >
CJ.1.3.54.11: Imperator Justinianus
Haec igitur omnia, quae pietatis intuitu nostra sanxit
aeternitas, omnes iudices et religiosissimi antistites sive africanae
dioeceseos, in qua maxime huiusmodi vitia frequentari cognovimus, sive aliarum
provinciarum naviter et studiosissime observare procurent. nam contemptores non
solum pecuniaria multa, sed et capitis supplicio ferientur. <a >
CJ.1.4.0. De episcopali audientia et de diversis capitulis,
quae ad ius curamque et reverentiam pontificalem pertinent.
CJ.1.4.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Negotiatores, si qui ad domum nostram pertinent, ne commodum
mercandi videantur excedere, christianos, quibus verus cultus est, adiuvare
pauperes et positos in necessitate provideant. * valentin. et valens aa. ad
iulianum com. orientis. * <a 364 d. xv k. mai. constantinopoli divo ioviano
et varroniano conss.>
CJ.1.4.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Si clericus ante definitivam sententiam frustratoriae
dilationis causa ad appellationis auxilium convolaverit, multam quinquaginta
librarum argenti, quam contra huiusmodi appellatores sanctio generalis imponit,
cogatur expendere. hoc autem non fisco nostro volumus accedere, sed pauperibus
fideliter erogari. * valentin. et valens aa. ad claudium pu. * <a 369 d.
viii id. iul. valentiniano np. et victore conss.>
CJ.1.4.3pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Nemo deinceps tardiores fortassis adfatus nostrae
perennitatis expectet: exsequantur iudices, quod indulgere consuevimus. ubi
primum dies paschalis extiterit, nullum teneat carcer inclusum, omnium vincula
solvantur. * grat. valentin. theodos. et arcad. aaaa. neoterio pp. * <a 385
d.V k. mart. mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Sed ab his secernimus eos, quibus contaminari potius gaudia
laetitiamque communem, si dimittantur, animadvertimus. <a 385 d.V k. mart.
mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Quis enim sacrilego diebus sanctis indulgeat? quis adultero
vel stupri vel incesti reo tempore castitatis ignoscat? quis non raptorem
virginis in summa quiete et gaudio communi persequatur instantius? <a 385
d.V k. mart. mediolano arcadio a. et bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
Nullam accipiat requiem vinculorum, qui quiescere sepultos
quadam sceleris immanitate non sinit: patiatur tormenta veneficus, maleficus,
adulterator violatorque monetae: homicida et parricida quod fecit semper
expectet: reus etiam maiestatis de domino, adversus quem talia molitus est,
veniam sperare non debet. <a 385 d.V k. mart. mediolano arcadio a. et
bautone vc. conss.>
CJ.1.4.3.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius, Arcadius
His ergo tali quoque sub absolutione damnatis indultum
nostrae serenitatis eo praecepti fine concludimus, ut remissionem veniae
crimina nisi semel commissa non habeant, ne in eos liberalitatis augustae
referatur humanitas, qui impunitatem veteris admissi non emendationi potius
quam consuetudini deputarunt. <a 385 d.V k. mart. mediolano arcadio a. et
bautone vc. conss.>
CJ.1.4.4: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Mimae et quae lidibrio corporis sui quaestum faciunt publice
habitu earum virginum, quae deo dicatae sunt, non utantur. * theodos. arcad. et
honor. aaa. rufino pp. * <a 394 d. iii k. iul. heracleae arcadio a. iii et
honorio a. ii conss.>
CJ.1.4.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Archigerontes et dioecetae ergasiotanorum non nisi
christiani dirigantur. quod officium tuum sollicite observet excubiis. * arcad.
et honor. aa. gennadio praef. augustali. * <a 396 d. non. febr.
constantinopoli pp. alexandriae eutycheo arcadio iiii et honorio iii aa.
conss.>
CJ.1.4.6pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Addictos supplicio et pro criminum immanitate damnatos nulli
clericorum vel monachorum, eorum etiam, quos synoditas vocant, per vim atque
usurpationem vindicare liceat ac tenere, sed reos ad locum poenae sub
prosecutione pergentes nullus teneat aut defendat. * arcad. et honor. aa.
rufino pp. * <a 398 d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano
conss.>
CJ.1.4.6.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Sed sciat se cognitor triginta librarum auri multa, primates
officii capitali esse sententia feriendos, nisi usurpatio ista aut protinus
vindicetur aut, si tanta clericorum aut monachorum audacia est, ut bellum
potius quam iudicium futurum esse existimetur, ad clementiam nostram commissa
referantur, ut nostro arbitrio mox severior ultio procedat. <a 398 d. vi k.
aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.6.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad episcoporum sane culpam ut cetera redundabit, si quid
forte in ea parte regionis, in qua ipsi populos christianae religionis
doctrinae insinuatione moderantur, ex his, quae fieri hac lege prohibuimus a
monachis perpetratum esse cognoverint nec vindicaverint. <a 398 d. vi k. aug.
mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.6.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Quibus in causa criminali humanitatis consideratione, si
tempora suffragantur, interponendae provocationis copiam non negamus. <a 398
d. vi k. aug. mnizo honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.7: Imperatores Arcadius, Honorius
Si qui ex consensu apud sacrae legis antistitem litigare
voluerint, non vetabuntur, sed experientur illius ( in civili dumtaxat negotio)
arbitri more residentis sponte iudicium. quod his obesse non poterit nec
debebit, quos ad praedicti cognitoris examen conventos potius afuisse quam
sponte venisse constiterit. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 398
d. vi k. aug. mediolani honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.4.8: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Episcopale iudicium sit ratum omnibus, qui se audiri a
sacerdotibus elegerint, eamque illorum iudicationi adhibendam esse reverentiam,
quam vestris referre necesse est potestatibus, a quibus non licet provocare.
per iudicium quoque officia, ne sit cassa episcopalis cognitio, definitioni
exsecutio tribuatur. * arcad. honor. et theodos. aaa. theodoro pp. * <a 408
d. id. dec. basso et philippo conss.>
CJ.1.4.9pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudices dominicis diebus productos reos e custodia carcerali
videant interrogent , ne his humanitas clausis per corruptos carcerum custodes
negetur: victualem substantiam non habentibus faciant ministrare libellis
duobus aut tribus diurnis vel quot existimaverint commentarienses decretis,
quorum sumptibus proficiant alimoniae pauperum: quos ad lavacrum sub fida
custodia duci oportet. * honor. et theodos. aa. caeciliano pp. * <a 409 d.
viii k. febr. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.9.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Multa iudicibus viginti librarum auri et officiis eorum
eiusdem ponderis constituta, ordinibus quoque trium librarum auri multa
proposita, si saluberrima statuta contempserint. nec deerit antistitum
christianae religionis cura laudabilis, quae ad observationem constituti
iudicis hanc ingerat monitionem. <a 409 d. viii k. febr. ravennae honorio
viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.10pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Mathematicos, si non parati sint codicibus erroris proprii
sub oculis episcoporum incendio concrematis catholicae religionis cultui fidem
tradere numquam ad errorem praeteritum redituri, non solum urbe roma, sed etiam
omnibus civitatibus pelli decernimus. * honor. et theodos. aa. caeciliano pp. *
<a 409 d. k. febr. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.10.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Qui si hoc non fecerint et contra clementiae nostrae salubre
constitutum in civitatibus fuerint comprehensi vel secreta erroris sui et
professionis insinuaverint, deportationis poenam excipiant. <a 409 d. k.
febr. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Christianos proximorum locorum volumus sollicitudinem
gerere, ut romanos captivos qui reversi fuerint nemo teneat, nemo iniuriis aut
damnis adficiat. * honor. et theodos. aa. theodoro pp. * <a 409 d. iii id.
dec. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.4.12: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si lenones patres vel domini suis filiabus vel ancillis
peccandi necessitatem imposuerint, liceat filiabus vel ancillis episcoporum
implorato suffragio omni miseriarum necessitate absolvi. * theodos. et
valentin. aa. florentio pp. * <a 428 d. xi k. mai. felice et tauro
conss.>
CJ.1.4.13pr.: Imperator Marcianus
Decernimus, ut, quicumque catholicarum ecclesiarum, quae sub
viro religiosissimo archiepiscopo huius almae urbis sunt, reverentissimum
oeconomum sive de ecclesiasticis sive de propriis et ad ipsum solum
pertinentibus causis vel quemcumque alterum earundem ecclesiarum clericum
aliqua voluerit lite pulsare, apud memoratum beatissimum archiepiscopum causam
dicat in negotiis audiendis fidem ac sinceritatem geminam praebiturum et
sacerdotis et iudicis. * marcian. a. constantino pp. * <a 456 d. viii ... april.
varane et iohanne conss.>
CJ.1.4.13.1: Imperator Marcianus
Volentibus tamen actoribus pateat episcopale iudicium. ac
nullus, qui huiuscemodi intendit in sacrosanctas ecclesias vel praedictos
clericos actionem, ad religiosissimum antistitem cognitorem ducatur invitus.
<a 456 d. viii ... april. varane et iohanne conss.>
CJ.1.4.15: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo vel in foro magnitudinis tuae vel in provinciali
iudicio vel apud quemquam iudicem accedat ad togatorum consortium, nisi
sacrosanctis catholicae religionis fuerit imbutus mysteriis. sin autem aliquid
quoquo modo vel quadam machinatione factum vel attemptatum fuerit, officium
quidem sublimitatis tuae centum librarum auri iacturam pro condemnatione
sustineat, idem vero, quicumque ausus fuerit contra providum nostrae
serenitatis decretum officium advocationis per subreptionem adripere et
prohibitum patrocinium praestiterit, advocationis officio remotus stilum
proscriptionis atque perpetui exilii specialiter sustinebit: scituris etiam
provinciarum rectoribus, quod is, sub cuius administratione aliquid huiu smodi
fuerit attemptatum, partis bonorum dimidiae proscriptionem et poenam exilii per
quinquennium sustinebit. * leo et anthem. aa. nicostrato pp. * <a 468 d.
pridie k. april. constantinopoli anthemio a. ii cons.>
CJ.1.4.16: Imperatores Leo, Anthemius
Si legibus prohibitae non sint speratae nuptiae et post
arras sponsalicias sponsa coniugium sponsi propter religionis diversitatem
recusaverit, si quidem probatum fuerit ante datas easdem arras sponsalicias hoc
idem mulierem vel parentes eius cognovisse, sibi debeant imputare. si vero
horum ignari sponsalicias arras susceperint vel post arras datas talis causa
paenitentiae intercesserit, isdem tantummodo redditis super alterius simpli
poena liberi custodiantur. quod simili modo etiam de sponsis super recipiendis
nec ne arris praestitis custodiri censemus. * leo et anthem. aa. erythrio pp. *
<a 472 d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.1.4.19: Imperator Anastasius
Iubemus eos tantummodo ad defensorum curam peragendam
ordinari, qui sacrosanctis orthodoxae religionis imbuti mysteriis hoc imprimis
sub gestorum testificatione , praesente quoque religiosissimo fidei orthodoxae
antistite, per depositiones cum sacramenti religione celebrandas patefecerint.
ita enim eos praecipimus ordinari, ut reverentissimorum episcoporum nec non
clericorum et honoratorum ac possessorum et curialium decreto constituantur. *
anastas. a. eustathio pp. * <a 505 d. xiii k. mai. sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.1.4.21pr.: Imperator Justinianus
Si praesens quidem sit, qui pecuniam numerasse vel alias res
dedisse scriptus est, aliquam vero administrationem in provinciis gerat, ut
difficile esse videatur denuntiationem eidem non numeratae pecuniae mittere,
licentiam damus ei, qui memorata exceptione uti velit, alios iudices adire et
per eos manifestare, cui exceptionem huiusmodi obicit, factam a se super non
numerata pecunia querellam esse. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. k. iul.
constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.4.21.1: Imperator Justinianus
Quod si non sit alius administrator civilis vel militaris
vel per aliquam causam difficile sit ei qui memoratam querellam opponit adire
eum et ea quae dicta sunt facere, licentiam damus et per virum reverentissimum
episcopum eandem suam exceptionem creditori manifestare et ita tempus statutum
interrumpere. <a 528 d. k. iul. constantinopoli dn. iustiniano a. ii
cons.>
CJ.1.4.21.2: Imperator Justinianus
Quod etiam in exceptione non numeratae dotis locum habere
receptum est. <a 528 d. k. iul. constantinopoli dn. iustiniano a. ii
cons.>
CJ.1.4.24: Imperator Justinianus
Nemini licere volumus, sive ab ingenuis genitoribus puer
parvulus procreatus sive a libertina progenie sive servili condicione maculatus
eitus sit, eum puerum in suum dominium vindicare sive nomine dominii sive
adscripticiae sive colonariae condicionis: sed neque his, qui eos nutriendos
sustulerunt, licentiam concedi penitus ( cum quadam distinctione) eos tollere:
sed nullo discrimine habito ii, qui ab huiusmodi hominibus educati vel nutriti
vel aucti sunt, liberi et ingenui appareant et sibi adquirant et in
posteritatem suam vel extraneos heredes omnia quae habuerint, quo modo
voluerint, transmittant. haec observantibus non solum praesidibus provinciarum,
sed etiam viris religiosissimis episcopis. * iust. a. demostheni pp. * <a
529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.4.27pr.: Imperator Justinianus
De creationibus curatorum, qui furiosis utriusque sexus
dantur, necesse nobis visum est constituere, quemadmodum eas celebrari oportet.
* iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k. sept. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.27.1: Imperator Justinianus
Et si quidem pater curatorem furioso vel furiosae in ultimo
elogio heredibus institutis vel exheredatis dederit ( ubi et fideiussionem
cessare necesse est paterno testimonio pro satisdatione sufficiente), ipse qui
datus est ad curationem perveniat, ita tamen, ut in provinciis apud praesides
earum, praesente eis tam viro religiosissimo locorum antistite quam tribus
primatibus, actis intervenientibus, tactis sacrosanctis scripturis depromat
omnia se recte cum utilitate furiosi gerere neque praetermittere, quae utilia
furioso esse putaverit, neque admittere, quae non utilia esse existimaverit: et
inventario cum omni subtilitate publice conscripto res suscipiat et eas
secundum sui opinionem disponat sub hypotheca rerum ad eum pertinentium, ad
similitudinem tutorum et adulti curatorum. <a 530 d. k. sept.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.27.2: Imperator Justinianus
Sin autem testamentum quidem parens non confecerit, lex
autem curatorem utpote adgnatum vocaverit vel eo cessante aut non idoneo
forsitan existente ex iudiciali electione curatorem ei dare necesse fuerit,
tunc scilicet et in provinciis apud praesidem cuiuscumque provinciae et virum
religiosissimum episcopum civitatis nec non tres primates creatio procedat, ita
ut, si quidem curator substantiam idoneam possidet et sufficientem ad fidem
gubernationis, et sine aliqua satisdatione nominatio eius procedat. sin autem
non talis eius census inveniatur, tunc et fideiussio in quantum possibile est
ab eo exploretur. <a 530 d. k. sept. constantinopoli lampadio et oreste vv.
cc. conss.>
CJ.1.4.27.3: Imperator Justinianus
Creatione omnimodo sacrosanctis scripturis propositis in
omni causa celebranda, ipso autem curatore, cuiuscumque substantiae vel
dignitatis est, praefatum sacramentum pro utiliter rebus gerendis praestante et
inventarium publice conscribente et hypotheca rerum curatoris modis omnibus
adhibenda, quatenus possint undique res furiosi utiliter gubernari. <a 530
d. k. sept. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.28: Imperator Justinianus
Tam dementis quam furiosi liberi cuiuscumque sexus possunt
legitimas contrahere nuptias, tam dote quam ante nuptias donatione a curatore
eorum praestanda: aestimatione tamen in hac quidem regia urbe excellentissimi
praefecti urbis, in provinciis autem virorum clarissimorum earum praesidum vel
locorum antistitum tam opinione personae quam moderatione dotis et ante nuptias
donationis statuenda, praesentibus tam curatoribus dementis quam furiosi nec
non his, qui ex genere eorum nobiliores sunt, ita tamen, ut nulla ex hac causa
oriatur vel in hac regia urbe vel in provinciis iactura substantiae furiosi vel
mente capti, sed gratis omnia procedant, ne tale hominum infortunium etiam
expensarum detrimento praegravetur. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k.
oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.1.4.31pr.: Imperator Justinianus
Sancimus, si quando afuerit is, qui res alienas vel
creditori obnoxias detinet, et desiderat dominus rei vel creditor suam
intentionem proponere et non ei licentia sit absente suo adversario qui rem
detinet vel infantia vel furore laborante et neminem tutorem vel curatorem
habente vel in summa potestate constituto, licentia ei detur adire praesidem
vel libellum ei porrigere et hoc in querimoniam deducere intra constituta
tempora et interruptionem temporis facere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. constantinopoli k. oct. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.4.31.1: Imperator Justinianus
Sin autem nullo poterit modo praesidem adire, saltem ad
episcopum locorum eat et suam manifestare voluntatem scriptis deproperet. <a
531 d. constantinopoli k. oct. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.0. De haereticis et manichaeis et samaritis.
CJ.1.5.1: Imperator Constantinus
Privilegia, quae contemplatione religionis indulta sunt,
catholicae tantum legis observatoribus prodesse oportet. haereticos non solum
his privilegiis alienos esse volumus, sed et diversis muneribus constringi et
subici. * const. a. ad dracilianum. * <a 326 pp. k. sept. gerasti
constantino a. vii et constantio conss.>
CJ.1.5.2pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Omnes vetitae legibus et divinis et imperialibus
constitutionibus haereses perpetuo conquiescant et nemo ulterius conetur quae
reppererit profana praecepta vel docere vel discere: ne antistites eorundem
audeant fidem insinuare, quam non habent, et ministros creare, quod non sunt:
ne per coniventiam iudicantium omniumque, quibus per constitutiones paternas
super hoc cura mandata est, eiusmodi audacia neglegatur et crescat. * grat.
valentin. et theodos. aaa. ad hesperium pp. * <a 379 d. iii non. aug.
mediolano. acc. xiii k. sept. ausonio et olybrio conss.>
CJ.1.5.2.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Haereticorum autem vocabulo continentur et latis adversus
eos sanctionibus debent succumbere, qui vel levi argumento iudicio catholicae
religionis et tramite detecti fuerint deviare. <a 379 d. iii non. aug.
mediolano. acc. xiii k. sept. ausonio et olybrio conss.>
CJ.1.5.3pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Cuncti haeretici procul dubio noverint omnia sibi loca adimenda
esse, sive sub ecclesiarum nomine teneantur sive diaconica appellantur vel
etiam decanica, sive in privatis domibus vel locis huiusmodi coetibus copiam
praebere videantur: his aedibus vel locis privatis ecclesiae catholicae
vindicandis. * arcad. et honor. aa. clearcho pu. * <a 396 d. v non. mart.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.5.3.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad hoc interdicatur his omnibus ad litaniam faciendam noctu
vel die profanis coire conventibus: statuta videlicet condemnatione centum
librarum auri contra officium sublimitatis tuae vel praesidale quinquaginta, si
quid huiusmodi fieri vel in publico vel in privatis aedibus concedatur. <a
396 d. v non. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.5.4pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Manichaeos seu manichaeas vel donatistas meritissima
severitate persequimur. huic itaque hominum generi nihil ex moribus, nihil ex
legibus sit commune cum ceteris. * arcad. et honor. aa. et theodos. a. senatori
pp. * <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa.
conss.>
CJ.1.5.4.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Ac primum quidem volumus esse publicum crimen, quia, quod in
religione divina committitur, in omnium fertur iniuriam. quos bonorum etiam
publicatione persequimur: quae tamen cedere iubemus proximis quibusque
personis, ita ut ascendentium vel descendentium vel venientium ex latere
cognatorum usque ad secundum gradum velut in successionibus ordo servetur.
quibus ita demum ad capiendas facultates esse ius patimur, si non et ipsi pari
conscientia polluuntur. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et
theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ipsos quoque volumus amoveri ab omni liberalitate et
successione quolibet titulo veniente. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio
vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Praeterea non donandi, non emendi, non vendendi, non
postremo contrahendi cuiquam convicto relinquimus facultatem. <a 407 d. viii
k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.4: Imperatores Arcadius, Honorius
In mortem quoque inquisitio tendatur. nam si in criminibus
maiestatis licet memoriam accusare defuncti, non immerito et hic debet subire
iudicium. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa.
conss.>
CJ.1.5.4.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Ergo et suprema illius scriptura irrita sit, sive testamento
sive codicillo sive epistula sive quolibet genere reliquerit voluntatem qui manichaeus
fuisse convincitur: hoc quoque casu eadem illa circa gradus superius
comprehensos condicione servata. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii
et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.6: Imperatores Arcadius, Honorius
Sed nec filios heredes existere aut adire permittimus, nisi
a paterna pravitate discesserint: delicti enim veniam paenitentibus damus.
<a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.7: Imperatores Arcadius, Honorius
In eos etiam auctoritatis aculei dirigantur, qui eos domibus
suis damnanda provisione defendent. <a 407 d. viii k. mart. romae honorio
vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.4.8: Imperatores Arcadius, Honorius
Servos insuper extra noxam esse volumus, si dominum
sacrilegum evitantes ad ecclesiam catholicam servitio fideliore transierint.
<a 407 d. viii k. mart. romae honorio vii et theodosio ii aa. conss.>
CJ.1.5.5pr.: Imperator Theodosius
Ariani et macedoniani, pneumatomachi et apollinariani et
novatiani sive sabbatiani, eunomiani, tetraditae sive tessarescaedecatitae,
valentiniani, papianistae, montanistae seu priscillianistae vel phryges vel
pepuzitae, marcianistae, borboriani, messaliani, eutychitae sive enthusiastae,
donatistae, audiani, hydroparastatae, tascodrogitae, batrachitae, hermeieciani,
photiniani, pauliani, Marcelliani, ophitae, encratitae, apotactitae, saccophori
et, qui ad imam usque scelerum nequitiam pervenerant, manichaei nusquam in
romano solo conveniendi orandique habeant facultatem. * theodos. a. et
valentin. c. florentio pp. * <a 428 d. iii k. iun. constantinopoli felice et
tauro conss.>
CJ.1.5.5.1: Imperator Theodosius
Manichaeis etiam de civitatibus expellendis et ultimo
supplicio tradendis, quoniam nihil his relinquendum loci est, in quo ipsis
etiam elementis fiat iniuria, cunctisque legibus, quae contra eos ceterosque
qui nostrae fidei refragantur olim latae sunt diversisque prolatae temporibus,
semper viridi observantia valituris sive de donationibus in haereticorum
conventicula, quae ipsi audacter ecclesias nuncupare conantur, factis sive ex
ultima voluntate rebus qualitercumque relictis sive de privatis aedificiis, in
quae domino permittente vel conivente convenerint, venerandae nobis catholicae
vindicandis ecclesiae sive de procuratore, qui hoc nesciente domino fecerit,
decem librarum auri multam vel exilium, si sit ingenuus, subituro, metallum
vero post verbera, si servilis condicionis sit. <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.5.5.2: Imperator Theodosius
Ita ut nec in publico convenire loco nec aedificare sibi
quasi ecclesias nec ad circumscriptionem legum quicquam meditari valeant, omni
civili et militari, curiarum etiam et defensorum et iudicium sub viginti
librarum auri interminatione prohibendi auxilio. <a 428 d. iii k. iun. constantinopoli
felice et tauro conss.>
CJ.1.5.5.3: Imperator Theodosius
Illis etiam in sua omnibus manentibus firmitate, quae de
militia poenisque variis de diversis sunt haereticis promulgata, ut nec
speciale quidem beneficium adversus leges valeat impetratum. <a 428 d. iii
k. iun. constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.5.6pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Damnato portentuosae superstitionis auctore nestorio nota
congrui nominis eius inuratur gregalibus, ne christianorum appellatione abutantur:
sed quemadmodum ariani lege divae memoriae constantini ob similitudinem
impietatis porphyriani a porphyrio nuncupantur, sic ubique participes nefariae
sectae nestorii simoniani vocentur, ut, cuius scelus sunt in deserendo deo
imitati, eius vocabulum iure videantur esse sortiti. * theodos. et valentin.
aa. leontio pu. * <a 435 d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et
valentiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.5.6.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nec vero impios libros nefandi et sacrilegi nestorii
adversus venerabilem orthodoxarum sectam decretaque sanctissimi coetus
antistitum ephesi habiti scriptos habere aut legere aut describere quisquam
audeat: quos diligenti studio requiri ac publice comburi decernimus. <a 435
d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et valentiniano iiii aa.
conss.>
CJ.1.5.6.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ita ut nemo in religionis disputatione aliquam supra dicti
nominis faciat mentionem aut quibusdam eorum habendi concilii gratia in aedibus
aut villa aut suburbano suo aut alio quolibet loco conventiculum clam aut
aperte praebeat: quos omni conventus celebrandi licentia privari statuimus:
scientibus universis violatorem huius legis publicatione bonorum esse
coercendum. <a 435 d. iii non. aug. constantinopoli theodosio xv et
valentiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.5.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Curiales omnium civitatum, onerosis quin etiam militiae seu
diversis officiis facultatum et personalium munerum obligatos suis ordinibus,
cuiuscumque sectae sint, inhaerere censemus, ne videamur hominibus exsecrandis
contumelioso ambitu immunitatis beneficium praestitisse, quos volumus huius
constitutionis auctoritate damnari. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. *
<a 438 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvi et fausto
conss.>
CJ.1.5.8pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quicumque in hac sacra urbe vel in alexandrina civitate vel
in omni aegyptiaca dioecesi diversisque aliis provinciis eutychetis profanam
perversitatem sequuntur et ita non credunt, ut trecenti decem et octo sancti
patres tradiderunt catholicam fidem in nicaena civitate fundantes, centum
quoque et quinquaginta alii venerabiles episcopi, qui in alma urbe
constantinopolitana postea convenerunt, et sicut athanasius et theophilus et
cyrillus sanctae recordationis episcopi alexandrinae civitatis credebant, quos
etiam ephesina synodus ( cui beatae memoriae cyrillus praefuit, in qua nestorii
error expulsus est) in universis secuta est, quos et nuper venerabilis
chalcedonensis synodus est secuta, prioribus conciliis sacerdotum ex omni
prorsus parte consentiens nihilque adimens sacrosancto symbolo neque adiciens,
sed eutychetis dogmata funesta condemnans: sciant se esse haereticos
apollinaristas: apollinaris enim facinorosissimam sectam eutyches et dioscorus
mente sacrilega sunt secuti. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a
455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Ideoque hi omnes, qui apollinaris vel eutychetis
perversitatem sequuntur, illis poenis, quae divorum retro principum
constitutionibus contra apollinaristas vel serenitatis nostrae postmodum
sanctione contra eutychianistas vel hac ipsa augustissima lege contra eosdem
decretae sunt, noverint se esse plectendos. <a 455 d. k. aug.
constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Idcirco apollinaristae, hoc est eutychianistae ( quibus etsi
est in appellatione diversitas, tamen in haeresis pravitate coniunctio, et
dispar quidem nomen, sed idem sacrilegium) sive in hac alma urbe diversisque
provinciis sive in alexandrina civitate sive intra aegyptiacam dioecesim sunt
neque ita credunt, ut praedicti venerabiles patres credebant, neque viro
reverentissimo alexandrinae urbis antistiti proterio fidem orthodoxam tenenti
communicant, episcopos vel presbyteros aliosque clericos creare et habere
prohibemus: scientibus tam his eutychianistis vel apollinaristis, qui ausi
fuerint cuiquam episcopi vel presbyteri vel clerici nomen imponere, quam his,
qui passi fuerint impositum sibi nomen sacerdotale retinere, poenam exilii cum
facultatum suarum amissione se subituros. <a 455 d. k. aug. constantinopoli
valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.3: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Universi praeterea apollinaristae vel eutychianistae non
ecclesias non monasteria sibi construant, parasynaxes et conventicula tam
diurna quam nocturna non contrahant neque ad domum neque ad possessionem
cuiusquam neque ad monasterium vel quemcumque alterum locum operaturi sectae
funestissimae congregentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano
a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.4: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quod si fecerint et hoc factum fuisse domino volente
constiterit, post rem in examine iudicis adprobatum domus vel possessio, in qua
convenerint, fisco sine dilatione societur, monasterium vero eius civitatis
orthodoxae ecclesiae, in cuius territorio est, iubemus addici. <a 455 d. k.
aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.5: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Si vero ignorante domino, sciente vero qui pensiones domus
exigit vel conductore vel procuratore vel actore praedii parasynaxes et
conventicula interdicta collegerint, conductor vel procurator sive actor vel
quicumque eos in domum vel in possessionem vel in monasterium receperint ac
passi fuerint illicitas parasynaxes conventusque celebrari, si vilis et
abiectae condicionis sunt, fustibus publice et in poenam suam et in aliorum
coerceantur exemplum, si honestae vero personae sunt, decem libras auri multae
nomine fisco nostro cogantur inferre. <a 455 d. k. aug. constantinopoli
valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.6: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nullum praeterea apollinaristam vel eutychianistam ad
aliquam iubemus adspirare militiam. si qui vero in quacumque militia inventi
fuerint militare, soluti cingulo honestorum hominum et palatii communione
priventur nec in aliqua nec in qua nati sunt civitate vel vico aut regione
versentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et
anthemio conss.>
CJ.1.5.8.7: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Si qui vero in hac alma urbe nati sunt, tam sacratissimo
comitatu quam omni per provincias metropolitana civitate pellantur. <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.8: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nulli insuper eutychianistae vel apollinaristae publice vel
privatim advocandi coetus et circulos contrahendi et de errore haeretico
disputandi ac perversitatem facinorosi dogmatis adserendi tribuatur facultas.
<a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio
conss.>
CJ.1.5.8.9: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nulli etiam contra venerabilem chalcedonensem synodum liceat
aliquid vel dictare vel scribere vel edere atque emittere aut aliorum scripta
super eadem re proferre. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a.
viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.10: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nemo huiusmodi habere libros et sacrilega scriptorum audeat
monimenta servare. quod si qui in his criminibus fuerint deprehensi, perpetua
deportatione damnentur. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a.
viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.11: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Eos vero qui discendi studio audierint de infausta haeresi
disputantes, decem librarum auri, quae fisco nostro inferendae sunt, iubemus
subire dispendium. ultimo etiam supplicio coerceantur, qui illicita docere
temptaverint. <a 455 d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et
anthemio conss.>
CJ.1.5.8.12: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Omnes vero huiuscemodi chartae ac libri, qui funestum
eutychetis, hoc est apollinaris, fuerint dogma complexi, incendio concrementur,
ut facinorosae perversitatis vestigia ipsa flammis ambusta depereant. aequum
namque est, ut immanissima sacrilegia par poenae magnitudo percellat. <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.8.13: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Scientibus moderatoribus provinciarum eorumque
apparitionibus, defensoribus etiam civitatum, quod, si ea, quae legis huius
religiosissima sanctione custodienda decrevimus, aut neglexerint aut aliqua permiserint
temeritate violari, denarum librarum auri multam fisco cogantur inferre:
insuper etiam existimationis suae periculum sustinebunt. <a 455 d. k. aug.
constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.5.10pr.: Imperator Leo
Si qui orthodoxae religionis emptione vera vel ficticia aut
quocumque alio iure vel titulo praedia et possessiones resque immobiles, in
quibus orthodoxae fidei ecclesiae vel oratoria constituta sunt, in haereticae
sectae et contraria orthodoxae fidei sentientem quamcumque personam transferre
voluerint, nullam huiusmodi vel inter vivos habitam vel secreto iudicio
compositam valere volumus voluntatem, etiamsi ab orthodoxae fidei venditore vel
quocumque modo alienatore commenticio sub qualibet occasione fuerit adsignata:
sed irrita omnia huiusmodi documenta et tamquam penitus nec scripta esse
censemus. * leo a. erythrio pp. * <a 466 - 472 ? >
CJ.1.5.10.1: Imperator Leo
Haec enim praedia et possessiones, quae in haereticas
personas quocumque modo translatae fuerint vel collatae, fisci nostri viribus
decernimus vindicari. <a 466 - 472 ? >
CJ.1.5.10.2: Imperator Leo
Sive enim apud dominos possessoresve orthodoxos ea praedia
maneant seu ad fisci nostri iura pervenerint, necesse est in his ecclesias et
oratoria constituta diligentius et sollicitius instaurari. nostrae enim
serenitatis undique ad hunc exitum providentia ducit, ut omnipotentis dei
templa, in quibus nostrae fidei instituta perdurant, cultu adsiduo per omnia
saecula rediviva serventur. <a 466 472 ? >
CJ.1.5.10.3: Imperator Leo
Nec enim dubitari potest, quod si in haereticos veniant
possessiones, in quibus verae fidei ecclesiae vel oratoria constituta sunt et
integritas colitur, omnimodo ab his deseri atque destitui, omni cultu vacare,
omnibus sacris et solitis viduari mysteriis, omni splendore privari, nullis
populorum conventionibus, nullis clericorum observationibus celebrari et ex hoc
sine dubio easdem ecclesias perire ruere complanari. nec enim de earum
instauratione haeretici poterunt aliquando cogitare, quas penitus esse
nolebant. quae omnia resecantes ad praesentem legem pervenimus. <a 466 - 472
? >
CJ.1.5.19pr.: Imperator Justinianus
Cognovimus multos esse orthodoxos liberos, quibus nec pater
nec mater orthodoxae sunt religionis. et ideo sancimus, non tantum in casu, ubi
alter orthodoxae religionis est, sed etiam in his casibus, in quibus uterque
parens alienae sectae sit, id est pater et mater, ii tantummodo liberi ad eorum
successionem sive ex testamento sive ab intestato vocentur et donationes seu alias
liberalitates ab his accipere possint, qui orthodoxorum venerabili nomine sunt
decorati: ceteris liberis eorum, qui non dei omnipotentis amorem, sed paternam
vel maternam impiam adfectionem secuti sunt, ab omni beneficio repellendis. *
iust. a. demostheni pp. * <a 529 >
CJ.1.5.19.1: Imperator Justinianus
Liberis autem orthodoxis non existentibus ad agnationem vel
cognationem eorum, orthodoxas tamen, easdem res vel successiones pervenire.
<a 529 >
CJ.1.5.19.2: Imperator Justinianus
Quod si nec agnatio nec cognatio recta inveniatur, tunc
easdem res fisci nostri viribus vindicari. <a 529 >
CJ.1.5.19.3: Imperator Justinianus
Sed ne videamur morientibus quidem genitoribus liberis
providere, viventibus autem nullam inferre providentiam, quod etiam ex facto
nobis cognitum est, necessitatem imponimus talibus genitoribus orthodoxos
liberos secundum sui patrimonii quantitatem alere et omnia eis praestare, quae
ad quotidianam vitae conversationem sufficiant: sed et dotes pro filiabus vel
neptibus dare et ante nuptias donationes pro filiis vel nepotibus perscribere,
in omni casu secundum vires patrimonii huiusmodi liberalitatibus aestimandis,
ne propter divini amoris electionem paterna vel materna fuerint liberi
provisione defraudati. <a 529 >
CJ.1.5.19.4: Imperator Justinianus
Omnibus videlicet, quae nostrae constitutiones de poenis
paganorum et manichaeorum et borboritarum et samaritarum et montanistarum et
tascodrogorum et ophitarum ceterorumque haereticorum causa constituerunt, ex
hac nostra lege confirmandis et in perpetuum valituris. <a 529 >
CJ.1.5.21pr.: Imperator Justinianus
Quoniam multi iudices in dirimendis litigiis nos
interpellaverunt, indigentes nostro oraculo, ut eis reseretur, quid de testibus
haereticis statuendum sit, utrumne accipiantur eorum testimonia an respuantur,
sancimus contra orthodoxos quidem litigantes nemini haeretico vel etiam his qui
iudaicam superstitionem colunt esse in testimonia communionem, sive utraque
pars orthodoxa sit sive altera. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. v k. aug.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.1: Imperator Justinianus
Inter se autem haereticis vel iudaeis, ubi litigandum
existimaverint, concedimus foedus permixtum et dignos litigatoribus etiam
testes introduci, exceptis scilicet his, quos vel manichaeus furor ( cuius
partem et borboritas esse manifestissimum est) vel pagana superstitio detinet,
samaritis nihilo minus et qui illis non absimiles sunt, id est montanistis et
tascodrogis et ophitis, quibus pro reatus similitudine omnis legitimus actus
interdictus est. <a 531 d. v k. aug. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.2: Imperator Justinianus
Sed et his quidem, id est manichaeis et borboritis et
paganis nec non samaritis et montanistis et tascodrogis et ophitis, omne
testimonium sicut et alias legitimas conversationes sancimus esse interdictum :
aliis vero haereticis tantummodo iudicialia testimonia contra orthodoxos,
secundum quod constitutum est, volumus esse inhibita. <a 531 d. v k. aug.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.21.3: Imperator Justinianus
Ceterum testamentaria testimonia eorum et quae in ultimis
elogiis vel in contractibus consistunt, propter utilitatem necessarii usus sine
ulla distinctione permittimus, ne probationum facultas angustetur. <a 531 d.
v k. aug. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.5.22: Imperator Justinianus
Divinam nostram sanctionem, per quam iussimus neminem errore
constrictum haereticorum hereditatem vel legatum sive fideicommissum accipere,
etiam in ultimis militum voluntatibus locum habere praecipimus, sive communi
iure sive militari testentur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept.
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.1.6.0. Ne sanctum baptisma iteretur.
CJ.1.6.1: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Antistitem, qui sanctitatem baptismatis illicita usurpatione
geminaverit, sacerdotio indignum esse censemus. eorum enim condemnamus errorem,
qui apostolorum praecepta calcantes christiani nominis sacramenta sortitos alio
rursus baptismate non purificant, sed incestant, lavacri nomine polluentes. *
valens grat. et valentin. aaa. ad florianum vic. asiae. * <a 377 d. xvi k.
nov. constantinopoli gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.6.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis rebaptizare quempiam de mysteriis catholicae sectae
fuerit detectus, una cum eo qui piaculare crimen commisit ( si tamen criminis
per aetatem capax sit, cui persuasum sit) ultimo supplicio percellatur. *
honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 413 d. xii k. april.
constantinopoli lucio cons.>
CJ.1.6.3pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nulli haereticorum danda est licentia vel ingenuos vel
servos proprios, qui orthodoxorum sunt initiati mysteriis, ad suum rursus
baptisma deducendi, nec vero illos, quos emerint vel qualitercumque habuerint
necdum suae superstitioni coniunctos, prohibendi catholicae sequi religionem
ecclesiae. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.6.3.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod qui fecerit vel, cum sit ingenuus, in se fieri passus
sit vel factum non detulerit, exilio ac decem librarum auri multa damnabitur:
testamenti et donationis faciendae utrique deneganda licentia. <a 428 d. iii
k. iun. constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.6.3.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quae omnia ita custodiri decernimus, ut nulli iudicum liceat
delatum ad se crimen minori aut nulli coercitioni mandare, nisi ipse id pati
velit, quod aliis dissimulando concesserit. <a 428 d. iii k. iun.
constantinopoli felice et tauro conss.>
CJ.1.7.0. De apostatis.
CJ.1.7.1: Imperator Constantius
Si quis lege venerabili constitutus ex christiano iudaeus
effectus sacrilegis coetibus adgregetur, cum accusatio fuerit comprobata,
facultates eiusdem dominio fisci iubemus vindicari. * constantius a. ad
thalassium pp. * <a 357 d. v non. iul. mediolano constantio a. viiii et
iuliano c. ii conss.>
CJ.1.7.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si quis defunctum violatae atque desertae christianae
religionis accusat eumque in sacrilegia templorum vel in ritus iudaicos
transisse contendit eaque gratia testari minime potuisse confirmat, intra quinquennium
iuge, quod inofficiosis actionibus constitutum est, proprias exserat actiones
futurique iudicii huiuscemodi sortiatur exordium. * grat. valentin. et theodos.
aaa. ad hypatium pp. * <a 383 d. xv k. iun. patavi merobaude ii et saturnino
conss.>
CJ.1.7.3pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ii, qui sanctam fidem prodiderint et sanctum baptisma
haeretica superstitione profanaverint, a consortio omnium segregati sint, a
testimoniis alieni, testamenti, ut ante iam sanximus, non habeant factionem,
nulli in hereditate succedant, a nemine scribantur heredes. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. flaviano pp. * <a 391 d. v id. mai. concordiae
tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quos etiam praecepissemus procul abici ac longius amandari,
nisi poenae visum fuisset esse maioris versari inter homines et hominum carere
suffragiis. <a 391 d. v id. mai. concordiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sed nec umquam in statum pristinum revertentur, non
flagitium morum oblitterabitur paenitentia neque umbra aliqua exquisitae
defensionis aut muniminis obducetur, quoniam quidem eos, qui fidem quam deo
dicaverant polluerunt et prodentes divinum mysterium in profana migraverunt,
tueri ea quae sunt commenticia et concinnata non possunt. <a 391 d. v id.
mai. concordiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.3.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Lapsis etenim et errantibus subvenitur, perditis vero. hoc
est sanctum baptisma profanantibus, nullo remedio paenitentiae, quae solet
aliis criminibus adesse, succurritur. <a 391 d. v id. mai. concordiae
tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.7.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Apostatarum sacrilegum nomen singulorum vox continuae
accusationis incesset et nullis finita temporibus huiuscemodi criminis arceatur
indago. * theodos. et valentin. aa. basso pp. * <a 426 d. vii id. april.
ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii conss.>
CJ.1.7.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quibus quamvis praeterita interdicta sufficiant, tamen etiam
illud iteramus, ne, postquam a fide deviaverint, testandi aut donandi quippiam
habeant facultatem. sed nec venditionis specie facere legi fraudem sinantur, totumque
ab intestato christianitatem sectantibus propinquis potissimum deferatur. <a
426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii
conss.>
CJ.1.7.4.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In tantum autem contra huiuscemodi sacrilegia perpetuari
volumus actionem, ut universis ab intestato venientibus etiam post mortem
peccantis absolutam vocem insimulationis congruae non negamus: nec illud
patiemur obstare, si nihil in contestatione profano dicatur vivente perductum.
<a 426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et valentiniano c. ii
conss.>
CJ.1.7.4.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed ne huius interpretatio criminis latius incerto vagetur
errore, eos praesentibus insectamur oraculis, qui nomine christianitatis induti
sacrificia vel fecerint vel facienda mandaverint: quorum etiam post mortem
comprobata perfidia hac ratione plectenda est, ut donationibus testamentisque
rescissis ii, quibus hoc defert legitima successio, huiusmodi personarum
hereditate potiantur. <a 426 d. vii id. april. ravennae theodosio a. xii et
valentiniano c. ii conss.>
CJ.1.7.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Eum, quicumque servum seu ingenuum, invitum vel suasione
plectenda, ex cultu christianae religionis in nefandam sectam ritumve traduxerit,
cum dispendio fortunarum capite puniendum censemus. * theodos. et valentin. aa.
florentio pp. * <a 438 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvi et
fausto conss.>
CJ.1.7.6: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Eos, qui catholicarum ecclesiarum clerici vel orthodoxae
fidei monachi relicto vero orthodoxae religionis cultu apollinaris vel
eutychetis haeresin et dogmata abominanda sectati sunt, omnibus poenis, quae
prioribus legibus adversus haereticos constitutae sunt, iubemus teneri et extra
ipsum quoque romani imperii solum repelli, sicut de manichaeis praecedentium
legum statuta sanxerunt. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 455
d. k. aug. constantinopoli valentiniano a. viii et anthemio conss.>
CJ.1.8.0. Nemini licere signum salvatoris christi vel in
silice vel in marmore aut sculpere aut pingere.
CJ.1.8.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Cum sit nobis cura deligens per omnia superni numinis
religionem tueri, signum salvatoris christi nemini licere vel in solo vel in
silice vel in marmoribus humi positis insculpere vel pingere, sed quodcumque
reperitur tolli: gravissima poena multando eo, si quis contrarium statutis
nostris temptaverit, specialiter imperamus. * theodos. et valentin. aa. eudoxio
pp. * <a 427 d. xii k. iun. hierio et ardaburio conss.>
CJ.1.9.0. De iudaeis et caelicolis.
CJ.1.9.1: Imperator Antoninus
Quod cornelia salvia universitati iudaeorum, qui in
antiochensium civitate constituti sunt, legavit, peti non potest. * ant. a.
claudio tryphonino. * <a 213 d. prid. k. iul. antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.1.9.3: Imperator Constantinus
Iudaeis et maioribus eorum et patriarchis volumus intimari,
quod, si quis post hanc legem aliquem, qui eorum feralem fugerit sectam et ad
dei cultum respexerit , saxis aut alio furoris genere, quod nunc fieri
cognovimus, ausus fuerit attemptare, mox flammis dedendus est et cum omnibus
suis participibus concremandus. * const. a. ad euagrium pp. * <a 315 d. xv
k. nov. murgillo constantino a. iiii et licinio iiii conss.>
CJ.1.9.4: Imperatores Valentinianus, Valens
In synagoga iudaicae legis velut hospitii merito inruentes
iubeas emigrare: quos privatorum domus, non religionum loca habitationum merito
convenit attingere. * valentin. et valens aa. remigio mag. off. * <a 368 ?
370 ? 373 ? d. prid. non. mai. treviris valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.1.9.5: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Iussio, qua sibi iudaeae legis homines blandiuntur, per quam
eis curialium munerum dabatur immunitas, rescindatur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. hypatio pp. * <a 383 d. xiiii k. mai. mediolani merobaude ii
et saturnino conss.>
CJ.1.9.6: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ne quis christianam mulierem in matrimonium iudaeus accipiat
neque iudaeae christianus coniugium sortiatur. nam si quis aliquid huiusmodi
admiserit, adulterii vicem commissi huius crimen obtinebit, libertate in
accusandum publicis quoque vocibus relaxata. * valentin. theodos. et arcad.
aaa. cynegio pp. * <a 388 d. prid. id. mart. thessalonica theodosio a. ii et
cynegio conss.>
CJ.1.9.7: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nemo iudaeorum morem suum in coniunctionibus retinebit nec
iuxta legem suam nuptias sortiatur nec in diversa sub uno tempore coniugia
conveniat. * valentin. theodos. et arcad. aaa. infantio com. orientis. * <a
393 d. iii k. ian. constantinopoli theodosio a. iii et abundantio conss.>
CJ.1.9.8pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Iudaei romano communi iure viventes in his causis, quae tam
ad superstitionem eorum quam ad forum et leges ac iura pertinent, adeant
sollemni more iudicia omnesque romanis legibus conferant et excipiant actiones.
* grat. valentin. et theodos. aaa. eutychiano pp. * <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.8.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si qui vero ex his communi pactione ad similitudinem
arbitrorum apud iudaeos in civili dumtaxat negotio putaverint litigandum,
sortiri eorum iudicium iure publico non vetentur. <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.8.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Eorum etiam sententias iudices exsequantur, tamquam ex
sententia cognitoris arbitri fuerint attributi. <a 398 d. iii non. febr.
constantinopoli honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.9.9: Imperatores Arcadius, Honorius
Nemo exterus religionis iudaeorum iudaeis pretia statuet,
cum venalia proponentur. iustum est enim sua cuique committere. itaque rectores
provinciarum vobis nullum discussorem aut moderatorem esse concedent. quod si
quis sumere sibi curam praeter vos proceresque vestros audeat, eum velut aliena
appetentem supplicio coercere festinent. * arcad. et honor. aa. ad iudaeos. *
<a 396 d. iii k. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa.
conss.>
CJ.1.9.10: Imperatores Arcadius, Honorius
Quicumque ex iudaeis obnoxii curiae comprobantur, curiae
mancipentur. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 399 d. iii k. ian.
theodoro cons.>
CJ.1.9.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudaeos quodam festivitatis suae sollemni aman ad poenae
quondam recordationem incendere et sanctae crucis adsimulatam speciem in
contemptu christianae fidei sacrilega mente exurere provinciarium rectores
prohibeant, ne locis suis fidei nostrae signum immisceant, sed ritus suos citra
contemptum christianae legis retineant, amissuri sine dubio permissa hactenus,
nisi ab illicitis temperaverint. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a
408 d. iiii k. iun. constantinopoli basso et philippo conss.>
CJ.1.9.12pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Caelicolarum nomen inauditum quodammodo novum crimen
superstitionis vindicavit. ii, nisi ad dei cultum venerationemque christianam
conversi fuerint, his legibus , quibus praecipimus haereticos adstringi, se
quoque noverint attinendos. * honor. et theodos. aa. iovio pp. * <a 409 d.
k. april. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.9.12.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Aedificia autem eorum, quae nescio cuius dogmatis novi
conventus habent, ecclesiis vindicentur. certum est enim, quidquid a fide
christianorum discrepat, legi christianae esse contrarium. <a 409 d. k.
april. ravenna honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.9.13: Imperatores Honorius, Theodosius
Die sabbato ac reliquis sub tempore, quo iudaei cultus sui
reverentiam servant, neminem aut facere aliquid aut ulla ex parte conveniri
debere praecipimus ( ita tamen, ut nec illis detur licentia eodem die
christianos orthodoxos convenire, ne christiani forte ex interpellatione
iudaeorum ab officialibus praefatis diebus aliquam sustineant molestiam), cum
fiscalibus commodis et litigiis privatorum constat reliquos dies posse
sufficere. * honor. et theodos. aa. iohanni pp. * <a 412 d. vii k. aug. ravennae
honorio viiii et theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.14pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Nullus tamquam iudaeus, cum sit innocens, obteratur nec
eitum eum ad contumeliam religio qualiscumque perficiat: non passim eorum
synagogae vel habitacula concrementur vel perperam sine ulla ratione laedantur,
cum alioquin, etiam si sit aliquis sceleribus implicitus, idcirco tamen
iudiciorum vigor iurisque publici tutela videtur in medio constituta, ne
quisquam sibi ipse permittere valeat ultionem. * honor. et theodos. aa.
philippo pp. * <a 412 d. viii id. aug. constantinopoli honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.14.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Sed ut hoc iudaeorum personis volumus esse provisum, ita
illud quoque monendum esse censemus, ne iudaei forsitan insolescant elatique
sui securitate quicquam praeceps in christianae reverentiam cultionis
admittant. <a 412 d. viii id. aug. constantinopoli honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.9.15: Imperatores Honorius, Theodosius
Si qua inter christianos et iudaeos sit contentio, non a
senioribus iudaeorum, sed ab ordinariis iudicibus dirimatur. * honor. et
theodos. aa. aureliano pp. * <a 415 d. xiii k. nov. constantinopoli honorio
x et theodosio vi aa. conss.>
CJ.1.9.16: Imperatores Honorius, Theodosius
Iudaei et bonorum proscriptione et perpetuo exilio
damnabuntur, si nostrae fidei hominem circumcidisse eos vel circumcidendum
mandasse constiterit. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. * <a 423 d.
v id. april. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.9.17: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Iudaeorum primates, qui in utriusque palestinae synedriis
nominantur vel in aliis provinciis degunt, periculo suo anniversarium canonem
de synagogis omnibus palatinis compellentibus exigant ad eam formam, quam
patriarchae quondam coronarii auri nomine postulabant: et hoc, quod de
occidentalibus partibus patriarchis conferri consueverat, nostris largitionibus
inferatur. * theodos. et valentin. aa. iohanni com. sacr. larg. * <a 429 d. iii
k. iun. constantinopoli florentio et dionysio conss.>
CJ.1.9.18pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Hac victura in omne aevum lege sancimus neminem iudaeum,
quibus omnes administrationes et dignitates interdictae sunt, nec defensoris
civitatis fungi saltem officio nec patris honorem adripere concedimus, ne
adquisiti sibi officii auctoritate muniti adversus christianos et ipsos
plerumque sacrae religionis antistites velut insultantes fidei nostrae
iudicandi vel pronuntiandi quamlibet habeant potestatem. * theodos. et
valentin. aa. florentino pp. * <a 439 d. prid. k. febr. constantinopoli
theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Illud etiam pari consideratione rationis arguentes
praecipimus, ne qua iudaica synagoga in novam fabricam surgat, fulciendi
veteres permissa licentia, quae ruinam minantur. <a 439 d. prid. k. febr.
constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quisquis igitur vel infulas ceperit, quaesitis dignitatibus
non potiatur, vel si ad officia vetita subrepserit, his penitus repelletur, vel
si synagogam extruxerit, compendio catholicae ecclesiae noverit se laborasse:
et qui ad honores et dignitates inrepserit, habeatur, ut antea, condicionis
extremae, etsi honorariam illicite promeruerit dignitatem: et qui synagogae
fabricam coeperit non studio reparandi, cum damno auri quinquaginta librarum
fraudetur ausibus suis. <a 439 d. prid. k. febr. constantinopoli theodosio
a. xvii et festo conss.>
CJ.1.9.18.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Cernat praeterea bona sua proscripta, mox poenae sanguinis
destinandus, qui fidem alterius expugnavit perversa doctrina. <a 439 d.
prid. k. febr. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.10.0. Ne christianum mancipium haereticus vel paganus
vel iudaeus habeat vel possideat vel circumcidat.
CJ.1.10.1: Imperator Constantius
Iudaeus servum christianum nec comparare debebit nec
largitatis vel alio quocumque titulo consequatur. quod si aliquis iudaeorum
mancipium vel christianum habuerit vel sectae alterius seu nationis crediderit
ex quacumque causa possidendum et id circumciderit, non solum mancipii damno
multetur, verum etiam capitali sententia puniatur, ipso servo pro praemio
libertate donando. * constantius a. ad euagrium. * <a 339 d. id. aug.
constantinopoli constantio ii et constante conss.>
CJ.1.11.0. De paganis sacrificiis et templis.
CJ.1.11.1pr.: Imperator Constantius
Placuit omnibus locis atque urbibus universis claudi
protinus templa et accessu vetito omnibus licentiam delinquendi perditis
abnegari. * constantius a. ad taurum pp. * <a 354 d.K.Dec.Constantio a.Vii
et constante iii conss. >
CJ.1.11.1.1: Imperator Constantius
Volumus etiam cunctos sacrificiis abstinere. <a 354 d.K.Dec.Constantio
a.Vii et constante iii conss. >
CJ.1.11.1.2: Imperator Constantius
Quod si quis aliquid forte huiusmodi perpetraverit, gladio
ultore sternatur. facultates etiam perempti fisco decernimus vindicari et
similiter puniri rectores provinciarum, si facinora vindicare neglexerint.
<a 354 d.K.Dec.Constantio a.Vii et constante iii conss. >
CJ.1.11.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Ne quis mortalium ita faciendi sacrificii sumat audaciam, ut
inspectione iecoris extorumque praesagio vanae spem promissionis accipiat vel,
quod est deterius, futura sub exsecrabili consultatione cognoscat. acerbioris
etenim imminebit supplicii cruciatus eis, qui contra vetitum praesentium vel
futurarum rerum explorare temptaverint veritatem. * grat. valentin. et theodos.
aaa. cynegio pp. * <a 385 d. viii k. iun. constantinopoli arcadio a. et
bautone conss.>
CJ.1.11.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Sicut sacrificia prohibemus, ita volumus publicorum operum
ornamenta servari. ac ne sibi aliqua auctoritate blandiantur, qui ea conantur
evertere, si quod rescriptum, si qua lex forte praetenditur: abreptae huiusmodi
chartae ex eorum manibus ad nostram scientiam referantur. * arcad. et honor.
aa. macrobio et procliano vic. * <a 399 d. iiii k. febr. ravennae theodoro
cons.>
CJ.1.11.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Ut profanos ritus iam salubri lege submovimus, ita festos
conventus civium et communem omnium laetitiam non patimur submoveri. unde
absque ullo sacrificio atque ulla superstitione damnabili exhiberi populo
voluptates secundum veterem consuetudinem, iniri etiam festa convivia, si
quando exigunt publica vota, decernimus. * arcad. et honor. aa.Apollodoro
procons. africae. * <a 399 d. xiii k. sept. patavi theodoro cons.>
CJ.1.11.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Omnia loca, quae sacris error veterum deputavit, nostrae rei
iubemus sociari. quod autem ex eo iure ubicumque ad singulas quasque personas
vel praecedentium principum largitas vel nostra maiestas voluit pervenire, id
in eorum patrimoniis aeterna firmitate perduret. ea vero, quae multiplicibus
constitutis ad venerabilem ecclesiam voluimus pertinere, christiana sibi merito
religio vindicabit. * honor. et theodos. aa. populo carthaginiensi. * <a 415
d. iii k. sept.Ravennae honorio x et theodosio vi aa. conss.>
CJ.1.11.6pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Christianis, qui vel vere sunt vel esse dicuntur,
specialiter demandamus, ut iudaeis ac paganis in quiete degentibus nihilque
temptantibus turbulentum legibusque contrarium non audeant manus inferre
religionis auctoritate abusi. nam si contra securos fuerint violenti vel eorum
bona diripuerint, non ea sola quae abstulerint, sed convicti in duplum quae
rapuerint restituere compellantur. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto pp. *
<a 423 d. vi id. iun. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.11.6.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Rectores etiam provinciarum et officia et principales
cognoscant se, si non ipsi talia vindicent, sed fieri a popularibus hoc
permiserint, ut eos qui fecerint puniendos. <a 423 d. vi id. iun.
constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.1.11.7pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Nemo venerantis adorantisque animo delubra, quae olim iam
clausa sunt, reseret: absit a saeculo nostro infandis exsecrandisque simulacris
honorem pristinum reddi, redimiri sertis templorum impios postes, profanis aris
accendi ignes, adoleri in isdem thura, victimas caedi, pateris vina libari et
religionis loco existimari sacrilegium. * valentin. et marcian. aa. palladio
pp. * <a 451 d. prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quisquis autem contra hanc serenitatis nostrae sanctionem et
contra interdicta sacratissimarum veterum constitutionum sacrificia exercere
temptaverit, apud publicum iudicem reus tanti facinoris legitime accusetur et
convictus proscriptionem omnium bonorum suorum et ultimum supplicium subeat.
<a 451 d. prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Conscii etiam ac ministri sacrificiorum eandem poenam, quae
in illum fuerit inrogata, sustineant, ut hac legis nostrae severitate
perterriti metu poenae desinant sacrificia interdicta celebrare. <a 451 d.
prid. id. nov. marciano a. cons.>
CJ.1.11.7.3: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Quod si vir clarissimus rector provinciae post accusationem
legitimam et post crimen in cognitione convictum tantum scelus dissimulaverit
vindicare, quinquaginta libras auri ipse iudex, quinquaginta etiam officium
eius confestim fisco nostro inferre cogatur. <a 451 d. prid. id. nov.
marciano a. cons.>
CJ.1.11.8pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo ea, quae saepius paganae superstitionis hominibus
interdicta sunt, audeat pertemptare, sciens, quod crimen publicum committit qui
haec ausus fuerit perpetrare. * leo et anthem. aa. dioscoro pp. * <a 472?
>
CJ.1.11.8.1: Imperatores Leo, Anthemius
In tantum autem huiusmodi facinora volumus esse resecanda,
ut, etiamsi in alieno praedio vel domo aliquid tale perpetretur, scientibus
videlicet dominis, praedium quidem vel domus sacratissimi viribus aerarii
addicetur, domini vero pro hoc solo, quod scientes consenserint sua loca
talibus contaminari sceleribus, si quidem dignitate vel militia quadam
decorantur, amissione militiae vel dignitatis nec non rerum suarum
proscriptione plectentur, privatae vero condicionis vel plebeii constituti post
cruciatus corporis operibus metallorum perpetuo deputabuntur exilio. <a 472?
>
CJ.1.12.0. De his qui ad ecclesias confugiunt vel ibi
exclamant.
CJ.1.12.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Iudaei, qui reatu aliquo vel debitis fatigati simulant se
christianae legi velle coniungi, ut ad ecclesias confugientes evitare possint
crimina vel pondera debitorum, arceantur nec ante suscipiantur, quam debita
universa reddiderint vel fuerint innocentia demonstrata purgati. * arcad. et
honor. aa. archelao praef. augustali. * <a 397 d. xv k. iul. constantinopoli
caesario et attico conss.>
CJ.1.12.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Fideli ac devota praeceptione sancimus nemini licere ad
sacrosanctas ecclesias confugientes abducere: sub hac videlicet definitione,
ut, si quisquam contra hanc legem venire temptaverit, sciat se ad maiestatis
crimen esse retinendum. * honor. et theodos. aa. iovio pp. * <a 409 d. k.
april. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.12.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si servus cuiusquam ecclesiam alteriave armatus nullis hoc
suspicantibus inopinatus inruerit, exinde protinus abstrahatur vel certe
continuo domino vel ei, unde eum tam furiosa formido proripuit, indicetur eique
mox abstrahendi copia non negetur. * theodos. et valentin. aa. hiero pp. *
<a 432 d. v. k. april. constantinopoli valerio et aetio conss.>
CJ.1.12.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed si armorum fiducia resistendi animos insania impellente
conceperit, abripiendi extrahendique eum domino, quibus potest id efficere
viribus, concedatur. quod si illum etiam confici in concertatione pugnaque
contigerit, nulla erit eius noxa nec conflandae criminationis relinquetur
occasio, si is, qui ex statu servili in hostilis et homicidae condicionem
transiliit, occisus sit. <a 432 d. v. k. april. constantinopoli valerio et
aetio conss.>
CJ.1.12.5: Imperator Marcianus
Denuntiamus vobis omnibus, ut in sacrosanctis ecclesiis et
in aliis quidem venerabilibus locis, in quibus cum pace et quiete vota competit
celebrari, abstineatis omni seditione. nemo conclamationibus utatur, nemo
moveat tumultum aut impetum committat vel conventicula collecta multitudine in
qualibet parte civitatis vel vici vel cuiuscumque loci colligere aut celebrare
conetur. nam si quis aliquid contra leges a quibusdam sibi existimet
perpetrari, liceat ei adire iudicem et legitimum postulare praesidium. sciant
sane omnes, quod, si quis contra huius edicti normam aut agere aliquid aut
seditionem movere temptaverit, ultimo supplicio subiacebit. * marcian. a. ad
pop. * <a 451 d. iii id. iul. constantinopoli marciano a. cons.>
CJ.1.12.6pr.: Imperator Leo
Praesenti lege decernimus per omnia loca valitura ( excepta
hac urbe regia, in qua nos divinitate propitia degentes, quotiens usus
exegerit, invocati singulis causis atque personis praesentanea constituta
praestamus) nullos penitus cuiuscumque condicionis de sacrosanctis ecclesiis
orthodoxae fidei expelli aut tradi vel protrahi confugas nec pro his
venerabiles episcopos aut religiosos oeconomos exigi, quae debeantur ab eis:
qui hoc moliri aut facere aut nuda saltim cogitatione atque tractatu ausi
fuerint temptare, capitali et ultima supplicii animadversione plectendi sunt.
ex his ergo locis eorumque finibus, quos anteriorum le gum praescripta
sanxerunt, nullos expelli aut eici aliquando patimur nec in ipsis ecclesiis
reverendis ita quemquam detineri atque constringi, ut ei aliquid aut victualium
rerum aut vestis negetur aut requies. * leo a. erythrio pp. * <a 466 d.
prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.1: Imperator Leo
Sed si quidem ipsi refugae apparent publice et se in sacris
locis offerunt quaerentibus conveniendos, ipsi, servata locis reverentia,
iudicum quibus subiacent sententiis moneantur, responsum daturi, quale sibi
quisque perspexerit convenire. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.2: Imperator Leo
Quod si in finibus ecclesiasticis latitant, religiosus
oeconomus seu defensor ecclesiae vel certe, quem his negotiis commodiorem
auctoritas episcopalis elegerit, reconditam latentemque personam decenter sine
ullo incommodo monitus, intra fines ecclesiae si invenitur, praesentet. <a
466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.3: Imperator Leo
Cum autem monitus fuerit in publico privatove contractu
actione civili, in eius sit arbitrio sive per se seu, si magis elegerit,
instructo sollemniter procuratore directo in eius iudicis, cuius pulsatur
sententiis, examine respondere. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.4: Imperator Leo
Sed si hoc facere detractat aut differt, iudiciorum legumque
solitus ordo servetur. itaque si res immobiles possidet, post edictorum
sollemnia sententia iudicantis usque ad modum debiti bonorum eius sive
praediorum traditio seu venditio celebretur. <a 466 d. prid. k. mart.
constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.5: Imperator Leo
Quod si res mobiles habet easque extra terminos occultat
ecclesiae, sententia iudicantis et exsecutoris sollicitudine perquisitae,
quocumque occultantur, erutae pro aequitatis tramite modoque debiti publicis
rationibus privatisque proficiant. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli
leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.6: Imperator Leo
Sane si intra fines habentur ecclesiae vel apud quemlibet ex
clericis absconditae sive depositae fuisse firmantur, studio et providentia
viri reverentissimi oeconomi sive defensoris ecclesiae diligentia inquisitae
quolibet modo ad sacrosanctam ecclesiam pervenientes proferantur, ut pari
aequitatis ordine ex isdem bonis fisco vel rei publicae sive creditoribus et
quibuscumque iustis petitoribus ad modum debiti consulatur. <a 466 d. prid.
k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.7: Imperator Leo
Sicubi depositae vel commendatae dicuntur, inquirendi tantam
volumus esse cautelam, ut, si sola suspicatione apud aliquem adserantur
absconditae, de sua etiam conscientia satisfacere auctoritate venerabilis
antistitis iubeatur. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii
cons.>
CJ.1.12.6.8: Imperator Leo
Adicientes, quod ea, quae de principalibus personis
decrevimus, etiam in fideiussorum sive mandatorum seu rerum ad eos pertinentium
vel familiarium et sociorum vel participum et omnino in isdem causis obnoxiorum
personis praecipimus observari, scilicet si ipsos quoque secum confugae intra
ecclesiarum terminos habere voluerint, ut ex eorum quoque bonis publica debita
privataque solvantur et per eos rerum ubicumque depositae sunt procedat
inquisitio. et haec quidem de ingenuis liberisque personis. <a 466 d. prid.
k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.9: Imperator Leo
Sane si servus aut colonus vel adscripticius, familiaris
sive libertus et huiusmodi aliqua persona domestica vel condicioni subdita
conquassatis rebus certis atque subtractis aut se ipsum furatus ad sacrosancta
se contulerit loca, statim a religiosis oeconomis sive defensoribus, ubi primum
hoc scire potuerint, per eos videlicet ad quos pertinent, ipsis praesentibus
pro ecclesiastica disciplina et qualitate commissi aut ultione competenti aut
intercessione humanissima procedente, remissione veniae et sacramenti
interveniente securi ad locum statumque proprium revertantur, rebus, quas secum
habuerint, reformandis. diutius enim eos intra ecclesiam non convenit
commorari, ne patronis seu dominis per ipsorum ab sentiam obsequia iusta
denegentur et ipsi per incommodum ecclesiae egentium et pauperum alantur
expensis. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.12.6.10: Imperator Leo
Inter haec autem, quae sedulo ad religiosi oeconomi sive
defensoris ecclesiae sollicitudinem curamque respiciunt, erit etiam illud
observandum, ut singulorum intra ecclesias confugientium personas causasque
incessanter conquirant, denique iudices vel eos, ad quos causae et personae
pertinent, instantius instruant, ut aequitatis convenientiam diligentius
exsequantur. <a 466 d. prid. k. mart. constantinopoli leone a. iii cons.>
CJ.1.13.0. De his qui in ecclesiis manumittuntur.
CJ.1.13.1: Imperator Constantinus
Iam dudum placuit, ut in ecclesia catholica libertatem
domini suis famulis praestare possint, si sub adspectu plebis adsistentibus
christianorum antistitibus id faciant, ut propter facti memoriam vice actorum
interponatur qualiscumque scriptura, in qua ipsi vice testium signent. unde a
vobis quoque ipsis non immerito dandae et relinquendae sunt libertates, quo
quis vestrum pacto voluerit, dummodo vestrae voluntatis evidens appareat
testimonium. * const. a. ad protogenem ep. * <a 316 d. vi id. iun. sabino et
rufino conss.>
CJ.1.13.2: Imperator Constantinus
Qui religiosa mente in ecclesiae gremio servulis suis
meritam concesserint libertatem, eandem eodem iure donasse videantur, quo
civitas romana sollemnitatibus decursis dari consuevit. sed hoc dumtaxat his,
qui sub adspectu antistitum dederint, placuit relaxari. clericis autem amplius
concedimus, ut, cum suis famulis tribuunt libertatem, non solum in conspectu
ecclesiae ac religiosi populi plenum fructum libertatis concessisse dicantur,
verum etiam cum postremo iudicio dederint libertates seu quibuscumque verbis
dari praeceperint, ita ut ex die publicatae voluntatis sine aliquo iuris teste
vel interprete competat directa libertas. * const. a. osio. * <a 321 d.
xiiii k. mai. crispo ii et constantino ii conss .>
CJ.1.14.0. De legibus et constitutionibus principum et
edictis.
CJ.1.14.1: Imperator Constantinus
Inter aequitatem iusque interpositam interpretationem nobis
solis et oportet et licet inspicere. * constant. a. septimio basso pu. * <a
316 d. iii non. dec. sabino et rufino conss.>
CJ.1.14.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quae ex relationibus vel suggestionibus iudicantium per
consultationem in commune florentissimorum sacri nostri palatii procerum
auditorium introducto negotio statuimus vel quibuslibet corporibus aut legatis
aut provinciae vel civitati vel curiae donavimus, nec generalia iura sint, sed
leges fiant his dumtaxat negotiis atque personis, pro quibus fuerint
promulgata, nec ab aliquo retractentur: notam infamiae subituro eo, qui vel
astute ea interpretari voluerit vel impetrato impugnare rescripto, nec habituro
fructum per subreptionem eliciti: et iudices, si dissimulaverint vel ulterius
litigantem audierint vel aliquid allegandum admiserint vel sub quodam
ambiguitatis colore ad nos rettulerint, triginta librarum auri condemnatione
plectendi sunt. * theodos. et valentin. aa. ad senatum. * <a 426 d. viii id.
nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii aa. conss.>
CJ.1.14.3pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Leges ut generales ab omnibus aequabiliter in posterum
observentur, quae vel missa ad venerabilem coetum oratione conduntur vel
inserto edicti vocabulo nuncupantur, sive eas nobis spontaneus motus ingesserit
sive precatio vel relatio vel lis mota legis occasionem postulaverit. nam satis
est edicti eas nuncupatione censeri vel per omnes populos iudicum programmate
divulgari vel expressius contineri, quod principes censuerunt ea, quae in certis
negotiis statuta sunt similium quoque causarum fata componere. * theodos. et
valentin. aa. ad senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii
et valentiniano ii aa.Conss.>
CJ.1.14.3.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sed et si generalis lex vocata est vel ad omnes iussa est
pertinere, vim obtineat edicti; interlocutionibus, quas in uno negotio
iudicantes protulimus vel postea proferemus, non in commune praeiudicantibus,
nec his, quae specialiter quibusdam concessa sunt civitatibus vel provinciis
vel corporibus, ad generalitatis observantiam pertinentibus. <a 426 d. viii
id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii aa.Conss.>
CJ.1.14.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Digna vox maiestate regnantis legibus alligatum se principem
profiteri: adeo de auctoritate iuris nostra pendet auctoritas. et re vera maius
imperio est submittere legibus principatum. et oraculo praesentis edicti quod
nobis licere non patimur indicamus. * theodos. et valentin. aa. ad volusianum
pp. * <a 429 d. iii. id. iun. ravennae florentio et dionysio conss.>
CJ.1.14.5pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Non dubium est in legem committere eum, qui verba legis
amplexus contra legis nititur voluntatem: nec poenas insertas legibus evitabit,
qui se contra iuris sententiam scaeva praerogativa verborum fraudulenter
excusat. nullum enim pactum, nullam conventionem, nullum contractum inter eos
videri volumus subsecutum, qui contrahunt lege contrahere prohibente. *
theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d. vii id. april.
constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.5.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod ad omnes etiam legum interpretationes tam veteres quam
novellas trahi generaliter imperamus, ut legis latori, quod fieri non vult,
tantum prohibuisse sufficiat, cetera quasi expressa ex legis liceat voluntate
colligere: hoc est ut ea quae lege fieri prohibentur, si fuerint facta, non
solum inutilia, sed pro infectis etiam habeantur, licet legis lator fieri
prohibuerit tantum nec specialiter dixerit inutile esse debere quod factum est.
sed et si quid fuerit subsecutum ex eo vel ob id, quod interdicente lege factum
est, illud quoque cassum atque inutile esse praecipimus. <a 439 d. vii id.
april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.5.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Secundum praedictam itaque regulam, quam ubique servari
factum lege prohibente censuimus, certum est nec stipulationem eiusmodi tenere
nec mandatum ullius esse momenti nec sacramentum admitti. <a 439 d. vii id.
april. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod favore quorundam constitutum est, quibusdam casibus ad
laesionem eorum nolumus inventum videri. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 439 d. k. aug. theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.14.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Leges et constitutiones futuris certum est dare formam
negotiis, non ad facta praeterita revocari, nisi nominatim etiam de praeterito
tempore adhuc pendentibus negotiis cautum sit. * theodos. et valentin. aa. cyro
pp.Et cons. design. * <a 440 d. non. april. constantinopoli valentiniano a.
v et anatolio conss.>
CJ.1.14.8pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Humanum esse probamus, si quid de cetero in publica vel in
privata causa emerserit necessarium, quod formam generalem et antiquis legibus
non insertam ecat , id ab omnibus antea tam proceribus nostri palatii quam
gloriosissimo coetu vestro, patres conscripti, tractari et, si universis tam
iudicibus quam vobis placuerit, tunc allegata dictari et sic ea denuo collectis
omnibus recenseri et, cum omnes consenserint, tunc demum in sacro nostri
numinis consistorio recitari, ut universorum consensus nostrae serenitatis
auctoritate firmetur. * theodos. et valentin. aa. ad senatum. * <a 446 d.
xvi k. nov. aetio iii et symmacho conss.>
CJ.1.14.8.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Scitote igitur, patres conscripti, non aliter in posterum
legem a nostra clementia promulgandam, nisi supra dicta forma fuerit observata.
bene enim cognoscimus , quod cum vestro consilio fuerit ordinatum, id ad
beatitudinem nostri imperii et ad nostram gloriam redundare. <a 446 d. xvi
k. nov. aetio iii et symmacho conss.>
CJ.1.14.9: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Leges sacratissimae, quae constringunt omnium vitas,
intellegi ab omnibus debent , ut universi praescripto earum manifestius cognito
vel inhibita declinent vel permissa sectentur. si quid vero in isdem legibus
latum fortassis obscurius fuerit, oportet id imperatoria interpretatione
patefieri duritiamque legum nostrae humanitati incongruam emendari. * valentin.
et marcian. aa. ad palladium pp. * <a 454 d. prid. non. april.
constantinopoli aetio et studio vv. cc. conss.>
CJ.1.14.11: Imperatores Leo, Zeno
Cum de novo iure, quod inveterato usu non adhuc stabilitum
est, dubitatio emergat, necessaria est tam suggestio iudicantis quam sententiae
principalis auctoritas. * leo et zeno aa. * <a 474 d. x k. mai. leone
iuniore a. cons.>
CJ.1.14.12pr.: Imperator Justinianus
Si imperialis maiestas causam cognitionaliter examinaverit
et partibus cominus constitutis sententiam dixerit, omnes omnino iudices, qui
sub nostro imperio sunt, sciant hoc esse legem non solum illi causae, pro qua
producta est, sed omnibus similibus. * iust. a. demostheni pp. * <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.1: Imperator Justinianus
Quid enim maius, quid sanctius imperiali est maiestate? vel
quis tantae superbiae fastidio tumidus est, ut regalem sensum contemnat, cum et
veteris iuris conditores constitutiones, quae ex imperiali decreto
processerunt, legis vicem obtinere aperte dilucideque definiunt? <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.2: Imperator Justinianus
Cum igitur et hoc in veteribus legibus invenimus dubitatum,
si imperialis sensus legem interpretatus est, an oporteat huiusmodi regiam
interpretationem obtinere , eorum quidem vanam scrupulositatem tam risimus quam
corrigendam esse censuimus. <a 529 recitata septimo millario urbis
constantinopolitanae in novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio
vc. cons. >
CJ.1.14.12.3: Imperator Justinianus
Definimus autem omnem imperatoris legum interpretationem
sive in precibus sive in iudiciis sive alio quocumque modo factam ratam et
indubitatam haberi. si enim in praesenti leges condere soli imperatori
concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet. <a
529 recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.4: Imperator Justinianus
Cur autem ex suggestionibus procerum, si dubitatio in
litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis
illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex
legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis interpretatio
mera procedit? vel quis legum aenigmata solvere et omnibus aperire idoneus esse
videbitur nisi is, cui soli legis latorem esse concessum est? <a 529
recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in novo consistorio
palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.14.12.5: Imperator Justinianus
Explosis itaque huiusmodi ridiculosis ambiguitatibus tam
conditor quam interpres legum solus imperator iuste existimabitur: nihil hac
lege derogante veteris iuris conditoribus, quia et eis hoc maiestas imperialis
permisit. <a 529 recitata septimo millario urbis constantinopolitanae in
novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons. >
CJ.1.15.0. De mandatis principum.
CJ.1.15.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si quis adserat cum mandatis nostris se venisse secretis,
omnes sciant nemini quicquam, nisi quod scriptis probaverit, esse credendum nec
ullius dignitate terreri, sive ille tribuni sive notarii sive comitis praeferat
dignitatem, sed sacras nostras litteras esse quaerendas. * grat. valentin. et
theodos. aaa. ad eusignium pp. * <a 383 d. xvi k. iul.Veronae. accepta prid.
k. aug. merobaude ii et saturnino conss.>
CJ.1.16.0. De senatus consultis.
CJ.1.16.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quamvis consultum senatus perpetuam per se obtineat
firmitatem, tamen etiam nostris legibus idem prosequimur adicientes, ut, si
quisquam speciali supplicatione eliciendum aliquod rescriptum temptaverit, ut
transire ei formam liceat statutorum, tertia patrimonii parte multatus et
damnatus ambitus crimine maneat infamis. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
senatum. * <a 384 d. vii k. aug. heracleae ricomere et clearcho conss.>
CJ.1.17.0. De veteri iure enucleando et auctoritate iuris
prudentium qui in digestis referuntur.
CJ.1.17.1pr.: Imperator Justinianus
Deo auctore nostrum gubernantes imperium, quod nobis a
caelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus et pacem
decoramus et statum rei publicae sustentamus: et ita nostros animos ad dei
omnipotentis erigimus adiutorium, ut neque armis confidamus neque nostris
militibus neque bellorum ducibus vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam
referamus summae providentiam trinitatis: unde et mundi totius elementa
processerunt et eorum dispositio in orbem terrarum producta est. * iust. a.
triboniano v. eminent. quaest. sacri palatii. * <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.1: Imperator Justinianus
Cum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur
quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem
iniquitatem expellit, repperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe
condita et romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in infinitum
extendatur et nullius humanae naturae capacitate concludatur: primum nobis fuit
studium a sacratissimis retro principibus initium sumere et eorum
constitutiones emendare et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem
congregatae et omni supervacua similitudine et iniquissima discordia absolutae
universis hominibus promptum suae sinceritatis praebeant praesidium. <a 530
data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopo li lampadio et oreste viris
clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.2: Imperator Justinianus
Hocque opere consummato et in uno volumine nostro nomine
praefulgente coadunato, cum ex paucis et tenuioribus relevati ad summam et
plenissimam iuris emendationem pervenire properaremus et omnem romanam
sanctionem et colligere et emendare et tot auctorum dispersa volumina uno
codice indita ostendere, quod nemo alius neque sperare neque optare ausus est,
res quidem nobis difficillima, immo magis impossibilis videbatur. sed manibus
ad caelum erectis et aeterno auxilio invocato eam quoque curam nostris
reposuimus animis, deo freti, qui et res penitus desperatas donare et
consummare suae virtutis magnitudine potest. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.3: Imperator Justinianus
Et ad tuae sinceritatis optimum respeximus ministerium
tibique primo et hoc opus commisimus, ingenii tui documentis ex nostri codicis
ordinatione acceptis, et iussimus quos probaveris tam ex facundissimis
antecessoribus quam ex viris disertissimis togatis fori amplissimae sedis ad
sociandum laborem eligere. his itaque collectis et in nostrum palatium
introductis nobisque tuo testimonio placitis totam rem faciendam permisimus,
ita tamen, ut tui vigilantissimi animi gubernatione res omnis celebretur. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.4: Imperator Justinianus
Iubemus igitur vobis antiquorum prudentium, quibus
auctoritatem conscribendarum interpretandarumque legum sacratissimi principes
praebuerunt, libros ad ius romanum pertinentes et legere et elimare, ut ex his
omnis materia colligatur, nulla secundum quod possibile est neque similitudine
neque discordia derelicta, sed ex his hoc colligi, quod unum pro omnibus
sufficiat. quia autem et alii libros ad ius pertinentes scripserunt, quorum
scripturae a nullis auctoribus receptae nec usitatae sunt, neque nos eorum
volumina nostram inquietare dignamur sanctionem. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.1.5: Imperator Justinianus
Cumque haec materia summa numinis liberalitate collecta
fuerit, oportet eam pulcherrimo opere extruere et quasi proprium et
sanctissimum templum iustitiae consecrare et in libros quinquaginta et certos
titulos totum ius dirigere tam secundum nostri constitutionum codicis quam
edicti perpetui imitationem, prout hoc vobis commodius esse patuerit, ut nihil
extra memoratam consummationem possit esse derelictum, sed his quinquaginta
libris totum ius antiquum, per millesimum et quadringentesimum paene annum
confusum et a nobis purgatum, quasi quodam muro vallatum nihil extra se habeat:
omnibus auctoribus iuris aequa dignitate pollentibus et nemini quadam praerogativa
servanda, quia non omnes in omnia, sed certi per certa vel meliores vel
deteriores inveniuntur. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias
constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.6: Imperator Justinianus
Sed neque ex multitudine auctorum quod melius et aequius est
iudicatote, cum possit unius forsitan et deterioris sententia et multos et
maiores in aliqua parte superare. et ideo ea, quae antea in notis aemilii
papiniani ex ulpiano et paulo nec non marciano adscripta sunt, quae antea
nullam vim obtinebant partim propter honorem splendidissimi papiniani, non
statim respuere, sed, si quid ex his ad repletionem summi ingenii papiniani
laborum vel interpretationem necessarium esse perspexeritis, et hoc ponere legis
vicem obtinens non moremini: ut omnes qui relati fuerint in hunc codicem
prudentissimi viri habeant auctoritatem tam, quasi et eorum studia ex
principalibus constitutionibus profecta et a nostro divino fuerint ore profusa.
omnia enim merito nostra facimus, quia ex nobis omnis eis impertietur
auctoritas. nam qui non subtiliter factum emendat, laudabilior est eo qui
primus invenit. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constanti
nopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.7: Imperator Justinianus
Sed et hoc studiosum vobis esse volumus, ut, si quid in
veteribus non bene positum libris inveniatis vel aliquod superfluum vel minus
perfectum, supervacua similitudine semota et quod imperfectum est repleatis et
omne opus moderatum et quam pulcherrimum ostendatis. hoc etiam nihilo minus
observando, ut, si aliquid in veteribus legibus vel constitutionibus, quas
antiqui in suis libris posuerunt , non recte scriptum inveniatis, et hoc
reformetis et ordini moderato tradatis: ut hoc videatur esse verum et optimum
et quasi ab initio scriptum, quod a vobis electum et ibi positum fuerit, et
nemo ex comparatione veteris voluminis quasi vitiosam scripturam arguere
audeat. cum enim lege antiqua, quae regia nuncupabatur, omne ius omnisque potestas
populi romani in imperatoriam translata sunt potestatem, nos vero sanctionem
omnem non dividimus in alias et alias conditorum partes, sed totam nostram esse
volumus, quid possit antiquitas nostris legibus abrogare? et in tantum volumus
eadem omnia, cum reposita sunt, obtinere, ut si aliter fuerant apud veteres
conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen
scripturae imputetur, sed nostrae electioni hoc adscribatur. <a 530 data
octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris
clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.8: Imperator Justinianus
Nulla itaque in omnibus praedicti codicis membris antinomia
( sic enim a vetustate graeco vocabulo nuncupatur) aliquem sibi vindicet locum,
sed sit una concordia, una consequentia, adversario nemine constituto. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.9: Imperator Justinianus
Sed et similitudinem ( secundum quod dictum est) ab
huiusmodi consummatione volumus exulare: et ea, quae sacratissimis
constitutionibus quas in codicem nostrum redegimus cauta sunt, iterum poni ex
veteri iure non concedimus, cum divalium constitutionum sanctio sufficit ad
eorum auctoritatem: nisi forte vel propter divisionem vel propter repletionem
vel propter pleniorem indaginem hoc contigerit : et hoc tamen perraro, ne ex
continuatione huiusmodi lapsus oriatur aliquid in tali prato spinosum. <a
530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste
viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.10: Imperator Justinianus
Sed et si quae leges in veteribus libris positae iam in
desuetudinem abierunt, nullo modo vobis easdem ponere permittimus, cum haec
tantummodo obtinere volumus , quae vel iudiciorum frequentissimus ordo exercuit
vel longa consuetudo huius almae urbis comprobavit, secundum salvii iuliani
scripturam, quae indicat debere omnes civitates consuetudinem romae sequi, quae
caput est orbis terrarum, non ipsam alias civitates. romam autem intellegendum
est non solum veterem, sed etiam regiam nostram, quae deo propitio cum
melioribus condita est auguriis. <a 530 data octavo decimo kalendas
ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.11: Imperator Justinianus
Ideoque iubemus duobus istis codicibus omnia gubernari, uno
constitutionum, altero iuris enucleati et in futuro codici componendi: vel si
quid aliud a nobis fuerit promulgatum institutionum vicem obtinens, ut rudis
animus studiosi simplicibus enutritus facilius ad altioris prudentiae redigatur
scientiam. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli
lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.12: Imperator Justinianus
Nostram autem consummationem, quae a vobis deo adnuente
componetur, digestorum vel pandectarum nomen habere sancimus, nullis iuris
peritis in posterum audentibus commentarios illi adplicare et verbositate sua
supra dicti codicis compendium confundere: quemadmodum et in antiquioribus
temporibus factum est, cum per contrarias interpretantium sententias totum ius
paene conturbatum est sed sufficiat per indices tantummodo et titulorum
subtilitatem quae paratitla nuncupantur quaedam admonitoria eius facere, nullo
ex interpretatione eorum vitio oriundo. <a 530 data octavo decimo kalendas
ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.13: Imperator Justinianus
Ne autem per scripturam aliqua fiat in posterum dubitatio,
iubemus non per siglorum captiones et compendiosa aenigmata, quae multas per se
et per suum vitium antinomias induxerunt, eiusdem codicis textum conscribi:
etiam si numerus librorum significatur aut aliud quicquam: nec haec etenim per
specialia sigla numerorum manifestari, sed per litterarum consequentiam explanari
concedimus. <a 530 data octavo decimo kalendas ianuarias constantinopoli
lampadio et oreste viris clarissimus consulibus.>
CJ.1.17.1.14: Imperator Justinianus
Haec omnia igitur deo placido facere tua prudentia una cum
aliis facundissimis viris studeat et tam subtili quam celerrimo fini tradere,
ut codex consummatus et in quinquaginta libros digestus nobis offeratur in
maximam et aeternam rei memoriam deique omnipotentis providentiae argumentum
nostrique imperii vestrique ministerii gloriam. <a 530 data octavo decimo
kalendas ianuarias constantinopoli lampadio et oreste viris clarissimus
consulibus.>
CJ.1.17.2pr.: Imperator Justinianus
Tanta circa nos divinae humanitatis est providentia, ut
semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. post bella enim
parthica aeterna pace sopita postque vandalicam gentem ereptam et carthaginem,
immo magis omnem libyam romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam
senio praegravatas per nostram vigilantiam praebuit in novam pulchritudinem et
moderatum pervenire compendium: quod nemo ante nostrum imperium umquam speravit
neque humano ingenio possibile esse penitus existimavit. erat enim mirabile
romanam sanctionem ab urbe condita usque ad nostri imperii tempora, quae paene
in mille et quadringentos annos concurrunt, intestinis proeliis vacillantem
hocque et in imperiales constitutiones extendentem in unam reducere
consonantiam, ut nihil neque contrarium neque idem neque simile in ea
inveniatur et ne geminae leges pro rebus singulis positae usquam appareant.
namque hoc caelestis quidem providentiae peculiare fuit, humanae vero
imbecillitati nullo modo possibile. nos itaque more solito ad immortalitatis
respeximus praesidium et summo numine invocato deum auctorem et totius operis
praesulem fieri optavimus et omne studium triboniano viro excelso magistro
officiorum et ex quaestore sacri nostri palatii et ex consule credidimus eique
omne ministerium huiuscemodi ordinationis imposuimus, ut ipse una cum aliis
illustribus et prudentissimis viris nostrum desiderium adimpleret. nostra
quoque maiestas semper investigando et perscrutando ea quae ab his
componebantur, quidquid dubium et incertum inveniebatur, hoc numine caelesti
erecta emendabat et in competentem formam redigebat. omnia igitur confecta sunt
domino et deo nostro i hesu christo possibilitatem tam nobis quam nostris in
hoc satellitibus praestante. * caesar flav. iust. a. ad senatum et omnes
populos. * <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.1: Imperator Justinianus
Et principales quidem constitutiones duodecim libris
digestas iam ante in codicem nostro nomine praefulgentem contulimus. postea
vero maximum opus adgredientes ipsa vetustatis studiosissima opera iam paene
confusa et dissoluta eidem viro excelso permisimus tam colligere quam certo
moderamini tradere. sed cum omnia percontabamur, a praefato viro excelso
suggestum est duo paene milia librorum esse conscripta et plus quam tricies
centena milia versuum a veteribus effusa, quae necesse esset omnia et legere et
perscrutari et ex his si quid optimum fuisset eligere. quod caelesti fulgore et
summae trinitatis favore confectum est secundum nostra mandata, quae ab initio
ad memoratum virum excelsum fecimus, et in quinquaginta libros omne quod
utilissimum erat collectum est et omnes ambiguita tes decisae nullo seditioso
relicto. nomenque libris imposuimus digestorum seu pandectarum, quia omnes
disputationes et decisiones in se habent legitimas et quod undique fuit
collectum, hoc in sinus suos receperunt, in centum quinquaginta paene milia
versuum totum opus consummantes. et in septem partes eos digessimus , non
perperam neque sine ratione, sed in numerorum naturam et artem respicientes et
consentaneam eis divisionem partium conficientes. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.2: Imperator Justinianus
Igitur prima quidem pars totius contextus, quae graeco
vocabulo prwta nuncupatur, in quattuor libros seposita est. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.3: Imperator Justinianus
Secundus autem articulus septem libros habet, qui de
iudiciis appellantur. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.4: Imperator Justinianus
In tertia vero congregatione omnia quae de rebus nominantur
contulimus, octo libris eis deputatis. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.5: Imperator Justinianus
Quartus autem locus, qui et totius compositionis quasi
quidam invenitur umbilicus, octo libros suscepit. in quibus omnia quae ad
hypothecam pertinent oreposita sunt, ut non a pigneraticia actione in libris de
rebus posita multum distarent: alio libro eodem inserto volumine, quae
aedilicium edictum et redhibitoriam actionem et duplae stipulationem, quae de
evictionibus proposita est, continet. quia haec omnia titulis emptionum et
venditionum consentanea sunt et praedicta actiones quasi pedisequae illarum ab
initio processerunt, in vetustioris quidem edicti ordinatione in loca devia et
multo distantia devagantes, per nostram autem providentiam his congregatae, cum
oportuerat ea quae de eodem paene loquuntur in confinio ponere. alius itaque
liber post duo primos nobis excogitatus est de usuris et traiecticiis pecuniis
et de instrumentis et testibus et probationibus nec non praesumptionibus. et
memorati tres singulares libri iuxta compositionem de rebus positi sunt. post
hos si qua de sponsalibus vel nuptiis vel dotibus legibus dicta sunt
reposuimus, tribus librorum voluminibus ea concludentes. de tutelis autem et
curationibus geminos libros conscripsimus. et memoratam ordinationem octo
librorum mediam totius operis reposuimus, omnia undique tam utilissima quam
pulcherrima iura continentem. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.6: Imperator Justinianus
Quintus autem exoritur nobis digestorum articulus, in quo de
testamentis et codicillis tam privatorum quam militum omne, quidquid antiquis
dictum est, inveniat quis depositum: qui de testamentis appellatur. de legatis
autem et fideicommissis quinque librorum numerus adgregatus est. <a 533 data
septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
consule >
CJ.1.17.2.6a: Imperator Justinianus
Cumque nihil tam peculiare fuerat, quam ut legatis quidem
legis falcidiae narratio, fideicommissis autem senatus consulti trebelliani,
singulis libris utrique eorum adplicatis tota pars quinta in novem libros
coadunata est. solum autem senatus consultum trebellianum ponendum esse
existimavimus: captiosas etenim et ipsis veteribus odiosas pegasiani senatus
consulti ambages et utriusque senatus consulti ad se tam supervacuas quam
scrupulosas diversitates respuentes totum ius super his positum trebelliano
senatus consulto adiudicavimus. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.6b: Imperator Justinianus
Sed in his nihil de caducis a nobis memoratum est, ne causa,
quae in rebus non prospere gestis et tristibus temporibus romanis increbuit
calamitatibus, bello coalescens civili, nostris remaneant temporibus, quae
favor caelestis et pacis vigore firmavit et super omnes gentes in bellicis
victoriis posuit, ne luctuosum monumentum laeta saecula inumbrare concedatur.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7: Imperator Justinianus
Sexta deinde pars digestorum exoritur, in quibus omnes
bonorum possessiones positae sunt, quae ad ingenuos, quae ad libertinos
respiciunt: ut et ius omne, quod de gradibus et adfinitatibus descendit,
legitim aeque hereditates et omnis ab intestato successio et tertullianum et
orfitianum senatus consultum, ex quibus matres et filii invicem sibi heredes
existunt, in geminos libros contulimus, bonorum possessionis multitudinem in
compendiosum et manifestissimum ordinem concludentes. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.7a: Imperator Justinianus
Post haec ea, quae de operis novi nuntiationibus damnique
infecti et pro aedificiis dirutis et eorum insidiis et quae de aqua pluvia
arcenda veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicianis et
donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus
invenimus, in librum singularem deduximus. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7b: Imperator Justinianus
De manumissionibus autem et de liberali causa alius liber
res pondit: <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7c: Imperator Justinianus
Quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis
et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae
volumini: <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7d: Imperator Justinianus
Alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi
sunt, et de bonorum detentionibus et venditionibus et ut ne quid in fraudem
creditorum fiat. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.7e: Imperator Justinianus
Postque haec omnia interdicta glomerata sunt: et deinceps
exceptiones et de temporum prolixitatibus et de obligationibus et actionibus
liber iterum singularis extenditur: ut praefata sexta pars totius digestorum
voluminis octo libris definiatur. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8: Imperator Justinianus
Septimus autem et novissimus articulus digestorum sex libris
formatus est. quo de stipulationibus seu verborum obligationibus et
fideiussoribus et mandatoribus , nec non novationibus et solutionibus et
acceptilationibus et de praetoris stipulationibus omne quod ius invenitur
gemino volumine inscriptum est, quod in libris antiquis nec numerari possibile
fuit. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8a: Imperator Justinianus
Et post hoc duo terribiles libri positi sunt pro delictis
privatis et extraordininariis nec non publicis criminibus, qui omnem continent
severitatem poenarumque atrocitatem. quibus permixta sunt et ea quae de
audacibus hominibus cauta sunt, qui se celare conantur et contumaces existunt:
et de poenis, quae condemnatis infliguntur vel conceduntur, nec non de eorum
substantiis. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.8b: Imperator Justinianus
Liber autem singularis pro appellationibus nobis excogitatus
est contra sententias tam civiles quam criminales causas finientes. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.8c: Imperator Justinianus
Cetera autem omnia, quae ad municipales vel de decurionibus
et muneribus vel publicis operibus vel nundinis et pollicitationibus ac
diversis cognitionibus et censibus vel significatione verborum veteribus
inventa sunt quaeque regulariter definita, in se recepit quinquagesimus, totius
consummationis perfectus. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.9: Imperator Justinianus
Quae omnia confecta sunt per virum excelsum nec non
prudentissimum magistrum ex quaestore et ex consule tribonianum, qui similiter
eloquentiae et legitimae scientiae artibus decoratus et in ipsis rerum
experimentis emicuit nihilque maius nec carius nostris umquam iussionibus
duxit: nec non per alios viros magnificos et studiosissimos perfecta sunt, id
est constantinum virum illustrem comitem sacrarum largitionum et magistrum
scrinii libellorum sacrarumque cognitionum, qui semper nobis ex bona opinione
et gloria sese commendavit: nec non theophilum virum illustrem magistrum
iurisque peritum in hac splendissima civitate laudabiliter optimam legum
gubernationem extendentem: et dorotheum virum illustrem et fa cundissimum
quaestiorum, quem in berytiensium splendidissima civitate leges discipulis
tradentem propter eius optimam opinionem et gloriam ad nos deduximus
participemque huius operis fecimus: sed et anatolium virum illustrem magistrum,
qui et ipse apud berytienses iuris interpres constitutus ad hoc opus adlectus
est , vir ab antiqua stirpe legitima procedens, cum et pater eius leontius et
avus eudoxius post patricium inclutae recordationis quaestorium et antecessorem
et leontium virum gloriosissimum praefectorium et consularem atque patricium
filium eius optimam sui memoriam in legibus reliquerunt: nec non cratinum virum
illustrem et comitem sacrarum largitionum et optimum antecessorem huius almae
urbis constitutum: qui omnes ad praedictum opus electi sunt una cum stephano,
mena, prosdocio, eutolmio, timotheo, leonide, leontio, platone, iacobo,
constantino, iohanne, viris prudentissimis, qui patroni quidem sunt causarum
apud maximam sedem praefecturae, quae orientalibus praetoriis praesidet, omne
autem suae virtutis testimonium undique accipientes et a nobis ad tanti operis
consummationem electi sunt. et cum omnes in unum convenerunt gubernatione
triboniani viri excelsi, ut tantum opus nobis auctoribus possint conficere, deo
propitio in quinquaginta libros opus consummatum est. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius consta ntinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.10: Imperator Justinianus
Tanta autem nobis antiquitati habita est reverentia, ut
nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patiamur modo: sed unusquisque
eorum, qui auctor legis fuit, nostris digestis inscriptus est: hoc tantummodo a
nobis effecto, ut, si quid in legibus eorum vel supervacuum vel imperfectum aut
minus idoneum visum est, vel adiectionem vel deminutionem necessariam accipiat
et rectissimis tradatur regulis. et ex multis similibus vel contrariis quod
rectius habere apparebat, hoc pro aliis omnibus positum est unaque omnibus
auctoritate indulta, ut quidquid ibi scriptum est, hoc nostrum appareat et ex
nostra voluntate compositum: nemine audente comparare ea quae antiquitas
habebat his quae nostra auctoritas introduxit, quia multa et maxima sunt, quae
propter utilitatem rerum transformata s unt. adeo ut et si principalis
constitutio fuerat in veteribus libris relata, neque ei pepercimus, sed et hanc
corrigendam esse putavimus et in melius restaurandam. nominibus etenim
veteribus relictis, quidquid legum veritati decorum et necessarium fuerat, hoc
nostris emendationibus servavimus. et propter hanc causam et si quid inter eos
dubitabatur, hoc iam in tutissimam pervenit quietem, nullo titubante relicto.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.11: Imperator Justinianus
Sed cum prospeximus, quod ad portandam tantae sapientiae
molem non sunt idonei homines rudes et qui in primis legum vestibulis stantes
intrare ad arcana eorum properant, et aliam mediocrem eruditionem praeparandam
esse censuimus, ut sub ea colorati et quasi primitiis omnium imbuti possint ad
penetralia eorum intrare et formam legum pulcherrimam non coniventibus oculis
accipere. et ideo triboniano viro excelso, qui ad totius operis gubernationem
relectus est, nec non theophilo et dorotheo viris illustribus et facundissimis
antecessoribus accersitis mandavimus, quatenus libris, quos veteres
composuerunt, qui prima legum argumenta continebant et institutiones
vocabuntur, separatim collectis, quidquid ex his utile et aptissimum et undique
sit elimatum et rebus, quae in praesenti aevo in usu vertuntur, consentaneum
invenitur, hoc et capere studeant et quattuor libris reponere et totius
eruditionis prima fundamenta atque elementa ponere, quibus iuvenes suffulti
possint graviora et perfectiora legum scita sustentare. admonuimus autem eos,
ut memores etiam nostrarum fiant constitutionum, quas pro emendatione iuris
promulgavimus, et in confectione institutionum etiam eadem emendatione ponere
non morentur: ut sit manifestum et quid antea vacillabat et quid postea in
stabilitatem redactum est. quod opus ab his perfectum ut nobis oblatum et
relectum est, et prono suscepimus animo et nostris sensibus non indignum esse
iudicavimus et praedictos libros constitutionum vicem habere iussimus: quod in
oratione nostra, quam eisdem libris praeposuimus, apertius declaratur. <a
533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iii consule >
CJ.1.17.2.12: Imperator Justinianus
Omni igitur romani iuris dispositione composita et in tribus
voluminibus, id est institutionum et digestorum seu pandectarum nec non
constitutionum, perfecta et in tribus annis consummata, quae ut primum separari
coepit, neque in totum decennium compleri sperabatur: omnipotenti deo et hanc
operam ad hominum sustentationem piis obtulimus animis uberesque gratias
maximae deitati reddidimus, quae nobis praestitit et bella feliciter agere et
honesta pace perpotiri et non tantum nostro, sed etiam omni aevo tam instanti
quam posteriori leges optimas ponere. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.12(13): Imperator Justinianus
Omnibus itaque hominibus eandem sanctionem manifestam facere
necessarium esse perspeximus, ut sit eis cognitum, quanta confusione et
infinitate absoluti in quantam moderationem et legitimam veritatem pervenerunt:
legesque in posterum habeant tam directas quam compendiosas omnibusque in
promptu positas et ad possidendi libros earum facilitatem idoneas: ut non mole
divitiarum expensa possint homines supervacuae legum multitudinis adipisci
volumina, sed vilissima pecunia facilis eorum comparatio pateat tam ditioribus
quam tenuioribus, minimo pretio magna prudentia reparanda. <a 533 data
septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
consule >
CJ.1.17.2.13: Imperator Justinianus
Si quid autem in tanta legum compositione, quae ab immenso
librorum numero collecta est, simile forsitan raro inveniatur, nemo hoc
vituperandum existimet, sed primum quidem imbecillitati humanae, quae
naturaliter inest, hoc inscribat , quia omnium habere memoriam et penitus in
nullo peccare divinitatis magis quam mortalitatis est: quod et a maioribus
dictum est. deinde sciat, quod similitudo in quibusdam et his brevissimis
adsumpta non inutilis est, et nec citra nostrum propositum hoc subsecutum: aut
enim ita lex necessaria erat, ut diversis titulis propter rerum cognationem
adplicari eam oporteat, aut, cum fuerat aliis diversis permixta, impossibile
erat eam per partes detrahi, ne totum confundatur. et in his partibus, in
quibus perfectissimae visiones eitae veterum fuerant, quod particulatim in eas
fuerat sparsum, hoc dividere ac separare penitus erat incivile, ne tam sensus
quam aures legentium ex hoc perturbentur. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.14: Imperator Justinianus
Similique modo si quid principalibus constitutionibus cautum
est, hoc in digestorum volumine poni nullo concessimus modo, quasi
constitutionum recitatione sufficiente: nisi et hoc raro ex isdem causis,
quibus similitudo adsumpta est. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.15: Imperator Justinianus
Contrarium autem aliquid in hoc codice positum nullum sibi
locum vindicabit nec invenitur, si quis subtili animo diversitatis rationes
excutiet: sed est aliquid novum inventum vel occulte positum, quod dissonantiae
querellam dissoluit et aliam naturam inducit discordiae fines effugientem.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.16: Imperator Justinianus
Sed et si quid forsitan praetermissum est, quod in tantis
milibus quasi in profundo positum latitabat, et, cum idoneum fuerat poni,
obscuritate involutum necessario derelictum est: quis hoc apprehendere recto
animo possit? primo quidem propter ingenii mortalis exiguitatem: deinde propter
ipsius rei vitium, quod multis inutilibus permixtum nullam sui ad eruendum
praebuit copiam: deinde quod multo utilius est pauca idonea effugere, quam
multis inutilibus homines praegravari. <a 533 data septimo decimo kalendas
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.17: Imperator Justinianus
Mirabile autem aliquid ex his libris emersit, quod multitudo
antiqua praesente brevitate paucior invenitur. homines etenim, qui antea lites
agebant, licet multae leges fuerant positae, tamen ex paucis lites perferebant
vel propter inopiam librorum, quos comparare eis impossibile erat, vel propter
ipsam inscientiam, et voluntate iudicum magis quam legitima auctoritate lites
dirimebantur. in praesenti autem consummatione nostrorum digestorum e tantis
leges collectae sunt voluminibus, quorum et nomina antiquiores homines non
dicimus nesciebant, sed nec umquam audiebant. quae omnia collecta sunt
substantia amplissima congregata, ut egena quidem antiqua multitudo inveniatur,
opulentissima autem brevitas nostra efficiatur. antiquae autem sapientiae
librorum copiam maxime tribonianus vir excellentissimus praebuit, in quibus
multi fuerant et ipsis eruditissimis hominibus incogniti, quibus omnibus
perlectis, quidquid ex his pulcherrimum erat, hoc semotum in optimam nostram
compositionem pervenit. sed huius operis conditores non solum ea volumina
perlegerunt, ex quibus leges positae sunt, sed etiam alia multa, quae, nihil
vel utile vel novum in eis invenientes, quod exceptum nostris digestis
applicarent, optimo animo respuerunt. <a 533 data septimo decimo kalen das
ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.18: Imperator Justinianus
Sed quia divinae quidem res perfectissimae sunt, humani vero
iuris condicio semper in infinitum decurrit et nihil est in ea, quod stare perpetuo
possit ( multas etenim formas edere natura novas deproperat), non desperamus
quaedam postea emergi negotia, quae adhuc legum laqueis non sunt innodata. si
quid igitur tale contigerit, augustum imploretur remedium, quia ideo imperialem
fortunam rebus humanis deus praeposuit, ut possit omnia quae noviter contingunt
et emendare et componere et modis et regulis competentibus tradere. et hoc non
primum a nobis dictum est, sed ab antiqua descendit prosapia: cum et ipse
iulianus legum et edicti perpetui subtilissimus conditor in suis libris hoc
rettulit, ut, si quid imperfectum inveniatur, ab imperiali sanctione hoc
repleatur. et non ipse solus, sed et divus hadrianus in compositione edicti et
senatus consulto, quod eam secutum est, hoc apertissime definivit, ut, si quid
in edicto positum non inveniatur, hoc ad eius regulas eiusque coniecturas et
imitationes possit nova instruere auctoritas. <a 533 data septimo decimo
kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.19: Imperator Justinianus
Haec igitur omnia scientes, patres conscripti et omnes orbis
terrarum homines, gratias quidem amplissimas agite summae divinitati, quae
vestris temporibus tam saluberrimum opus servavit: quo enim antiquitas digna
divino non est visa iudicio, hoc vestris temporibus indultum est. hasce itaque
leges et adorate et observate omnibus antiquioribus quiescentibus: nemoque
vestrum audeat vel comparare eas prioribus vel, si quid dissonans in utroque
est, requirere, quia omne quod hic positum est hoc unicum et solum observari
censemus. nec in iudicio nec in alio certamine, ubi leges necessariae sunt, ex
aliis libris, nisi ab isdem institutionibus nostrisque digestis et
constitutionibus a nobis compositis vel promulgatis aliquid vel recitare vel
ostendere conetur, nisi temerator velit falsitatis crimini subiectus una cum
iudice, qui ei audientiam accommodabit, poenis gr avissimis laborare. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.20: Imperator Justinianus
Ne autem incognitum vobis fiat, ex quibus veterum libris
haec consummatio ordinata est, iussimus et hoc in primordiis digestorum
nostrorum inscribi, ut manifestissimum sit, ex quibus legis latoribus quibusque
libris eorum et quot milibus hoc iustitiae romanae templum aedificatum est.
<a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.20a: Imperator Justinianus
Legis latores autem vel commentatores eos elegimus, qui
digni tanto opere fuerant et quos et anteriores piissimi principes admittere
non sunt indignati, omnibus uno dignitatis apice impertito nec sibi quodam
aliquam praerogativam vindicante. cum enim constitutionum vicem et has leges
obtinere censuimus quasi ex nobis promulgatas, quid amplius aut minus in
quibusdam esse intellegatur, cum una dignitas, una potestas omnibus est
indulta? <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.21: Imperator Justinianus
Hoc autem quod et ab initio nobis visum est, cum hoc opus
fieri deo adnuente mandabamus, tempestivum nobis videtur et in praesenti
sancire, ut nemo neque eorum , qui in praesenti iuris peritiam habent, nec qui
postea fuerint audeat commentarios isdem legibus adnectere: nisi tantum si
velit eas in graecam vocem transformare sub eodem ordine eaque consequentia,
sub qua voces romanae positae sunt ( hoc quod graeci kata poda dicunt), et si
qui forsitan per titulorum subtilitatem adnotare maluerint et ea quae paratitla
nuncupantur componere. alias autem legum interpretationes, immo magis
perversiones eos iactare non concedimus , ne verbositas eorum aliquid legibus
nostris adferat ex confusione dedecus. quod et in antiquis edicti perpetui
commentatoribus factum est, qui opus moderate confectum huc atque illuc in
diversas sententias producentes in infinitum detraxerunt, ut paene omnem
romanam sanctionem esse confusam. quos si passi non sumus , quemadmodum
posteritatis admittatur vana discordia? si quid autem tale facere ausi fuerint,
ipsi quidem falsitatis rei constituantur, volumina autem eorum omnimodo
corrumpentur. si quid vero, ut supra dictum est, ambiguum fuerit visum, hoc ad
imperiale culmen per iudices referatur et ex auctoritate augusta manifestetur,
cui soli concessum est leges et condere et interpretari. <a 533 data septimo
decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule
>
CJ.1.17.2.22: Imperator Justinianus
Eandem autem poenam falsitatis constituimus et adversus eos,
qui in posterum leges nostras per si glorum obscuritates ausi fuerint
conscribere. omnia enim, id est et nomina prudentium et titulos et librorum
numeros, per consequentias litterarum volumus, non per sigla manifestari, ita
ut, qui talem librum sibi paraverit, in quo sigla posita sunt in qualemcumque
locum libri vel voluminis, sciat inutilis se esse codicis dominum: neque enim
licentiam aperimus ex tali codice in iudicium aliquid recitare, qui in
quacumque sua parte siglorum habet malitiam. ipse autem librarius, qui eas inscribere
ausus fuerit, non solum criminali poena secundum quod dictum est plectetur, sed
etiam libri aestimationem in duplum domino reddat, si et ipse dominus ignorans
talem librum vel comparaverit vel confici curaverit. quod et antea a nobis
dispositum est in constitutione, quam ad legum professores dimisimus. <a 533
data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
iii consule >
CJ.1.17.2.23: Imperator Justinianus
Leges autem nostras, quae in his codicibus, id est
institutionum seu elementorum et digestorum vel pandectarum posuimus, suum
obtinere robur ex tertio nostro felicissimo sancimus consulatu, praesentis
duodecimae indictionis tertio kalendas ianuarias, in omne aevum valituras et
una cum nostris constitutionibus pollentes et suum vigorem in iudiciis
ostendentes in omnibus causis, sive quae postea emerserint sive in iudiciis
adhuc pendent nec eas iudicialis vel amicalis forma compescuit. quae enim iam
vel iudiciali sententia finita sunt vel amicali pacto sopita, haec reuscitari
nullo volumus modo. bene autem properavimus in tertium nostrum consulatum et
has leges edere, quia maximi dei et domini nostri ihesu christi auxilium
felicissimum eum nostrae rei publicae donavit, cum in hunc et b ella parthica
abolita sunt et quieti perpetuae tradita, et tertia pars mundi nobis adcrevit (
post europam enim et asiam et tota libya nostro imperio adiuncta est) et tanto
operi legum caput impositum est, omnia caelestia dona nostro tertio consulatui
indulta. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.17.2.24: Imperator Justinianus
Itaque omnes iudices nostri pro sua iurisdictione easdem
leges suscipiant et tam in suis iudiciis quam in hac regia urbe habeant et
proponant, et praecipue vir excelsus huius almae urbis praefectus. curae autem
erit tribus excelsis praefectis praetoriis tam orientalibus quam illyricis nec
non libycis per suas auctoritates omnibus, qui suae iurisdictioni suppositi
sunt, eas manifestare. <a 533 data septimo decimo kalendas ianuarius
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii consule >
CJ.1.18.0. De iuris et facti ignorantia.
CJ.1.18.1: Imperator Antoninus
Quamvis, cum causam tuam ageres, ignorantia iuris propter
simplicitatem armatae militiae adlegationes competentes omiseris, tamen si
nondum satisfecisti, permitto tibi, si coeperis ex sententia conveniri,
defensionibus tuis uti. * ant. a. maximo mil. * <a 212 d. vii k. mai. duobus
aspris conss.>
CJ.1.18.2: Imperator Antoninus
Cum ignorantia iuris excusari facile non possis, si maior
annis hereditati matris tuae renuntiasti, sera prece subveniri tibi desideras.
* ant. a. sextio iuvenali. * <a 243 pp. xv k. nov. arriano et papo
conss.>
CJ.1.18.3: Imperator Philippus
Si emancipata a patre intra annum bonorum possessionem
petere cessasti, praetendere iuris ignorantiam nullis rationibus potes. *
philipp. a. Marcellae. * <a 244 pp. xvi k. iul. peregrino et aemiliano
conss.>
CJ.1.18.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si post divisionem factam testamenti vitium in lucem
emerserit, ex his, quae per ignorantiam confecta sunt, praeiudicium tibi non
comparabitur. ostende igitur apud correctorem virum clarissimum amicum nostrum
testamentum vel fide veri deficere vel iuris ratione stare non posse, ut
infirmata scriptura, quae testamenti vice prolata est, solidam successionem
obtineas. * diocl. et maxim. aa. iulianae. * <a 290 d. viii id. iul.
diocletiano iiii et maximiano iii aa. conss.>
CJ.1.18.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum falsa demonstratione mutari substantia veritatis minime
possit, respondendo id quod paternum erat ex maternis esse bonis nihil egisti.
* diocl. et maxim. aa. et constant. et maxim. nobb. cc. martiali.* <a 293 d.
prid. k. ian. diocletiano v et maximiano iiii aa. conss.>
CJ.1.18.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non transactionis causa, sed indebitam errore facti olei
materiam vos archantico stipulanti dare spopondisse rector animadverterit
provinciae, reddito quod debetis residui liberationem condicentes audiet. *
diocl. et maxim. aa. et cc. tauro et pollioni. * <a 294 d. v k. mai. cc.
conss.>
CJ.1.18.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Error facti necdum negotio finito nemini nocet: nam causa
decisa velamento tali non instauratur. * diocl. et maxim. aa. et cc. zoe. *
<a 294 d. vi non. iul. cc. conss.>
CJ.1.18.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum testamentum nullo iure constiterit, ex eius, quae ab
intestato successit, professione sola velut ex testamento liberos per errorem
profitentis orcini vel proprii liberti, si non ipsius accessit iudicium, cum
errantis voluntas nulla sit, effici non potuerint. * diocl. et maxim. aa. et
cc. dionysiae. * <a 294 d. v k. sept. cc. conss.>
CJ.1.18.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus, quod a vobis velut a liberis debitam
accepisse pecuniam samus dicitur, cum nullus sit errantis consensus, movere
status quaestionem prohibentur eius heredes. * diocl. et maxim. aa. et cc.Gaio
et anthemio. * <a 294 d. vi id. dec. cc. conss.>
CJ.1.18.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum quis ius ignorans indebitam pecuniam persolverit, cessat
repetitio. per ignorantiam enim facti tantum repetitionem indebiti soluti
competere tibi notum est. * diocl. et maxim. aa.Et cc. amphiae. * <a 294 d.
v k. ian. cc. conss.>
CJ.1.18.11: Imperator Constantinus
Quamvis in lucro nec feminis ius ignorantibus subveniri
soleat, tamen contra aetatem adhuc imperfectam locum hoc non habere retro
principium statuta declarant. * constant. a. valeriano vic. * <a 330 d. iiii
k. mai. gallicano et symmacho conss.>
CJ.1.18.12: Imperatores Valentinianus, Theodosius
Constitutiones principum nec ignorare quemquam nec
dissimulare permittimus. * valentin. et theodos. aa. flaviano pp. illyrici et
italiae. * <a 391 d. vi k. iun. vincentiae tatiano et symmacho conss.>
CJ.1.18.13: Imperatores Leo, Anthemius
Ne passim liceat mulieribus omnes suos contractus retractare
in his, quae praetermiserint vel ignoraverint, statuimus, si per ignorantiam
iuris damnum aliquod circa ius vel substantiam suam patiantur, in his tantum
casibus, in quibus praeteritarum legum auctoritas eis suffragatur, subveniri. *
leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 472 d. k. iul marciano cons.>
CJ.1.19.0. De precibus imperatori offerendis et de quibus
rebus supplicare liceat vel non.
CJ.1.19.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet servilis condicio deferendae precis facile capax non
sit, tamen admissi sceleris atrocitas et laudabilis fidei exemplum super
vindicanda caede domini tui hortamento fuit, ut praefecto praetorio iuxta
adnotationis nostrae decretum demandaremus ( quem adire cura), ut auditis his,
quae in libello contulisti, et reos investigare et severissimam vindictam iuxta
legum censuram exigere curet. * diocl. et maxim. aa.Firminae. * <a 290 d.
viii id oct. diocletiano iiii et maximiano iii aa. conss.>
CJ.1.19.2: Imperator Constantinus
Quotiens rescripto nostro moratoria praescriptio remittitur,
aditus supplicandi pandatur. quod autem totius negotii cognitionem tollit et
vires principalis negotii exhaurit, sine gravi partis alterius dispendio
convelli non potest. nec praescriptionis igitur peremptoriae relaxatio petatur.
* constant. a. severo pu. * <a 325 d. x k. iun. nicaeae paulino et iuliano
conss.>
CJ.1.19.3: Imperator Constantinus
Nec damnosa fisco nec iuri contraria postulari oportet. *
const. a. ad pop. * <a 329 pp. viii k. oct. romae constantino a. viii et
constantio c. iiii conss.>
CJ.1.19.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Universa rescripta, quae in debitorum causis super
praestandis dilationibus promulgantur, non aliter valeant, nisi fideiussio
idonea super solutione debiti praebeatur. * grat. valentin. et theodos. aaa.
floro pp. * <a 382 d. viii k. mart. constantinopoli antonio et syagrio
conss.>
CJ.1.19.5: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis adversus praefectorum praetorio sententias duxerit
supplicandum victusque fuerit denuo, nullam habebit licentiam iterum super
eadem causa supplicandi. * valentin. et valens aa. ad volusianum pp. * <a
365 d. xv k. oct. romae valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.1.19.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Universis simul hanc observantiam remittimus, ut, a
quocumque liberae condicionis constituto vel servo supplicante impetratum
fuerit rescriptum, minime requiratur, per quem preces oblatae sunt. * honor. et
theodos. aa. isidoro pu. * <a 410 d. ii non. sept. constantinopoli varane
cons.>
CJ.1.19.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Rescripta contra ius elicita ab omnibus iudicibus
praecipimus refutari, nisi forte aliquid est, quod non laedat alium et prosit
petenti vel crimen supplicanti indulgeat. * theodos. et valentin. aa. ad
senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano ii
aa. conss.>
CJ.1.19.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Instrumentorum exempla non prosit precibus adiunxisse, sed
necesse sit eorum in supplicatione vim exprimi, ut responsuro principi vera
precatio rem aperiat cognoscendam, solis, cum necessitas exegerit, verbis
precibus inserendis, quorum de sensu inter partes ita dubitari contigerit, ut
etiam merito nostrum expectetur iudicium. * theodos. et valentin. aa. florentio
pp. * <a 429 d. vi k. april. constantinopoli florentio et dionysio
conss.>
CJ.1.20.0. Quando libellus principi datus litis
contestationem facit.
CJ.1.20.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Dubium non est contestationem intellegi etiam, si nostrae
fuerint tranquillitati preces oblatae, easque adversus heredem quoque eius in
quem porrectae sunt vel ab herede eius qui meruerit exerceri. * arcad. et
honor. aa. remigio praef. augustali. * <a 396 d. xii k. april.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.20.2: Imperator Justinianus
Temporales actiones, quae per oblationem precum et ad eas
rescriptiones perpetuantur, definire necessarium esse duximus, ne quis putet ad
alias etiam, quae certis taxantur temporibus, hoc pertinere. sciant igitur
omnes eas tantummodo per oblationes precum et ad eas rescripta perpetuari, quae
a praetore constitutae annali tempore coartatae sunt. * iust. a. menae pp. *
<a 529 d. k. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.1.21.0. Ut lite pendente vel post provocationem aut
definitivam sententiam nulli liceat imperatori supplicare.
CJ.1.21.1: Imperator Alexander Severus
Licet, postquam supplicasti, priusquam rescriptum impetrares,
praeses provinciae vir clarissimus pronuntiaverit, cum tamen a sententia non
provocaveris, rescriptum, quod postea secutum esse suggeris, ad retrahenda quae
decreto terminata sunt non patrocinatur. * alex. a. caperio. * <a 232 d. k.
mart. lupo et maximo conss.>
CJ.1.21.2: Imperator Constantinus
Supplicare causa pendente non licet, nisi vel actorum vel
pronuntiationis editio denegetur. qui autem terminatam rescripto vel
consultatione quaestionem exquisito suffragio refricare conabitur, in omnem
litis aestimationem adversario suo protinus condemnetur: omni venia deneganda,
si quis contra haec supplicare temptaverit. * const. a. petronio probiano suo
salutem. * <a 316 d. id. aug. arelato. pp. id. oct. theveste sabino et
rufino conss.>
CJ.1.21.3: Imperator Constantinus
Qui licitam provocationem omiserit, perpetuo silere debebit
nec a nobis impudens petere per supplicationem auxilium. quod si fecerit,
desiderio suo carebit et ignominiae poena notabitur. * const. a. ad
provinciales. * <a 331 d. k. aug. pp. k. sept. constantinopoli basso et
ablabio conss.>
CJ.1.22.0. Si contra ius utilitatemve publicam vel per
mendacium fuerit aliquid postulatum vel impetratum.
CJ.1.22.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus is, cui a nostro rescripto cognitio delata
est, iudicare potest, quod ex gestis quaedam in precibus omissa proponis. *
diocl. et maximin. aa. et cc. gregorio. * <a 293 d. v non. mai. diocletiano
v et maximiniano iiii aa. conss.>
CJ.1.22.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praescriptione mendaciorum opposita, sive in iuris
narratione mendacium reperiatur sive in facti sive in tacendi fraude, pro
tenore veritatis, non deprecantis adfirmatione, datum iudicem cognoscere debere
et secundum hoc de causa convenit ferre sententiam. * diocl. et maxim. aa. et
constant. et maximin. cc. statiae.* <a 294 d. k. dec. sirmi cc. conss.>
CJ.1.22.3: Imperator Constantinus
Puniri iubemus decem librarum auri multa iudices, qui
vetuerunt precum argui falsitatem. * const. a. ad bassum. * <a 313 d. k.
oct. constantino a. iii et licinio c. iii conss.>
CJ.1.22.4: Imperator Constantinus
Etsi non cognitio, sed exsecutio mandatur, de veritate
precum inquiri oportet, ut, si fraus intervenit, de omni negotio cognoscatur. *
const. a. ad barbarum pompeianum consularem campaniae. * <a 333 d. iii id.
nov. aquis dalmatio et zenophilo conss.>
CJ.1.22.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Etsi legibus consentaneum sacrum oraculum mendax precator
attulerit, careat penitus impetratis et, si nimia mentientis invenitur
improbitas, etiam severitati subiaceat iudicantis. * theodos. et valentin. aa.
ad senatum. * <a 426 d. viii id. nov. ravennae theodosio xii et valentiniano
ii aa. conss.>
CJ.1.22.6: Imperator Anastasius
Omnes cuiuscumque maioris vel minoris administrationis
universae nostrae rei publicae iudices monemus, ut nullum rescriptum, nullam
pragmaticam sanctionem, nullam sacram adnotationem, quae generali iuri vel
utilitati publicae adversa esse videatur, in disceptatione cuiuslibet litigii
patiantur proferri, sed generales sacras constitutiones modis omnibus non
dubitent observandas. * anastas. a. matroniano pp. * <a 491 ? d. k. iul.
constantinopoli.>
CJ.1.23.0. De diversis rescriptis et pragmaticis
sanctionibus.
CJ.1.23.1: Imperator Alexander Severus
Si libellum de communi causa tu fraterque tuus dedistis,
quamvis rescriptum ad unius personam directum sit, utrique tamen prospectum
est. * alex. a. supero. * <a 222 d. id. iul. alexandro a. cons.>
CJ.1.23.2: Imperator Alexander Severus
Falso adseveratur auctoritatem rescriptorum devoluto spatio
anni obtinere firmitatem suam non oportere, cum ea, quae ad ius rescribuntur,
perennia esse debent, si modo tempus, intra quod adlegari vel audiri debeat,
non sit comprehensum. * alex. a. epagatho. * <a 270 d. vii k. nov.
antiochiano et orfito conss.>
CJ.1.23.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sancimus, ut authentica ipsa atque originalia rescripta et
nostra manu subscripta, non exempla eorum, insinuentur. * diocl. et maxim. aa.
crispino praesidi prov. phoenice. * <a 292 d. prid. k. april. hannibaliano
et asclepiodoto conss.>
--------------------------------------------------
CJ.1.23.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sancimus, ut authentica ipsa atque originalia rescripta et
nostra manu subscripta, non exempla eorum, insinuentur. * diocl. et maxim. aa.
crispino praesidi prov. phoenice. * <a 292 d. prid. k. april. hannibaliano
et asclepiodoto conss.>
CJ.1.23.4: Imperator Constantinus
Si qua beneficia personalia sine die et consule fuerint
deprehensa, auctoritate careant. * const. a. ad lusitanos. * <a 322 d. vii
k. aug. savariae probiano et iuliano conss.>
CJ.1.23.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sacrilegii instar est divinis super quibuscumque
administrationibus vel dignitatibus promulgandis obviare beneficiis. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. ad nicetium praef. annon. * <a 385 d. k.
febr. mediolani arcadio a. et bautone conss.>
CJ.1.23.6pr.: Imperator Leo
Sacri adfatus, quoscumque nostrae mansuetudinis in quacumque
parte paginarum scripserit auctoritas, non alio vultu penitus aut colore, nisi
purpurea tantummodo scriptione illustrentur, scilicet ut cocti muricis et triti
conchylii ardore signentur: eaque tantummodo fas sit proferri et dici rescripta
in quibuscumque iudiciis, quae in chartis sive membranis subnotatio nostrae
subscriptionis impresserit. * leo a. hilariano mag. off. et patricio. * <a
470 d. vi k. april. iordane et severo conss.>
CJ.1.23.6.1: Imperator Leo
Hanc autem sacri encausti confectionem nulli sit licitum aut
concessum habere aut quaerere aut a quoquam sperare: eo videlicet, qui hoc
adgressus fuerit tyrannico spiritu, post proscriptionem bonorum omnium capitali
non immerito poena plectendo. <a 470 d. vi k. april. iordane et severo
conss.>
CJ.1.23.7pr.: Imperator Zeno
Universa rescripta, sive in personam precantium sive ad
quemlibet iudicem manaverint, quae vel adnotatio vel quaevis pragmatica sanctio
nominetur, sub ea condicione proferri praecipimus, si preces veritate nituntur,
nec aliquem fructum precator oraculi percipiat impetrati, licet in iudicio
adserat veritatem, nisi quaestio fidei precum imperiali beneficio monstretur
inserta. * zeno a. sebastiano pp. * <a 477 d. x k. ian. constantinopoli post
consulatum armati.>
CJ.1.23.7.1: Imperator Zeno
Nam et vir magnificus quaestor et viri spectabiles magistri
scriniorum: qui sine praefata adiectione qualecumque divinum responsum
dictaverint, et iudices, qui susceperint, reprehensionem subibunt et, qui
illicite dictata scribere ausi fuerint cuiuscumque scrinii memoriales seu
pragmaticarii vel adiutores primicerii, amissione cinguli ferientur. <a 477
d. x k. ian. constantinopoli post consulatum armati.>
CJ.1.23.7.2: Imperator Zeno
Pragmaticas praeterea sanctiones non ad singulorum preces
super privatis negotiis proferri, sed si quando corpus aut schola vel officium
vel curia vel civitas vel provincia vel quaedam universitas hominum ob causam
publicam fuderit preces, manare decernimus, ut hic etiam veritatis quaestio
reservetur. <a 477 d. x k. ian. constantinopoli post consulatum armati.>
CJ.1.24.0. De statuis et imaginibus.
CJ.1.24.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis iudicum accepisse aeneas vel argenteas vel marmoreas
statuas extra imperiale beneficium in administratione positus detegetur,
emolumenta, quae acceperit in ea positus dignitate, quam polluit, cum extortis
titulis vel praesumptis in quadruplum fisco nostro inferat simulque noverit
existimatonis suae poenam se subiturum. nec eos sane a periculo pudoris haberi
volumus immunes, qui adulandi studio aut metu inconstanti ignavia transire quae
sunt interdicta temptaverint. * arcad. et honor. aa. theodoro pp. * <a 398
d. xii k. ian. mediolani honorio a. iiii et eutychiano conss.>
CJ.1.24.2: Imperator Theodosius
Si quando nostrae statuae vel imagines eriguntur seu diebus,
ut adsolet, festis sive communibus, adsit iudex sine adorationis ambitioso
fastigio, ut ornamentum diei vel loco et nostrae recordationi sui probet
accessisse praesentiam. * theodos. a. et valentin. c. aetio pp. * <a 425 d.
iii non. mai. theodosio a. xi et valentiniano c. conss.>
CJ.1.24.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In nostrae serenitatis imaginibus ac statuis erigendis
privatae collationis iniuriam propulsari praecipimus, ne quid in eo suum
collator agnoscat. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d. iii
non. april. theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.1.24.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Et virtutum praemia tribui merentibus convenit et aliorum
honores aliis damnorum occasionem fieri non oportet. idcirco quotiens vel
iudicibus nostris vel cuilibet alii statua fuerit a quocumque collegio seu
officio vel in hac sacratissima civitate vel in provinciis postulata, nequaquam
ex discriptione sumptus colligi patimur, sed eius, cuius ad honorem petitur, expensis
propriis statuam collocari praecipimus. * theodos. et valentin. aa. ad nomum
com. et mag. off. * <a 444 d. v k. april. theodosio a. xviii cons.>
CJ.1.25.0. De his qui ad statuas confugiunt.
CJ.1.25.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Qui ad statuas vel vitandi metus vel creandae invidiae causa
confugerint, si certas habuerint causas, quibus confugere ad imperatoria
simulacra debuerint, iure ac legibus vindicentur. si vero probati fuerint
artibus suis invidiam inimicis creare voluisse, ultrix in eos sententia
proferatur. * valentin. theodos. et arcad. aaa. cynegio pp. * <a 386 d.
prid. non. iul. constantinopoli honorio np. et euodio conss.>
CJ.1.26.0. De officio praefectorum praetorio orientis et
illyrici.
CJ.1.26.1: Imperator Alexander Severus
Libellus praefecto praetorio datus pro contestatione haberi
non potest. * alex. a. theodoto. * <a 230 d. prid. k. oct. agricola et
clemente conss.>
CJ.1.26.2: Imperator Alexander Severus
Formam a praefecto praetorio datam, et si generalis sit,
minime legibus vel constitutionibus contrariam, si nihil postea ex auctoritate
mea innovatum est, servari aequum est. * alex. a. restituto. * <a 235 d. id.
aug. severo et quintiano conss.>
CJ.1.26.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Si quos iudices vel propter adversam et longinquam corporis
valetudinem vel propter neglegentiam aut furtum vel simile aliquod vitium
sublimitas tua inutiles esse reppererit, his ab administratione remotis et vice
eorum aliis subrogatis furibusque poenis legitimis subactis ad nostrae
mansuetudinis scientiam non crimina, sed vindicta referatur. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. tatiano pp. * <a 389 d. vi non. mai. mediolani
timasio et promoto conss.>
CJ.1.26.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
De ordinario iudice semper illustris est cognitio
praefecturae, licet militari viro ab eo facta fuerit iniuria. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. addeo com. et mag. utr. mil.* <a 393 d. prid. id.
ian. constantinopoli theodosio a. iii et abundatio conss.>
CJ.1.26.5: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Si qui posthac velut indebitis oneribus gravati ad preces
crediderint convolandum sive de naviculariis rationibus sive transvectionibus,
rescripta, quae de omnibus his atque huiusmodi ordinationibus emitti
contigerit, ad sedem sublimitatis tuae rescribantur. * arcad. honor. et
theodos. aaa. anthemio pp. * <a 405 d. vii id. dec. constantinopoli
stilichone ii et anthemio conss.>
CJ.1.27.0. De officio praefecti praetorio africae et de omni
eiusdem dioeceseos statu.
CJ.1.27.1pr.: Imperator Justinianus
Quas gratias aut quas laudes domino deo nostro ihesu christo
exhibere debeamus, nec mens nostra potest concipere nec lingua proferre. * in
nom. d. n. ihesu christi imp. c. flav. iust. alaman. gotthic. francic.
germanic. antic. alanic. vvandalic. afric. pius felix incl. victor ac
triumphator semper a. archelao pp. africae.* <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.1: Imperator Justinianus
Multas quidem et antea a deo meruimus largitates et
innumerabilia circa nos eius beneficia confitemur, pro quibus nihil dignum nos
egisse cognoscimus: prae omnibus tamen hoc, quod nunc deus omnipotens per nos
pro sua laude et pro suo nomine demonstrare dignatus est, excedit omnia
mirabilia opera, quae in saeculo contigerunt, ut africa per nos tam brevi
tempore reciperet libertatem, ante centum et quinque annos a vvandalis
captivata, qui animarum fuerant simul hostes et corporum. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.2: Imperator Justinianus
Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non
ferentes rebaptizando ad suam perfidiam transferebant: corpora vero liberis
natalibus clara iugo barbarico durissime subiugabant. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.3: Imperator Justinianus
Ipsas quoque dei sacrosanctas ecclesias suis perfidiis
maculabant: aliquas vero ex eis stabula fecerunt. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.4: Imperator Justinianus
Vidimus venerabiles viros, qui abscissis radicitus linguis
poenas suas mirabiliter loquebantur: alii vero post diversa tormenta per
diversas dispersi provincias vitam in exilio peregerunt. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.5: Imperator Justinianus
Quo ergo sermone aut quibus operibus dignas deo gratias
agere valeamus, quod per me, ultimum servum suum, ecclesiae suae iniurias
vindicare dignatus est et tantarum provinciarum populos a iugo servitutis
eripere? <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.6: Imperator Justinianus
Quod beneficium dei antecessores nostri non meruerunt,
quibus non solum africam liberare non licuit, sed et ipsam romam viderunt ab
eisdem vvandalis captam et omnia imperialia ornamenta in africam exinde
translata. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.7: Imperator Justinianus
Nunc vero deus per suam misericordiam non solum africam et
omnes eius provincias nobis tradidit, sed et ipsa imperialia ornamenta, quae
capta roma fuerant ablata, nobis restituit. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.8: Imperator Justinianus
Ergo post tanta beneficia, quae nobis divinitas contulit,
hoc de domini dei nostri misericordia postulamus, ut provincias, quas nobis
restituere dignatus est, firmas et illaesas custodiat et faciat nos eas
secundum suam voluntatem ac placitum gubernare, et universa africa sentiat
omnipotentis dei misericordiam et cognoscant eius habitatores, quam a durissima
captivitate et iugo barbarico liberati in quanta libertate sub felicissimo
nostro imperio degere meruerunt. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.9: Imperator Justinianus
Hoc etiam deprecantes exoramus precibus sanctae et gloriosae
semper virginis et dei genetricis mariae, ut, quidquid minus est rei publicae
nostrae, per nos, ultimos servos suos, restituat in suo nomine deus et dignos
nos faciat servitium eius adimplere. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.10: Imperator Justinianus
Deo itaque auxiliante pro felicitate rei publicae nostrae
per hanc divinam legem sancimus, ut omnis africa, quam deus nobis praestit, per
ipsius misericordiam optimum suscipiat ordinem et propriam habeat praefecturam,
ut sicut oriens atque illyricum, ita et africa praetoriana maxima potestate
specialiter a nostra clementia decoretur. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.11: Imperator Justinianus
Cuius sedem iubemus esse carthaginem et in praefatione
publicarum chartarum praefecturis aliis eius nomen adiungi, quam nunc tuam
excellentiam gubernare decernimus. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.12: Imperator Justinianus
Et ab ea auxiliante deo septem provinciae cum suis iudicibus
disponantur, quarum zeugi, quae proconsularis antea vocabatur, carthago et
byzacium ac tripolis rectores habeant consulares: reliquae vero, id est numidia
et mauritaniae et sardinia, a praesidibus cum dei auxilio gubernentur. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.13: Imperator Justinianus
Et in officio quidem tuae magnitudinis nec non pro tempore
viri magnifici praefecti africae trecentos nonaginta sex viros per diversa
scrinia et officia militare decernimus. in officiis vero consularium ac
praesidum quinquaginta homines per singula officia esse sancimus. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.14: Imperator Justinianus
Quae vero emolumenta sive magnificentia tua sive consulares
et praesides et quid unusquisque ex officio eorum de publico consequi debet,
notitia subter adnexa declarat. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.15: Imperator Justinianus
Optamus ergo, ut omnes iudices nostri secundum voluntatem et
timorem dei et nostram electionem atque ordinationem sic suas administrationes
gubernare studeant, ut nullus eorum aut cupiditati sit deditus aut violentias
aliquas vel ipse inferat vel iudicibus aut officiis eorum aut quibuscumque
aliis collatoribus inferre permittat. licet enim per omnes provincias nostras
deo iuvante festinemus, ut illaesos habeant collatores, maxime tamen
tributariis dioeceseos africanae consulimus, qui post tantorum temporum
captivitatem meruerunt deo iuvante per nos lumen libertatis adspicere. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.16: Imperator Justinianus
Ergo iubemus omnes violentias et omnem avaritiam cessare et
iustitiam atque veritatem circa omnes nostros tributarios reservari. sic enim
et deus placatur et ipsi possunt celerius, sicut collatores alii nostrae rei
publicae, relevari atque florere. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.17: Imperator Justinianus
Sportulas etiam ab officio tam viri magnifici praefecti
africani quam reliquorum iudicum sic exigi iubemus, quomodo in nostris legibus
est dispositum et ab omni re publica nostra custoditur, ut nullus audeat
quocumque tempore vel quocumque modo earum excedere quantitatem. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.18: Imperator Justinianus
Hoc etiam praesenti sanctione credimus ordinandum, ut non
multa dispendia pro completione chartarum vel codicillorum vel in nostro
laterculo vel in scriniis praefecti praetoriorum per africam iudices sustinere
videantur, quia, si ipsi dispendiis laesi non fuerint, nullam habeant
necessitatem eiusdem nostrae africae tributarios praegravandi. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.19: Imperator Justinianus
Iubemus ergo, ut iudices dioeceseos africanae tam civiles
quam militares in nostro laterculo pro codicillorum atque chartularum
promotionis suae consuetudinibus nihil ultra quam sex solidos praebeant, at
vero in scrinio praefectorum non ultra duodecim solidos cogantur inferre. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.20: Imperator Justinianus
Quem modum si quis excesserit, ipse quidem iudex triginta
librarum auri dispendio subiacebit, officium vero eius non solum simile dispendium,
sed et capitale periculum sustinebit. nam si aliquis ex quacumque parte ausus
fuerit iussiones nostras excedere et non festinaverit cum dei timore eas
servare, non solum dignitatis aut substantiae periculum sustinebit, sed etiam
ultimo supplicio subiacebit. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.21: Imperator Justinianus
Et est notitia deo auxiliante: pro annonis et capitu pro
tempore praefecti praetorio per totam africam auri libras centum. pro annonis
consiliariorum auri libras viginti. pro annonis cancellariorum auri libras
septem. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.22: Imperator Justinianus
Item officiis eius ita: in scrinio primo hominibus decem pro
annonis xviiiis, pro capitu xiis, fiunt solidi cxlviis. ita: numerario pro
annonis vi annona solidorum v et pro capitu iiii capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xlvi. secundo pro annonis iii annona solidorum v et pro capitu ii capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xxiii. tertio pro annonis ii annona solidorum v et
pro capitu is capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. quarto quinto et sexto
ad annonas is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxxiiiis. reliquis quattuor ad annonas i annona solidorum v et ad
capitum s capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxviii. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.23: Imperator Justinianus
In scrinio secundo ut supra scriptum est. in scrinio tertio
ut supra scriptum est. in scrinio quarto ut supra scriptum est. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.24: Imperator Justinianus
In scrinio primiscrinii, quod est subadiuvae, hominibus
decem annonae xiiii capita xis, fiunt solidi cxvi. ita: primiscrinio pro
annonis iii annona solidorum v et pro capitu ii capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxiii. secundo pro annonis ii, annona solidorum ut supra scriptum est, et
pro capitu is, capitus solidorum ut supra scriptum est, fiunt solidi xvi.
tertio et quarto pro annonis is, annona solidorum ut supra scriptum est, et pro
capitu i, capitus solidorum ut supra scriptum est, fiunt solidi xxiii. reliquis
hominibus sex ad annonam i annona solidorum v et pro capitu i capitus solidorum
iiii, fiunt solidi liiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.25: Imperator Justinianus
In scrinio commentariensis hominibus duodecim annonae xvii
capita xiiiis, fiunt solidi cxliii. ita: primo commentariensi annonae iii
annona solidorum v, pro capitu ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxiii.
sequentes homines tres ad annonas ii annona solidorum v, pro capitu is capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xlviii. reliqui homines octo ad annonam i annona
solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi lxxii. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.26: Imperator Justinianus
In scrinio ab actis hominibus decem annonae xiiii capita
xii, fiunt solidi cxviii. ita: primo annonae iii pro annona i solidi v, capita
ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xxiii. secundo et tertio ad annonas ii
pro annona i solidi v et ad capitum is capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxii. reliquis septem ad annonam i annona solidorum v et ad capitum i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi lxiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.27: Imperator Justinianus
In scrinio libellorum hominibus sex annonae viis capita vis,
fiunt solidi lxiiis. ita: primo annonae ii pro annona solidi v, pro capitu is
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. secundo annona is pro annona solidi
v, pro capitu i capitus solidorum iiii, fiunt solidi xis. reliquis hominibus
quattuor ad annonas i annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum
iiii, fiunt solidi xxxvi. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.28: Imperator Justinianus
In schola exceptorum hominibus sexaginta annonae lxxiiii
capita lxii solidi dcxviii. ita: primo et secundo ad annonas iii pro annona
solidi v et ad capita ii capitus solidorum iiii, fiunt solidi xlvi. aliis
hominibus quinque ad annonas ii annona solidorum v et ad capitum i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi lxx. reliquis hominibus decem ad annonas is annona
solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi cxv. reliquis
hominibus quadraginta tribus ad annonas i annona solidorum v et ad capitum i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccclxxxvii. <a 534 emissa lex
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.29: Imperator Justinianus
In schola singulariorum hominibus quinquaginta annonae liis
capita l solidi cccclxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo tertio et quarto ad annonas
is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxiiiis. reliquis hominibus quadraginta sex ad annonam i annona solidorum v et
ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccccxiiii. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.30: Imperator Justinianus
In schola mittendariorum hominibus quinquaginta annonae liis
capita l solidi cccclxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo tertio et quarto ad annonam
is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xxxiiiis. reliquis hominibus quadraginta sex ad annonam i annona solidorum v et
ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccccxiiii. <a 534 emissa
lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.31: Imperator Justinianus
In schola cursorum hominibus triginta annonae xxxiis capita
xxx solidi cclxxxiis. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. secundo et tertio et quarto ad
annonam is annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt
solidi xxxiiiis. reliquis hominibus viginti sex ad annonam i annona solidorum v
et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi ccxxxiiii. <a 534
emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.32: Imperator Justinianus
In schola nomenculatorum hominibus duodecim annonae xiii
capita xiis solidi cxv. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus is
capitus solidorum iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus undecim ad annonam
i annona solidorum v et ad capitum i capitus solidorum iiii, fiunt solidi
xcviiii. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.33: Imperator Justinianus
In schola stratorum hominibus sex annonae vii capita vi
solidi lviiii. ita: primo annonae ii annona solidorum v, capitus i capitus
solidorum iiii, fiunt solidi xiiii. reliquis hominibus quinque ad annonas i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi xlv.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.34: Imperator Justinianus
In schola praeconum hominibus decem annonae xi capita xs
solidi xcvii. ita: primo annonae ii pro annona solidos v, capitus is pro capitu
solidos iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus novem ad annonam i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi lxxxi.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.35: Imperator Justinianus
In schola draconariorum hominibus decem annonae xi capita xs
solidi xcvii. ita: primo annonae ii pro annona solidos v, capitus is pro capitu
solidos iiii, fiunt solidi xvi. reliquis hominibus novem ad annonam i pro
annona solidos v et ad capitum i pro capitu solidos iiii, fiunt solidi lxxxi.
<a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.36: Imperator Justinianus
In scrinio operum hominibus viginti annonae xxviii capita
xxi solidi ccxxiiii. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita ii pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad annonas ii
pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi xlii.
reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v et ad capitum i
pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis hominibus decem ad
annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xc. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.37: Imperator Justinianus
In scrinio arcae hominibus viginti annonae xxviii capita xxi
solidi ccxxiiii. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita ii pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad annonas ii
pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi xlii.
reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v et ad capitum i
pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis hominibus decem ad
annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xc. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.38: Imperator Justinianus
In schola chartulariorum hominibus quinquaginta annonae
lviii capita liis solidi d. ita: primo annonae iii pro annona solidi v, capita
ii pro capitu solidi iiii , fiunt solidi xxiii. reliquis hominibus tribus ad
annonas ii pro annona solidi v et ad capitum is pro capitu solidi iiii, fiunt
solidi xlviii. reliquis aliis hominibus sex ad annonam is pro annona solidi v
et ad capitum i pro capitu solidi iiii, fiunt solidi lxviiii. reliquis aliis
hominibus quadraginta ad annonam i pro annona solidi v et ad capitum i pro
capitu solidi iiii, fiunt solidi ccclx. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.39: Imperator Justinianus
Fiunt homines cccxcvi, annonae ccccxcviii solidorum
iiccccxc, capita ccccxxs solidorum mdclxxxii, fiunt solidi iiiiclxxii. <a
534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.1.40: Imperator Justinianus
Item pro annonis et capitu consularis solidi ccccxlviii.
officiorum eius solidi clx. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.41: Imperator Justinianus
Pro tempore medicis hominibus quinque annonae xlviiii capita
xviiis solidi cccxviiii. ita: primo pro annonis xv capitibus vi solidi ic.
secundo pro annonis x capitibus solidi lxx. reliquis hominibus tribus ad
annonas viii et ad capita iis solidi cl. <a 534 emissa lex constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.42: Imperator Justinianus
Grammaticis hominibus duobus ad annonas x et ad capita v, ad
solidos lxx. sophistis oratoribus hominibus duobus ad annonas x, ad capita v,
ad solidos lxx. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii
et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.1.43: Imperator Justinianus
Haec igitur, quae pro disponendis civilibus iudicibus
africae eorumque officiis, id est tam scriniariis amplissimae eius praefecturae
quam cohortalibus, per hanc divinam constitutionem statuimus, tua magnitudo
cognoscens ex kalendis septembribus futurae tertiae decimae indictionis effectui
mancipari observarique procuret atque edictis publicis omnibus innotescant: his
scilicet, qui ordinati fuerint a tua sublimitate secundum praesentem divinam
constitutionem, firmitatem sui status in perpetuo habituris. nam deo iuvante de
militaribus iudicibus et de officiis eorum et de alio nostro exercitu per aliam
sanctionem statuimus. <a 534 emissa lex constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2pr.: Imperator Justinianus
In nomine domini nostri ihesu christi ad omnia consilia
omnesque actus semper progredimur. per ipsum enim imperii iura suscepimus, per
ipsum pacem cum persis in aeternum confirmavimus, per ipsum acerbissimos hostes
et fortissimos tyrannos deiecimus, per ipsum multas difficultates superavimus,
per ipsum et africam defendere et sub nostrum imperium redigere nobis concessum
est, per ipsum quoque, ut nostro moderamine recte gubernetur et firme
custodiatur, confidimus. * iust. a. belisario mag. mil. per orientem. * <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.1: Imperator Justinianus
Unde iam per eius gratiam civilium administrationum iudices
et officia singulis africanis provinciis constituimus, attribuentes, quid
emolumentorum unusquisque percipere debeat. ad eius igitur providentiam etiam
nunc animum nostrum referentes et armatas militias et duces militum ordinare
disponimus. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.1a: Imperator Justinianus
Sancimus itaque, ut dux limitis tripolitanae provinciae in
leptimagnensi civitate sedes interim habeat, dux vero byzacenae provinciae in
capsa et thelepte civitatibus interim sedeat, dux autem numidiae provinciae in
constantinensi civitate sedes interim habeat, dux autem mauritaniae provinciae
in caesariensi civitate interim sedeat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.2: Imperator Justinianus
Iubemus etiam, ut in traiectu, qui est contra hispaniam,
quod septem dicitur, quantos providerit tua magnitudo, de militibus una cum
tribuno suo, homine prudente et devotionem servante rei publicae nostrae per
omnia, constituas, qui possit et ipsum traiectum semper servare et omnia,
quaecumque in partibus hispaniae vel galliae seu francorum aguntur, viro
spectabili duci nuntiare, ut ipse tuae magnitudini referat. in quo traiectu
etiam dromones, quantos provideris, ordinari facias. <a 534 emissa lex
idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.2.3: Imperator Justinianus
In sardinia autem iubemus ducem ordinari et eum iuxta
montes, ubi barbaricini videntur, sedere habentem milites pro custodia locorum,
quantos et ubi tua magnitudo providerit. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4: Imperator Justinianus
Et omnes diligenter pro commissis suae custodiae provinciis
invigilent et ab omni hostium incursione subiectos nostros tueantur illaesos et
festinent, die noctuque dei invocando auxilium et diligenter laborando, usque
ad illos fines provincias africanas extendere, ubi ante invasionem vvandalorum
et maurorum res publica romana fines habuerat et ubi custodes antiqui
servabant, sicut ex clusuris et burgis ostenditur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4a: Imperator Justinianus
Maxime autem civitates, quae prope clusuras et fines antea
tenebantur, cum essent sub romano imperio constitutae, auxiliante divina
misericordia, cum hostes per partes expelluntur, festinantes comprehendere
atque manere et in illis locis duces et milies per partes accedant, ubi antea
fines et clusurae provinciarum erant, quando integrae africanae servabantur sub
romano imperio provinciae: <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.4b: Imperator Justinianus
Quod deo adnuente, cuius auxilio nobis restitutae sunt,
speramus cito nostris provenire temporibus, et ut in securitate et pace
provinciae cum antiquis finibus integrae serventur et vigiliis ac laboribus
devotissimorum militum et cura spectabilium pro tempore ducum custodiantur
illaesae, quoniam ita convenit, ut semper custodes fines provinciae servent, ne
detur hostibus licentia incurrendi aut devastandi loca, quae nostri subiecti
possident. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.5: Imperator Justinianus
Quantos autem milites sive pedestres sive equites per
unumquemque limitem qui debent ad custodiendas provincias et civitates, tua
magnitudo, prout consideraverit, ordinet et nobis referat, ut, si perviderimus
sufficientem esse ordinationem, confirmemus eam, sin autem perspexerimus et
aliquid amplius fieri, ut eam augmentemus. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.6: Imperator Justinianus
Quid autem dux stipendiorum nomine pro se suisque hominibus
et quid eius officium consequatur, hoc subdita declaratur notitia. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.7: Imperator Justinianus
Sicut ergo praedictum est, interim nunc duces ac milites
secundum nostram dispositionem in locis seu civitatibus quibus iussimus
sedeant, donec deo auxiliante nobis ac rei publicae nostrae per labores nostros
in illis locis constitui possint, in quibus uniuscuiusque provinciae antiquus
limes constitutus erat, quando florente romana re publica memoratae provinciae
integrae tenebantur. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.8: Imperator Justinianus
Pro limitaneis vero ordinandis ( quia necessarium nobis esse
videtur, ut extra comitatenses milites per castra milites limitanei
constituantur, qui possint et castra et civitates limitis defendere et terras
colere, ut alii provinciales videntes eos per partes ad illa loca se conferant)
exemplum fecimus unius numeri limitaneorum, ut secundum exemplum, quod nos
misimus, per castra et loca, quae providerit tua magnitudo, eos ad
similitudinem nostri exempli ordinet, sic tamen ut, si inveneris de provinciis
idonea corpora, aut de illis, quos antea milites habebant, limitaneorum
constituas numero in unoquoque limite, ut, si forsitan commotio aliqua fuerit,
possint ipsi limitanei sine comitatensibus militibus una cum ducibus suis
adiuvare loca, ubi dispositi fuerint, non longe limitem exeuntes nec ipsi
limitanei nec duces eorum, ut nullum etiam dispendium a ducibus vel ducianis
praedicti limitanei sustineant, nec aliquas sibi consuetudines de eorum
stipendiis per fraudes ad suum lucrum convertant. haec autem non solum in
limitaneos volumus observari, sed etiam in comitatenses milites. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9: Imperator Justinianus
Et unumquemque ducem et tribunos eorundem militum iubemus,
ut semper milites ad exercitationem armorum teneant et non concedant eos
divagari, ut, si quando necessitas contigerit, possint inimicis resistere: et
nullum audeant duces aut tribuni commeatalem de ipsis dimittere, ne, dum sibi lucrum
studeant conficere, incustoditas nostras relinquant provincias. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9a: Imperator Justinianus
Nam si usurpaverint memorati duces vel officia eorum seu
tribuni commeatalem de militibus relinquere aut aliquod lucrum de eorum
emolumentis subripere, hoc non solum in quadruplum iubemus publico dependere,
sed etiam dignitate eos privari. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.9b: Imperator Justinianus
Magis enim debent duces et tribuni supra deputata sibi
emolumenta secundum labores suos de nostra largitate remunerationem sperare et
non de commeatis militum aut de eorum stipendiis lucrum sibi adquirere, quoniam
ideo ordinati sunt milites, ut per ipsos provinciae vindicentur: praecipue cum
sufficienter et ipsis ducibus et officiis eorum emolumenta praestitimus et
semper providimus unumquemque secundum labores suos ad meliores gradus et
maiores dignitates perducere. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.10: Imperator Justinianus
Postquam vero deo placuerit et per tuam magnitudinem limes
omnis in antiquum statum pervenerit et bene ordinatus fuerit, tunc, ubicumque
necessitas emerserit, viri spectabiles duces invicem sibi, quando usus
exegerit, auxilium praebeant, ut provinciae seu limites eorum vigiliis et
laboribus deo iuvante illaesi custodiantur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.11: Imperator Justinianus
Sicut autem iubemus audaces et feroces contra inimicos
iudices ac milites nostros esse, sic volumus eos mites et benevolos circa collatores
nostros existere et nullum damnum nullamque laesionem in eos efficere. si autem
quisquam de militibus ausus fuerit quamcumque laesionem tributariis nostris
inferre, periculo viri spectabilis ducis seu tribuni et principis digna
vindicta adficiatur et indemnes tributarii nostri custodiantur. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.12: Imperator Justinianus
Si vero pro quibusdam causis interpellatio apud nostros
iudices facta fuerit, iubemus non amplius sportularum nomine, quam nostris
legibus definitum est, exsecutores accipere, poenam eisdem legibus insertam ex
transgressione formidantes. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.13: Imperator Justinianus
Cum autem deo adiuvante africanae nostrae provinciae per
tuam magnitudinem secundum nostram dispositionem ordinatae et limites in
antiquum statum reducti et omnis africa sic detenta fuerit, sicut erat, cum
ergo haec omnia deo iuvante, praesente tua magnitudine, disposita et perfecta
fuerint et per labores tuos antiquos fines omnis africa receperit, et docuerit
nos de omni ordinatione totius africanae dioeceseos, id est quanti et qui
milites in quibus locis vel civitatibus constituti sunt et quanti limitanei in
quibus locis vel limitibus constituti sunt, tunc iubemus tuam magnitudinem ad
nostram clementiam remeare. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.14: Imperator Justinianus
Interea vero si aliquas civitates seu castella per limitem
constituta perviderit tua magnitudo nimiae esse magnitudinis et propter hoc non
posse bene custodiri, ad talem modum eas construi disponat, ut possint per
paucos bene servari. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.15: Imperator Justinianus
Cum autem magnitudo tua omnibus dispositis ad nos remeare
iussa fuerit, tunc duces uniuscuiusque limitis, quotiens pro componendis
civitatibus aut castris et pro stipendiis suis ac pro annonis aliquid opus
habuerint, celerius ad virum magnificum praefectum per africam significent, ut
ipse quae necessaria fuerint festinet facere, ne aliqua protractio provinciis
noceat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.16: Imperator Justinianus
Ea vero, quae ipse fecerit vel quae adhuc necessarie
procuranda sunt, postea et memoratus vir magnificus praefectus africae et viri
spectabiles duces et de aliis omnibus quae ibi aguntur frequenter ad nos
referant, ut bene facta confirmemus et, quae opportunius debent fieri, ex
nostra dispositione peragantur. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli
dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.17: Imperator Justinianus
Hoc etiam decernimus, ut duces, qui ordinandi sunt per
africanos limites, nihil amplius in sacratissimo palatio cuilibet personae aut
dignitati vel in praetorio per africam praefecturae vel magisteriae potestati
praebeant, nisi quantum subter adnexa declarat notitia. <a 534 emissa lex
idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc.
conss.>
CJ.1.27.2.17a: Imperator Justinianus
Nam si quis amplius, quam in subdita notitia taxatum est,
usurpaverit seu acceperit, triginta libras auri multae dependat nomine, cum et
periculo indignationis nostrae serenitatis subiacebit: nulla alia qualibet
persona aut dignitate aut officio accipiente aliquid ab eis praeter illos,
quorum nomina in subiecta notitia continentur. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.18: Imperator Justinianus
Ad haec iubemus, ut deo iuvante unusquisque dux seu eorum
officia, secundum quod notitia subter adnexa detinet, emolumenta sua ex
tributis africanae provinciae ex kalendis septembribus instantis felicissimae
tertiae decimae indictionis percipiant. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.19: Imperator Justinianus
Et est notitia: deo volente debent delegari ducibus et eorum
officiis in africa constitutis pro annonis et capitu per singulos annos
praebendis ita: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.20: Imperator Justinianus
Viro clarissimo duci tripolitanae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.21: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta annonae
xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus solidi
iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis dividuntur sic: <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.22: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonam is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.23: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci byzacenae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino
vc. conss.>
CJ.1.27.2.24: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.25: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numererario uno annonae iiii capita ii. ducenariis
quattuor ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita
vi. centenariis sex ad annonas iis , fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt
capita vi. biarchis octo ad annonas ii, fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonam is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.26: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci numidiae provinciae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.27: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.28: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt xv, et ad capitum i, fiunt capita vi.
biarchis octo ad annonas ii, fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt capita
viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad capitum i,
fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt annonae xvis, et
ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus aprilibus
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.29: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci mauritaniae provinciae et
hominibus eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis
capitibus solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a
534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.30: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.31: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annonas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.32: Imperator Justinianus
Item viro clarissimo duci sardiniae insulae et hominibus
eius annonae cxc, singulis annonis solidi v, capita clviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi mdlxxxii. <a 534
emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et
paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.33: Imperator Justinianus
Adsessori ducis et officio eius hominibus quadraginta
annonae xcvis, singulis annonis solidi v, capita xlviii, singulis capitibus
solidi iiii, simul fiunt pro annonis et capitu solidi dclxxiiiis. dividuntur
sic: <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp.
a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.34: Imperator Justinianus
Adsessori uno annonae viii capita iiii. primicerio uno
annonae v capita ii. numerario uno annonae iiii capita ii. ducenariis quattuor
ad annonas iiis, fiunt annonae xiiii, et ad capitum is, fiunt capita vi.
centenariis sex ad annonas iis, fiunt annonae xv, et ad capitum i, fiunt capita
vi. biarchis octo ad annonas ii , fiunt annonae xvi, et ad capitum i, fiunt
capita viii. circitoribus novem ad annoas ii, fiunt annonae xviii, et ad
capitum i, fiunt capita viiii. semissalibus undecim ad annonas is, fiunt
annonae xvis, et ad capitum i, fiunt capita xi. <a 534 emissa lex idibus
aprilibus constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.35: Imperator Justinianus
Item notitia consuetudinum, quas in sacro laterculo et in
praetorio amplissimae praefecturae per africam, iam in officio magistri militum
pro tempore dux praebere oportet uniuscuiusque limitis sic: in sacro laterculo
solidi vi: in officio magisteriae militum potestatis pro insinuandis
administrationis suae divinis nostrae serenitatis adfatibus solidi xii: in
officio amplissimae praefecturae per africam pro insinuandis eiusdem chartis
solidi xii. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.27.2.36: Imperator Justinianus
( 21) gloria itaque tua, quae per hanc pragmaticam
sanctionem nostra statuit aeternitas, effectui mancipari observarique
praecipiat. <a 534 emissa lex idibus aprilibus constantinopoli dn.
iustiniano pp. a. iiii et paulino vc. conss.>
CJ.1.28.0. De officio praefecti urbis.
CJ.1.28.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Studentibus nobis statum urbis et annoniarum rationem
aliquando firmare in animo subiit eiusdem annonae curam non omnibus deferre
potestatibus. ac ne praefectura urbis abrogatum sibi aliquid putaret, si totum
ad officium annonarium redundasset eidem praefecturae sollicitudinis ac
diligentiae necessitatem mandamus, sed non ita, ut lateat officium annonariae
praefecturae, sed ut ambae potestates, in quantum sibi negotii est, tueantur
civilem annonam sitque societas muneris ita, ut inferior gradus meritum
superioris agnoscat atque ita superior potestas se exserat, ut sciat ex ipso
nomine, quid praefecto debeatur annonae. * valentin. et valens aa. ad
volusianum pu. * <a 368 d. ii non. april. mediolani valentiniano et valente
aa. ii conss.>
CJ.1.28.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Quod promulgatis sanctionibus tua sinceritas perscriptum
esse non nescit, etiam ex praecepto nostro competenter observet nec quasdam
personas de provincia existimet avocandas nisi tantummodo suos officiales et
homines populares huius almae urbis seditioni obnoxios. * valentin. et valens
aa. ad ampelium pu. * <a 371 372 >
CJ.1.28.3: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Praefectura urbis cunctis quae intra urbem sunt antecellat
potestatibus, tantum ex omnium parte delibans, quantum sine iniuria ac
detrimento alieni honoris usurpet. * valens grat. et valentin. aaa. ad rufinum
pu. * <a 376 d. iii id. iul. valente a. v et valentiniano iun. conss.>
CJ.1.28.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Omnia corporatorum genera, quae in constantinopolitana
civitate versantur, universos quoque cives atque populares praefecturae urbanae
regi moderamine recognoscas. * valentin. theodos. et arcad. aaa. severino com.
sacr. larg. * <a 391 d. xvii k. mai. mediolani tatiano et symmacho
conss.>
CJ.1.28.5: Imperator Theodosius
Primicerius adiutorum tuae sedis officii per biennium, quod
in eodem gradu ex consuetudine priscae ordinationis emeruit, curam insuper
personarum usurpatione omni atque ambitione cessante suscipiat: hoc etiam
adiecto, ut, si quis ex memorato ordine vel condicionis humanae fine praeventus
vel alia quacumque ratione militiae gradum propriae amisisse monstrabitur,
solitae ambitionis iniuria vacante locum is, qui iuxta matriculae veritatem
sequitur, obtineat. * theodos. a. constantio pu. * <a 424 d. x iii k. ian.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.29.0. De officio magistri militum.
CJ.1.29.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Viri illustres comites et magistri peditum et equitum in
provinciales nullam penitus habeant potestatem, nec amplissima praefectura in
militares viros. * grat. valentin. et theodos. aaa. ad eusignium pp. * <a
386 - 387>
CJ.1.29.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Apparitores statutos officii tui ad aliud iudicium trahi
minime oportebit. sciat igitur illustris magnificentia tua sub te, sive
civiliter sive criminaliter appetantur, eos litigare debere. * honor. et
theodos. aa. ad hypatium mag. mil. per orientem. * <a 414 d. id. dec.
constantinopoli constantio et constante conss.>
CJ.1.29.3: Imperator Zeno
Eos, qui ultra statutos officii magisteriae per orientem
potestatis militant, civilium quoque iudicum sententiis super quolibet negotio
subiacere: ipsis quin etiam statutis in tributariis collationibus civilium
quoque iudicum dispositionibus procul dubio parituris. * zeno a. sebastiano pp.
* <a 476-485>
CJ.1.29.4: Imperator Anastasius
Milites de locis, in quibus consistunt, ad alia loca sine
speciali nostrae serenitatis auctoritate nullatenus transferri praecipimus, nec
eorum expensae in locis, in quibus consistunt, minuantur. sed si forte quaedam
urguens et necessaria causa emerserit, utilitati ac securitati publicae tam
amplissimam praetorianam praefecturam quam tuam sedem sine ulla procrastinatione
prospicere protinus oportet et suggestiones ad nostras aures destinare,
indicantes tam loca, de quibus milites transferendi sunt, quam ea, ad quae
pervenire eos oportet, nominaque fortissimorum numerorum, in quibus idem
milites referuntur, nec non quantitatem annonarum et ante omnia causam, ob quam
idem milites transferendi sunt, ut post talem suggestionem a nostra auctoritate
competentia procedant. * anastas. a. iohanni mag. mil. per illyricum. * <a
xxx >
CJ.1.29.5: Imperator Justinianus
Cum propitia divinitate romanum nobis sit delatum imperium,
sollicita cura cauta diligentia pertractantes perspeximus oportere etiam
partibus armeniae et ponto polemoniaco et gentibus proprium magistrum militum
per hanc legem constituere, tuamque magnitudinem, quae nobis ex ante gestis
optime commendata est, idoneam ad talem fore dignitatem confidentes elegimus
certasque provincias, id est magnam armeniam, quae interior dicebatur, et
gentes ( anzetenam videlicet, ingilenam , asthianenam, sophenam, sophanenam, in
qua est martyropolis, balabitenam) et primam et secundam armeniam et pontum
polemoniacum tuae curae cum suis ducibus commisimus, comite armeniae penitus
sublato, certosque subdidimus numeros, non m odo quos in praesenti novos
constituimus, sed etiam de praesentalibus et orientalibus et aliis agminibus
segregatos, non tamen quantitatem eorum agminum minuentes: sed quia plures eis
addidimus sine rei publicae gravamine et sine augmento sumptuum, aliquantos
subtraximus, ita tamen, ut et post hanc subtractionem ampliores remanserint,
quam usque ad nostra felicia fuerant tempora. * iust. a. zetae viro illustri
mag. mil. per armeniam et pontum polemoniacum et gentes.* <a xxx >
CJ.1.30.0. De officio quaestoris.
CJ.1.30.1: Imperator Theodosius
Totius minoris laterculi curam scias ad tuae sublimitatis
sollicitudinem pertinere, ita ut tuo arbitratu ex scrinio memoriae totius
minoris laterculi dignitates, hoc est praepositurae omnes, tribunatus et
praefecturae castrorum iuxta consuetudinem priscam clementiae meae auctoritate
deinceps mittantur. * theodos. a. sallustio quaest. * <a 424 d. vi k. mai.
constantinopoli victore cons.>
CJ.1.30.2: Imperator Theodosius
Omnes minoris laterculi dignitates, quae sub cura quidem ac
sollicitudine viri illustris quaestoris esse antea videbantur, postea vero vel
universae vel mediae ad magistrorum militum potestatem dispositionemque
transierant, placuit nunc clementiae meae vetusti temporis more renovato ad
prisca deinceps iura revocare. * theodos. a. helioni com. et mag. off. * <a
424 d. iii k. mai. supra scripto cons.>
CJ.1.30.3: Imperator Anastasius
Officia et condiciones, quae pertinent ad viros devotos in
sacro scrinio memoriae militantes, nemini liceat sub quacumque occasione sine
ulla divinae subscriptionis liberalitate peragere: eo, quicumque in hoc fuerit
postea facinore convictus, publicatione bonorum suorum multando, officio quoque
rectoris provinciae, in qua non adlegato super gerenda sollicitudine sacro
rescripto aliquis ausus fuerit eandem curam sibimet usurpare, trium librarum
auri dispendio feriendo. * anastas. a. eusebio mag. off. * <a 492 d. k.
mart. constantinopoli anastasio a. et rufo conss.>
CJ.1.31.0. De officio magistri officiorum.
CJ.1.31.1pr.: Imperator Constantius
Privilegiis dudum scholae vestrae indultis integris
reservatis, ad ducenam etiam et centenam et biarchiam nemo suffragio, nisi
labore unusquisque perveniat, principatum vero adipiscatur matricula
decurrente, ita ut ad curas agendas et cursum illi exeant, quos ordo militiae
vocat et laborum. * constantius a. ad agentes in rebus. * <a 359 d. et pp.
romae in foro traiani k. nov. eusebio et hypatio conss.>
CJ.1.31.1.1: Imperator Constantius
Adiutor praeterea, in quo totius scholae status et magistri
securitas constituta est, idoneus probitate morum ac bonis artibus praeditus
nostris per magistrum obtutibus offeratur, ut nostro ordinetur arbitrio. <a
359 d. et pp. romae in foro traiani k. nov. eusebio et hypatio conss.>
CJ.1.31.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nemo agentum in rebus ordinem militiae atque stipendia
praevertat, etiamsi nostri numinis per obreptionem detulerit indultum: ac si
quis formam istiusmodi docebitur obtulisse, in locum, ex quo indecenter
emerserat, revertatur, ut is gradu ceteros antecedat, quem stipendia longiora vel
labor prolixior fecerit anteire. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
principium mag. off.* <a 386 pp. hadrumeti vii id. mart. post cons. arcadii
a. et bautonis.>
CJ.1.31.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Scholarium nostrorum devotio, probata nostris parentibus,
circa nostrae maxime serenitatis adfectionem enituit. inde quidquid ad fovenda
servandaque eorum privilegia postulatur, statim credidimus admittendum. ideoque
suggestionem tui culminis approbantes viris spectabilibus comitibus scholarum verberandi
regradandive senatores ac ducenarios licentiam denegamus. ea namque, quae tali
commotione digna sunt, ad tuae sublimitatis volumus referri notitiam. *
theodos. et valentin. aa. phlegetio com. et mag. off. * <a 441 d. xv k. mai.
constantinopoli cyro vc. cons.>
CJ.1.31.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Curae perpetuae tui culminis credimus iniungendum, ut super
omni limite sub tua iurisdictione constituto, quemadmodum se militum numerus
habeat castrorumque ac clusurarum cura procedat, quotannis significare nobis
propria suggestione procuret. * theodos. et valentin. aa. nomo mag. off. *
<a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.31.5pr.: Imperatores Justinus, Justinianus
Iubemus eum ad militiam devotissimorum scholarium de cetero
pervenire, qui nostrum meruit iudicium, nec licere pro tempore tui culminis
administrationem habenti sine huiusmodi probatoria aliquem inter eosdem viros
devotos, scholares suis referre praeceptionibus: sed sciat is, qui sine sacro rescripto
ad eandem pervenire militiam ausus fuerit, non solum ea se privari, verum etiam
poenae viginti librarum auri subici. * iustinus et iust. aa. tatiano mag. off.
* <a 527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.31.5.1: Imperatores Justinus, Justinianus
Illud etiam observari de cetero volumus, ut, si quis locus
statutorum scholarium in quacumque schola vacaverit, ille subrogetur, quem
nostra pietas per sacrum rescriptum vacantem subire locum praeceperit. <a
527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.31.5.2: Imperatores Justinus, Justinianus
Ad haec quadrimenstruos breves eorundem scholarium cura tuae
sublimitatis et pro tempore viri excellentissimi magistri officiorum conscribi
volumus et eos sacro scrinio laterculi praestari ibi deponendos, ut semper
notitia eorundem scholarium certa sit neque publico damnum aliquod infligatur.
<a 527 d. x k. mai. constantinopoli mavortio vc. cons.>
CJ.1.32.0. De officio comitis sacrarum largitionum.
CJ.1.32.1pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Palatinis haec cura debet esse praecipua, ut, periculo
proprio notariis destinatis, super neglegentia iudicum, si ita res exegerit,
conquerantur, ne eorum sit impunita desidia. * arcad. et honor. aa. limenio
com. sacr. larg. * <a 401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito
conss.>
CJ.1.32.1.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Iudices quoque de eorum nominibus referre convenit, quos
commodis propriis magis quam utilitatibus publicis studere praeviderint. <a
401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito conss.>
CJ.1.32.1.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Breves etiam quadrimenstruos ad officium palatinum noverint
dirigendos aurumque exactum ad sacras largitiones sine ulla dilatione esse
mittendum. <a 401 d. iii k. mart. mediolani vincentio et fravito conss.>
CJ.1.33.0. De officio comitis rerum privatarum.
CJ.1.33.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quid negotiorum fuerit actitatum, in quibus aliquid
commodi fiscalis appareat , ad officium rei privatae tua gravitas acta
transmittat, ut instructione percepta, quid sibimet iuris auxilio debeatur,
agnoscat. * valentin. et valens aa. ad honoratum consularem byzacii. * <a
368 d. vi k. ian. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.1.33.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ad palatinorum curam et rationalium officia omnium rerum
nostrarum et totius perpetuarii, hoc est emphyteuticarii, iuris exactio
revertatur. * arcad. et honor. aa. minervio com. rer. privat. * <a 397 d. x
k. ian. mediolani caesario et attico conss.>
CJ.1.33.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis iudicum vir illustris vel praefectus urbi
cognitionem comitivae privatarum examini debitam sibimet vindicandam censuerit
vel tuitionem contra eiusdem sedis statuta praestiterit, ad quinquaginta
librarum auri illationem poenae nomine eius officium teneatur, quam decet in
articulo exigi mansuetudinis nostrae aerario sociandam. * honor. et theodos.
aa. ursacio com. rer. privat. * <a 414 d. vi id. aug. ravennae constantio et
constante conss.>
CJ.1.34.0. De officio comitis sacri patrimonii.
CJ.1.35.0. De officio proconsulis et legati.
CJ.1.35.1: Imperator Constantinus
Legati non solum civiles, sed etiam criminales causas
audiant, ita ut, si sententiam in reos ferendam perviderint, ad proconsules eos
transmittere non morentur. * const. a. aeliano procons. africae. * <a 320 d.
k. oct. constantino a. vi et constantino c. conss.>
CJ.1.35.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Officium hellesponti consularis aeternae recordationis
patrem serenitatis nostrae adiit et eitis suis incommodis, quibus a vicarianis
apparitoribus urguebatur, oravit sub tuae sublimitatis agere potestate. cuius
adlegationes humanae proclivius pium principem commoverunt: quod et nos
obtinere censemus. * arcad. et honor. aa. simplicio procons. asiae. * <a 396
d. viii k. april. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.1.36.0. De officio comitis orientis.
CJ.1.36.1pr.: Imperator Leo
Titulos, qui alytarchiae et syriarchiae muneribus in prima
syria deputati sunt, per officia tam viri spectabilis comitis orientis quam
viri clarissimi rectoris provinciae flagitari praecipimus. * leo a. pusaeo pp.
* <a 465 d. v id. nov. constantinopoli basilisco et herminerico conss.>
CJ.1.36.1.1: Imperator Leo
Alytarchiae quidem ludi cura viri spectabilis comitis orientis
et eius officii, syriarchiae vero sollicitudine viri clarissimi moderantis
provinciam eiusque apparitionis exerceantur, nullique penitus curialium, nec si
voluerint, idem munus vel honorem subeundi licentia permittatur. <a 465 d. v
id. nov. constantinopoli basilisco et herminerico conss.>
CJ.1.37.0. De officio praefecti augustalis.
CJ.1.37.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Omnia tributa per aegyptiacam dioecesin cura et providentia
claritatis tuae a moderatoribus provinciarum exigi iubemus. si qui tamen ex
possessoribus sive militaribus sive non militaribus ad inferenda quae debent
audaces extiterint, eos per militare etiam auxilium, si opus exegerit, ad
solutionem compelli censemus. * valentin. theodos. et arcad. aaa. florentio praef.
augustali.* <a 386 d. xiii k. mart. constantinopoli honorio np. et euodio
conss.>
CJ.1.37.2: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Praefectus augustalis ordinariorum sub se iudicum examinandi
flagitia et super his referendi, non amovendi vel puniendi habeat potestatem. *
theodos. arcad. et honor. aaa. rufino pp. * <a 395 d. prid. non. dec.
constantinopoli olybrio et probino conss.>
CJ.1.38.0. De officio vicarii.
CJ.1.38.1: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
In civilibus causis vicarios comitibus militum convenit
anteferri, in militaribus negotiis comites vicariis anteponi, quotiensque
societas in iudicando contigerit, priore loco vicarius ponderetur, comes
adiunctus accedat: si quidem cum praefecturae meritum ceteris dignitatibus antestet,
vicaria dignitas ipso nomine eius se trahere indicet portinem et sacrae
cognitionis habeat potestatem et iudicationis nostrae soleat repraesentare
reverentiam. * valens grat. et valentin. aaa. antonio pp. * <a 377 d. viii
id. ian. gratiano a. iiii et merobaude conss.>
CJ.1.38.2: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Relationes vicariorum, si quando usus attulerit, ad nostram
mansuetudinem referantur. relationes enim iudicum libenter audimus, ne
administratorum decrescere videatur auctoritas, si eorum consulta veluti
profanorum preces a nostris adytis repellamus. * valens grat. et valentin. aaa.
ad hesperium pp. * <a 377 d. xii k. febr. gratiano a. iiii et merobaude
conss.>
CJ.1.39.0. De officio praetorum.
CJ.1.39.1: Imperator Constantius
Praetori defertur haec iurisdictio sancientibus nobis, ut
liberale negotium ipse disceptator examinet. sane interponi ab eo decreta
conveniet, ut, sive in integrum restitutio deferenda est, probatis dumtaxat
causis ab eodem etiam interponatur decretum, seu tutoris dandi seu ordinandi
curatoris, impleatur ab eo interpositio decretorum: quippe cum apud eum quoque
adipisci debeat patronorum iudicio sedula servitus libertatem. nec sane debita
filiorum votis patrum vota cessabunt, ut patente copia liberos suos exuant
potestate, magis propriis obsequiis mancipatos, cum sese intellegant his
obsequii plus debere, a quibus sese memine runt vinculis sacris exutos. *
constantius a. ad senatum. * <a 359 d. iii k. ian. eusebio et hypatio
conss.>
CJ.1.39.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Tres tantummodo praetores electae opinionis in hac urbe per
singulos annos iudicio senatus praecipimus ordinari, qui competentes causas et
debitos actus integre disceptare atque tractare debebunt, ut hi tamen tres ex
his, qui proprium larem in hac alma urbe habeant, non ex provinciis eligantur.
nec si qui forte propter aliquas causas ad hanc urbem de provinciis venerit, ad
praeturae munus vocetur, sed hi tantummodo, ut dictum est, qui hic domicilium
fovent, ita ut nec ipsi sumptus quosdam inferre cogantur inviti, sed habeant
spontaneae liberalitatis arbitrium. * valentin. et marcian. aa. tatiano pu. *
<a 450 d. xv k. ian. constantinopoli valentiniano a. vii et avieno
conss.>
CJ.1.40.0. De officio rectoris provinciae.
CJ.1.40.1: Imperator Alexander Severus
Potest de falso causam cognoscens praeses provinciae
incidentem proprietatis quaestionem dirimere. * alex. a. iulianae. * <a 234
d. vi k. april. maximo ii et urbano conss.>
CJ.1.40.2: Imperator Constantinus
Praesides provinciarum oportet, si quis potentiorum
extiterit insolentior et ipsi vindicare non possunt aut examinare aut
pronuntiare nequeunt, de eius nomine ad nos aut certe ad praetorianae
praefecturae scientiam referre : quo provideatur, qualiter publicae disciplinae
et laesis tenuioribus consulatur. * const. a. ad maximum. * <a 328 d. iiii
k. ian. treviris ianuarino et iusto conss.>
CJ.1.40.3: Imperator Constantinus
Iustissimos et vigilantissimos iudices publicis
adclamationibus collaudandi damus omnibus potestatem, ut honoris eis auctiores
proferamus processus, et e contrario iniustos et maleficos querellarum vocibus
accusandi, ut censurae nostrae vigor eos absumat. nam si verae voces sunt nec
ad libidinem per clientelas effusae, diligenter investigabimus: praefectis praetorio
et comitibus, qui per provincias constituti sunt, provincialium nostrorum voces
ad nostram scientiam referentibus. * const. a. ad provinciales. * <a 331 pp.
k. nov. constantinopoli basso et ablabio conss.>
CJ.1.40.4: Imperator Constantinus
In officiales praefectorum cursum publicum laniantes vel
prava contra utilitatem publicam molientes vindicandi tibi dedimus potestatem,
ita ut praefectos de eorum culpa facias certiores. * const. a. ad periclem
praes. * <a 335 d. x k. nov. nicopoli constantio et albino conss.>
CJ.1.40.5: Imperatores Valentinianus, Valens
Potioris gradus iudicibus ab inferioribus competens
reverentia tribuatur. sed ubi publica tractatur utilitas, etsi minor iudex
veritatem investigaverit, nulla maiori inrogatur iniuria. sane qui insignia
dignitatis ad hoc exercet, ut indignis iniuriis existimet adficiendos eos, qui
officia cum potestate moderantur, non declinabit nostrae indignationis aculeos.
* valentin. et valens aa. ad apronianum pu. * <a 364 d. v. k. iun. ancyro
divo ioviano et varroniano conss.>
CJ.1.40.6: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Civitas rhodiorum iniuriam suam non tam decenter quam sero
conquesta est. unde inviolabili observatione sancimus, ut, quoniam tempore
hiemis navigatio saepe periculosa est semper incerta, in illis quinque urbibus,
quae potiores esse ceteris adseruntur, vicissim hiemandum sibi iudices
recognoscant. quod si cuiquam tale existat ingenium, ut praecepta nostra
contemnat, quinquaginta ab eo argenti librae, centum ab eius officio, si aliter
factum fuerit, fisci viribus inferantur. * grat. valentin. et theodos. aaa.
cynegio pp. * <a 385 d. v id. dec. constantinopoli arcadio et bautone
conss.>
CJ.1.40.7: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Qui ordinariam gesserit dignitatem, quidquid ex venturae
delegationis titulis profligaverit, cum dispendio pudoris atque fortunae de
propriis facultatibus intra provinciam positus inferre debebit. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. cynegio pp. * <a 386 d. vii k. iun. constantinopoli
honorio np. et euodio conss.>
CJ.1.40.8: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Ne quis iudicum in provincia sua praefectianum vel palatinum
vel militem vel ex his etiam omnibus, qui antea in huiusmodi officiis fuerunt
commorati, intercessorem ( id est exsecutorem) cuiusquam litigatoris petitione
in quolibet seu privato seu publico negotio putet esse tribuendum. nam
peccantem circa consulta caelestia cum suo officio non solum detrimentum famae,
sed etiam patrimoniorum damna comitentur. * valentin. theodos. et arcad. aaa.
cynegio pp. * <a 386 d. non. aug. constantinopoli honorio np. et euodio
conss.>
CJ.1.40.9: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Nullus provinciae moderator augustissimam urbem sine
iussione adire audeat. nam si quem patuerit contra decreti nostri praecepta
venisse, is congrua condemnatione plectetur. * valentin. theodos. et arcad.
aaa. polemio pp. illyrici. * <a 390 d. x k. ian. mediolani post consulatum
timasii et promoti.>
CJ.1.40.10: Imperatores Arcadius, Honorius
Nullum palatinis tibi obsecundantibus cum provincialibus
volumus esse commercium : sed iudices scire debebunt hoc sibi praecipue esse
commissum, ut ipsi a provincialibus exigant et consueta deposcant, palatinum
vero possessor non horreat, qui non sibi, sed iudicibus atque officiis
praeceptus est imminere. * arcad. et honor. aa. limenio com. sacr. larg. *
<a 401 d. vi k. april.>
CJ.1.40.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Moderatores provinciarum curam gerere iubemus, ne quid
potentium procuratores perperam inliciteque committant. * honor. et theodos.
aa. theodoro pp. * <a 408 d. vi k. dec. ravennae basso et philippo
conss.>
CJ.1.40.12: Imperatores Honorius, Theodosius
Omnes per provincias apparitores pro inveterata auctoritate
iuxta motum iudicis nudatos verberibus, si ita res tulerit, subiacere
praecipimus, ut et facilis exsecutio rerum publicarum sit et officiorum
insolentia comprimatur et iudicum severitati competens reddatur auctoritas. *
honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 412 d. vi k. ian. honorio viiii et
theodosio v aa. conss.>
CJ.1.40.14: Imperator Leo
Si quis cohortalibus adhuc obsequiis obligatus regimen
provinciae vel cingulum cuiuslibet militiae dignitatisve quoquo modo meruit,
contra licitum usurpatis impetratisve careat, etiamsi ultronea nostra
liberalitate ius gerendae provinciae vel militiae seu dignitatis cuiuspiam sibi
iactaverit fuisse delatum. * leo a. constantino pp. * <a 471 d. vii id. aug.
constantinopoli leone a. iiii et probiano conss.>
CJ.1.40.15pr.: Imperator Leo
Nulli iudicum, qui provincias regunt, in civitatibus, in
quibus sacra palatia vel praetoria sunt, liceat relictis his privatorum sibi
domus ad habitandum veluti praetoria vindicare, sed sacratissima modis omnibus
inhabitare palatia seu praetoria, ut hac necessitate compellantur eorum
reparationi providere. * leo a. constantino pp. * <a 471 ? >
CJ.1.40.15.1: Imperator Leo
Ubi autem et palatium est et praetorium, palatium quidem
habitationi praesidis, praetorium autem suscipiendis conservandisque speciebus
publicis horreorum vice vel aliae necessariae rei deputetur. <a 471 ? >
CJ.1.40.15.2: Imperator Leo
Quod si quis aliquando dissimulare temptaverit, protinus eum
atque officium quinquaginta librarum auri multam ad reparandum sacrum quod
neglexerit palatium solvere sancimus. <a 471 ? >
CJ.1.41.0. Ut nulli patriae suae administratio sine speciali
permissu principis permittatur.
CJ.1.42.0. De quadrimenstruis tam civilibus quam militaribus
brevibus.
CJ.1.43.0. De officio praefecti vigilum.
CJ.1.43.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Praefecti vigilum huius urbis nihil de capitalibus causis
sua auctoritate statuere debent, sed si quid huiusmodi evenerit, culmini tuae
potestatis referre, ut de memoratis causis celsiore sententia iudicetur. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. nebridio pu. * <a 385 - 389 >
CJ.1.44.0. De officio praefecti annonae.
CJ.1.44.2
* * <a 532 d. viii id. mart. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc. anno secundo.>
CJ.1.45.0. De officio civilium iudicum.
CJ.1.45.1: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Honorati, qui lites habere noscuntur, his horis, quibus
causarum merita vel fata panduntur, residendi cum iudice non habeant
facultatem. * arcad. honor. et theodos. aaa. curtio pp. * <a 408 d. iii non.
febr. romae basso et philippo conss.>
CJ.1.45.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis pro publicis functionibus, quae flagitantur, aliquo
se defendere temptet munimine, adeat iudicem et promat, quae duxerit adserenda:
quem si iudex, quod non arbitramur, minus audire maluerit, ipse quidem
administrator triginta librarum auri, apparitio vero eius quinquaginta feriatur
dispendio. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 409 d. xiiii k. aug.
constantinopoli honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.46.0. De officio iudicum militarium.
CJ.1.46.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Numquam omnino in negotiis privatorum vel tuitio militaris
vel exsecutio tribuatur. * valentin. theodos. et arcad. aaa. comm. et magg.
utr. mil.* <a 393 d. prid. id. febr. constantinopoli theodosio a. iii et
abundantio conss.>
CJ.1.46.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Praecipimus, ne quando curiales vel privatae condicionis
homines ad militare exhibeantur iudicium vel contra se agentum actiones
excipiant vel litigare in eo cogantur. interminationem autem quinquaginta
librarum auri adversus comitianum officium proponi decernimus, si quid contra
haec aliquando temptaverit. * honor. et theodos. aa. monaxio pp. * <a 416 d.
vi k. sept. eudoxiopoli theodosio a. vii et palladio conss.>
CJ.1.46.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nemo de his, qui in virorum spectabilium ducum officiis
militaverint, scholae agentum in rebus quacumque subreptione post completam
militiam societur, ne agendi vices viri clarissimi principis accipiat
facultatem. si quis autem adversus haec nostrae perennitatis decreta venire
conetur, militia spoliatus proscriptionis poena pro parte bonorum tertia
constringatur. * theodos. et valentin. aa. anatolio mag. mil. * <a 443 d. v
k. febr. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.46.4pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Duces limitum et praecipue, quibus gentes quae maxime
cavendae sunt appropinquant, in ipsis limitibus commorari et milites ad
proprium redigere numerum imminentibus magisteriis potestatibus diuturnisque
eorum exercitationibus inhaerere praecipimus. * theodos. et valentin. aa. nomo
mag. off. * <a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio
conss.>
CJ.1.46.4.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Castrorum quin etiam refectionis clusuriarumque curam
habeant. <a 443 d. prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio
conss.>
CJ.1.46.4.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quibus cum principe castrorumque praepositis pro laborum
vicissitudine limitaneorum militum duodecimam annonarum partem, distribuendam
videlicet inter eos magisteriae potestatis arbitrio, deputamus. <a 443 d.
prid. id. sept. constantinopoli maximo ii et paterio conss.>
CJ.1.47.0. Ne comitibus rei militaris vel tribunis lavacra
praestentur.
CJ.1.47.1: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Omnem inquietudinem a curiis et civitatibus praecipimus
prohiberi nec ulla privata ab his succendi balnea ad tribunorum vel ducum
aliorumve militarium comitum usus nec adaerationem aliquam pro hac causa
profligari. illustribus enim tantum viris comitibus ac magistris militum ( si
tamen id voluerint) hoc ministerium indulgemus: dupli poena violatoribus huius
sanctionis imminente. * arcad. honor. et theodos. aaa. anthemio pp. * <a 406
d. v k. dec. constantinopoli arcadio a. vi et probo conss.>
CJ.1.48.0. De officio diversorum iudicum.
CJ.1.48.1: Imperator Constantinus
Nemo iudex officialem ad eam domum, in qua mater familias
agit, cum aliquo praecepto existimet esse mittendum, ut eandem in publicum
protrahat, cum certum sit debita eius, quae intra domum considerato sexu semet
contineat, domus eius vel cuiuscumque rei habita distractione, publicis
necessitatibus posse servari. quod si quis in publicum matrem familias posthac
crediderit protrahendam, inter maximos reos citra ullam indulgentiam capitali
poena plectetur. * const. a. ad domitium celsum vic. * <a 316 d. iii id.
ian. treviris sabino et rufino conss.>
CJ.1.48.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Singuli quique iudices sciant celsioribus viris et his,
quorum nonnumquam iudicio provehuntur, honorificentiam esse debitam
praestandam, nec in subscriptionibus suis fratres audeant nominare, apparitione
multanda, cuius haec cura est. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
principium pu. * <a 384 d. id. febr. ricomere et clearcho conss.>
CJ.1.48.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sciant principes et cornicularii et primates officiorum,
iudices etiam, ternas libras auri a suis facultatibus eruendas, si honoratis
viris, quibus etiam consistorium nostrum ingrediendi facultas praebetur,
secretarii iudicum non patuerit ingressus aut reverentia non fuerit in
salutatione delata aut sedendi cum iudice societas denegata. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. constantio pp. galliarum. * <a 389 d. vi id. nov.
treviris timasio et promoto conss.>
CJ.1.49.0. Ut omnes tam civiles quam militares iudices post
administrationem depositam per quinquaginta dies in civitatibus vel certis
locis permaneant.
CJ.1.49.1pr.: Imperator Zeno
Nemo ex viris clarissimis praesidibus provinciarum vel
consularibus aut correctoribus neve qui administrationis maioris infulas
meruerint, id est viri spectabiles proconsules vel praefectus augustalis aut
comes orientis aut cuiuslibet tractus vicarius aut quicumque dux vel comes
cuiuslibet limitis vel divinarum comes domorum, postquam sibi successum fuerit,
audeat excedere de locis, quae rexisse noscitur, antequam quinquaginta dierum
constitutus numerus finiatur. * zeno a. sebastiano pp. * <a 479 d. v id.
oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.1: Imperator Zeno
Sed per id tempus praesides quidem et consulares nec non
correctores in metropoli, spectabiles vero iudices tam civiles quam militares
in civitatibus administratae dioeceseos illustrioribus publice, nec domi vel
intra sancrosanctos terminos vel regiones aut potentes domos latitantes, sed in
celeberrimis locis ante omnium quos nuper gubernaverant ora versentur, ut
pateat omnibus facultas libera super furtis aut criminibus querimoniam
commovendi, ita ut ab omni defensus iniuria provisione post eum administrantis
ac periculo officii nec minus curialium et defensoris civitatis, iuratoriae
tantum cautioni commissus, postquam fuerit in querimoniam devocatus, pulsare
volentibus ( ut dictum est) pro legum ratione respondeat: <a 479 d. v id.
oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.2: Imperator Zeno
Nec ullam ante praefinitum tempus de provincia discedendi
excusationem ei tribuat vel divina revocatoria vel codicilli alterius administrationis
oblati vel praeceptum amplissimae tuae sedis, ut alterius provinciae
moderatoris vices obtineat, aut praeceptum praefatae vel alterius civilis seu
militaris cuiuscumque potestatis, ut quamcumque sollicitudinem publicam gerat
aut exhibeatur vel deducatur, aut postremum cuiuslibet artis astutia,
cuiuscumque occasionis excogitata calliditas excludatur, ut modis omnibus, quae
pro universarum provinciarum salute sancimus, sortiantur effectum. <a 479 d.
v id. oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.3: Imperator Zeno
Quod si quis temeritate punienda saluberrimam legem
circumscribendam vel violandam crediderit, licet et maiestatis reus non
immerito iudicetur, attamen quinquaginta librarum auri multam publicis calculis
inferre cogetur: simili poena plectendo, qui post eum administratione suscepta
minime eum curaverit honeste retinendum aut super eius fuga protinus
referendum. <a 479 d. v id. oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.4: Imperator Zeno
Administrationem autem deponere non volumus decessorem,
antequam successor ad provinciae fines pervenerit, licet litteris ad eum seu
programmate vel edicto ad officium et provinciales usus fuerit. <a 479 d. v
id. oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.5: Imperator Zeno
Ipse autem, qui praesentem fugiens non observaverit legem,
ubicumque repertus fuerit, licet in hac florentissima civitate, ad provinciam
sine ullo penitus obstaculo praeceptione tui culminis, cura etiam viri
clarissimi rectoris provinciae , in qua repertus fuerit, deducetur, per sex
mensuum curricula ibidem moraturus, quatenus interea minime crimina possint vel
furta celari. <a 479 d. v id. oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.6: Imperator Zeno
Officium etiam, quod eum ( debito tamen honore servato) non
prohibuerit contra legis tenorem discedere, triginta librarum auri dispendio
ferietur. <a 479 d. v id. oct. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.1.49.1.7: Imperator Zeno
Quod si intra quinquaginta dierum numerum fuerit forte
pulsatus et praefato elapso tempore necdum finita lis fuerit, civiliter quidem
super furtorum sceleribus pulsatus dato procuratore instructo post quinquaginta
dies protinus habeat licentiam discedendi: accusatione vero super criminibus
facta per inscriptionum laqueos inretitus usque ad terminum causae ibidem
necessario perdurabit. <a 479 d. v id. oct. constantinopoli zenone a. ii
cons.>
CJ.1.49.1.8: Imperator Zeno
Sciant autem universi iudices, apud quos vel
administrationis iure vel ex praecepto amplissimae tuae sedis huiusmodi
controversiae civiliter vel criminaliter ventilantur, intra viginti dierum
spatium debere se praefata litigia, postquam orta fuerint, terminare. nam si
supersederint, ipsos quidem decem librarum auri condemnationem subire censemus,
accusationem vero seu civilem intentionem semel in iudicium deductam praefato
modo legitime terminari. <a 479 d. v id. oct. constantinopoli zenone a. ii
cons.>
CJ.1.50.0. De officio eius qui vicem alicuius iudicis
obtinet.
CJ.1.50.1: Imperator Gordianus
In causa quae spectat ad utilitatem rei publicae eum qui
vice praesidis provinciae administrat potuisse cognoscere in dubium non venit.
sane si in aliquo captum est ius rei publicae, iuxta scita divorum principum
defensores rei publicae ( si modo adesse fiduciam negotio putant) restitutionis
auxilium possunt flagitare. * gord. a.Domitio pp. * <a 240 d. iii non. nov.
sabino ii et venusto conss.>
CJ.1.50.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Suggerente magnificentia vestra docta imperialis aeternitas
debere eos, qui praeceptione principali seu vestrae sedis amplissimae tueri
locum rectorum provinciarum noscuntur, auctoritatem habere tutores seu
curatores petentibus dare, decretum etiam interponere ad alienandas minorum
similiumque eis personarum seu curalium facultates, emancipationes quoque
legibus celebrare et omnia quae ad iurisdictionem rectoris provinciae pertinent
actitare, praecipere dignata est pro dispositione vestrae celsitudinis
praefatas huiusmodi sollicitudines peragendi habere licentiam. * theodos. et valentin.
aa. mandata ad antiochum pp. per referendarium, quae sic habent:* <a 427 d.
prid. id. oct. constantinopoli hierio et ardabure conss.>
CJ.1.51.0. De adsessoribus et domesticis et cancellariis
iudicum.
CJ.1.51.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Studiorum labor meretur, ut hi, qui in publicis
administrationibus constitui sociari sibi consiliorum participes cupiunt, spe
praemiorum atque honorificentia sua provocent eos, quorum prudentiam sibi
putant esse necessariam, non metu terribili et necessitate incongrua libertati.
* diocl. et maxim. aa. paulino. * <a 286 d. prid. id. iul. tiberiade maximo
ii et aquilino conss.>
CJ.1.51.2: Imperator Constantinus
Praesides non per adsessores, sed per se subscribant
libellis. quod si quis adsessori subscriptionem inconsultis nobis permiserit,
mox adsessor qui subscripsit exilio puniatur: praesidis vero nomen ad nos
referri iubemus, ut in eum severius vindicetur. * const. a. ad bassum pp. *
<a 320 d. xv k. sept. constantino a. vi et constantino c. conss.>
CJ.1.51.3pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Consiliarios iudicum et cancellarios et eos, qui
domesticorum funguntur officio, post depositam administrationem quinquaginta
dies in provincia residere praecipimus. * arcad. et honor. aa. messalae pp. *
<a 399 d. vi k. ian. mediolani theodoro cons.>
CJ.1.51.3.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Pro confesso autem tenebitur, qui accusatus huiusmodi
personam subtraxerit: eaque in quadruplum restitui iubemus, quae desiderantur
ablata, ut duplum spoliatus accipiat, duplum noster fiscus adquirat. <a 399
d. vi k. ian. mediolani theodoro cons.>
CJ.1.51.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Domesticus iudicis a publicis actibus arceatur. quod si
necessitatibus publicis sese convictus fuerit miscuisse, statim eum ad maioris
potestatis examen deduci oportet, ut competens in eo vindicta promatur. *
arcad. et honor. aa. et theodos. a. ad caelicianum vic. * <a 404 d. vi id.
april. honorio a. vi et aristaeneto conss.>
CJ.1.51.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Nemo in provinciis, qui semel domestici vel cancellarii
ministerium gesserit, ad eandem observationem aliqua ambitione iterum remeare
concedatur. * honor. et theodos. aa. seleuco pp. * <a 415 d. iii id. dec.
ravennae aa. x et vi conss.>
CJ.1.51.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Nemo de domesticis ducum vel comitum militarium, officiis
eorum connumeratus, post completum sui temporis actum ad eandem rursus
sollicitudinem audeat adspirare: decem auri librarum condemnatione proposita,
si quis hanc violare voluerit sanctionem: eadem poena officio quoque coercendo,
si per ambitionem vel avaritiam ex his aliquid temerari concesserit. * honor.
et theodos. aa. vitaliano duci libyae. * <a 417 d. viiii k. nov.
constantinopoli honorio a. xi et constantio ii conss.>
CJ.1.51.7: Imperatores Honorius, Theodosius
Velut castrense peculium filii familias adsessores etiam
post patris obitum vindicent, qui consiliis propriis administratores iuvare
consueverunt, si quid licitis honestisque lucris coadunare potuerunt. * honor.
et theodos. aa. eustathio pp. * <a 422 d. x k. april. constantinopoli
honorio xiii et theodosio x aa.Conss.>
CJ.1.51.8: Imperatores Honorius, Theodosius
Nullus iudicum ad provinciam sibi commissam quemquam secum
ducere audeat, cui domestici vel cancellarii nomen imponat, nec profectum ad se
undecumque suscipiat , ne famae nota cum bonorum publicatione plectatur.
periculo enim primatum officii cancellarios, sub fide gestorum ex eodem officio
electos iudicibus applicari iubemus, ita ut post depositam administrationem nec
militiam deserant et provincialibus praesentiam sui exhibeant, quo volentibus
sit accusandi eos facultas, si enim idonea causa exegerit, ad detegenda iudicis
flagitia et quaestioni eos subdi oportet. * honor. et theodos. aa. asclepiodoto
pp. * <a 423 d. prid. k. iun. constantinopoli asclepiodoto et mariniano
conss.>
CJ.1.51.9: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si post depositam administrationem iudicum praesentiam vel
exhibitionem domesticorum querimonia provincialium aut curalium vel aliqua
publica necessitas postulaverit, per eosdem administratores, quorum domestici
fuerint, iudicio legibusque tradantur. * theodos. et valentin. aa. ad taurum
pp. * <a 433 d. v non. iul. constantinopoli theodosio a. xiiii et maximo
conss.>
CJ.1.51.10: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In consiliariis observari censemus, ut in eum, qui in sua
provincia ultra quattuor menses moderatoribus adsederit adversus leges antiquas
et divorum retro principum scita, proscriptio bonorum et accusatio publici
criminis immineat, nisi per caeleste oraculum vel amplissimae tuae sedis
praeceptionem sese defendat. * theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a
439 d. xiii k. febr. theodosio xvii et festo conss.>
CJ.1.51.11: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Non parum adsessoribus magistratuum maiorum quam ipsis
iudicibus nostrae benivolentiae liberalitas tribuenda est. ideoque consiliarios
virorum illustrium praefectorum tam praetorio quam huius inclitae urbis
eminentissimorumque magistrorum militum nec non etiam viri illustris magistri
officiorum, sive praedicto officio iam functi sunt seu fungentur in posterum,
post depositum etiam officium ab omni indictionis onere seu civilium seu
militarium iudicum prorsus immunes esse praecipimus, ut nec ab amplissima
quidem sede tui culminis eis ulla molestia super suscipiendo quolibet gravamine
penitus iniungatur: quinquaginta librarum auri officio tui culminis damnatione
multando, si quid adversus statuta clementiae nostrae innovari concesserit. *
theodos. et valentin. aa. zoilo pp.Orientis. * <a 444 d. v k. mart.
theodosio a. xviii et albino conss.>
CJ.1.51.12: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Liceat omnibus iudicibus illustri praeditis potestate
consiliarios sibi eosdem secundo ac tertio et saepius iniungere, quia qui semel
recte cognitus est, ob hoc solum non debet, quod iam probatus est, improbari. *
valentin. et marcian. aa. palladio pp. * <a 450 vel 455 d..... valentiniano
a....>
CJ.1.51.13: Imperator Zeno
* zeno.* <a 487 d. vi k. iul. post consulatum
longini.>
CJ.1.51.14pr.: Imperator Justinianus
Nemo ex his, qui advocati causarum constituti sunt vel
fuerint et in hac regia urbe in quocumque iudicio deputati et in aliis omnibus
provinciis nostro subiectis imperio, audeat in uno eodemque tempore tam
advocatione uti quam consiliarii cuiuscumque magistratus, quibus res publica
gerenda committitur, curam adripere , cum sat abundeque sufficit vel per
advocationem causis perfectissime patrocinari vel adsessoris officio fungi, ne,
cum in utrumque festinet, neutrum bene peragat: sed sive advocatus esse
maluerit, hoc cum debita sollertia implere possit , vel si adsessionem
elegerit, in ea videlicet permaneat, ita tamen, ut post consiliarii
sollicitudinem depositam liceat ei ad munus advocationis reverti. * i ust. a.
demostheni pp. * <a 529 d. v k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.51.14.1: Imperator Justinianus
Nec sit concessum cuidam duobus magistratibus adsidere et
utriusque iudicii curam peragere ( neque enim facile credendum est duabus etiam
necessariis rebus unum sufficere: nam cum uni iudicio adfuerit, altero abstrahi
necesse est sicque nulli eorum idoneum in totum inveniri), sed altera
adsessione penitus semota unius magistratus esse contentum iudicio. <a 529
d. v k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.51.14.2: Imperator Justinianus
Nec callidis machinationibus huiusmodi legem putet quis esse
circumscribendam et , si non consilarii signum quod solitum est chartis
imponat, sed alias quasdam litteras excogitatas adsimulaverit, existimari ei
licere fungi quidem memorato officio, sub huiusmodi tamen umbra latere, cum in
legem committunt hi, qui vigorem eius scrupulosis et excogitatis artibus
eludere festinant. <a 529 d. v k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.51.14.3: Imperator Justinianus
Neque sibi blandiri quemquam oportet, quod et praesentis
legis aculeos possit evadere, quemadmodum et anteriores leges super hac re
positas deludebat. si quis etenim in tali commisso fuerit inventus, sciat se de
matriculis advocatorum penitus esse delendum et decem librarum auri multam nostris
privatis largitionibus illaturum, per virum illustrem comitem rerum privatarum
exigendam, et aliam maiorem regalis culminis subiturum offensam, cum nec ipse
iudex, qui hoc fieri passus est et sciens prudensque hoc commiserit, sine
imperiali commitione remanebit : <a 529 d. v k. oct. chalcedone decio vc.
cons.>
CJ.1.51.14.4: Imperator Justinianus
Eadem poena subiciendo etiam eo vel eis, qui in his causis,
quarum patrocinium adepti sunt quibusque advocationem suam praestiterint,
adsessionis cuiuscumque magistratus colore audeat vel audeant iudicare, ne
adfectionis suae advocationis memor incorrupti iudicis non possit nomen
perferre. <a 529 d. v k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.1.52.0. De annonis et capitu administrantium vel
adsessorum aliorumve publicas sollicitudines gerentium vel eorum, qui aliquas
consecuti sunt dignitates.
CJ.1.52.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Omnibus tam viris spectabilibus quam viris clarissimis
iudicibus, qui per provincias sive militarem sive civilem administrationem
gerunt, nec non comiti commerciorum, magistro aeris sive privatae rei,
rationali per ponticam atque asianam dioecesin et adsessoribus iudicum
singulorum in praebendis solaciis annonarum hic fixus ac stabilis servabitur
modus, ut ea pro annonis et capitu dignitati suae debitis pretia consequantur,
quae particularibus delegationibus soleant contineri. * theodos. et valentin.
aa. florentio pp. * <a 439 d. iii k. iun. constantinopoli theodosio xvii et
festo conss.>
CJ.1.53.0. De contractibus iudicum vel eorum qui sunt circa
eos et inhibendis donationibus in eos faciendis et ne administrationis tempore
proprias aedes aedificent sine sanctione pragmatica.
CJ.1.53.1pr.: Imperator Justinianus
Quicumque administrationem in hac florentissima urbe gerunt,
emere quidem mobiles vel immobiles res vel domus extruere non aliter possint,
nisi specialem nostri numinis hoc eis permittentem divinam rescriptionem
meruerint. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. v id. dec. constantinopoli dn.
iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.53.1.1: Imperator Justinianus
Donationes vero omnimodo recusent, scientes non esse validas
eas in quibuscumque rebus et quacumque aestimatione, nisi post administrationem
depositam vel specialiter in scriptis donator eandem donationem ratam habuerit
vel tempus quinquennale praeterierit, in quo nulla querella super isdem
donationibus vel ab ipso donatore vel ab successoribus eius facta sit. <a
528 d. v id. dec. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.53.1.2: Imperator Justinianus
Provincias vero moderantibus non solum donationes, sed etiam
emptiones quarumcumque mobilium vel immobilium rerum praeter eas, quae ad
alimonias vel vestem pertinent, et aedificationes, licet sacri apices aliquid
eorum permiserint, penitus interdicimus. nec ratum sit, quod his donatione vel
venditione datum est, licet quinquennale tempus post depositam administrationem
excesserit vel consensus donatoris vel venditoris post eandem administrationem
adiectus sit. <a 528 d. v id. dec. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.53.1.3: Imperator Justinianus
Haec autem etiam ad domesticos et consiliarios eorum trahi
necessarium duximus, illud etiam adicientes, ut nec per interpositam personam
aliquid eorum sine periculo possit perpetrari. <a 528 d. v id. dec.
constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.53.1.4: Imperator Justinianus
Quae etiam ad praeterita negotia referri sancimus, nisi
transactionibus vel iudicationibus sopita sint. <a 528 d. v id. dec.
constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.1.54.0. De modo multarum, quae ab iudicibus infliguntur.
CJ.1.54.1: Imperatores Severus, Antoninus
Multa damnum famae non inrogat. * sev. et ant. aa. firmo. *
<a 205 d. v id. april. antonino a. et geta utrisque ii conss.>
CJ.1.54.2: Imperator Alexander Severus
Procuratores meos, id est rationales, indicendae multae ius
non habere saepe rescriptum est. * alex. a. decimo. * <a 228 d. xiii k.
sept. modesto et probo conss.>
CJ.1.54.3: Imperator Gordianus
Curator rei publicae, qui graeco vocabulo logista
nuncupatur, multandi ius non habet. * gord. a. celeri. * <a 239 d. id. sept.
gordiano a. et aviola conss.>
CJ.1.54.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Illustres viros praefectos praetorio usque ad quinquaginta
librarum auri multas, cum peccatum gravissimum erit, sinimus pervenire. * grat.
valentin. et theodos. aaa. eutropio pp. * <a 380 d. viii id. ian. gratiano v
et theodosio aa. conss.>
CJ.1.54.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Multarum severa compendia aerario nostro protinus esse quaerenda
nullus ignoret, nisi ipse iudex id, quod ad poenam admissi facinoris
exculpitur, vel publicis operibus vel cursui publico vel aliis necessariis
causis specialiter deputaverit. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad
praetextatum pp. * <a 384 d. v id. sept. aquileiae ricomere et clearcho
conss.>
CJ.1.54.6pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Eos, qui ordinario provincias iure moderantur, erga eorum
personas, quos culpa reddit obnoxios, ultra duarum unciarum auri multam
condemnare non patimur. * arcad. et honor. aa. messalae pp. * <a 399 d. xii
k. sept. theodoro cons.>
CJ.1.54.6.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Proconsularem vero potestatem, si multandi necessitas
imminebit, senarum unciarum auri summa cohibebit: in qua forma etiam comes
orientis atque praefectus augustalis erit. <a 399 d. xii k. sept. theodoro
cons.>
CJ.1.54.6.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Ceteri vero spectabiles iudices et qui vice vestra
administrationis gubernacula susceperunt, ultra tres auri uncias sibi
intellegant licentiam denegandam. <a 399 d. xii k. sept. theodoro cons.>
CJ.1.54.6.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Id quoque observandum a moderatore esse censemus, ut in
unius correptione personae, si ad id continuatio peccati impulerit, trinae
tantum in annum condemnationis sub praestituta summa severitas exseratur. <a
399 d. xii k. sept. theodoro cons.>
CJ.1.54.6.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Quod si quis praedictum modum excesserit, huius auctor
admissi condemnato ad dupli restituionem, fisco vero nostro ad inferendam eam
quantitatem, quam multae nomine inflixerit, retinebitur. <a 399 d. xii k.
sept. theodoro cons.>
CJ.1.54.6.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Nec tamen ad huiusmodi legis moderationem pertinere se
credant, qui in peculatibus aut manubiis, id est depraedationibus
concussionibus furtis atque aliis flagitiis, quae coerceri severius convenit,
fuerint deprehensi, scilicet ut scripta per iudices memoratos, in cuiuslibet
fuerit dirigenda dispendium, sententia proferatur. <a 399 d. xii k. sept.
theodoro cons.>
CJ.1.54.6.6: Imperatores Arcadius, Honorius
Nec putent factu facile esse, ut aut praecipiti persuasione
condemnet quem culpa non ingravat, aut erubescenda varietate iudicii pro
arbitrio proprio immutandum esse quod lex iusserit, nisi paupertas condemnati
hoc persuaserit. <a 399 d. xii k. sept. theodoro cons.>
CJ.1.55.0. De defensoribus civitatum.
CJ.1.55.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis de tenuioribus ac minusculariis rebus interpellandum
te esse crediderit, in minoribus causis, id est usque ad quinquaginta solidorum
summam, acta iudicialia conficias, scilicet ut, si quando quis vel debitum
iustum vel servum, qui per fugam fuerit elapsus, vel quod ultra delegationem
dederit postulaverit vel quodlibet huiusmodi, tua disceptatione restituas.
ceteras vero, quae dignae forensi magnitudine videbuntur, ordinario insinuato
rectori. * valentin. et valens aa. senecae defensori. * <a 365 d. v k. iul.
tyrici valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.1.55.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Defensores civitatum non ex decurionum seu cohortalium
corpore, sed ex aliis idoneis personis huic officio deputentur. * valentin. et
valens aa. ad probum pp. * <a 368? 370? 373? d. iii non. nov. isdem conss.
>
CJ.1.55.3: Imperatores Valentinianus, Valens
Utili ratione prospectum est, ut innocens et quieta
rusticitas peculiaris patrocinii, id est defensoris locorum, beneficio fruatur,
ut apud eum in pecuniariis causis litigandi habeat facultatem. * valentin. et
valens aa. et grat. a. ad senatum. * <a 373 d. iiii id. aug. hierapoli
valentiniano et valente aa. utrisque iiii conss.>
CJ.1.55.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
In defensoribus universarum provinciarum erit
administrationis haec forma et tempus quinquennii spatii metiendum: scilicet ut
imprimis parentis vicem plebi exhibeas, descriptionibus rusticos urbanosque non
patiaris adfligi, officialium insolentiae, iudicum procacitati salva reverentia
pudoris occurras, ingrediendi, cum voles, ad iudicem liberam habeas facultatem,
superexigendi damna vel spolia plus petentium ab his, quos liberorum loco tueri
debes, excludas, nec patiaris quicquam ultra delegationem solitam ab his exigi,
quos certum est nisi tali remedio non posse reparari. * grat. valentin. et
theodos. aaa. theodoro defens. civitatis.* <a 385 d. xi non. ian.
constantinopoli arcadio et bautone conss.>
CJ.1.55.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Defensores nihil sibi insolenter, nihil indebitum
vindicantes nominis sui tantum fungantur officio: nullas infligant multas,
severiores non exerceant quaestiones, plebem vel decuriones ab omni improborum
insolentia et temeritate tueantur, ut id tantum, quod esse dicuntur, esse non
desinant. * valentin. theodos. et arcad. aaa. potamio praef. augustali. * <a
392 d. iii non. mart. constantinopoli arcadio a. ii et rufino conss.>
CJ.1.55.6: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Per omnes regiones, in quibus fera et periculi sui nescia
latronum feruet insania, probatissimi quique et districtissimi defensores
adsint disciplinae et quotidianis actibus praesint, qui non sinant crimina
impunita coalescere: removeantur patrocinia, quae feruorem reis et auxilium
scelerosis impertiendo maturari scelera fecerunt. * valentin. theodos. et
arcad. aaa. tatiano pp. * <a 392 d. v id. april. constantinopoli arcadio a.
ii et rufino conss.>
CJ.1.55.7: Imperatores Arcadius, Honorius
Defensores civitatum oblatos sibi reos in ipso latrocinio
vel congressu violentiae aut perpetrato homicidio stupro vel raptu vel
adulterio deprehensos et actis publicis sibi traditos expresso crimine cum his,
a quibus fuerint accusati, mox sub idonea prosecutione ad iudicium dirigant. *
arcad. et honor. aa. caeciliano pp. * <a 405 d. prid. k. ian. mediolani
stilichone ii et anthemio conss.>
CJ.1.55.8pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Defensores ita praecipimus ordinari, ut sacris orthodoxae
religionis imbuti mysteriis reverentissimorum episcoporum nec non clericorum et
honoratorum ac possessorum et curialium decreto constituantur: de quorum
ordinatione referendum est ad illustrissimam praetorianam potestatem, ut
litteris eiusdem magnificae sedis eorum solidetur auctoritas. * honor. et
theodos. aa. caeciliano pp. * <a 409 d. xii k. febr. ravennae honorio viii
et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.55.8.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Quod si quid a qualibet persona contra publicam disciplinam
in laesionem possessorum fieri cognoverint defensores, referendi habeant
potestatem ad illustres et magnificos viros praefectos praetorio et illustres
viros magistros equitum et peditum, magistros etiam officiorum et comites tam
sacrarum largitionum quam rerum privatarum. <a 409 d. xii k. febr. ravennae
honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.1.55.9pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Iubemus cura ac sollertia defensorum minime possessores
maioribus mensuris et ponderibus a susceptoribus praegravari, sed eos
deprehensos ad iudicium dirigi cum ipso commissae fraudis indicio. * honor. et
theodos. aa. caeciliano pp. * <a 409 d. xii k. febr. ravennae honorio viii
et theodosio iii aa.Conss.>
CJ.1.55.9.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Illud etiam fieri permittimus, ut, si provincialibus nostris
contestari iniurias seu laesiones suas cupientibus actorum confectio a
defensoribus denegetur, licentia eis tribuatur querellae propriae libellum
conscriptum eo tenore, quo fuerat contestandum, in frequentioribus civitatum
locis proponendi conveniendique scribas, tabularios et cetera officia publica
commonenda, per quae libellum colligi oportebit atque invitis supra memoratis personis
sub actorum confectione ingerendi, quorum quaestione fides possit inquiri: qua
probata in eos, quos gestorum petitam confectionem negasse constiterit, vigor
iudiciarius exseratur. <a 409 d. xii k. febr. ravennae honorio viii et
theodosio iii aa.Conss.>
CJ.1.55.10: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nulli defensorum licere decernimus, si de publica
sollicitudine voluerit se liberare, nisi divinos adfatus intimaverit tuae
sublimitatis iudicio, triginta librarum auri poenam tam moderatoribus provinciarum
quam ceteris iudicibus vel temeratoribus sacri nostri oraculi subituris, si
neglecta fuerit auctoritas principalis. * theodos. et valentin. aa. cyro pp. *
<a 441 d. xv k. sept. constantinopoli cyro vc. cons.>
CJ.1.55.11: Imperator Anastasius
Iubemus eos tantummodo ad defensorum curam peragendam
ordinari, qui sacrosanctis orthodoxae religionis imbuti mysteriis hoc imprimis
sub gestorum testificatione , praesente quoque religiosissimo fidei orthodoxae
antistite, per depositiones cum sacramenti religione celebrandas patefecerint.
ita enim eos praecipimus ordinari, ut reverentissimorum episcoporum nec non
clericorum et honoratorum ac possessorum et curialium decreto constituantur. *
anastas. a. eustathio pp. * <a 505 d. xiii k. mai. sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.1.56.0. De magistratibus municipalibus.
CJ.1.56.1: Imperator Constantinus
Decuriones ad magistratum vel exactionem annonarum ante tres
menses vel amplius nominari debent, ut, si querimonia eorum iusta videatur,
sine impedimento in absolvendi locum alius subrogetur. * const. a. ad
florentium pp. * <a 323 d. id. april. constantinopoli severo et rufino
conss.>
CJ.1.56.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Magistratus conficiendorum actorum habeant potestatem. *
valentin. et valens aa. ad germanium. * <a 366 d. xiii k. ian. gratiano np.
et dagalaifo conss.>
CJ.1.57.0. De officio iuridici alexandriae.
CJ.1.57.1: Imperatores Leo, Anthemius
Iubemus apud alexandrinae dumtaxat clarissimae civitatis
iuridicum licitum et concessum esse singulis quibusque volentibus donationis
conscriptae sollemniter instrumenta reserare, eisdemque robur adiciet gestorum
series apud eundem virum confecta, tamquam si apud virum clarissimum
moderatorem provinciae vel magistratus vel defensorem plebis habita fuisse diceretur.
* leo et anthem. aa. alexandro duci et praef. augustali. * <a 469 d. k.
sept. constantinopoli zenone et marciano conss.>
LIBER SECUNDUS
CJ.2.1.0. De edendo.
CJ.2.2.0. De in ius vocando.
CJ.2.3.0. De pactis.
CJ.2.4.0. De transactionibus.
CJ.2.5.0. De calculi errore.
CJ.2.6.0. De postulando.
CJ.2.7.0. De advocatis diversorum iudiciorum.
CJ.2.8.0. De advocatis fisci.
CJ.2.9.0. De errore advocatorum vel libellos seu preces concipientium.
CJ.2.10.0. Ut quae desunt advocationi partium iudex suppleat.
CJ.2.11.0. De causis, ex quibus infamia alicui inrogatur.
CJ.2.12.0. De procuratoribus.
CJ.2.13.0. Ne liceat potentioribus patrocinium litigantibus praestare vel
actiones in se transferre.
CJ.2.14.0. De his, qui potentiorum nomine titulos praediis adfigunt vel eorum
nomina in lite praetendunt.
CJ.2.15.0. Ut nemo privatus titulos praediis suis vel alienis imponat vel vela
regalia suspendat.
CJ.2.16.0. Ut nemini liceat sine iudicis auctoritate signa imprimere rebus,
quas alius tenet.
CJ.2.17.0. Ne fiscus vel res publica procurationem alicui patrocinii causa in
lite praestet.
CJ.2.18.0. De negotiis gestis.
CJ.2.19.0. De his quae vi metusve causa gesta sunt.
CJ.2.20.0. De dolo malo.
CJ.2.21.0. De in integrum restitutione minorum viginti quinque annis.
CJ.2.22.0. De filio familias minore.
CJ.2.23.0. De fideiussoribus minorum.
CJ.2.24.0. Si tutor vel curator intervenerit.
CJ.2.25.0. Si in communi eademque causa in integrum restitutio postuletur.
CJ.2.26.0. Si adversus rem iudicatam.
CJ.2.27.0. Si adversus venditionem.
CJ.2.28.0. Si adversus venditionem pignoris.
CJ.2.29.0. Si adversus donationem.
CJ.2.30.0. Si adversus libertatem.
CJ.2.31.0. Si adversus transactionem vel divisionem minor restitui velit.
CJ.2.32.0. Si adversus solutionem a debitore vel a se factam.
CJ.2.33.0. Si adversus dotem.
CJ.2.34.0. Si adversus delictum suum.
CJ.2.35.0. Si adversus usucapionem.
CJ.2.36.0. Si adversus fiscum
CJ.2.37.0. Si adversus creditorem.
CJ.2.38.0. Si ut se hereditate abstineat.
CJ.2.39.0. Si ut omissam hereditatem vel bonorum possessionem vel quid aliud
adquirat.
CJ.2.40.0. In quibus causis in integrum restitutio necessaria non est.
CJ.2.41.0. Qui et adversus quos in integrum restitui non possunt.
CJ.2.42.0. Si minor se maiorem dixerit vel probatus fuerit.
CJ.2.43.0. Si saepius in integrum restitutio postuletur.
CJ.2.44.0. De his qui veniam aetatis impetraverunt.
CJ.2.45.0. Si maior factus ratum habuerit.
CJ.2.46.0. Ubi et apud quem cognitio restitutionis agitanda sit.
CJ.2.47.0. De reputationibus, quae fiunt in iudicio in integrum restitutionis.
CJ.2.48.0. Etiam per procuratorem causam in integrum restitutionis agi posse.
CJ.2.49.0. In integrum restitutione postulata ne quid novi fiat.
CJ.2.50.0. De restitutione militum et eorum qui rei publicae causa afuerunt.
CJ.2.51.0. De uxoribus militum vel eorum qui rei publicae causa absunt.
CJ.2.52.0. De temporibus in integrum restitutionis tam minorum aliarumque
personarum, quae restitui possunt, quam heredum eorum.
CJ.2.53.0. Quibus ex causis maiores in integrum restituuntur.
CJ.2.54.0. De alienatione iudicii mutandi causa facta.
CJ.2.55.0. De receptis.
CJ.2.56.0. De satisdando.
CJ.2.57.0. De formulis et impetratione actionum sublatis.
CJ.2.58.0. De iureiurando propter calumniam dando.
CJ.2.1.0. De edendo.
CJ.2.1.1: Imperator Antoninus
Ipse dispice, quemadmodum pecuniam, quam deposuisse te
dicis, deberi tibi probes. nam quod desideras, ut rationes suas adversaria tua
exhibeat, id ex causa ad iudicis officium pertinere solet. * ant. a. manilio. *
<a155 pp. iiii k. oct. sabiniano ii et severo conss.>
CJ.2.1.2: Imperatores Severus, Antoninus
Is, apud quem res agitur, acta publica tam criminalia quam
civilia exhiberi inspicienda ad investigandam veritatis fidem iubebit. * sev.
et ant. aa. fausto. * <a 194 pp. non. iul. severo a. et albino conss.>
CJ.2.1.3: Imperatores Severus, Antoninus
Edita actio speciem futurae litis demonstrat, quam emendari
vel mutari licet, prout edicti perpetui monet auctoritas vel ius reddentis
decernit aequitas. * sev. et ant. aa. valenti. * <a 202 d. iii k. sept.
severo iii et antonino aa. conss.>
CJ.2.1.4: Imperator Antoninus
Qui accusare volunt, probationes habere debent, cum neque
iuris neque aequitatis ratio permittat, ut alienorum instrumentorum
inspiciendorum potestas fieri debeat. actore enim non probante qui convenitur,
etsi nihil ipse praestarit, obtineat. * ant. a. epaphrodito. * <a 212 pp. v
id. mart. duobus aspris conss.>
CJ.2.1.5: Imperator Alexander Severus
Non est novum eum a quo petitur pecunia implorare rationes
creditoris, ut fides constare possit. * alex. a. valentinianae. * <a 223 pp.
vii id. mart. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.1.6: Imperator Alexander Severus
Iustum est desiderium eius a quo petitur, licet nomine
publico, ut rationibus publicis exhibitis constet, quantum sub nomine suo
solutum sit. * alex. a. uriano. * <a 223 pp. xvi k. dec. maximo ii et
aeliano conss.>
CJ.2.1.7: Imperator Alexander Severus
Procurator privatae rationis instrumentorum, quae communia
tibi esse dicis cum fisco, describendorum facultatem secundum morem fieri
iubebit: et si quando res exegerit ad fidem petitionis tuae apud alium iudicem
praebendam aliquid eorum proferri, desiderante eo qui convenitur, ut id fiat,
praecipiet. * alex. a. valenti. * <a 225 pp. x k. mart. fusco et dextro
conss.>
CJ.2.1.8: Imperator Alexander Severus
Et quae a divo antonino patre et quae a me rescripta sunt,
cum iuris et aequitatis rationibus congruunt. nec enim diversa sunt vel
discrepantia, quod multum intersit, ex parte eius, qui aliquid petit quique
doli exceptione submoveri ab intentione petitionis suae potest, rationes promi
reus desideret, quibus se posse instruere contendit ( quod utique ipsa rei
aequitatis suadet), an vero ab eo a quo aliquid petitur actor desideret
rationes exhiberi, quando hoc casu non oportet originem petitionis ex
instrumentis eius qui convenitur fundari. * alex. a. floro. * <a 225 pp. k.
oct. fusco et dextro conss.>
CJ.2.2.0. De in ius vocando.
CJ.2.2.1: Imperator Alexander Severus
Sicut bonis moribus convenit reverentiam manumissoris uxori
praeberi, ita re exigente in ius eam sine permissu praetoris vocari prohibitum
est. * alex. a. tryphoni. * <a 230 pp. iiii k. april. agricola et clemente
conss.>
CJ.2.2.2: Imperator Gordianus
Venia edicti non petita patronum seu patronam eorumque
parentes et liberos, heredes insuper, etsi extranei sint, a libertis seu
liberis eorum non debere in ius vocari ius certissimum est: nec in ea re
rusticitati venia praebeatur, cum naturali ratione honor eiusmodi personis
debeatur. cum igitur confitearis patroni tui filium sine permissu praesidis in
ius vocasse, poenam edicto perpetuo praestitutam rescripto tibi concedi temere
desideras. * gord. a. nocturno. * <a 239 pp. viii id. nov. gordiano a. et
aviola conss.>
CJ.2.2.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui in potestate patris agunt, adversus eos experiri non
possunt. si igitur emancipata es, venia edicti petita hoc facere non
prohiberis. quod et in matris persona observandum est. * diocl. et maxim. aa.
roxanae. * <a 287 pp. viii id. nov. diocletiano iii et maximiniano aa.
conss.>
CJ.2.3.0. De pactis.
CJ.2.3.1: Imperator Severus
Condicionis incertum inter fratres non iniquis rationibus
conventione finitum est. cum igitur verbis fideicommissi petitum a patre tuo
profitearis, ut, si vita sine liberis decederet, hereditatem licinio frontoni
restitueret, pactum eo tempore de sextante frontoni dando, cum liberos philinus
non sustulerat, interpositum non idcirco potest iniquum videri, quod facta,
sicut placuit, divisione diem suum te filio eius superstite functus est. * sev.
a. philino. * <a 200 pp. vii k. dec. severo a. ii et victorino conss.>
CJ.2.3.2: Imperatores Severus, Antoninus
Post venditionem hereditatis a te factam, si creditores
contra emptores actiones suas movisse probare potueris eosque eas spontanea
suscepisse voluntate, exceptione taciti pacti non inutiliter defenderis. * sev.
et ant. aa. claudio. * <a 202 pp. prid. id. febr. severo iii et antonino aa.
conss.>
CJ.2.3.3: Imperatores Severus, Antoninus
Servus creditoris meliorem causam domini facere potest: in
deterius autem reformare novo pacto non potest obligationem recte constitutam.
* sev. et ant. aa. restituto. * <a 202 pp. viii k. april. severo iii et
antonino aa. conss.>
CJ.2.3.4: Imperatores Severus, Antoninus
Postquam liti de praedio motae renuntiasti, causam finitam
instaurari posse nulla ratio permittit. * sev. et ant. aa. valeriae. * <a
206 pp. iiii id. febr. albino et aemiliano conss.>
CJ.2.3.5: Imperator Antoninus
Creditori tuo si partem pecuniae exsolvisti, de parte vero
non petenda inter te et eum convenit ob causas negotiaque eius tuo patrocinio
fideque defensa, ea obligatione partim iure civili partim honorario liberatus
es. nam exceptio perpetua pacti conventi vel doli residui petitionem repellit,
cum et solutum per ignorantiam repeti potuisset. * ant. a. demagorae. * <a
213 pp. viii k. aug. romae antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.2.3.6: Imperator Antoninus
Pacta, quae contra leges constitutionesque vel contra bonos
mores fiunt, nullam vim habere indubitati iuris est. * ant. a. iuliae basiliae.
* <a 213 pp. v k. aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.2.3.7: Imperator Antoninus
Debitori tuo si heres extitisti, actio, quam contra eum
habuisti, adita hereditate confusa est. sed si eam hereditatem, posteaquam in
iudicio obtinuisti, ei tradidisti, quem sententia superaveras, ea condicione
pactoque, ut tam ceteris creditoribus quam tibi in eo, quod tibi deberetur, si
eam hereditatem non adisses , satisfaceret, pacti conventionisque fides
servanda est. quae si non servatur, ex stipulatu, si modo pacto subiecta est,
actio dabitur. * ant. a. iulio maximo. * <a 213 pp. iii k. aug. antonino a.
iiii et balbino conss.>
CJ.2.3.8: Imperator Alexander Severus
Cum, posteaquam adversarius matris tuae victus esset, matrem
tuam circumvenerit, ut ei caveret nullam se controversiam de servis moturam, id
pactum mala fide factum irritum est, et cum ex ea conventione cum matre tua agi
coeperit, iudex eam liberabit. * alex. a. aurelio dionysio. * <a 222 pp.
prid. id. sept. alexandro a. cons.>
CJ.2.3.9: Imperator Alexander Severus
Si pascenda pecora partiaria ( id est ut fetus eorum
portionibus, quibus placuit , inter dominum et pastorem dividantur) apollinarem
suscepisse probabitur, fidem pacto praestare per iudicem compelletur. * alex.
a. mucatrauli. * <a 222 pp. iiii k. oct. alexandro a. cons.>
CJ.2.3.10: Imperator Alexander Severus
Legem, quam dixisti, cum dotem pro alumna dares, servari
oportet, nec obesse tibi potuit, quod dici solet ex pacto actionem non nasci:
tunc enim hoc iure utimur, cum pactum nudum est: alioquin cum pecunia datur et
aliquid de reddenda ea convenit, utilis est condictio. * alex. a. nicae. *
<a 227 pp. iiii k. oct. alexandro a. cons.>
CJ.2.3.11: Imperator Alexander Severus
Ex conventione quidem, qua pactam novercam tuam cum patre
tuo dicis, cum fundum in dotem daret, ut et tributa ipsa agnosceret et
creditoribus, quibus fuerant praedia obligata, usuras solveret, actio tibi
adversus eam competere non potest, et si pactum in stipulationem deductum
probetur. sed si fundus aestimatus ita, ut pars instrumenti significat, in
dotem datus est, ex vendito actio, ut placitis stetur, competit. * alex. a.
capitoni. * <a 229 pp. non. dec. ipso a. iii et dione ii conss.>
CJ.2.3.12: Imperator Alexander Severus
Pacta novissima servari oportere tam iuris quam ipsius rei
aequitas postulat. quapropter si conventione quae praecessit diversa pars
usuram se non esse consensit, et maxime si, ut proponis, id etiam apud acta
praesidis adseveravit, actionem, quae super prima conventione fuerat, exercere
non prohiberis. * alex. a. flaccillae. * <a 230 pp. iii k. mart. agricola et
clemente conss.>
CJ.2.3.13: Imperator maximinus
In bonae fidei contractibus ita demum ex pacto actio
competit, si ex continenti fiat: nam quod postea placuit, id non petitionem,
sed exceptionem parit. * maximinus a. marino. * <a 236 pp. v id. ian.
maximino a. et africano conss.>
CJ.2.3.14: Imperator Gordianus
Si pacto, quo poenam adversarium tuum promisisse proponis,
si placito non stetisset, stipulatio subiecta est, ex stipulatu agens vel id
quod in conventionem devenerat, ut fiat, consequeris vel poenam stipulatione
comprehensam more iudiciorum exiges. nam bona adversarii tui in te transferri
citra sollemnem ordinem frustra deprecaris. * gord. a. caecilio mil. * <a
241 pp. k. april. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.2.3.15: Imperatores valer., gallien.
Pactum, quod dotali instrumento comprehensum est, ut, si
pater vita fungeretur, ex aequa portione ea quae nubebat cum fratre heres patri
suo esset, neque ullam obligationem contrahere nec libertatem testamenti
faciendi mulieris patri potuit auferre. * valer. et gallien. aa. et valer.
nobil. c. pactumeio. * <a 259 pp. x k. mart. aemiliano et basso conss.>
CJ.2.3.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas filios testamento scriptos heredes rogatos
esse, ut qui primus rebus humanis eximeretur, alteri portionem hereditatis
restitueret, quoniam precariam substitutionem fratrum consensu remissam
adseris, fideicommissi persecutio cessat. * diocl. et maxim. aa. diaphanto. *
<a 286 pp. iiii id. febr. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.2.3.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pactum, quod bona fide interpositum docebitur, et si
scriptura non existente aliis probationibus rei gestae veritas comprobari potest,
praeses provinciae secundum ius custodiri efficiet. * diocl. et maxim. aa.
deximacho. * <a 286 pp. viiii k. iul. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.2.3.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si creditores vestros ex parte debiti admisisse quemquam vestrum
pro sua persona persolventem probaveritis, aditus rector provinciae pro sua
gravitate, ne alter pro altero exigatur, providebit. * diocl. et maxim. aa.
iulio et aemilio. * <a 287 pp. vii id. ian. diocletiano iii et maximiano
aa.Comss.>
CJ.2.3.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet inter privatos huiusmodi scriptum, quo comprehenditur,
ut is qui supervixerit alterius rebus potiatur, nec donationis quidem mortis
causa gestae efficaciter speciem ostendat, tamen cum voluntas militum, quae
super ultimo vitae spiritu deque familiaris rei decreto quoquo modo
contemplatione mortis in scripturam deducitur, vim postremi iudicii obtineat
proponasque te ac fratrem tuum ad discrimen proelii pergentes ob communem
mortis fortunam invicem pactos esse, ut ad eum, qui superstes fuisset, res
eius, cui casus finem vitae attulisset, pertinerent, existente condicione
intellegitur ex fratris tui iudicio, quod principalium constitutionum prompto
favore firmatur, etiam rerum eius compendium ad te de latum esse. * diocl. et
maxim. aa. victoriano mil. * <a 290 pp. xiii k. dec. sirmi ipsis iiii et iii
aa. conss.>
CJ.2.3.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Traditionibus et usucapionibus dominia rerum, non nudis
pactis transferuntur. * diocl. et maxim. aa. et cc. martiali. * <a 293 pp.
k. ian. aa. conss.>
CJ.2.3.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas inter vos sine scriptura placuisse fratrum
tuorum successiones aequis ex partibus dividi, et transactionis causa probari
possit hanc intercessisse conventionem, exceptione te tueri potes, si possides:
quod si adversarius tuus teneat, ex hoc placito nullam actionem esse natam, si
tibi stipulatione non prospexisti, debes intellegere: nec adversario tuo
transactione uti concedendum, nisi ea quae placita sunt paratus est adimplere.
* diocl. et maxim. aa. et cc. eusebio. * <a 293 pp. k. mai. thirallo aa.
conss.>
CJ.2.3.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pactum curatoris recipere minorem quantitatem paciscentis
adultae aetatis suffragium, ne noceat, efficiet. tutores enim et curatores
exigentes pupillis et adultis debitum, non etiam remittentes praestant
obligationis liberationem. * diocl. et maxim. aa. et cc. archelao. * <a 293
pp. xvii k. dec. sirmi aa. conss.>
CJ.2.3.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Filius paciscendo vel debitum accipiendo nihil detrahit
patris obligationi. * diocl. et maxim. aa. et cc.Honorato. * <a 293 pp. xvii
k. dec. sirmi aa. conss.>
CJ.2.3.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si actionem legati vel fideicommissi, quam adversus heredes
mariti quondam tui habuisti, te adfectione heredum aliis remisisse probetur,
exceptionem pacti contra debitores instituenti actiones nocere tibi minime
posse intellegis. * diocl. et maxim. aa. et cc.Domnae. * <a 293 pp. xvii k.
ian. sirmi aa. conss.>
CJ.2.3.25: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Debitorum pactionibus creditorum petitio nec tolli nec
mutari potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. euhemero. * <a 294 s. iiii k.
mai. sirmi cc. conss.>
CJ.2.3.26: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pactum successorum debitoris ex lege duodecim tabularum aes
alienum hereditarium pro portionibus quaesitis singulis ipso iure divisum in
solidum unum obligare creditori non potest: quod et in honorario succedentibus
iure locum habebit. de chirographis itaque communibus exhibendis cum coherede
vel non perfectis in divisione placitis convenire quanti tua interest potes. *
diocl. et maxim. aa. et cc. corneliae. * <a 294 pp. iii id. oct. variani cc.
conss.>
CJ.2.3.27: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Petens ex stipulatione, quae placiti servandi causa secuta
est, seu antecessit pactum seu post statim interpositum sit, recte secundum se
ferri sententiam postulat. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio chresimo. *
<a 294 s. vi id. nov. heracleae cc. conss.>
CJ.2.3.28: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si certis annis quod nudo pacto convenerat datum fuit, ad
praestandum in posterum indebitum solutum obligare non potuit eum qui pactum
fecit, nisi placitis stipulatio intercessit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
leontio. * <a 294 s. iii non. dec. burtudizi cc. conss.>
CJ.2.3.29pr.: Imperator Justinianus
Si quis in conscribendo instrumento sese confessus fuerit
non usurum fori proscriptione propter cingulum militiae suae vel dignitatis vel
etiam sacerdotii praerogativam, licet ante dubitabatur, sive oportet eandem
scripturam tenere et eum qui hoc pactus est non debere adversus suam
conventionem venire, vel licentiam ei praestari decedere quidem a scriptura,
suo autem iure uti: sancimus nemini licere adversus pacta sua venire et
contrahentes decipere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.3.29.1: Imperator Justinianus
Si enim ipso edicto praetoris pacta conventa, quae neque contra
leges nec dolo malo inita sunt, omnimodo observanda sunt, quare et in hac causa
pacta non valent, cum alia regula est iuris antiqui omnes licentiam habere his
quae pro se introducta sunt renuntiare? <a 531 d. k. sept. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.3.29.2: Imperator Justinianus
Omnes itaque iudices nostri hoc in litibus observent, et
huiusmodi observatio et ad pedaneos iudices et ad compromissarios et arbitros
electos perveniat scituros, quod, si neglexerint, etiam litem suam facere
intellegantur. <a 531 d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestae vv. cc.>
CJ.2.3.30pr.: Imperator Justinianus
De quaestione tali a caesariensi advocatione interrogati
sumus: si duabus vel pluribus personis spes alienae fuerat hereditatis ex
cognatione forte ad eos devolvendae, pactaque inter eos inita sunt pro
adventura hereditate, quibus specialiter declarabatur, si ille mortuus fuerit
et hereditas ad eos perveniat, certos modos in eadem hereditate observari, vel
si forte ad quosdam ex his hereditatis commodum pervenerit, certas pactiones
evenire. et dubitabatur, si huiusmodi pacta servari oportet. * iust. a. iohanni
pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae
vv.Cc.>
CJ.2.3.30.1: Imperator Justinianus
Faciebat autem eis quaestionem, quia adhuc superstite eo, de
cuius hereditate sperabatur, huiusmodi pactio processit et quia non sunt ita
confecta, quasi omnimodo hereditate ad eos perventura, sed sub duabus
condicionibus composita sunt, si ille fuerit mortuus et si ad hereditatem
vocentur hi qui pactionem fecerunt. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv.Cc.>
CJ.2.3.30.2: Imperator Justinianus
Sed nobis omnes huiusmodi pactiones odiosae videntur et plenae
tristissimi et periculosi eventus. quare enim quodam vivente et ignorante de
rebus eius quidam paciscentes convenerunt? <a 531 d. k. nov. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestae vv.Cc.>
CJ.2.3.30.3: Imperator Justinianus
Secundum veteres itaque regulas sancimus omnimodo huiusmodi
pacta, quae contra bonos mores inita sunt, repelli et nihil ex his pactionibus
observari, nisi ipse forte, de cuius hereditate pactum est, voluntatem suam eis
accommodaverit et in ea usque ad extremum vitae spatium perseveraverit: tunc
etenim sublata acerbissima spe licebit eis illo sciente et iubente huiusmodi
pactiones servare. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestae vv.Cc.>
CJ.2.3.30.4: Imperator Justinianus
Quod etiam anterioribus legibus et constitutionibus non est
incognitum, licet a nobis clarius est introductum. iubemus etenim neque
donationes talium rerum neque hypothecas penitus esse admittendas neque alium
quendam contractum, cum in alienis rebus contra domini voluntatem aliquid fieri
vel pacisci secta temporum meorum non patitur. <a 531 d. k. nov.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv.Cc.>
CJ.2.4.0. De transactionibus.
CJ.2.4.1: Imperator Antoninus
Neque pactio neque transactio cum quibusdam ex curatoribus
sive tutoribus facta auxilio ceteris est in his, quae separatim communiterve
gesserunt vel gerere debuerunt. cum igitur tres curatores habueris et cum
duobus ex his transegeris, tertium convenire non prohiberis. * ant. a. celerio.
* <a 211 d. k. mai. gentiano et basso conss.>
CJ.2.4.2: Imperator Antoninus
Cum te proponas cum sorore tua de hereditate transegisse et
idpropter certam pecuniam te ei debere cavisse, etsi nulla fuisset quaestio
hereditatis, tamen propter timorem litis transactione interposita pecunia recte
cauta intellegitur. ex qua causa si fisco solvisses, repetere non posses: si
non solvisses, iure convenireris. * ant. a. lutatiae. * <a 213 pp. iii id.
aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.2.4.3: Imperator Alexander Severus
Age cum geminiano, quod pater eius curator tibi datus
negotia tua gesserit, et si apud iudicem negabit se actione teneri, quoniam
transactio et aquiliana stipulatio interposita est, iudex contemplatione
iudicii quod est bonae fidei quaeret, de quanta pecunia nominatim transactum
sit: et si apparuerit de minore transactum, quantam pecuniam reliquam ex
administratione curae deberi probatum fuerit, solvere eum iubebit, quod non in
stipulationem aquilianam obligationis curae tantum deductum est, quanti erat
quantitas pecuniae quae debebatur. * alex. a. tulliae. * <a 223 d. prid. id.
aug. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.4.4: Imperator Alexander Severus
Actione administratae curae ab eo, qui legitimae aetatis
annos complevit, in aquilianam stipulationem deducta et per acceptilationem
extincta nullam aliam superesse nisi de dolo intra concessa tempora non
ambigitur, nisi specialiter etiam de dolo transactum est. * alex. a. numidio. *
<a 226 pp. ii non. mart. alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.2.4.5: Imperator Alexander Severus
Cum te transegisse cum herede quondam tutoris tui
profitearis, si id post legitimam aetatem fecisti, frustra desideras, ut a
placitis recedatur. licet enim, ut proponis, nullum instrumentum intercesserit,
tamen si de fide contractus confessione tua constet, scriptura, quae
probationem rei gestae solet continere, necessaria non est. * alex. a. evocato.
* <a 227 pp. k. mart. albino et aemiliano conss.>
CJ.2.4.6pr.: Imperator Alexander Severus
Cum mota inofficiosi querella matrem vestram cum diversa
parte transegisse ita, ut partem bonorum susciperet et a lite discederet,
proponatis, instaurari quidem semel omissam querellam per vos, qui matri
heredis extitistis, iuris ratio non sinit. * alex. a. pomponiis. * <a 230
pp. viii id. ian. agricola et clemente conss.>
CJ.2.4.6.1: Imperator Alexander Severus
Verum si fides placitis praestita non est, in id quod
interest diversam partem recte convenietis: aut enim, si stipulatio conventioni
subdita est, ex stipulatu actio competit, aut, si omissa verborum obligatio
est, utilis actio, quae praescriptis verbis rem gestam demonstrat, danda est.
<a 230 pp. viii id. ian. agricola et clemente conss.>
CJ.2.4.7: Imperator Gordianus
Transactionis placitum ab eo interpositum, cui causae
actionem, non decisionem litis mandasti, nihil petitioni tuae derogavit. *
gord. a. licinio timotheo evocato. * <a 238 pp. x k. ian. pio et pontiano
conss.>
CJ.2.4.8: Imperator Gordianus
De alimentis praeteritis si quaestio defertur, transigi
potest, de futuris autem sine praetore seu praeside interposita transactio
nulla auctoritate iuris censetur. * gord. a. iunio mil. * <a 239 pp.Xiiii
k.Ian.Gordiano a. et aviola conss.>
CJ.2.4.9: Imperator Gordianus
Si super possessione, quae tibi quaesita est, cum
quaestionem patereris a fratre uxoris tuae, pactum conventum et stipulatio
inter vos, ut adlegas, interposita est, ut, si intra diem certum idem
adversarius tuus decem aureos tibi numerasset , possessione ei cederes, vel, si
eam inferre quantitatem non curasset, ulterius quaestionem non patereris, et is
qui ita spopondit promisso satis non fecit, consequens est te ad quem res
pertinet vim ab eo pati non debere: cuius rei gratia vir clarissimus praeses
provinciae interpellatus vim prohibebit, praecipue cum, etiamsi in rem diversae
parti actio competeret, huiusmodi pactione propter utilem exceptionem posset
submoveri. * gord. a. agrippino. * <a 241 pp. vi id. april. gordiano a. ii
et pompeiano conss.>
CJ.2.4.10: Imperator Philippus
Fratris tui filiis de paterna successione ac statu etiam
nunc contra fidem sanguinis itemque placitorum quaestionem inferre parum probe
postulas. nullus etenim erit litium finis, si a transactionibus bona fide
interpositis coeperit facile discedi. * philipp. a. apollophaniae. * <a 244
pp. prid. k. april. peregrino et aemiliano conss.>
CJ.2.4.11: Imperatores valer., gallien.
De fideicommisso a patre inter te et fratrem vicissim dato,
si alter vestrum sine liberis excesserit vita, interposita transactio rata est,
cum fratrum concordia remoto captandae mortis alterius voto improbabili
retinetur. et non potest eo casu rescindi, tamquam circumventus sis, cum pacto
tali consenseris, cum neque eam cui subveniri solet aetatem agere te proponas
nec, si ageres, isdem illis de causis in integrum restitutionis auxilium
impetrare deberes. * valer. et gallien. aa. et valer. nobil. c. gaiano mil.*
<a 255 pp. xv k. dec. valeriano et gallieno aa. utrisque ii conss.>
CJ.2.4.12: Imperatores valer., gallien.
Praeses provinciae aestimabit, utrum de dubia lite
transactio inter te et civitatis tuae administratores facta sit, an ambitiose
id, quod indubitate deberi posset, remissum sit. nam priore casu ratam manere
transactionem iubebit, posteriore nocere civitati gratiam non sinet. * valer.
et gallien. aa. primo. * <a 259 pp. xvi k. mart. aemiliano et basso
conss.>
CJ.2.4.13pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Interpositas metus causa transactiones ratas non haberi
edicto perpetuo continetur. nec tamen quilibet metus ad rescindenda ea, quae
consensu terminata sunt, sufficit, sed talem metum probari oportet, qui salutis
periculum vel corporis cruciatum contineat. * diocl. et maxim. aa. proclae. *
<a 290 s. iiii non. april. byzantii ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.2.4.13.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad vim tamen vel dolum arguendum qualitas causae principalis
non sufficit: unde si nihil tale probari potest, consensu quaestiones
terminatas minime instaurari oportet. <a 290 s. iiii non. april. byzantii
ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.2.4.13.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sed quoniam eum, cum quo te transegisse commemoras, ex
ancilla tua natum servum esse adseveras, si vera sunt, quae precibus complexa
es alia ratio pactum reformat: nec enim dubii iuris est dominos cum servis suis
paciscentes ex placitis teneri atque obligari non posse. <a 290 s. iiii non.
april. byzantii ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.2.4.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si diversa pars contra placitum agere nititur, aequitatis
ratio suadet refusa pecunia, cum et tu hoc desideras, causam ex integro agi. *
diocl. et maxim. aa. sopatrae. * <a 290 pp. iiii non. iul. ipsis iiii et iii
aa. conss.>
CJ.2.4.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ut responsum congruum accipere possis, insere pacti
exemplum: ita enim intellegemus, utrum sola conventio fuit, an etiam aquiliana
stipulatio nec non et acceptilatio secuta fuerit: quae si subdita esse
illuxerit, nullam adversariae tuae petitionem hereditatis vel in rem specialem
competere palam fiet. * diocl. et maxim. aa. pontio. * <a 290 pp. xv k. aug.
ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.2.4.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Causas vel lites transactionibus legitimis finitas imperiali
rescripto resuscitari non oportet. * diocl. et maxim. aa. et cc. caecilio. *
<a 293 s. v id. mart. aa. conss.>
CJ.2.4.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas ab ea, contra quam supplicas, litem quam tecum
habuit transactione decisam eamque acceptis quae negotii dirimendi causa
placuerat dari nunc de conventione resiluisse, ac petas vel pacto stari vel
restitui data, perspicis, si quidem de his reddendis manente transactionis
placito statim stipulatione, si contra fecerit, prospexisti et quinque et
viginti annis maior fuit, quod exceptionem pacti et actionem datorum habeas:
quod si nihil tale convenit, exceptio tibi, non etiam eorum quae dedisti
repetitio competit securitate parta. * diocl. et maxim. aa. et cc. Marcello. *
<a 293 pp. v id. iun. ipsis aa. v et iiii conss.>
CJ.2.4.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Transigere vel pacisci de crimine capitali excepto adulterio
non prohibitum est.In aliis autem publicis criminibus, quae sanguinis poenam
non ingerunt, transigere non licet citra falsi accusationem. * diocl. et maxim.
aa. et cc. valentiniano. * <a 293 s. iii k. sept. aa. conss.>
CJ.2.4.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sub praetextu instrumenti post reperti transactionem bona
fide finitam rescindi iura non patiuntur. sane si eam per se vel per alium
subtractis, quibus veritas argui potuit, decisionem litis extorsisse probetur,
si quidem actio superest, replicationis auxilio doli mali pacti exceptio
removetur, si vero iam perempta est, infra constitutum tempus tantum actionem
de dolo potes exercere. * diocl. et maxim. aa. et cc. irenaeo. * <a 293 s.
xiiii k. oct. sirmi aa. conss.>
CJ.2.4.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non minorem auctoritatem transactionum quam rerum
iudicatarum esse recta ratione placuit, si quidem nihil ita fidei congruit
humanae, quam ea quae placuerant custodiri. nec enim ad rescindenum pactum
sufficit, quod hoc secunda hora noctis intercessisse proponas, cum nullum
tempus sanae mentis maioris quinque et viginti annis consensum repudiet. *
diocl. et maxim. aa. et cc. antistiae. * <a 293 s. iiii k. oct. aa.
conss.>
CJ.2.4.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ea, quae transactionis causa dari aut retineri convenit,
velut emptorem eum quem accipere placuerat obtinere praescribitur, his quae
simulate geruntur pro infectis habitis frustra ficti pretii postulatur
numeratio. * diocl. et maxim. aa. et cc. geminiano. * <a 293 s. v non. oct.
ipsis aa. conss.>
CJ.2.4.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maior transegisti, ad rescindendam transactionem de dolo
contestatio non sufficit. * diocl. et maxim. aa. et cc.Alexandro. * <a 293
s. k. dec. aa. conss.>
CJ.2.4.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec intentio creditorum archimedori, cui alios successisse
profiteris, si obligatus pro eo non fuisti, tenere potest. sed haec integro
negotio tractari convenerat: nam cum iam quaestionem transactione decisam et a
te dari placitam numeratam pecuniam proponas, huius indebiti soluti praetextu
improbe tibi petitionem decerni postulas, cum, etsi tantum in stipulationem
fuisset deducta, indebiti promissi velamento defendi non posses. * diocl. et
maxim. aa. et cc. tatiano. * <a 294 d. viii id. mart. cc. conss.>
CJ.2.4.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quidem ex causa transactionis acceptis his quae
instrumento continentur nihil amplius peti convenit, adversariam tuam
exceptionis auxilio defendi perspicis. sin vero certam quantitatem quasi solam
ab ea debitam reddere se debere sine litis decisione confessa est, tam eam quam
residuam debiti partem petere minime prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc.
victorino. * <a 294 s. v non. april. sirmi cc. conss.>
CJ.2.4.25: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maiores quinque et viginti annis cum patruo sive avunculo
vestro transegistis vel ei debita donationis causa sine aliqua condicione
remisistis, non idcirco, quod hoc huius hereditatis captandae causa, id est spe
futurae successionis, vos fecisse proponatis, aliis ei succedentibus instaurari
finita debent. * diocl. et maxim. aa. et cc. Marcellae et cyrillae. * <a 294
s. ii id. april. cc. conss.>
CJ.2.4.26: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Transactione matris filios eius non posse servos fieri
notissimi iuris est. * diocl. et maxim. aa. et cc. dionysiadae. * <a 294 s.
id. april. cc. conss.>
CJ.2.4.27: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sanam mente, licet aegram corpore recte transigere
manifestum est, nec postulare debueras improbo desiderio placita rescindi
valitudinis corporis adversae velamento. * diocl. et maxim. aa. et cc. catoni.
* <a 294 s. vii id. mai. cc. conss.>
CJ.2.4.28pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sive apud acta rectoris provinciae sive sint actis,
scriptura intercedente vel non, transactio interposita est, hanc servari
convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. sapparutae. * <a 294 d. iii non.
iul. cc. conss.>
CJ.2.4.28.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sed quoniam, ut certum quid accipias, convenisse te, licet
sine scriptura, proponis nec huius rei causa stipulationem secutam esse,
quamvis ex pacto non potuit nasci actio, tamen rerum vindicatione pendente, si
exceptio pacti opposita fuerit, doli mali vel in factum replicatione usa
poteris ad obsequium placitorum adversarium urguere. <a 294 d. iii non. iul.
cc. conss.>
CJ.2.4.29: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sub praetextu specierum post repertarum generali
transactione finita rescindi prohibent iura. error autem circa proprietatem rei
apud alium extra personas transigentium tempore transactionis constitutae nihil
potest nocere. * diocl. et maxim. aa. et cc. marciae. * <a 294 s. iiii k.
oct. cc. conss.>
CJ.2.4.30: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Transactione finita, cum ex partibus tuis magis dolum
intercessisse quam eorum, contra quos preces fundis, confitearis, instaurare
grave nec non criminosum tibi est. * diocl. et maxim. aa. et cc. antonino. *
<a 294 s. v id. oct. crevi cc. conss.>
CJ.2.4.31: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si de certa re pacto transactionis interposito hoc
comprehensum erat " nihil amplius peti", etsi non additum fuerat
" eo nomine", de ceteris quaestionibus integra permaneat actio. *
diocl. et maxim. aa. et cc.Proculo. * <a 294 pp. iiii id. oct. byzantii cc.
conss.>
CJ.2.4.32: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si causa cognita prolata sententia, sicut iure traditum est,
appellationis vel in integrum restitutionis sollemnitate suspensa non est, super
iudicato frustra transigi non est opinionis incertae. proinde si non aquiliana
stipulatione et acceptilatione subsecuta competentem tibi actionem peremisti,
praeses provinciae usitato more legum rebus pridem iudicatis effectum adhibere
curabit. * diocl. et maxim. aa. et cc. cyrillo. * <a 294 s. viii k. nov. cc.
conss.>
CJ.2.4.33pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pro fundo quem petebas praedium certis finibus liberum
dari transactionis causa placuit, nec eo tempore minor annis viginti quinque fuisti,
licet hoc praedium obligatum post vel alienum pro parte fuerit probatum,
instaurari decisam litem prohibent iura. * diocl. et maxim. aa. et cc.
euchrysio. * <a 294 s. v id. nov. melantiade cc. conss.>
CJ.2.4.33.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex stipulatione sane, si placita servari secuta est, vel, si
non intercessit, praescriptis verbis actione civili subdita apud rectorem
provinciae agere potes. <a 294 s. v id. nov. melantiade cc. conss.>
CJ.2.4.33.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tamen ipsas res apud te constitutas, ob quarum
quaestionem litis intercessit decisio, fiscus vel alius a te vindicavit, nihil
petere potes. <a 294 s. v id. nov. melantiade cc. conss.>
CJ.2.4.34: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum donationis seu transactionis causa administratae tutelae
debiti scientes vos obligationem fratri vestro remisisse proponatis nec umquam
volenti dolus inferatur, frustra de dolo querimini, nec ad implendum promissum
hereditatis propriae pollicitatione quisquam adstringitur. * diocl. et maxim.
aa. et cc.Ptolemaidi. * <a 294 pp. vi id. nov. cc. conss.>
CJ.2.4.35: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Transactionem, quae dominii translatione vel actione parata
seu perempta finem accepit, cum eam amicis etiam intervenientibus re vera
ostenditur processisse, metus velamento rescindi postulantis professio detegit
improbitatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. ammonio. * <a 294 s. viiii k.
dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.2.4.36: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si cum liberis maior annis viginti quinque transegisti,
quamvis dari tibi placita repraesentata necdum probentur nec offerant haec qui
conveniuntur, ne quid amplius ab ipsis exigi possit, exceptionis proficit
aequitas. * diocl. et maxim. aa. et cc. achilleo. * <a 294 s. vi id. dec.
cc. conss.>
CJ.2.4.37: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Promissis transactionis causa non impletis poenam in
stipulationem deductam, si contra factum fuerit, exigi posse constitit. *
diocl. et maxim. aa. et cc.Basilissae. * <a 294 s. xii k. ian. nicomediae
cc. conss.>
CJ.2.4.38: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Transactio nullo dato vel retento seu promisso minime
procedit. * diocl. et maxim. aa. et cc.Theodotiano. * <a 294 s. viii k.
ian.Nicomediae cc. conss.>
CJ.2.4.39: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quamvis eum qui pactus est statim paeniteat, transactio
rescindi et lis instaurari non potest: et qui tibi suasit intra certum tempus
licere a transactione recedi, falsum adseveravit. * diocl. et maxim. aa. et
cc.Marcianae. * <a 294 s. d. v k. ian. sirmi cc. conss.>
CJ.2.4.40: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Ubi pactum vel transactio scripta est atque aquilianae
stipulationis et acceptilationis vinculis firmitas iuris innexa est, aut
subsecutis secundum leges accommodandus est consensus aut poena una cum his
quae data probantur ante cognitionem causae, si et adversarius hoc maluerit,
inferenda est. * grat. valentin. et theodos. aaa. eutropio pp. * <a 381 d.
iii non. iun. constantinopoli eucherio et syagrio conss.>
CJ.2.4.41pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis maior annis adversus pacta vel transactiones nullo
cogentis imperio libero arbitrio et voluntate confecta putaverit esse veniendum
vel interpellando iudicem vel supplicando principibus vel non implendo
promissa, eas autem invocato dei omnipotentis nomine eo auctore solidaverit,
non solum inuratur infamia, verum etiam actione privatus, restituta poena quae
pactis probatur inserta, et rerum proprietate careat et emolumento, quod ex
pacto vel transactione illa fuerit consecututs: itaque omnia eorum mox commodo
deputabuntur, qui intemerata pacti iura servaverint. * arcad. et honor. aa.
rufino pp. * <a 395 d. v id. oct. constantinopoli olybrio et probino
conss.>
CJ.2.4.41.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Eos etiam huius legis vel iactura dignos iubemus esse vel
munere, qui nomina nostra placitis inserentes salutem principum confirmationem
initarum esse iuraverint pactionum. <a 395 d. v id. oct. constantinopoli
olybrio et probino conss.>
CJ.2.4.42: Imperatores Leo, Anthemius
Si ex falsis instrumentis transactiones vel pactiones initae
fuerint, quamvis iusiurandum his interpositum sit, etiam civiliter falso
revelato eas retractari praecipimus: ita demum ut, si de plurimis causis vel
capitulis eaedem pactiones initae fuerint, illa tantummodo causa vel pars
retractetur, quae ex falso instrumento composita convicta fuerit, aliis
capitulis firmis manentibus: nisi forte etiam de eo, quod falsum dicitur,
controversia orta decisa sopiatur. * leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a
472 d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.2.4.43: Imperator Anastasius
Iubemus in omnibus litigiis iam motis et pendentibus seu
postea super servili vel adscripticia condicione movendis transactiones
celebrandas vel iam celebratas , si non alio iuri cognito modo eas vacillare
contigerit, vires suas obtinere nec ob hoc videri tenorem earum titubare, quod
pro condicione servili vel adscripticia confectae sint. * anastas. a. thomae
pp. illyrici. * <a 500 d. xv k. dec. patricio et hypatio conss.>
CJ.2.5.0. De calculi errore.
CJ.2.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Errorem calculi, sive ex uno contractu sive ex pluribus
emerserit, veritati non adferre praeiudicium saepe constitutum est: unde
rationes etiam saepe computatas denuo retractari posse, si res iudicatae non
sunt vel transactio non intervenit , explorati iuris et. sed et si per errorem
calculi velut debitam quantitatem, cum esset indebita, promisisti, condictio
liberationis tibi competit. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio quarto. *
<a 293 d. vi k. mart. aa. conss.>
CJ.2.5.2
CJ.2.6.0. De postulando.
CJ.2.6.1: Imperator Antoninus
Cum a praefecto aegypti perpetuo causas agere prohibitus non
appellaveris, placitis obtempera. * ant. a. artemidoro. * <a 216 pp. iii. k.
aug. sabino ii et anullino conss.>
CJ.2.6.2: Imperator Alexander Severus
Nec ceterorum liberti, nedum mei quidem, si ita sunt
litteris eruditi, ut patrocinia desiderantibus praestare possint, prohibentur
hoc facere. * alex. a. polydoro. * <a 224 pp. non mart. iuliano et crispino
conss.>
CJ.2.6.3: Imperator Gordianus
Si sub specie honorarii, quod advocato usque ad certum modum
deberi potuisset, eam quantitatem, quam desiderio complecteris, te daturum
cavisti et, quasi mutuam pecuniam accepisses, eam te redditurum promisisti nec
temporis spatio gesto negotio consensum ac fidem accommodasti, competenti
exceptione non numeratae pecuniae tutus es et ex hac causa cautionem
interpositam usitato more potes condicere. * gord. a. flaviano. * <a 240 pp.
v id. iun. sabino ii et venusto conss.>
CJ.2.6.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Velamento absentiae patroni causae rursum ad finitas
quaestiones redire quis frustra conatur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
theodotiano. * <a 294 s. iiii k. ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.2.6.5: Imperator Constantinus
Si qui advocatorum existimationi suae immensa atque illicita
compendia praetulisse sub nomine honorariorum ex ipsis negotiis quae tuenda
susceperint emolumentum sibi certae partis cum gravi damno litigatoris et
depraedatione poscentes fuerint inventi, placuit, ut omnes, qui in huiusmodi
scaevitate permanserint, ab hac professione penitus arceantur. * constant. a.
helladio. * <a 325 d. iii k. april. paulino et iuliano conss.>
CJ.2.6.6pr.: Imperatores Valentinianus, Valens
Quisquis vult esse causidicus, non idem in eodem negotio sit
advocatus et iudex, quoniam aliquem inter arbitros et patronos oportet esse
delectum. * valentin. et valens aa. ad olybrium pu. * <a 368 pp. x k. sept.
valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Ante omnia autem universi advocati ita praebeant patrocinia
iurgantibus, ut non ultra, quam litium poscit utilitas, in licentiam
conviciandi et maledicendi temeritatem prorumpant: agant, quod causa desiderat:
temperent ab iniuria. nam si quis adeo procax fuerit, ut non ratione, sed
probris putet esse certandum, opinionis suae imminutione quatietur. nec enim
coniventia commodanda est, ut quisquam negotio derelicto in adversarii sui
contumeliam aut palam pergat aut subdole. <a 368 pp. x k. sept. valentiniano
et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Praeterea nullum cum eo litigatore contractum, quem in
propria recepit fide, ineat advocatus, nullam conferat pactionem. <a 368 pp.
x k. sept. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.3: Imperatores Valentinianus, Valens
Nemo ex his, quos licebit accipere vel decebit, aspernanter
habeat, quod sibi semel officii gratia libero arbitrio obtulerit litigator.
<a 368 pp. x k. sept. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.4: Imperatores Valentinianus, Valens
Nemo ex industria protrahat iurgium. <a 368 pp. x k.
sept. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.5: Imperatores Valentinianus, Valens
Apud urbem autem romam etiam honoratis, qui hoc putaverint
eligendum, eo usque liceat orare, quousque maluerint, videlicet ut non ad turpe
compendium stipemque deformem haec adripiatur occasio, sed laudis per eam
augmenta quaerantur. nam si lucro pecuniaque capiantur, veluti abiecti atque
degeneres inter vilissimos numerabuntur. <a 368 pp. x k. sept. valentiniano
et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.6.6: Imperatores Valentinianus, Valens
Quisquis igitur ex his, quos agere permisimus, vult esse
causidicus, eam solam , quam sumit tempore agendi, sibi sciat esse personam,
quousque causidicus est, nec putet quisquam honori suo aliquid esse detractum,
cum ipse necessitatem elegerit standi et ipse contempserit ius sedendi. <a
368 pp. x k. sept. valentiniano et valente aa. ii conss.>
CJ.2.6.7pr.: Imperatores Valentinianus, Valens
Providendum est, ne hi, quos in foro aut meritum
nobilissimos fecerit aut vetustas, in una parte consistant, aliam a rudibus
atque tironibus necesse sit sustineri. * valentin. et valens aa. et grat. a. ad
olybrium pu. * <a 370 d. k. mart. treviris valentiniano et valente iii aa.
conss.>
CJ.2.6.7.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Atque ideo si in uno auditorio duo tantum prae ceteris
fuerint vel plures, quorum fama sit hilarior, in iudicantis officio sit, ut par
causidicorum distributio fiat et exaequetur partibus auxilium singulorum et
aequa divisio procedat. <a 370 d. k. mart. treviris valentiniano et valente
iii aa. conss.>
CJ.2.6.7.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis vero monitus a iudice ea excusatione, quae nequeat
comprobari, cuicumque parti patrocinium denegaverit, careat foro, sciat etiam
numquam sibi ad agendum copiam posse restitui. <a 370 d. k. mart. treviris
valentiniano et valente iii aa. conss.>
CJ.2.6.7.3: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis autem ex litigatoribus detectus fuerit separatim
tractasse cum pluribus et adversario suo tali fraude subtraxisse paris
defensionis copiam, ostendet procul dubio iniquam a se litem foveri et
auctoritatem iudicis a se lusam experietur. <a 370 d. k. mart. treviris
valentiniano et valente iii aa. conss.>
CJ.2.6.8: Imperatores Leo, Anthemius
Nemo vel in foro magnitudinis tuae vel in provinciali
iudicio vel apud quemquam iudicem accedat ad togatorum consortium, nisi
sacrosanctis catholicae religionis fuerit imbutus mysteriis. sin autem aliquid
quoquo modo vel quadam machinatione factum vel attemptatum fuerit, officium
quidem sublimitatis tuae centum librarum auri iacturam pro condemnatione
sustineat, idem vero, quicumque ausus fuerit contra providum nostrae
serenitatis decretum officium advocationis per subreptionem adripere et
prohibitum patrocinium praestiterit, advocationis officio remotus stilum
proscriptionis atque perpetui exilii specialiter sustinebit: scituris etiam
provinciarum rectoribus, quod is, sub cuius administratione aliquid huiu smodi
fuerit attemptatum, partis bonorum dimidiae proscriptionem et poenam exilii per
quinquennium sustinebit. * leo et anthem. aa. nicostrato pp. * <a 468 d.
prid. k. april. constantinopoli anthemio a. ii cons.>
CJ.2.7.0. De advocatis diversorum
iudiciorum.
CJ.2.7.1: Imperator Antoninus
Si patronum causae praevaricatum putas et impleveris
accusationem, non deerit adversus eum pro temeritate commissi sententia, atque
ita de principali causa denuo quaeretur. quod si non docueris praevaricatum, et
calumnia notaberis et rebus iudicatis, a quibus non est provocatum, stabitur. *
ant. a. doloni. * <a 213 pp. iii k. oct. antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.2.7.2: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Qui necessario patriae suae debent municipio functiones, eos
decurionibus adgregatos nolumus evagari, permittentes tamen, ut in negotiis
causidicorum fungantur officiis et in civitatibus propriis subeant munia
curiarum, ita tamen, ut non contra rem publicam civitatis, in qua honorem hunc
consecuti sunt, eis adesse permittatur. * valens grat. et valentin. aaa. ad
antonium pp. * <a 378 d. xv k. sept. ravennae valente vi et valentiniano ii
aa. conss.>
CJ.2.7.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Ne quis ex corpore togatorum, minime curialibus nexibus
illigatus, provinciales suscipiat functiones, scilicet ut et ambientibus
claudatur ingressus et invitis necessitas auferatur. * arcad. et honor. aa. ad
africanum pu. * <a 396 d. iii non. aug. constantinopoli arcadio iiii et
honorio iii aa. conss.>
CJ.2.7.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Fori tui culminis et universorum iudiciorum advocati
quidquid ex huiuscemodi professione vel ipsius occasione quaesierint vel
quaesierunt, id post patris obitum praecipuum veluti peculium castrense ad
exemplum militum proprio dominio valeant vindicare. * honor. et theodos. aa.
eustathio pp. * <a 422 d. x. k. april. constantinopoli honorio xiii et
theodosio x aa. conss.>
CJ.2.7.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quidquid animi largitate et munificentia praestitimus
principali togatis per orientem eminentissimae praefecturae reverentia
studiorum, id sibi praesenti sanctione praestitum esse cognoscant patroni
causarum illustris urbicariae praefecturae. * theodos. et valentin. aa. cyro
pu. * <a 426 d. vii k. ian. constantinopoli theodosio xii et valentiniano ii
aa. conss.>
CJ.2.7.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Sancimus, ut advocatis, qui apud tuam magnificentiam causas
acturi sunt, a nullo iudice, nec ab ipsa eminentissima praefectura, sollicitudo
ulla penitus iniungatur: sed nec advocatis provinciarum vel spectabilium
iudicum quisquis existimet aliquid iniungendum. nulla igitur togatis inspectio,
nulla ingeratur peraequatio, nulla operis instructio, nulla discussio, nullum
ratiocinium imponatur, nullum denique aliud eis mandetur praeter arbitrium in
eodem dumtaxat loco ubi advocationis exercetur officium: quinquaginta librarum
auri poena officio feriendo, quod legis istius regulas temerare temptaverit. *
theodos. et valentin. aa. ad florentium pp. * <a 439 d. xiii k. mai.
constantinopoli theodosio a. xvii et fes to conss.>
CJ.2.7.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Isdem privilegiis isdemque immunitatibus potiri togam
illustrissimae per illyricum praefecturae, quibus fruitur toga per orientem
praetorianae sedis excelsae, decernimus. * theodos. et valentin. aa. thalassio
pp.Per illyricum. * <a 439 d. vii id. sept. constantinopoli theodosio a.
xvii et festo conss.>
CJ.2.7.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Cum advocatio praetoriana centum quinquaginta numero togatis
minime vel imminuendo vel augendo concludatur, iubemus eos, qui ex his ad fisci
patronatum pervenerint, a cohortis vel alterius vilioris condicionis nexibus
cum liberis quandocumque genitis liberos custodiri postque tale officium
depositum annumque completum advocatorum consortio abscedere cum comitiva
consistoriana: omneque, quod togatis fori celsitudinis tuae quolibet casu
quolibet adquiritur titulo, ut castrense sibimet vindicare nec patribus vel
avis paternis earum rerum commodum adquirere legis istius auctoritate
decernimus: his omnibus etiam ad urbicariae praefecturae advocationem
trahendis. * theodos. et valentin. aa. cyro pp.Cons. designato. * <a 440 d.
iii k. ian. valentiniano a. v et anatolio conss.>
CJ.2.7.9: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si quis de togatis fori celsitudinis tuae vel illyricianae
seu urbicariae praefecturae sive de his, qui in provincialibus iudiciis
causarum patrocinium profitentur, electione tuae sedis regendae provinciae
munus potestatemque susceperit, post peractam integre ac sine ulla opinionis
labe administrationem ad illud officium, unde abstractus est et unde sibi vitae
subsidia comparabat, remeandi habeat facultatem nec causas orare denuo quadam prohibeatur
invidia. * theodos. et valentin. aa. apollonio pp. * <a 442 d. xii k. sept.
constantinopoli eudoxio et dioscoro conss.>
CJ.2.7.10: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Binos, qui priores fori tuae sedis inveniuntur, ad
patronatum fisci singulis quibusque annis accedere paribus dignitatis et
privilegiorum insignibus ambiendos praecipimus, quibus antehac utebatur is, qui
solus creabatur fisci patronus. * valentin. et marcian. aa. palladio pp. *
<a 452 d. xiiii k. iul. constantinopoli sporacio cons.>
CJ.2.7.11pr.: Imperator Leo
Nemini licere sancimus aliquem sub adsidendi colore statutis
centum quinquaginta advocatis, quos sibi eminentissima praefectura in consilium
adsumpserit, adgregare. * leo a. viviano pp. * <a 460 d. k. febr.
constantinopoli magno et apollonio conss.>
CJ.2.7.11.1: Imperator Leo
Non aliter vero consortio advocatorum tuae sedis aliquis
societur, nisi prius in examine viri clarissimi rectoris provinciae, ex qua
oriundus est, praesentibus cohortalibus gesta conficiat, quibus aperte pateat
cohortali statui ac fortunae eundem minime subiacere, si praesens vir
clarissimus rector provinciae fuerit in eius examine: si vero afuerit, apud
defensorem sui oppidi gesta conficiat. <a 460 d. k. febr. constantinopoli
magno et apollonio conss.>
CJ.2.7.11.2: Imperator Leo
Iuris peritos etiam doctores eorum iubemus iuratos sub
gestorum testificatione depromere, esse eum, qui posthac subrogari voluerit,
peritia iuris instructum: filios autem togatorum excellentiae tuae, qui vel
nunc causas agunt vel futuris temporibus actitaverint, ceteris supernumerariis
anteferri. <a 460 d. k. febr. constantinopoli magno et apollonio conss.>
CJ.2.7.11.3: Imperator Leo
Illud insuper decernimus, ut etiam his, qui ultra centum
quinquaginta advocatos eminentissimae tuae sedis reperiuntur, liceat et apud
virum spectabilem proconsulem vel praefectum augustalem vel comitem orientis,
viros etiam spectabiles vicarios et apud rectores provinciarum negotia
perorare. <a 460 d. k. febr. constantinopoli magno et apollonio conss.>
CJ.2.7.12: Imperator Leo
Sancimus patronum fisci iudicio celsitudinis tuae iam non
quotannis, sed biennio pro vetere consuetudine finem officii sui sortiri:
salvis eidem consortio privilegiis omnibus, quae a retro principibus meruit,
manentibus. * leo a. eusebio pp.Illyrici. * <a 463 d. x k. mart.
constantinopoli basilio et viviano conss.>
CJ.2.7.13pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Petitionem virorum disertissimorum advocatorum alexandrinae
splendissimae civitatis, quam de fori sui matricula et fisci patrono
obtulerunt, merito admittentes hac sanctione decernimus quinquaginta statutos
haberi eorumque nomina pro tempore matriculae conficiendae inscribi et eos
advocationis officium in iudicio tam viri spectabilis praefecti augustalis quam
viri spectabilis ducis aegyptiaci limitis petentibus adhibere, ceteros vero
ultra memoratum numerum constitutos apud alios iudices eiusdem alexandrinae
civitatis perorare, filiis scilicet statutorum in loco deficientium
supernumerariis anteponendis: egredientem autem post biennium fisci patronum
contemplatione laborum exconsulari moderatoris provinciae dignitate decorari:
licentia facultateque ei non deneganda, cum usus exegerit , tam pro se quam pro
filiis parentibus et uxoribus nec non etiam personis ex transverso latere usque
ad quartum gradum constitutis patrocinium suum adhibere. * leo et anthem. aa.
alexandro duci aegyptiaci limitis et praef. augustali.* <a 468 d. xiii k.
sept. anthemio cons.>
CJ.2.7.13.1: Imperatores Leo, Anthemius
Quando autem fisci patronum mori contigerit, gradu eum
sequentem sine ulla dilatione in loco eius subrogari, heredibus defuncti nihil
exinde sibi commodi adquiri posse speraturis: cunctis privilegiis, quae
hactenus habuisse noscuntur, nec non his, quae suggestio tuae magnitudinis continet,
etiam in posterum intactis inviolatisque servandis, quatenus huiusmodi delato
eis liberalitate nostrae serenitatis honore possint in otio et tranquillitate
reliquum tempus vitae suae peragere, nulla eis invitis sollicitudine ingerenda.
<a 468 d. xiii k. sept. anthemio cons.>
CJ.2.7.14: Imperatores Leo, Anthemius
Advocati, qui dirimunt ambigua fata causarum suaeque
defensionis viribus in rebus saepe publicis ac privatis lapsa erigunt, fatigata
reparant, non minus provident humano generi, quam si proeliis atque vulneribus
patriam parentesque salvarent. nec enim solos nostro imperio militare credimus
illos, qui gladiis clupeis et thoracibus nituntur, sed etiam advocatos:
militant namque causarum patroni, qui gloriosae vocis confisi munimine
laborantium spem vitam et posteros defendunt. * leo et anthem. aa. callicrati
pp. illyrici. * <a 469 d. v k. april. constantinopoli zenone et marciano
conss.>
CJ.2.7.15pr.: Imperator Leo
Post duos fisci patronos, qui ex anterioribus
constitutionibus isdem beneficiis muniuntur, sexaginta quattuor togatos, qui in
praesenti sunt, a primo usque ad sexagesimum quartum imperialibus beneficiis
perfrui censemus, quibus fisci patroni liberique eorum honorati sunt. * leo a.
dioscoro pp. * <a 472 d. xvii k. iun. constantinopoli marciano cons.>
CJ.2.7.15.1: Imperator Leo
His quoque illud adiciendum esse statuimus, ut, si quis
patronatus fisci adeptus gradum fatalem diem obierit, universa totius anni
solacia, ex quo hoc idem officium peragere coeperit, ad heredes seu successores
suos, sive liberi sive extranei fuerint, transmittendi tam ex testamento quam
ab intestato liberam habeat facultatem. <a 472 d. xvii k. iun.
constantinopoli marciano cons.>
CJ.2.7.16: Imperatores leo iun., Zeno
Ad similitudinem sexaginta quattuor advocatorum fori
amplissimae praetorianae praefecturae quindecim tantum ex foro tuae
magnitudinis, qui in praesenti gradus primos obtinent, post fisci videlicet
patronum, isdem privilegiis nostrae mansuetudinis beneficio perfruantur, quibus
fisci patroni liberique eorum muniuntur. * leo iunior et zeno aa. iustiniano
pu. * <a 474 d. xvii k. april. constantinopoli leone iuniore a. cons.>
CJ.2.7.17pr.: Imperatores leo iun., Zeno
Iubemus advocationem fori tui culminis in centum
quinquaginta, sicut antea constitutum fuerat, advocatos concludi eundemque
numerum, quotiens vel professionis fine vel morte vel quocumque casu fuerit
imminutus, electione magnificae tuae sedis impleri, ita ut in praesenti quidem
et hinc usque ad biennium ad plenitudinem supra definiti numeri subrogandi sine
ulla cohortalis aut cuiuslibet deterioris condicionis quaestione succedant:
salva videlicet adversus eos apparitionibus si qua competit actione, quam
certum est, postquam fisci patronatus officio impleto exierint, evanescere:
post lapsum vero biennium foro tuae magnificae potestatis inseri postulantes
non aliter, nisi sub gestorum confectione minime eos cohortali condicioni
subiacere patefactum fuerit, admittantur. * leo iunior et zeno aa. paulo pp.Per
illyricum. * <a 474>
CJ.2.7.17.1: Imperatores leo iun., Zeno
Cuncta sane privilegia, quae magnificae per orientem
praefecturae advocatis ex divinis retro principum seu inclitae recordationis
leonis vel nostris sanctionibus indulta sunt, tuae quoque gloriosissimae sedis
causidicis absque ulla discretione competere per hanc in aeternum valituram
legem sancimus. <a 474>
CJ.2.7.20pr.: Imperator Anastasius
Suggestionem viri illustris comitis privatarum et
proconsulis asiae duximus admittendam, per quam nostrae serenitatis auribus
intimavit fori sui advocatos communi petitione magnopere postulasse, ut,
postquam advocationis deposuerint officium, dignitate quadam nostra
liberalitate potiantur. * anastas. a. eusebio mag. off. * <a 497 d. ii k.
ian. constantinopoli anastasio a. ii cons.>
CJ.2.7.20.1: Imperator Anastasius
Iubemus itaque post depositum, ut dictum est, praefatum
officium unumquemque eorum, qui in praesenti sunt vel postea matriculis eorum
pro tempore fuerint inserti, clarissimi primi ordinis comitis perfrui
dignitate, quatenus et tempore quietis fructum praeteritorum laborum
consequantur proque fide atque industria erga clientes suos comprobata privatae
condicionis hominum multitudine segregati clarissimis merito connumerentur.
<a 497 d. ii k. ian. constantinopoli anastasio a. ii cons.>
CJ.2.7.21: Imperator Anastasius
Advocatos amplissimae tuae sedis, qui pro tempore ad fisci
patroni gradum et officium provehuntur, una cum liberis iam natis vel postea
procreandis ab omni cohortalis seu cuiuslibet deterioris condicionis vinculo
immunes ac liberos cum patrimonio suo conservari praecipimus, cum constet hoc
iam pridem tam advocatis amplissimae praetorianae per orientem quam magnificae
urbicariae praefecturae sacris constitutionibus esse indultum et non dubium sit
non tantum eas, sed etiam sublimissimae tuae sedis germanas esse potestates. *
anastas. a. thomae pp.Per illyricum. * <a 500 d. xii k. dec. patricio et
hypatio conss.>
CJ.2.7.22pr.: Imperator Anastasius
Iubemus pro tempore primatem advocatorum fori viri illustris
comitis orientis per biennium fisci patroni fungi officio et solacia sibi
communi consensu deputata per idem biennium consequi, hoc quoque transacto
professionem advocationis deponere: consortio videlicet eorundem advocatorum ad
quadraginta tantummodo viros redigendo, ita ut, si qui superflui sunt iam eidem
consortio sociati, de advocationis officio minime reiciantur, nemine alio eis
adiciendo, donec quadraginta virorum numerum advocatorum consortium excedere
contingat. * anastas. a. constantino pp. * <a 505 d. k. iul. constantinopoli
sabiniano et theodoro conss.>
CJ.2.7.22.1: Imperator Anastasius
Ad haec eos, qui, prout statutum est, fisci patroni
deposuerint officium, postea quoque non prohiberi singulos tam pro se quam pro
iugali sua et socero et socru nec non genero et nuru liberisque propriis,
colonis et servis ad se pertinentibus advocationis fungi officio. <a 505 d.
k. iul. constantinopoli sabiniano et theodoro conss.>
CJ.2.7.22.2: Imperator Anastasius
Nec aediculas eorum metatorum onere molestari, si tamen in
una tantummodo suaque domo singuli talem praerogativam sibi vindicare
maluerint. <a 505 d. k. iul. constantinopoli sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.2.7.22.3: Imperator Anastasius
Pro sportulis praeterea modum, quem notitia nobis porrecta
declarat, tam pro his quam pro colonis et servis eorum custodiri, neminique
praeberi licentiam eundem modum circa sportularum exactionem contra eos
excedendi. <a 505 d. k. iul. constantinopoli sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.2.7.22.4: Imperator Anastasius
Nec de cetero quemquam, antequam per statuta tempora legum
eruditioni noscatur inhaesisse, supra dicto consortio sociari. <a 505 d. k.
iul. constantinopoli sabiniano et theodoro conss.>
CJ.2.7.22.5: Imperator Anastasius
Et filios advocatorum vel adhuc in tali constitutorum
officio vel eorum, qui fisci patronatum deposuerunt, superstitum vel mortuorum,
extraneis ad idem officium accedentibus anteponi eique gratis et sine sumptibus
sociari, si et ipsi, prout dispositum est, solito tempore legum doctrinam
meruerint. <a 505 d. k. iul. constantinopoli sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.2.7.22.6: Imperator Anastasius
Ut autem his, qui fisci patroni officium adepti sunt vel
fuerint, non tantum superstitibus, sed etiam morte praeventis prospiciatur, tam
ad heredes fisci patroni, qui semel ad talem gradum vocatus sit, solacia eius
transire hisque servari , quam ipsos, qui fisci patronatum iam deposuerunt vel
postea deposuerint, minime cuiuslibet actus publici sollicitudinem nolentes
subire compelli nec exhibitionis seu deductionis onere nisi speciali
auctoritate nostra molestari et in provincia incusandos per sententiam viri
spectabilis comitis orientis utpote competentis iudicis conveniri atque
litigare decernimus. <a 505 d. k. iul. constantinopoli sabiniano et theodoro
conss.>
CJ.2.7.23pr.: Imperator Anastasius
Laudabile vitaeque hominum necessarium advocationis officium
maxime principalibus praemiis oportet remunerari. * anastas. a. eustathio pp. *
<a 506 d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et messala conss.>
CJ.2.7.23.1: Imperator Anastasius
Ideoque iubemus viros clarissimos fisci pro tempore patronos
fori tuae celsitudinis sollemni die festivitatis kalendarum ianuariarum ipsius
tantummodo anni, per quem tale peragunt officium, inter spectabiles sacri
nostri consistorii comites divina nostrae serenitatis manu puncti consequi
solacium. <a 506 d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et messala
conss.>
CJ.2.7.23.2: Imperator Anastasius
Et postquam tale deposuerint officium, si quidem filios
ingenuos habeant, eos clarissimorum notariorum inseri consortio tribunorum,
sacras solitas epistulas sine quadam suffragii solutione percepturos. <a 506
d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et messala conss.>
CJ.2.7.23.3: Imperator Anastasius
Et si quis per sententiam sublimitatis tuae monitus super
agnito debito vel agnita causa, quae ingeritur ei, confessionem exponere
paratus sit, eam non arbitro delegato, sed tunc temporis fisci patronis vel
alterutri eorum, si alter adesse non possit, pro more tamen solito sub actorum
testificatione intimari. <a 506 d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et
messala conss.>
CJ.2.7.23.4: Imperator Anastasius
Quotiensque de nuptiis quis sine dotalibus instrumentis
mutuo contrahendi matrimonium animo celebratis super adfectu suo, liberis ex
huiusmodi coniugio iam extantibus vel necdum procreatis, legitimis
adlegationibus uti maluerit, eas apud eosdem pro tempore fisci patronos vel
alterutrum, ut dictum est, eorum gestis intervenientibus commendari, ita
videlicet, ut iuri cognitae adlegationes absentibus personis, si quae
competunt, serventur intactae. <a 506 d. xii k. dec. constantinopoli
areobindo et messala conss.>
CJ.2.7.23.5: Imperator Anastasius
His insuper, quicumque apud viros gloriosos pro tempore
consules mancipia sua libertate donare voluerint, antelatos fisci patronos ad
easdem libertates peragendas propriam advocationis vocem accommodare <a 506
d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et messala conss.>
CJ.2.7.23.6: Imperator Anastasius
Aliis nihilo minus privilegiis, quae iam pridem memoratis
vel fisci patronis vel adhuc advocationis pro tempore peragentibus officium
togatis diversis modis indulta sunt, ex hac etiam sanctione nostra in sua
stabilitate duraturis. <a 506 d. xii k. dec. constantinopoli areobindo et
messala conss.>
CJ.2.7.24pr.: Imperator Anastasius
Petitiones virorum disertissimorum fori praesidalis secundae
syriae provinciae advocatorum cum competenti moderatione censuimus admittendas
et iubemus pro tempore primatem eorum per biennium fisci patroni fungi officio
et solacia sibi communi consensu deputata per idem biennium consequi hocque
transacto professionem advocationis deponere: consortio videlicet eorundem
advocatorum ad triginta tantummodo viros redigendo, ita ut, si qui superflui
sunt iam eidem consortio sociati, de advocationis officio minime reiciantur,
nemine alio eis adiciendo, donec triginta virorum numerum advocatorum excedere
consortium contingat. * anastas. a. sergio pp. * <a 517 d. k. dec. anastasio
et agapito conss.>
CJ.2.7.24.1: Imperator Anastasius
Ad haec eos, qui, prout statutum est, fisci patroni
deposuerint officium, postea quoque non prohiberi singulos tam pro se quam pro
iugali sua et socero et socru nec non genero et nuru liberisque propriis,
colonis et servis ad se pertinentibus advocationis fungi officio. <a 517 d.
k. dec. anastasio et agapito conss.>
CJ.2.7.24.2: Imperator Anastasius
Nec aediculas eorum metatorum nomine molestari, si tamen in
una tantummodo suaque domo singuli talem praerogativam sibi vindicare
maluerint. <a 517 d. k. dec. anastasio et agapito conss.>
CJ.2.7.24.3: Imperator Anastasius
Pro sportulis praeterea modum, quem notitia nobis porrecta
declarat, tam pro his quam pro colonis et servis eorum custodiri, neminique
praeberi licentiam eundem modum circa sportularum exactionem contra eos
excedendi. <a 517 d. k. dec. anastasio et agapito conss.>
CJ.2.7.24.4: Imperator Anastasius
Nec de cetero quemquam, antequam per statuta tempora legum
eruditioni noscatur inhaesisse, supra dicto consortio sociari. <a 517 d. k.
dec. anastasio et agapito conss.>
CJ.2.7.24.5: Imperator Anastasius
Et filios advocatorum vel adhuc in tali constitutorum
officio vel eorum, qui fisci patronatum deposuerunt, superstitum vel mortuorum,
extraneis ad idem officium accedentibus anteponi eique gratis et sine sumptibus
sociari, si et ipsi, prout dispositum est, solito tempore legum doctrinam
meruerint. <a 517 d. k. dec. anastasio et agapito conss.>
CJ.2.7.24.6: Imperator Anastasius
Ut autem his, qui fisci patroni officium adepti sunt vel
fuerint, non tantum superstitibus, sed etiam morte praeventis prospiciatur, tam
ad heredes fisci patroni, qui semel ad talem gradum vocatus sit, solacia eius
transire hisque servari , quam ipsos, qui fisci patronatum iam deposuerunt vel
postea deposuerint, minime cuiuslibet actus publici sollicitudinem nolentes
subire compelli nec exhibitionis seu deductionis onere nisi speciali
auctoritate nostra molestari et in provincia incusandos per sententias viri
clarissimi provinciam in qua degunt moderantis, utpote competentis iudicis,
conveniri atque litigare decernimus. <a 517 d. k. dec. anastasio et agapito
conss.>
CJ.2.7.25pr.: Imperator Justinus
Restituendae sunt clarissimis eloquentiae luminibus
sexaginta auri librae, quas sub imperio zenonis divae memoriae pedaneis deputatas
arbitris nec non fideiussorum vires aestimantibus, tamen auferendas credidit
parca posterioris subtilitas principis, ut iam liberalitate nostri numinis viri
clarissimi fisci patroni praefatam auri summam sine fraude annis singulis
consequantur, ab amplissima tua sede pari lance in utrumque dividendam. nam
universis redditur, quod pro voto omnium primatibus indulgetur. * iustinus a.
marino pp. * <a 519 d. k. dec. constantinopoli ipso a. et eutherico
conss.>
CJ.2.7.25.1: Imperator Justinus
Sacras insuper epistulas, quibus adprobantur viri clarissimi
tribuni praetoriani et notarii, non unius tantum nomine, sed alterius quoque
unius praestandas perspicimus, sive suos filios sive quos alios duxerint
illustrandos. <a 519 d. k. dec. constantinopoli ipso a. et eutherico
conss.>
CJ.2.7.25.2: Imperator Justinus
Ad haec altiore beneficio codicillos, quibus illustris
honoratur dignitas, consequantur, quos unius solum nomine eisdem viris
facundissimis daturos nos pollicemur profuturos scilicet alteri eorum altero concedente,
seu qui ex provinciis suis vel ex amicis voluerint, in provinciis tamen
degentibus. <a 519 d. k. dec. constantinopoli ipso a. et eutherico
conss.>
CJ.2.7.25.3: Imperator Justinus
Licentiam eis praeterea facimus binos homines annis singulis
itidem offerendi nostram adoraturos purpuram, statutis inserendos
praesentalibus domesticis, unum equitum, alterum scholae peditum, in vacantem
eorum locum qui defuncti sunt, nullo, dum supererant, de militia venumdanda
pacto cum eis interposito, quorum eiusmodi conventiones intersunt, ita tamen,
ut idem viri facundissimi, cum offerendos eosdem crediderint homines, bina
solidorum pro singulis millia nihilque amplius noverint dependenda viris
magnificis comitibus dicatissimorum domesticorum , id est equitum quidem pro
eo, qui inter equites meriturus est, peditum autem pro eo, qui inter pedites
inserendus est: solitis videlicet statim stipendiis nec non ceteris solaciis
isdem tironibus deputandis sine quolibet alio dispendio. <a 519 d. k. dec.
constantinopoli ipso a. et eutherico conss.>
CJ.2.7.25.4: Imperator Justinus
Aliis etiam privilegiis potiantur, quae diversis temporibus
consecuti sunt sive per augustos apices seu dispositiones et sententias
amplissimae tuae sedis. nam qui novis digni iudicati sunt, ii multo magis in
anterioribus quoque sunt adiuvandi. <a 519 d. k. dec. constantinopoli ipso
a. et eutherico conss.>
CJ.2.7.26pr.: Imperator Justinus
Per hanc legem decernimus, ne, antequam in octuaginta tantum
virorum numerum fori tui culminis togatorum collegium deductum fuerit,
adspirare quis qualibet arte concedatur aut possit, nisi vel eorum filii, qui
triginta priorum obtinent numerum, facundiae studiis eruditi, gratis videlicet
et sine ullo suffragio, aut fortasse exteri non ultra duos per annos singulos,
facundia et ipsi conspicui taxati fuerint: nullo deinceps, postquam in
octuaginta virorum numerum redacti fuerint, superare qualibet rursus ambitione
vel astutia quantitatem ausuro. * iustinus a. theodoto pu. * <a 524 d. id.
febr. constantinopoli iustino a. ii et opilione conss.>
CJ.2.7.26.1: Imperator Justinus
Interdicenda quoque cunctis licentia praevertendi progressus
seriem, quam ipsius temporis ordo suppeditat, et ut in mercatorum contractibus
loca permutandi et adhuc tirones iam interesse veteribus. <a 524 d. id.
febr. constantinopoli iustino a. ii et opilione conss.>
CJ.2.7.26.2: Imperator Justinus
Hoc etiam pronuntiandum censemus, ne quis ex his in aliis
degat regionibus relicta observatione glorificae tuae sedis. noverint etenim,
qui post nomen impetratum patroni litium ultra trium annorum spatium ex
sacratissiama hac urbe morandum duxerit, nec nuncupationem togati nec
privilegia virorum eiusmodi concedenda sibi, ut nec repetitis ex industria
praedictae sedis auctoritatibus protrahatur aut multiplicetur peregrinationis
excursus. <a 524 d. id. febr. constantinopoli iustino a. ii et opilione
conss.>
CJ.2.7.26.3: Imperator Justinus
Quorum omnium si quid vel minimum quocumque tempore fuerit
violatum, viginti primates eiusdem ordinis et qui pro tempore sollicitudinem ab
actis in amplitudinis tuae gerent officio, adiutores etiam eorum denis singuli
libris auri ferientur, quod adversus imperialia consulta serenitatis nostrae
tendentibus non statim obiecerint intercessionem legis praesentis aut non restiterint
et omni nisu prohibuerint, ne quid temptetur contrarium: cum nec in
administratores sublimissimae tuae sedis, si non intente custodierint disposita
salutaria et, ut non temerentur, prospexerint, poena deerit decem auri
librarum. <a 524 d. id. febr. constantinopoli iustino a. ii et opilione
conss.>
CJ.2.7.26.4: Imperator Justinus
Sescenti autem aurei, quibus pro tempore fisci patronus fori
tuae celsitudinis ad exemplum priorum temporum ex arca tui iudicii consolatur,
ne post decursum celerem advocationis et labores gloriosos egenus exeat, non,
ut saepe contigit, incerto die praestentur, sed cum medium iter pervenerint
patrocinii rerum fiscalium, id est kalendis octobribus, per annos singulos sine
cunctatione solventur. <a 524 d. id. febr. constantinopoli iustino a. ii et
opilione conss.>
CJ.2.7.26.5: Imperator Justinus
Quidquid insuper privilegiorum retro principum sacris
adfatibus vel auctoritate tribunalis cuius interest huic eidem ordini datum
ostenditur, inviolatum servari. <a 524 d. id. febr. constantinopoli iustino
a. ii et opilione conss.>
CJ.2.7.26.6: Imperator Justinus
Cumque lite quisquam eorum pulsatus fuerit seu civilis
causae certaminis aut criminalis quaestionis obtentu, hic vel in provinciis,
cum per concessum tempus eorum adesse quemquam evenit, nullos exsecutores
sportulas adsequi nec, qui controversiis movendis inserviunt aut excipiendo seu
praeparando vel officio quolibet alio, quocumque nomine sumptum exigendum
censere. <a 524 d. id. febr. constantinopoli iustino a. ii et opilione
conss.>
CJ.2.7.27: Imperator Justinus
Nemo excepta menandri fisci patroni persona speret de cetero
permutationum saltibus superiore gradu captato fruiturum se beneficiis, quae
patronis aerarii seu dum officium exhibent causis fiscalibus aut post expletum
agmen impertita monstrantur. * iustinus a. archelao pp. * <a 524 d. xii k.
sept. iustino a. ii et opilione conss.>
CJ.2.7.29pr.: Imperator Justinianus
De constitutione divinae recordationis iustini patris nostri
super togatis amplissimae tuae sedis prolata illyriciani advocati postulaverunt
a nobis eis clarum fieri, si locum etiam circa eos possit habere, sive cum
commeatu sive sine commeatu iudicio eiusdem sublimitatis afuerint. * iust. a.
iohanni pp. * <a 531 - 534 >
CJ.2.7.29.1: Imperator Justinianus
Sancimus itaque talem legem generaliter in persona eorum
tenere, ut, si quis sine commeatu ultra continuum biennium afuerit vel cum
commeatu ultra quinquennium , de matricula penitus aboleatur: nulla licentia ei
danda gradum suum vindicare nec iterum viris disertissimis togatis eiusdem
sedis adsistere. perfruantur igitur advocati eiusdem sublimitatis hac nostra
generali sanctione. <a 531 - 534 >
CJ.2.8.0. De advocatis fisci.
CJ.2.8.1: Imperator Antoninus
Cum te fisci causam agitasse proponas, quamvis te salarium
percepisse neges, tamen placitis adquiesce. eos enim, qui causam fisci
egissent, prohibitum est adversus fiscum patrocinium praestare. * ant. a.
claudio. * <a 213 pp. xiii k. ian. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.2.8.2: Imperatores valer., gallien.
Potes auctoribus nobis adversus fiscum quoque patrocinium
exhibere privatis, dum eam scilicet causam, quam tu, cum fisci advocatus
fueras, forte tractasti, suscipere declines. * valer. et gallien. aa.
frequenti. * <a 254 pp. vi k. mart. valeriano ii et gallieno aa. conss.>
CJ.2.8.3: Imperator Constantinus
Fisci advocatus poenam metuens caveat, ne fiscalia commoda
occultet neve nullo negotio existente fisci nomine privatis audeat calumnias
commovere. * const. a. aeliano procons. africae. * <a 313 d. vi id. nov.
treviris constantino a. iii et licinio c. iii conss.>
CJ.2.8.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Rationales privatae rei causis vel sacri aerarii
praesidentes examen praesente fisci advocato suscipiant. * grat. valentin. et
theodos. aaa. ad ammianum com. rer. p * <a 383 pp. xvii k. ian. merobaude ii
et saturnino conss.>
CJ.2.9.0. De errore advocatorum
vel libellos seu preces concipientium.
CJ.2.9.1: Imperator Alexander Severus
Ea, quae advocati praesentibus his quorum causae aguntur
adlegant, perinde habenda sunt, ac si ab ipsis dominis litium proferantur. *
alex. a. aureliae. * <a 227 pp. k. mart. albino et maximo conss.>
CJ.2.9.2: Imperator Gordianus
Errores eorum, qui desideria ( id est preces) scribunt, veritati
praeiudicium adferre non posse manifestum est. et ideo si condemnationem, cuius
mentionem libello insertam esse proponis, manifeste probare potes non
intercessisse, adlegationes tuas laedi non oportere is, qui super negotio
disceptaturus est, non ignorat. * gord. a. rogato mil. * <a 238 pp. x k.
iul. pio et pontiano conss.>
CJ.2.9.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sententiis finita negotia rescriptis revocari non oportet.
nec enim quae constituta sunt, ut advocatorum error litigatoribus non noceat,
tibi etiam opitulari possunt, cum te praesentem neque causae palam ex
continenti, id est triduo proximo, contradixisse neque post sententiam
appellationis remedio, si tibi haec displicebat, usam proponas. * diocl. et
maximin. aa. et cc ulpiae. * <a 294 d. vi k. sept. viminacii cc. conss.>
CJ.2.10.0. Ut quae desunt
advocationi partium iudex suppleat.
CJ.2.10.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non dubitandum est iudici, si quid a litigatoribus vel ab
his qui negotiis adsistunt minus fuerit dictum, id supplere et proferre, quod
sciat legibus et iuri publico convenire. * diocl. et maxim. aa. ad honoratum. *
<a 290 s. xvi k. mart. diocletiano iiii et maximiano iii aa. conss.>
CJ.2.11.0. De causis, ex quibus
infamia alicui inrogatur.
CJ.2.11.1: Imperatores Severus, Antoninus
Infamiae detrimentum minime tibi adfertur ob id solum, quod
in carcerem coniectus es vel vincula tibi iussu legitimi iudicis iniecta sunt.
* sev. et ant. aa. manilio. * <pp. sine die et consule.>
CJ.2.11.2: Imperatores Severus, Antoninus
Neque furti neque vi bonorum raptorum neque peculatus
damnatus intellegi potest, qui, cum plus debiti nomine tributorum exegisset, in
duplum a praeside condemnatus est. * sev. et ant. aa. verennio. * <a 197 pp.
v id. ian. laterano et rufino conss.>
CJ.2.11.3: Imperatores Severus, Antoninus
Etsi severior sententia dici debuit, tamen, cum proconsul
vir clarissimus certis rationibus motus mitiorem sententiam dixerit et ordine
decurionum te biennio abstinere iussit, transacto tempore non esse te in numero
infamium palam est eo, quod ex antidiastolys post biennium remisisse tibi
prohibitionem decurionatus iudex videtur. * sev. et ant. aa. metrodoro. * <a
197 pp. x k. ian. laterano et rufino conss.>
CJ.2.11.4: Imperatores Severus, Antoninus
Si posidonium in tempus anni relegatum secundum sententiam
non excessisse proconsulis probaveris, quinque annis exilio temporario
damnandum inter infames haberi non oportet, quando sententiae severitas cum
ceteris damnis transigere videatur. * sev. et ant. aa. venustiano. * <a 198
pp. vi k. mart. saturnino et gallo conss.>
CJ.2.11.5: Imperatores Severus, Antoninus
Decuriones quidem, item filios decurionum fustibus castigari
prohibitum est: verum si iniuriam te fecisse proconsul vir clarissimus
pronuntiavit, ignominia notatus es. * sev. et ant. aa. ambrosio. * <a 198
pp. k. iul. saturnino et gallo conss.>
CJ.2.11.6: Imperatores Severus, Antoninus
Ad tempus in opus publicum dati pristinum quidem statum
retinent, sed damno infamiae et post impletum tempus subiciuntur. * sev. et
ant. aa. .To. * <a 203 pp. vii id. dec. geta et plautiano conss.>
CJ.2.11.7: Imperator Antoninus
Nemo ob id, quod bonis paternis se abstinuit, infamis est. *
ant. a. demetrio. * <a 205 pp. v id. ian. antonino a. et geta utrisque ii
conss.>
CJ.2.11.8: Imperator Antoninus
Furti si condemnata es, citra verbera quoque fustium famae
damnum subisti. quod si res furtiva, quam alter subripuit apud te ignorantem
comperta est, non laesit existimationem tuam sententia durior. * ant. a.
ulpiae. * <a 205 pp. x k. mart. antonino a. et geta utrisque ii conss.>
CJ.2.11.9: Imperator Antoninus
Neminem sequitur infamia ob defensa negotia publica patriae
suae. * ant. a. laeto. * <a 208 pp. xii k. mart. antonino a. et geta
utrisque iii conss.>
CJ.2.11.10: Imperator Antoninus
Iniuriarum ex persona quoque servi damnatus infamia notatur.
* ant. a. severo. * <a 208 pp. iiii k. aug. isdem conss.>
CJ.2.11.11: Imperator Alexander Severus
Debitores qui bonis cesserint, licet ex ea causa bona eorum
venierint, infames non fiunt. * alex. a. irenaeo. * <a 223 pp. x k. maias
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.11.12: Imperator Alexander Severus
Si te expilasse hereditatem sententia praesidis constitit,
non ex eo, quod non et alia tibi poena inrogata est, furti improbioris infamiam
evitasti. * alex. a. donato. * <a 224 pp. k. iul. iuliano ii et crispino
conss.>
CJ.2.11.13: Imperator Alexander Severus
Ea, quae pater testamento suo filios increpans scripsit,
infames quidem filios iure non faciunt, sed apud bonos et graves opinionem
eius, qui patri displicuit, onerant. * alex. a. iuventio. * <a 229 xiii k.
nov. ipso a. iii et dione conss.>
CJ.2.11.14: Imperator Gordianus
Nullam existimationis infamiam avunculus tuus pertimescat,
ictibus fustium subiectus ob crimen habita quaestione, si sententia non
praecessit ignominiae maculam inrogans. * gord. a. iovino. * <a 238 pp. vi
k. sept. pio et pontiano conss.>
CJ.2.11.15: Imperator Gordianus
Decreto amplissimi ordinis luctu feminarum deminuto tristior
habitus ceteraque hoc genus insignia mulieribus remittuntur, non etiam intra
tempus, quo lugere maritum moris est, matrimonium contrahere permittitur, cum
etiam, si nuptias alias intra hoc tempus secuta est, tam ea quam is, qui sciens
eam duxit uxorem, etiam si miles sit, perpetuo edicto labem pudoris contrahit.
* gord. a. sulpiciae. * <a 239 pp. xvii k. iul. gordiano a. et aviola
conss.>
CJ.2.11.16: Imperator Gordianus
Fustibus caesum, cui per praeconem ita dictum est: "
katygorian aneu tinos dikaias hupostasews ohutws agenes huparchwn my enistaso
" ut calumniatorem videri notatum ideoque esse famosum manifestum est. *
gord. a. domitiano. * <a 240 pp. iii k. aug. sabino et venusto conss.>
CJ.2.11.17: Imperator Gordianus
Verbum precibus insertum potius verecundiam onerare quam
ullam existimationis maculam videtur adspergere. etenim cum non causa cognita
dictum est sukophanteis , sed ad postulatum patroni interlocutione iudicis
responsum sit, nequaquam hoc infamiam inrogat. * gord. a. magno. * <a 242
pp. viii k. oct. attico et praetextato conss.>
CJ.2.11.18: Imperator Gordianus
Non damnatos quidem dumtaxat iniuriae, sed pactos quoque
perpetuum infamat edictum. verum pactos eos demum, qui ullos adversariis nummos
pro mala conscientia ex transactione numerassent, in hac causa placuit
intellegi. ceterum simplex eius rei gratia integram existimationem illibatamque
conservat. quod si iureiurando decisa contentio est, nemo dubitaverit, quin
religionem absolutio iudicantis sequatur. * gord. a. antiocho. * <a 260 pp.
xiiii k. ian. saeculare ii et donato conss.>
CJ.2.11.19: Imperatores carinus, numer.
Interlocutio praesidis, quae indicta est, infamem eum de quo
quaeris fecisse non videtur, cum non specialiter ob iniuriam vel admissam vim
condemnatus, sed ita praesidis verbis gravatus est et admonitus, ut ad melioris
vitae frugem se reformet. * carinus et numer. aa. aristocrati. * <a 284 pp.
xvii k. febr. carino ii et numeriano aa. conss.>
CJ.2.11.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Improbum fenus exercentibus et usuras usurarum illicite
exigentibus infamiae macula inroganda est. * diocl. et maxim. aa. fortunato. *
<a 290 pp. xvi k. mart. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.2.11.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si fratres tui minores dumtaxat aetate in ludicrae artis
ostentatione spectaculum sui populo praebuerunt, inviolatum existimationem
obtinent. * diocl. et maxim. aa. statio. * <a 290 d. v k. sept. ipsis aa.
conss.>
CJ.2.11.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Fidem rumpens societatis cum infamiae periculo suo nomine
pro socio conventus ad faciendum satis urguetur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
domitiano. * <a 294 d. vi id. dec. nicodemiae cc. conss.>
CJ.2.12.0. De procuratoribus.
CJ.2.12.1: Imperator pius
Cautio ratihabitionis tunc exigitur a procuratore, quotiens
incertum est, an ei negotium mandatum est. * divus pius severo. * <a 150 pp.
iiii id. oct. gallicano et vetere conss.>
CJ.2.12.2: Imperator divi fratres
Cum rem pecuniariam esse dicas, potes per maritum tuum
sollemnibus impletis appellationi adversariae respondere, cum appellationes
pecuniariae etiam per procuratores exerceri ab utraque parte litigantium
possunt. * divi fratres sextiliae. * <a 161 accepta viii k. aug. ipsis iii
et ii conss.>
CJ.2.12.3pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Eum, qui res agit heredum, a quibus tibi deberi
fideicommissum dicis, evoca ad praetorem virum clarissimum, qui aut respondere
tibi cogetur aut administratione negotiorum secundum formam iurisdictionis
prohibebitur. * sev. et ant. aa. pomponio. * <a 204 pp. x k. sept. cilone et
libone conss.>
CJ.2.12.3.1: Imperatores Severus, Antoninus
Deliberabit autem praetor, si non defandat heredes, debeatne
te mittere in possessionem, secutus iurisdictionem, quae exerceri adversus
indefensos solet. <a 204 pp. x k. sept. cilone et libone conss.>
CJ.2.12.4: Imperatores Severus, Antoninus
Quia absente te iudicatum dicis, aequum est restitui tibi
causae defensionem: nec oberit tibi, quod uxor tua interfuit iudicio aut etiam
adquievit sententiae, cum aliena negotia per mulieres non aliter agi possunt,
nisi in rem suam et proprium lucrum mandatae sunt eis actiones. * sev. et ant.
aa. saturnino. * <a 207 pp. prid. non. ian. apro et maximo conss.>
CJ.2.12.5: Imperator Antoninus
Actionem ei, qui absentis nomine agere vult, si non eum defendat,
denegari oportere iam edicto perpetuo expressum est. * ant. a. pancratiae. *
<a 212 pp. iii k. mart. duobus aspris conss.>
CJ.2.12.6: Imperator Antoninus
Reum criminis constitutum defensionem causae suscipere non
posse, antequam purgarit innocentiam suam, incognitum non est. * ant. a.
marciano. * <a 223 d. vi k. mart. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.12.7: Imperator Antoninus
Militem nec pro patre vel matre vel uxore nec ex sacro
rescripto procuratorio nomine experiri oportet, cum neque defensionem alienam
suscipere vel redimere negotia vel quasi suffragatorem accedere utilitate
publica permittatur. * ant. a. macrino mil. * <a 223 pp. viii id. mart.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.12.8: Imperator Antoninus
Quod quis sibi debitum exigere tibi mandavit, ante litis
contestationem tu alii petendum mandare non potes. * ant. a. mansueto. * <a
223 pp. viii k. sept. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.12.9: Imperator Antoninus
Qui stipendia merent, suis negotiis superesse inoffensa
disciplina possunt: nec potest dici eum, qui honesta et verecunda praecedente
causa mandatas sibi actiones exercuerit, alieno negotio fungi, cum, licet
intentio ex persona alterius bona fide sumatur, hunc tamen rem suam gerere non
ambigitur. quod militibus meis interdici non modo absurdum, verum etiam iniquum
est. * ant. a. aufidio. * < sine die et consule.>
CJ.2.12.10: Imperator Antoninus
Si procurator ad unam speciem constitutus officium mandati
egressus est, id quod gessit nullum domino praeiudicium facere potuit. quod si
plenam potestatem agendi habuit, rem iudicatam rescindi non oportet, cum, si
quid fraude vel dolo egit, convenire eum more iudiciorum non prohiberis. * ant.
a. castriciae. * <a 227 pp. iii k. mart. albino et maximo conss.>
CJ.2.12.11pr.: Imperator Antoninus
Neque tutores neque curatores ex sua persona in re pupilli
vel adulescentis procuratorem facere possunt, sed actorem constituere debent. *
ant. a. sebastiano. * <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et dione
conss.>
CJ.2.12.11.1: Imperator Antoninus
Pupillus autem vel pupilla vel adultus vel adulta tam ad
agendum quam ad defendendum tutore seu curatore interveniente procuratorem
ordinare possunt. <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et dione
conss.>
CJ.2.12.11.2: Imperator Antoninus
Ipsi autem tutores et curatores post litis contestationem a
se factam ad exemplum procuratorum, qui litem contestati sunt, dare
procuratores non prohibentur. <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et
dione conss.>
CJ.2.12.12pr.: Imperator Antoninus
Exigendi a filio tuo mandati, qui se defensioni tuae
offerebat, duplici ratione necessitas non fuit, aut quod defendere quis sive
libertus sive extraneus sine mandato potest ( satisdatione tamen pro defensione
praestita et alia procul dubio observatione subiecta), aut quod filius, etiamsi
ultro actionem patris nomine dirigat, mandatum probare non cogitur. * ant. a.
frontino mil. * <a 230 v k. oct. agricola et clementino conss.>
CJ.2.12.12.1: Imperator Antoninus
Sane quod necdum legitimam aetatem idem filius tuus
compleverat, ob hoc quidem depellere procuratione eum iudex non iniuste potuit.
sed multo iustius fuit vel huiusmodi defensorem audire, quam absentem quasi
contumacem et indefensum gravi condemnatione adficere. <a 230 v k. oct.
agricola et clementino conss.>
CJ.2.12.13: Imperator Gordianus
Ita demum super lite persequenda, quam tibi mater mandavit,
actionem intendere potes, si, cum primo litem contestareris, non est tibi eo
nomine opposita praescriptio militiae: quod nec, cum appellatio agitur, tibi obici
poterit. nam si integra res est, ratio perpetui edicti acceptam tibi non
permittit alieno nomine actionem intendere. * gord. a. viciano mil. * <a 239
iii id. ian. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.2.12.14: Imperator Gordianus
Non hoc minus sententia adversus te lata iuris substiti,
quod adversaria tua minor viginti quinque annis constituta causam suam marito
sine curatore agendam mandavit. minoribus etenim aetas in damnis subvenire, non
in rebus prospere gestis obesse consuevit. * gord. a. sabiniano. * <a 241
pp. iii non. oct. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.2.12.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Litem te redemisse contra bonos mores precibus manifeste
professus es, cum procurationem quidem suscipere ( quod officium gratuitum esse
debet) non sit res illicita, huiusmodi autem officia non sine reprehensione
suscipiantur. * diocl. et maxim. aa. et cc. cornificio. * <a 293 pp. iii
non. april. aa. conss.>
CJ.2.12.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Procuratorem vel actorem praedii, si non specialiter
distrahendi mandatum accepit, ius rerum dominii vendendi non habere certum ac
manifestum est. unde si non ex voluntate domini vendentibus his fundum
comparasti, pervides improbum tuum desiderium esse dominium ex huiusmodi
emptione tibi concedi desiderantis. * diocl. et maxim. aa. et cc. paconiae. *
<a 293 s. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.2.12.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Invitus procurationem suscipere nemo cogitur nec eandem
ultra, nisi provocationis causa, extendere. sed nec defensionem absentis subire
compellitur, cum fidem susceptam implere sufficiat. * diocl. et maxim. aa. et
cc. mardonio. * <a 293 pp. non. iun. philippopoli diocletiano v et maximiano
iiii aa. conss.>
CJ.2.12.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Alienam suscipere defensionem virile officium est et ultra
sexum muliebrem esse constat. filio itaque tuo, si pupillus est, tutorem pete.
* diocl. et maxim. aa. et cc. dionysiae. * <a 294 s. xii k. febr. sirmi cc.
conss.>
CJ.2.12.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pretium, quod actoribus alienis fundum vel servum citra
mandatum tibi distrahentibus dedisti et neque praecessisse neque secuta
contractum domini declaretur voluntas, in rem autem eius id pretium cessisse
provinciae praeses causa cognita perspexerit, hoc tibi restitui iubebit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. firmo. * <a 294 s. prid. id. mart. cc.
conss.>
CJ.2.12.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nihil arbitramur interesse, utrum ab initio an coepta iam
lite negotium ad personam procuratoris transitum fecerit. * diocl. et maxim.
aa. et cc. ad verinum praes. syriae. * <a 294 d. x k. oct. demesso cc.
conss.>
CJ.2.12.21pr.: Imperator Constantinus
Maritus citra mandatum in rebus uxoris cum sollemni
satisdatione et alia observatione intercedendi habeat liberam facultatem, ne
feminae persequendae litis obtentu in contumeliam matronalis pudoris
inreverentur inruant nec conventibus virorum vel iudiciis interesse cogantur. *
const. a. ad concilium prov. africae. * <a 315 pp. iiii id. mart. hadrumeto
constantino a. iiii et licinio iiii conss.>
CJ.2.12.21.1: Imperator Constantinus
Sin autem mandatum susceperit, licet maritus sit, id solum
exsequi debet, quod procuratio emissa praescripserit. <a 315 pp. iiii id.
mart. hadrumeto constantino a. iiii et licinio iiii conss.>
CJ.2.12.22: Imperator Constantinus
Procuratoribus institutis et post contestatam litem dominis
effectis ii qui mandaverant non habeant facultatem negotia persequendi, nisi
capitales inimicitiae vel morbus vel alia necessaria causa intercesserit: tunc
enim etiam invitis his transferri lis potest. * const. a. ad bassum pu. * <a
319 d. xiii k. iul. constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.2.12.23: Imperator Julianus
Nulla dubitatio est post causam in iudicio agitatam utpote dominum
litis procuratorem effectum etiam post excessum eius, qui agendam vel
defendendam litem mandaverat, posse inchoatam causam iurgiumque finire, quippe
cum et procuratorem posse eum instituere veteres iuris voluerunt conditores. *
iul. a. secundo pp. * <a 363 lecta apud acta prid. non. febr. iuliano a.
iiii et sallustio conss.>
CJ.2.12.24: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Licet in principio quaestionis persona debet inquiri
procuratoris, an ad agendum negotium mandatum a domino litis habeat, tamen si
falsus procurator inveniatur, nec dici controversiae solent nec potest esse
iudicium. * grat. valentin. et theodos. aaa. pancratio pu. * <a 382 d. prid.
non. april. constantinopoli antonio et syagrio conss.>
CJ.2.12.25: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quicumque praetorianae vel urbanae praefecturae
sublimissimae fastigium vel magisterium militare vel consistorianae comitivae
insignia meruerit dignitatis vel proconsulare ius dixerit aut vicarii fuerit
administratione subfultus, si quid ab eo vel infertur iurgium vel refertur,
procuratoris personam in negotii sui iura substituat. quod si quis sanctionis
huius statuta transgressus iudiciis sese iurgaturus ingesserit, careat eius
litis sorte, cuius non per procuratorem expectavit eventum. iudex nihilo minus,
qui contra fecerit, noverit a se viginti libras auri, ab officio quoque suo
tantundem ponderis exigendum. * valentin. theodos. et arcad. aaa. tatiano pp. *
<a 392 d. xviii k. oct. arcadio a. ii et rufino conss.>
CJ.2.12.26: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
In pecuniariis controversiis, etsi specialiter hoc praecepti
vel sententiae minime designat auctoritas, passim unicuique, si tamen ita
maluerit, per procuratorem respondendi tribuimus facultatem: nisi forte quosdam,
iustiores nonnumquam ob causas, vehementior maximi iudicis vocabit auctoritas.
* arcad. honor. et theodos. aaa. anthemio pp. * <a 406 d. prid. id. oct.
constantinopoli arcadio a. et probo conss.>
CJ.2.13.0. Ne liceat potentioribus
patrocinium litigantibus praestare vel actiones in se transferre.
CJ.2.13.1pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Divine admodum constituit divus claudius consultissimus
princeps parens noster, ut iactura causae adficerentur ii, qui sibi potentiorum
patrocinium advocassent, ut hoc proposito metu iudiciariae lites potius suo
marte discurrerent, quam potentiorem domorum opibus niterentur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. aristobulo salutem. * <a 293 d. iiii id. sept. aa.
conss.>
CJ.2.13.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quem palam est in tantum provincialium quaestionibus esse
commotum, ut huius sanctionis rectores provinciarium custodes et contemptae rei
vindices fecerit, scilicet ut in actores seu procuratores in subsidia
negotiorum vel usurpatos gratia vel redemptos severa sententia vindicarent.
<a 293 d. iiii id. sept. aa. conss.>
CJ.2.13.1.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quare cum intersit et universe omnium et praecipue
tenuiorum, qui saepe importunis potentium intercessionibus opprimuntur, inter
litigatores audientiam tuam impertire debebis: nec metuas, ne praeiudices
clarissimis viris, cum divus claudius huius rei rectorem provinciae et
disceptatorem et, si res postularet, ultorem specialiter fecerit. <a 293 d.
iiii id. sept. aa. conss.>
CJ.2.13.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Si cuiuscumque modi cautiones ad potentium fuerint delatae
personas, debiti creditores iactura multentur. aperta enim credentium videtur
esse voracitas, qui alios actionum suarum redimunt exactores. * honor. et
theodos. aa. iohanni pp. * <a 422 d. v id. iul. ravenna honorio xiii et
theodosio x aa. conss.>
CJ.2.14.0. De his, qui potentiorum
nomine titulos praediis adfigunt vel eorum nomina in lite praetendunt.
CJ.2.14.1pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Animadvertimus plurimos iniustarum desperatione causarum
potentium titulos et clarissimae privilegia dignitatis his, a quibus in ius
vocantur, opponere. * arcad. et honor. aa. messalae pp. * <a 400 d. v k.
dec. mediolani stilichone cons.>
CJ.2.14.1.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Ac ne in fraudem legum adversiorumque terrorem his nominibus
abutantur et titulis, qui huiusmodi dolo scientes conivent, adficiendi sunt
publicae sententiae nota. <a 400 d. v k. dec. mediolani stilichone cons.>
CJ.2.14.1.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Quod si nullum in hac parte consensum praebuerint, ut
libelli aut tituli eorum nominibus aedibus adfigantur alienis, eatenus in eos
qui fecerint vindicetur, ut adfecti plumbo perpetuis metallorum suppliciis
deputentur. <a 400 d. v k. dec. mediolani stilichone cons.>
CJ.2.14.1.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Quisquis igitur lite pulsatus, cum ipse et rei sit possessor
et iuris et titulum illatae sollemniter pulsationis exceperit, contradictoriis
libellis aut titulis alterius nomen crediderit ingerendum, eius possessionis
aut causae, quam sub hac fraude aut retinere aut evitare temptaverit, amissione
multetur nec repetendae actionis, etiam si ei probabilis negotii merita
suffragantur, habeat facultatem. <a 400 d. v k. dec. mediolani stilichone cons.>
CJ.2.14.1.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Eos sane, qui se sponte alienis litibus inseri patiuntur,
cum his neque proprietas neque possessio competat, veluti famae suae prodigos
et calumniarum redemptores notari oportebit. <a 400 d. v k. dec. mediolani
stilichone cons.>
CJ.2.15.0. Ut nemo privatus
titulos praediis suis vel alienis imponat vel vela regalia suspendat.
CJ.2.15.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Regiae maiestatis est, ut nostrae tantum domus et patrimonia
titulorum inscriptione legantur. omnes igitur intellegant publico iuri esse
deputandum id, cui nomen dominicum praescribitur. * honor. et theodos. aa.
flaviano pp. * <a 408 d. iii k. dec. ravennae basso et philippo conss.>
CJ.2.15.2pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ne quis vela regia suspendere vel titulum audeat sine
praeceptione iudicis competentis rebus alienis imponere, quas quocumque modo
qualiscumque persona possideat, licet non dominus, licet iniustus possessor ac
temerarius invasor qui possidet doceatur. * theodos. et valentin. aa. ad
florentium pp. * <a 439 d. xv k. iul. constantinopoli theodosio a. xvii et
festo conss.>
CJ.2.15.2.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Eum autem, qui hoc facere ausus fuerit, si plebeius est,
ultimo subdi supplicio, si clarissimus vel curialis vel miles vel clericus,
proscribendum deportandumque non solum civitate romana, sed etiam libertate
privari censemus, exsecutoresque huius legis omnes iudices esse oportere. <a
439 d. xv k. iul. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.2.15.2.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Deponendi autem vel frangendi titulos vel etiam conscindendi
vela non solum eis, ad quorum praeiudicium tale aliquid contra fas contraque
leges committitur, sed omnibus tam liberis quam servis sine metu calumniae vel
accusatione criminis licentiam ministramus, decernentes iudices eorumque
officia tricenis libris auri multari, si talem accusationem vel admittant vel
depositam scribi concedant. <a 439 d. xv k. iul. constantinopoli theodosio
a. xvii et festo conss.>
CJ.2.16.0. Ut nemini liceat sine
iudicis auctoritate signa imprimere rebus, quas alius tenet.
CJ.2.16.1: Imperator probus
Saepe rescriptum est ante sententiam signa rebus, quas
aliquis tenebat, imprimi non oportere. et ideo ea rebus aut fructibus apud te
constitutis illicite imposita poteris ipse licite detrahere, ut amotis his
causa, quae ex officio tibi infertur, terminetur. * probus a. octaviano. *
<a 278 d. iiii k. iul. probo a. ii et lupo conss.>
CJ.2.16.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rebus, quas alius detinet, imprimere signa nemini licet,
etiam si suas vel obligatas sibi eas esse aliquis adfirmet. * diocl. et maxim.
aa. craugasio. * <>
CJ.2.17.0. Ne fiscus vel res
publica procurationem alicui patrocinii causa in lite praestet.
CJ.2.17.1: Imperator Gordianus
Rei publicae viribus adiuvari te sub obtentu quantitatis,
quam eidem rei publicae debes, contra iuris rationem desideras. * gord. a.
legitimo et aliis. * <a 241 pp. viii id. ian. gordiano a. ii et pompeiano
conss.>
CJ.2.17.2: Imperator Gordianus
Cum adlegas partem rerum vel actionum dimidiam fisco, quo
magis viribus eius protegaris, velle te donare, huiusmodi litium donationem
admitti temporum meorum disciplina non patitur. unde ius tuum, si quod tibi
competit, citra invidiam fisci mei tueri sollemniter cura. * gord. a. tertullo.
* <a 241 s. vi non. aug. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.2.17.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Abhorret saeculo nostro sub praetextu debiti procurationem
contra privatos fiscum praestare. * diocl. et maxim. aa. et cc. amphioni. *
<a 293 d. viii k. ian. philippopoli aa. conss.>
CJ.2.17.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad fraudem creditoribus faciendam invidiam fiscalem contra
creditoribus faciendam invidiam fiscalem contra saeculi nostri tranquillitatem
implorari non decet. redde itaque fisco nostro quod debes, ac si conventus
velut a creditore fueris, quem tibi numerasse pecuniam negas, exceptione non
numeratae pecuniae secundum leges uti potes. * diocl. et maxim. aa. et cc.
achilli. * <a 294 d. xvi k. ian. sirmi cc. conss.>
CJ.2.18.0. De negotiis gestis.
CJ.2.18.1: Imperatores Severus, Antoninus
Cum tutores filiorum tuorem suspectos faceres eisdemque
tutores seu curatores peteres, munere pietatis fungebaris: quae causa non
admittit negotiorum gestorum actionem, ut sumptus, quos in ea lite fecisti,
repetere possis, cum etiam, si quis pro adfectione eos petere potest. * sev. et
ant. aa. sopatrae. * <a 196 pp. iii non. oct. dextro et prisco conss.>
CJ.2.18.2: Imperatores Severus, Antoninus
Contra impuberes quoque, si negotia eorum urguentibus
necessitatis rationibus utiliter gerantur, in quantum locupletiores facti sunt,
dandam actionem ex utilitate ipsorum receptum est. quae tibi quoque iure
decernetur, quod sumptus in pupillum, quem romae tutorum petendorum gratia
duxisti, fecisse te adlegas, si non matertera eiusdem se facere paratam
propriis impendiis ostenderit. * sev. et ant. aa. rufinae. * <a 197 pp. xv
k. febr. laterano et rufino conss.>
CJ.2.18.3: Imperatores Severus, Antoninus
Sive pro fratre coherede pecuniam solvisti, negotiorum
gestorum actione experiri potes, sive pignoris liberandi gratia debitum
universum solvere coactus es, actionem eandem habebis vel iudicio familiae
herciscundae, si non est inter vos redditum, eam quantitatem adsequeris. * sev.
et ant. aa. hadriano. * <a 199 pp. viii k. febr. anullino et frontone
conss.>
CJ.2.18.4: Imperatores Severus, Antoninus
Qui pupillae negotia tutoris mandato suscepit, pro tutore
negotia non videtur gessisse, sed negotiorum gestorum actione pupillae
tenebitur. * sev. et ant. aa. claudio. * <a 201 pp. iii non. dec. fabiano et
muciano conss.>
CJ.2.18.5: Imperatores Severus, Antoninus
Officio nec minus obsequio liberti functus negotiorum
gestorum actionem contra patroni filias pupillas habere non potes. * sev. et
ant. aa. trophimo . * <a 203 pp. xiii k. iul. geta et plautiano conss.>
CJ.2.18.6: Imperatores Severus, Antoninus
Curatorem tibi quidem patris testamento datum dicis: quod
non potest videri iure factum. quod si, ut proponis, administrationi se
miscuit, negotiorum gestorum actio tam adversus eum quam contra heredes eius
tibi competit. * sev. et ant. aa. gallo. * <a 207 pp. apro et maximo
conss.>
CJ.2.18.7: Imperator Antoninus
Si ab eo, qui negotia tua gessit, heres ex duabus unciis
institutus es, etiamsi adeas hereditatem, in reliquis decem unciis adversus
coheredem competit tibi petitio, si quam adversus defunctum habuisti actionem.
* ant. a. euphratae. * <a 216 pp. vi id. mart. romae sabino ii et anullino
conss.>
CJ.2.18.8: Imperator Antoninus
Adversus eos, qui negotia tua gesserunt, negotiorum gestorum
iudicio civiliter consiste: nec tibi oberit, si propter occupationes militares
eam litem tardius fuisses exsecutus, cum hoc genus actionis longi temporis
praescriptione excludi non possit. * ant. a. severo. * <a 218 pp. vi k. aug.
antonino a. et advento conss.>
CJ.2.18.9: Imperator Antoninus
Si pecuniam a debitore tuo iulianus exegit eamque solutionem
ratam habuisti, habes adversus eum negotiorum gestorum actionem. * ant. a.
sallustio. * <a 217 pp. viii k. mart. praesente et extricato conss.>
CJ.2.18.10: Imperator Alexander Severus
Si servum alienum non inutilem domino constitutum aegrum
curastis et negotium utiliter gessistis, competenti vobis actione sumptus
recuperare potestis. * alex. a. secundo et aliis. * <a 222 pp. xii k. dec.
alexandro a. cons.>
CJ.2.18.11: Imperator Alexander Severus
Alimenta quidem, quae filiis tuis praestitisti, reddi tibi
non iusta ratione postulas, cum id exigente materna pietate feceris. si quid
autem in rebus eorum utiliter et probabili more impendisti, si non et hoc
materna liberalitate, sed recipiendi animo fecisse ostenderis, id negotiorum
gestorum actione consequi potes. * alex. a. herenniae. * <a 227 pp. xii k. febr.
albino et maximo conss.>
CJ.2.18.12: Imperator Alexander Severus
Si filius pro patre suo debitum solvit, nullam actionem ob
eam solutionem habet, sive in potestate patris, cum solveret, fuit, sive sui
iuris constitutus donandi animo pecuniam dedit. si igitur pater tuus sui iuris
constitutus pro patre suo negotium gerens non praecedente mandato debitum eius
solvit, negotiorum gestorum agere cum patruis tuis potes. * alex. a. theophilo.
* <a 230 pp. k. aug. agricola et clemente conss.>
CJ.2.18.13: Imperator Alexander Severus
Quod in uxorem tuam aegram erogasti, non a socero repetere,
sed adfectioni tuae debes expendere. in funus sane eius si quid eo nomine quasi
recepturus erogasti, patrem, ad quem dos rediit, iure convenis. * alex. a.
aquilae. * <a 230 pp. viii k. nov. agricola et clemente conss.>
CJ.2.18.14: Imperator Alexander Severus
Si mandatum solius mariti secutus tam ipsius quam uxoris
eius negotia gessisti, tam tibi quam mulieri invicem negotiorum gestorum
competit actio. ipsi sane qui mandavit adversus te mandati actio est: sed et
tibi adversus eum contraria, si quid forte supererogasti. * alex. a. rufo. *
<a 234 pp. x k. mart. maximo ii et urbano conss.>
CJ.2.18.15: Imperator Gordianus
Si paterna adfectu privignas tuas aluisti seu mercedes pro
his aliquas magistris expendisti, eius erogationis tibi nulla repetitio est.
quod si ut repetiturus ea, quae in sumptum misisti, aliquid erogasti,
negotiorum tibi gestorum intendenda actio est. * gord. a. muciano. * <a 239
pp. vi id. iul. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.2.18.16: Imperatores gallus, volus.
Si negotium sororis tuae gerens pro ea tributa solvisti, vel
mandante ea vel rogante id fecisti, negotiorum gestorum actione vel mandati id,
quod solvisse te constiterit, recipere poteris. * gallus et volus. aa.
eutychiano. * <a 252 pp. xi k. mai. gallo et volusiano conss.>
CJ.2.18.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Curatoris etiam successores negotiorum gestorum utili
conventos actione tam dolum quam latam culpam praestare debere nec ad eos
officium administrationis transire ideoque nullam alienandi eos res adultae
potestatem habere convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. claudiae. * <a 293
d. xiii k. ian. sirmi aa. conss.>
CJ.2.18.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob negotium alienum gestum sumptuum factorum usuras
praestari fides bona suasit: quo iure contra eos etiam, quorum te necessitate
compulsum negotium gessisse proponis, per iudicium negotiorum gestorum uteris.
* diocl. et maxim. aa. et cc. pomponio. * <a 293 d. viiii k. ian. aa.
conss.>
CJ.2.18.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ab uno herede pro solido re veluti communi venumdata de
pretio coheres venditoris negotiorum gestorum ratam faciens venditionem agere
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 294 d. id. febr. sirmi
cc. conss.>
CJ.2.18.20pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutori vel curatori similis non habetur, qui citra mandatum
negotium alienum sponte gerit, quippe superioribus quidem muneris necessitas
administrationis finem , huic autem propria voluntas facit ac satis abunde
sufficit, si cui vel in paucis amici labore consulatur. * diocl. et maxim. aa.
et cc. octaviae. * <a 294 d. viii k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.2.18.20.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Secundum quae super his quidem, quae nec tutor nec curator
constitutus ultro quis administravit, cum non tantum dolum et latam culpam, sed
et levem praestare necesse habeat, a te conveniri potest et ea, quae tibi ab eo
deberi patuerit, cum usuris compelletur reddere. <a 294 d. viii k. mai.
sirmi cc. conss.>
CJ.2.18.20.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De ceteris vero, quae ab aliis tui constituta iuris detenta
exacta non sunt, ab hoc, qui nec agendi quidem propter exceptionis obstaculum
facultatem habere potuit, exigi non potest: et idcirco adversus eos, quos res
tuas tenere dicis, detorquere tuas petitiones debes. <a 294 d. viii k. mai.
sirmi cc. conss.>
CJ.2.18.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si cognati tui servos suos manumiserunt, hoc, quod eos
administrasse res vestras contendis, eorum impedimentum libertati fieri non
potuit. quin autem ex actu praecedenti post manumissionem, si utriusque
temporis administratio non conexa, sed separata sit, conveniri non posse procul
dubio sit. * diocl. et maxim. aa. et cc. mitrae. * <a 294 d. vi k. oct.
viminacii cc. conss.>
CJ.2.18.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Negotium gerentes alienum non interveniente speciali pacto
casum fortuitum praestare non compelluntur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
eulogio. * <a 294 d. xi k. dec. cc. conss.>
CJ.2.18.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Negotiis gestis non in rem, sed in personam est actio. *
diocl. et maxim. aa. et cc. theodoro. * <a 294 d. xii k. dec. nicomediae cc.
conss.>
CJ.2.18.24pr.: Imperator Justinianus
Si quis nolente et specialiter prohibente domino rerum
administrationi earum sese immiscuit, apud magnos auctores dubitabatur, si pro
expensis, quae circa res factae sunt, talis negotiorum gestor habeat aliquam
adversus dominum actionem. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. xv k. dec.
constantinopoli lampadio et oreste conss.>
CJ.2.18.24.1: Imperator Justinianus
Quam quibusdam pollicentibus directam vel utilem, aliis
negantibus, in quibus et salvius iulianus fuit, haec decidentes sancimus, si
contradixerit dominus et eum res suas administrare prohibuerit, secundum
iuliani sententiam nullam esse adversus eum contrariam actionem, scilicet post
denuntiationem, quam ei dominus transmiserit nec concedens ei res eius
attingere, licet res bene ab eo gestae sint. <a 530 d. xv k. dec.
constantinopoli lampadio et oreste conss.>
CJ.2.18.24.2: Imperator Justinianus
Quid enim, si dominus adspexerit ab administratore multas
expensas utiliter factas et tunc dolosa adsimulatione habita eum prohibuerit,
ut neque anteriores expensas praestet? quod nullo patimur modo: sed ex quo die
attestatio ad eum facta est vel in scriptis vel sine scriptis, sub
testificatione tamen aliarum personarum, ex eo die pro faciendis
meliorationibus nullam ei actionem competere, super anterioribus autem, si
utiliter factae sunt, habere eum actionem contra dominum concedimus sua natura
currentem. <a 530 d. xv k. dec. constantinopoli lampadio et oreste
conss.>
CJ.2.19.0. De his quae vi metusve
causa gesta sunt.
CJ.2.19.1: Imperator Alexander Severus
Persecutionem eorum, quae vi vel furto ablata sunt, etiam si
postea interciderunt, integram esse iure responsum est. * alex. a. felici. *
<a 223 pp. x k. dec. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.19.2: Imperator Alexander Severus
Cum te non solum cavisse, verum etiam solvisse pecuniam
confitearis, qua ratione ut vim passus restitui quod illatum est postules,
perspici non potest, quando verisimile non sit ad solutionem te properasse
omissa querella de chirographo utpote per vim extorto, nisi et in solvendo vim
te passum dicis. * alex. a. alexandro. * <a 226 pp. vi k. iul. alexandro a.
ii et Marcello conss.>
CJ.2.19.3: Imperator Gordianus
Si vi vel metu fundum avus tuus distrahere coactus est,
etiamsi maxime emptor eum alii vendidit, si tamen tu avo tuo heres extitisti,
ut tibi reddito a te pretio restituatur, postquam placuit in rem quoque dari
actionem, secundum formam perpetui edicti adito praeside provinciae poteris
postulare, si modo qui secundo loco comparavit longae possessionis
praescriptione non fuerit munitus. * gord. a. gaio. * <a 238 pp. vi id. aug.
pio et pontiano conss.>
CJ.2.19.4: Imperator Gordianus
Si per vim vel metum mortis aut cruciatus corporis venditio
vobis extorta est et non postea eam consensu roborastis, iuxta perpetui formam
edicti intra annum quidem agentes, quo experiundi potestas est, si res non
restituatur, quadrupli referetis condemnationem, scilicet reddito a vobis
pretio: post annum vero causa cognita eadem actio in simplum permittitur: quae
causae cognitio eo pertinet, ut ita demum decernatur, si alia actio non sit. *
gord. a. primo et eutycheti. * <a 239 pp. iii non. aug. gordiano a. et
aviola conss.>
CJ.2.19.5: Imperator Gordianus
Non interest, a quo vis adhibita sit patri et patruo tuo,
utrum ab emptore an vero sciente emptore ab alio, ut vi metuve possessionem
vendere cogerentur. nam si adhibita vi compulsi sunt possessiones suas quae
maiore valebant minimo distrahere, iurisdictionis tenore, ut id quod improbe
factum est in priorem statum revolvatur, impetrabunt. * gord. a. rufo mil. *
<a 239 pp. vi k. ian. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.2.19.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad invidiam alicui nocere nullam dignitatem oportet. unde
intellegis, quod ad metum arguendum, per quem dicis initum esse contractum,
senatoria dignitas adversarii tui sola non est idonea. * diocl. et maxim. aa.
et cc. pollae. * <a 294 pp. iii k. mai. heracliae cc. conss.>
CJ.2.19.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si donationis vel transactionis vel stipulationis vel
cuiuscumque alterius contractus obligationis confectum instrumentum metu mortis
vel cruciatus corporis extortum vel capitales minas pertimescendo adito
praeside provinciae probare poteris, hoc ratum haberi secundum edicti formam
non patietur. * diocl. et maxim. aa. et cc. cotui. * <a 293 d. ii non. ian.
aa. conss.>
CJ.2.19.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te domus et horti venditionem fecisse sub spe
recipiendi, quod de frumento feceras, instrumentum vel timore, ne ad civilia
munera nominareris, proponas et rescindi venditionem veluti metus causa factam
desideres, intellegis ad ratum non habendum contractum metum huiusmodi prodesse
non posse. * diocl. et maxim. aa. et cc. trophimo. * <a 293 d. xi k. sept.
viminacii aa. conss.>
CJ.2.19.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Metum non iactationibus tantum vel contestationibus, sed
atrocitate facti probari convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. hymnodae. *
<a 293 d. k. dec. aa. conss.>
CJ.2.19.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Accusationis institutae vel futurae metu alienationem seu
promissionem factam rescindi postulantis improbum desiderium est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. faustinae. * <a 294 d. vi k. febr. cc. conss.>
CJ.2.19.11: Imperator Constantinus
Si per impressionem quis aliquem metuens saltem in mediocri
officio constitutum rei suae in eadem provincia vel loco, ubi tale officium
peragit, sub venditionis titulo fecerit cessionem, et quod emptum fuerit
reddatur et nihilo minus etiam pecunia retineatur: simili poena servanda, si
qui vel coniugis vel amici nominibus abutentes praedam tamen sibi adquirunt. *
const. a. ad euagrium pp. * <a 326 d. x k. oct. aquileiae constantino a. vii
et constantio conss.>
CJ.2.19.12: Imperatores Honorius, Theodosius
Venditiones donationes transactiones, quae per potentiam
extortae sunt, praecipimus infirmari. * honor. et theodos. aa. ad pop. * <a
415 d. xiii k. mart. constantinopoli honorio x et theodosio vi aa. conss.>
CJ.2.20.0. De dolo malo.
CJ.2.20.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si fideiussor a creditore pignora emit, oblata quantitate
sortis et usurarum tibi dominium cum fructibus, quos bona fide percepit,
consultius restituet, ne fidei ruptae gratia de dolo possit actio exerceri. *
sev. et ant. aa. clementinae. * <a 203 accepta d. iii id. mai. plautiano et
geta conss.>
CJ.2.20.2: Imperator Antoninus
De dolo actio, cum alia nulla competit, causa cognita
permittitur. * ant. a. agrippae. * <a 211 d. non. nov. gentiano et basso
conss.>
CJ.2.20.3: Imperator Gordianus
Non possunt obesse tibi tempora, quae in actione de dolo
solent computari, quibus rei publicae causa, ut adlegas, occuparis: sed exinde
tibi incipiet tempus cedere, ex quo muneribus liberatus facultatem agendi intra
praestituta tempora coeperis obtinere. * gord. a. aquilino. * <a 240 pp. id.
aug. sabino ii et venusto conss.>
CJ.2.20.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas inter te et eum, quem in contubernio ancillam
tuam sibi coniunxisse memorasti, placuisse, ut tibi pro eadem daret mancipium,
intellegis, quod, si manumisisti vel ei tradidisti et ille manumisit,
revocandae libertatis potestatem non habes, sed solum, si necdum statutum
tempus de dolo tibi decerni actionem. quod si penes te dominium eius remansit,
adito praeside provinciae cum natis hanc potes recuperare, si nulla moveatur
status quaestio. * diocl. et maxim. aa. et cc. menandrae. * <a 294 d. iii k.
mai. heracliae cc. conss.>
CJ.2.20.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si superstite patre per emancipationem tui iuris effecta
matri successisti rebusque tuis per legitimum tutorem patrem eundemque
manumissorem administratis postea transegisti cum eo bona fide, perspicis,
quod, si pactum tantum factum sit, petitio tua per exceptionem submovetur, si
vero novatio legitimo modo intercessit et acceptilatio subsecuta est, nullam
tibi iam superesse actionem. * diocl. et maxim. aa. et cc. aphrodisiae. * <a
293 d. id. iun. aa. conss.>
CJ.2.20.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane si laesa es immodice liberatione sollemniter per
novationem atque acceptilationem tributa, non de dolo propter paternam
verecundiam, sed in factum actio tibi tribuenda est. <a 293 d. id. iun. aa.
conss.>
CJ.2.20.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dolum ex insidiis perspicuis probari convenit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. hymnodae. * <a 293 d. k. dec. aa. conss.>
CJ.2.20.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maior quinque et viginti annis hereditatem fratris tui
repudiasti, nulla tibi facultas eius adeundae relinquitur. sane si eius uxoris
tibi substitutae dolo factum est, actionem de dolo contra eam exercere potes. *
diocl. et maxim. aa. et cc. sebastiano. * <a 294 d. xvi k. mai. cc.
conss.>
CJ.2.20.8: Imperator Constantinus
Optimum duximus non ex eo die, quo se quisque admissum dolum
didicisse memoraverit, neque intra anni utilis tempus, sed potius ex eo die,
quo adseritur commissus dolus, intra continuum biennium de dolo actionem
moveri, sive afuerit sive praesto est is, qui dolum se passum esse conqueratur.
omnes igitur sciant neque incipiendae post biennium neque ante completum
biennium coeptae, post biennium finiendae doli actionis concessam licentiam. *
const. a. ad symmachum vic. * <a 319 d. viii k. aug. naisso constantino a. v
et licinio c. conss.>
CJ.2.21.0. De in integrum
restitutione minorum viginti quinque annis.
CJ.2.21.1: Imperator Alexander Severus
Illud inspiciendum est, num inofficiosi querellae vel palam
vel tacita dissimulatione sit renuntiatum. nec hoc autem in personam tuam
cadere posse auxilium quod aetati impertitur ostendit. * alex. a. plotianae. *
<a 223 d. v id. iul. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.21.2: Imperator Alexander Severus
Eo tempore, quo soror tua auxilio iuvabatur aetatis, si
patris intestati bonorum possessionem accipere debuit, licet quinque filios
superstites habuerit, non tamen ideo minus ad edicti praerogativam pertinet,
scilicet si nunc per aetatem beneficium restitutionis largitur. * alex. a.
alexandro. * <a 238 pp. viii id. aug. pio et pontiano conss.>
CJ.2.21.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si curatorem habens minor quinque et viginti annis post
pupillarem aetatem res venum dedisti, hunc contractum servari non oportet, cum
non absimilis ei habeatur minor curatorem habens, cui a praetore curatore dato
bonis interdictum est. si vero sine curatore constitutus contractum fecisti,
implorare in integrum restitutionem, si necdum tempora praefinita excesserint,
causa cognita non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. attiano. * <a
293 d. xiiii k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.2.21.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si minorem te quinque et viginti annis fuisse, cum
contraheres, ostenderis, et tempora restitutionis praestituta excessisse ab
adversario tuo comprobatum non fuerit, praeses provinciae in integrum
restitutionis dare tibi auxilium debeat. * diocl. et maxim. aa. et cc. isidoro.
* <a 293 d. v k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.2.21.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Minoribus in integrum restitutio, in quibus se captos
probare possunt, etsi dolus adversarii non probetur, competit. * diocl. et maxim.
aa. et cc. rufo. * <a 293 d. v k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.2.21.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ante impletum etiam quintum et vicesimum annum de his, in
quibus se minores captos existimant, posse in integrum restitutionem implorare
certissimi iuris est. <a 293 d. v k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.2.21.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si intra aetatem, cui succurri solet, in integrum
restitutionis lis inchoata est nec ei a te renuntiatum est, mors eius, contra
quem haec fuerat implorata, fraudi tibi esse non potest. * diocl. et maxim. aa.
et cc. sententiae. * <a 294 d. v k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.2.21.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De tutela avunculi eiusdemque tutoris, cui falso aetate
probata praestitisti liberationem, quem ignarum aetatis tuae non fuisse tam
officium tutelae quam sanguinis proximitas arguit, si necdum statutum tempus
excessit, ex causa in integrum restitutionis heredes eius convenire potes. *
diocl. et maxim. aa. et cc. severae. * <a 294 d. xi k. aug. cc. conss.>
CJ.2.21.8: Imperatores Honorius, Theodosius
Minoribus in his, quae vel praetermiserint vel ignoraverint,
innumeris auctoritatibus constat esse consultum. * honor. et theodos. aa.
iuliano procons. africae. * <a 414 d. prid. non. mart. ravennae constantio
vc. cons.>
CJ.2.21.9: Imperator Zeno
Non videtur circumscriptus esse minor, qui iure sit usus
communi. * zeno a. aeliano pp. * <a 480 d. k. ian. basilio cons.>
CJ.2.22.0. De filio familias
minore.
CJ.2.22.1: Imperator Gordianus
Si frater tuus, cum mutuam pecuniam acciperet, in patris
fuit potestate nec iussu eius nec contra senatus consultum contractum est,
propter lubricum aetatis adversus eam cautionem in integrum restitutionem
potuit postulare. * gord. a. candiano mil. * <a 238 pp. iii non. oct. pio et
pontiano conss.>
CJ.2.22.2: Imperator Gordianus
Filius familias, si minor viginti quinque annis pro extraneo
fideiussit, in integrum restitutionem postulare non prohibetur. sed et si pro
patre suo fideiussor extitit eique diem suum functo non successit, in integrum
restitutionem postulare potest. * gord. a. tryphoni mil. * <a 241 d. k. iul.
gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.2.23.0. De fideiussoribus
minorum.
CJ.2.23.1: Imperatores Severus, Antoninus
Postquam in integrum aetatis beneficio restitutus es,
periculum evictionis emptori, cui praedium ex bonis paternis vendidisti,
praestare non cogeris. sed ea res fideiussores, qui pro te intervenerint,
excusare non potest. quare mandati iudicio, si pecuniam solverint aut condemnati
fuerint, convenieris, modo si eo quoque nomine restitutionis auxilio non
iuvaris. * sev. et ant. aa. myroni. * <a 194 pp. vi k. oct. severo a. et
albino conss.>
CJ.2.23.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ea, quae tibi vendidit possessiones, interposito decreto
praesidis aetatis tantummodo auxilio adiuvatur, non est dubium fideiussorem ex
persona sua obnoxium esse contractui. verum si dolo malo apparuerit contractum
interpositum esse, manifesti fideiussores consulendum esse. * diocl. et maxim. aa.
curioni. * <a 287 s. vi k. mai. diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.2.24.0. Si tutor vel curator
intervenerit.
CJ.2.24.1: Imperator Antoninus
Si iam puberes utriusque sexus parentium hereditatem
adistis, sed etiam nunc in ea aetate estis, ut eo, quod paternae hereditati vos
obligastis, in integrum restitutionis auxilium accipere debeatis, adite per
procuratores vestros praesidem provinciae. quod si legitimam aetatem implestis
idque tempus, quo in integrum restitui possitis, excessit, curatores vestros,
si adversus eos nondum experti estis, iudicio secundum formam iuris convenite.
* ant. a. marcianae. * <a 215 pp. ii non. april. laeto et cereale conss.>
CJ.2.24.2: Imperator Alexander Severus
Minoribus annis viginti quinque etiam in his, quae praesentibus
tutoribus vel curatoribus in iudicio vel extra iudicium gesta fuerint, in
integrum restitutionis auxilium superesse, si circumventi sunt, placuit. *
alex. a. marcianae. * <a xxx >
CJ.2.24.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Etiam in his, quae minorum tutores vel curatores male
gessisse probari possunt, licet personali actione a tutore vel curatore suum
consequi possint, in integrum restitutionis auxilium eisdem minoribus dari iam
pridem placuit. * diocl. et maxim. aa. nicomedi. * <a 286 d. iiii non. mai.
maximo ii et aquilino conss.>
CJ.2.24.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si creditor non vestram personam, sed curatorum secutus cum
ipsis contractum habuit et ab ipsis stipulatus est, nullam ei prorsus adversus
vos actionem competere manifestum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. isidoro. *
<a 293 v k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.2.24.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Etiam tutoribus vel curatoribus distrahentibus vel alias
contrahentibus minores tam restitui rebus propriis quam tutorum vel curatorum
damna sequi, nullo eis praeiudicio per electionem generando, placuit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. valentino. * <a 294 vi id. dec. cc. conss.>
CJ.2.25.0. Si in communi eademque
causa in integrum restitutio postuletur.
CJ.2.25.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec si maior quinque et viginti annis soror vestra fuit,
vobis non mandantibus nec ratam transactionem habentibus de iure vestro
quicquam minuere potuit. nam si cognitis quae gesserit his consensum post
viginti et quinque annos aetatis commodastis, quamvis illa minor pro portione
propria restitutionis auxilium implorare possit, vobis tamen ad communicandum
edicti perpetui beneficium eius aetas patrocinari non potest. * diocl. et
maxim. aa. et cc. domitio aphobio. * <a 294 s. iii id. aug. cc. conss.>
CJ.2.26.0. Si adversus rem
iudicatam.
CJ.2.26.1: Imperator Alexander Severus
Minus ex tutelae iudicio consecuti de superfluo habere
actionem ita potestis, si tempore iudicii minores annis fuistis et nunc
beneficium aetatis vobis largitur. ceterum si post legitimam aetatem sententia
prolata est, iterato eandem actionem de isdem speciebus inferre non potestis. *
alex. a. iuliis. * <a 231 pp. v k. febr. pompeiano et peligniano conss.>
CJ.2.26.2: Imperator Gordianus
Si, cum pater tuus te in sua potestate esse minimeque
emancipationem a se factam valere diceret, pro consule super causa cognoscens
te eius potestati subiectam pronuntiaverit, cum adversus eam sententiam in
integrum restitui postules, is qui provinciam regit in impertienda cognitione
suas partes secundum leges exhibebit. * gord. a. serenae. * <a 238 pp. xv k.
dec. pio et pontiano conss.>
CJ.2.26.3: Imperator Philippus
Adversus sententiam eius, qui tunc vice principis iudicavit,
in integrum restitutionis auxilium apud praetorem seu praesidem provinciae
clarissimum virum flagitare nequaquam potes: nam adversus eius sententiam, qui
vice principis cognovit , solus princeps restituet. * philipp. a. et philipp.
c. aelianae. * <a 245 pp. xviii k. nov. philippo a. et titiano conss.>
CJ.2.26.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum et minores vos esse adfirmetis et indefensos, nullum
vobis praeiudicium fieri praeses provinciae pro sua gravitate curabit. nam si
iusta defensione tutorum vel curatorum vobis adsistente aliquid statutum est,
intellegitis in integrum restitutionis auxilium vobis esse necessarium: eodem
obtinente etiam, si per procuratorem vestrum legitime ordinatum lis agitata
est. * diocl. et maxim. aa. urbano. * <a 286 d. xvi k. mai. maximo et aquilino
conss.>
CJ.2.26.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In rem pupilli vel adulti contra tutores seu curatores a
praeside lata sententia restitutionis auxilium non minus, quam si quid adversus
eos fuisset statutum, implorare minores posse constat. * diocl. et maxim. aa.
et cc. marciano. * <a 294 d. k. nov. nicomediae cc. conss.>
CJ.2.27.0. Si adversus
venditionem.
CJ.2.27.1: Imperator Alexander Severus
Si minor annis viginti quinque emptori praedii cavisti
nullam de cetero te esse controversiam facturum, idque etiam iureiurando
corporaliter praestito servare confirmasti, neque perfidiae neque periurii me
auctorem futurum sperare tibi debuisti. * alex. a. florentino mil. * <d. vi
k. sept.>
CJ.2.27.2: Imperator Constantinus
In integrum restitutione minoribus adversus commenticias
venditiones et adversus tutorum seu curatorum insidias sanctionum praesidio
cautum esse non dubium est. * const. a. ad pop. * <a 326 d. id. mart. sirmi
ipso a. vii et c. conss.>
CJ.2.28.0. Si adversus venditionem
pignoris.
CJ.2.28.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Etiam adversus venditiones pignorum, quae a creditoribus
fiunt, minoribus subveniri, si tamen magno detrimento adficiantur, iam pridem
placuit. si igitur pignori captis praediis ac distractis enorme damnum ex huiusmodi
venditione passos vos ostenderitis, praesertim cum hodieque vos minores esse
adfirmetis, auxilium restitutionis vobis impertietur. * diocl. et maxim. aa.
sabinae et aliis. * <a 290 d. x k. dec. sirmi ipsis iiii et iii aa.
conss.>
CJ.2.28.2pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rem, quam a patre vestro quondam creditor eius obligatam
sibi distraxit, per aetatem vestram postulantium revocari desiderium non habet
rationem. * diocl. et maxim. aa. et cc. severae et clementianae. * <a 294 d.
xiii k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.2.28.2.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod iuris est et si extraneo successistis: nam si creditor
non bona fide versatus est, ipsum magis vel tutores sive curatores vestros, qui
hanc venumdari passi sunt, convenite. <a 294 d. xiii k. mai. sirmi cc.
conss.>
CJ.2.29.0. Si adversus donationem.
CJ.2.29.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quae res ante nuptias congruenti moderatione a minore
annis marito sponsaliorum tempore, etiam curatore praesente, tibi donatae sunt,
obtentu aetatis non revocabuntur. * diocl. et maxim. aa. theodotae. * <a 285
s. iii non. nov. diocletiano a. et aristobulo conss.>
CJ.2.29.2pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si in te ac fratrem tuum emancipatos pater vester fecit
donationem, in alium postea transferendo portionem eius nihil vobis abstulit:
nec, si frater tuus sibi quaesiti praedii rustici partem donanti patri
consensit, dominium ab eo discedere potuit propter senatus consulti
auctoritatem, nec auxilium in integrum restitutionis in hac re necessarium est.
* diocl. et maxim. aa. et cc. midae. * <a 293 d. viii k. ian. aa. conss.>
CJ.2.29.2.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In aliis vero rebus, quae etiam sine decreti recitatione
alienari possunt, si, postquam sibi donatae fuerint, postea alii donanti eandem
patri voluntatem in minore aetate accommodavit nec praestituta tempora
restitutionis excessit, hoc auxilium implorare potest. <a 293 d. viii k.
ian. aa. conss.>
CJ.2.30.0. Si adversus libertatem.
CJ.2.30.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si post decretum praetoris viri clarissimi, qui
fideicommissariam libertatem deberi pronuntiavit, secundus, quem condicioni non
paruisse conquereris, manumissus non est, aetas tua litis instaurationem
admittit. quod si libertatem quamvis indebitam dedisti, non posse eam revocari
intellegis, sed damnum, quod ob eam causam illatum est, iudicio negotiorum
gestorum a curatoribus tuis esse sarciendum. * sev. et ant. aa. anniae. * <a
197 pp. ii k. iul. laterano et rufino conss.>
CJ.2.30.2: Imperator Gordianus
Etsi minor annis, ut adlegas, constituta servum tuum ab eo
circumscripta in consilio manumisisti, tamen vindictae impositio, qua libertas
iusta munitur, nec obtentu quidem aetatis rescindi potest. indemnitati vero
tuae, a manumisso scilicet sarciendae, ab eo cuius iurisdictio est, quatenus
iuris ratio permittit, consuli debet. * gord. a. solanae. * <a 241 pp. vi
id. mart. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.2.30.3pr.: Imperatores valer., gallien.
Quos retrahi in servitutem postulatis, si non in consilio
causa cognita, cum minores annis viginti fuissetis, manumisistis, non per in
integrum restitutionem, sed ipso iure persequi potestis. quod si probata causa
libertas praestita est, restitutio in integrum contra libertatem locum habere
non potest. * valer. et gallien. aa. marthonae et sabinillae. * <a 260 pp.
viii k. oct. saeculare ii et donato conss.>
CJ.2.30.3.1: Imperatores valer., gallien.
Si tamen in ea re culpa seu fraude liberti eiusdemque
curatoris ratio vestra laesa sit, sarciri damnum ab eo qui hoc intulit praeses
provinciae curabit, non dubitaturus etiam graviorem exsecutionem adhibere, si
quid tam aperta fraude commissum est, ut puniendum in liberto crimen
deprehendatur. <a 260 pp. viii k. oct. saeculare ii et donato conss.>
CJ.2.30.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In iudicio de liberali causa sententiam pro libertate latam
ne quidem praerogativa minoris aetatis sine appellatione posse rescindi ambigi
non potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. tatiano. * <a 303 pp. viii id.
ian. nicomediae diocletiano viii et maximiano vii conss.>
CJ.2.31.0. Si adversus
transactionem vel divisionem minor restitui velit.
CJ.2.31.1: Imperatores Severus, Antoninus
Cum in integrum pupilla restituta rescindi transactionem vel
divisionem placuit, tu quoque actionibus, quas pridem habuisti, utaris. * sev.
et ant. aa. honorato. * <>
CJ.2.31.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ex persona minorum in integrum restitutio adversus
transactum propter aetatis auxilium imploretur, tibi quoque agenti ex integro
vel replicatione contra exceptionem pacti vel, si peremptam constet pristinam
obligationem, ex instauratione negotii tributa actione consulendum est. *
diocl. et maxim. aa. et cc. hymnodae. * <a 294 d. k. dec. cc. conss.>
CJ.2.32.0. Si adversus solutionem
a debitore vel a se factam.
CJ.2.32.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Exemplo ceterorum debitorum tutores etiam quae ex
administratione tutelae debent curatoribus solventes liberantur, sed ante
tempus in integrum restitutioni praestitum edicto perpetuo permissum beneficium
implorari et, an sit tribuendum, per causae cognitionem aestimari potest. *
diocl. et maxim. aa. et cc. soteri. * <a 294 d. vi id. febr. cc. conss.>
CJ.2.32.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Indebito legato, licet per errorem iuris a minore soluto,
repetitionem ei decerni, si necdum tempus, quo restitutionis tribuitur
auxilium, excesserit, rationis est. * diocl. et maxim. aa. et cc. laurinae. *
<a 294 d. xv k. april. sirmi cc. conss.>
CJ.2.33.0. Si adversus dotem.
CJ.2.33.1: Imperator Alexander Severus
Quoniam circumventam dicis sororem tuam omnia bona in dotem
dedisse, an veritas adlegationi adsistat, si ad te hereditas sorosis tuae vel
bonorum possessio pertinuit et tempora nondum praeterierint, intra quae legibus
conceditur ex persona defuncti postulare in integrum restitutionem, praeses
provinciae praesente diversa parte examinabit. * alex. a. valenti. * <a 233
d. vi id. iul. maximo et paterno conss.>
CJ.2.34.0. Si adversus delictum
suum.
CJ.2.34.1: Imperatores Severus, Antoninus
In criminibus quidem aetatis suffragio minores non iuvantur:
etenim malorum mores infirmitas animi non excusat. sed cum delictum non ex
animo, sed ex contractu venit, noxa non committitur, etiamsi poenae causa
pecuniae damnum inrogatur: et ideo minoribus et in hac causa in integrum
restitutionis auxilium competit. * sev. et ant. aa. longino. * <a 200 d. id.
oct. severo ii et victorino conss.>
CJ.2.34.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet in delictis aetate neminem excusari constet, matri
tamen, quae filiis tutorem aetatis lubrico lapsa non petiit, eorum minime
denegari successionem convenit, cum hoc in maioribus matribus tantum obtineat.
* diocl. et maxim. aa. et cc. proculae. * <a 294 v non. mart. cc. conss.>
CJ.2.35.0. Si adversus
usucapionem.
CJ.2.35.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Contra eos, qui res minorum tenent, si usucapione dominium
adquisierunt, restitutionis auxilium eis decerni debet. * diocl. et maxim. aa.
et cc. isidorae. * <a 294 d. k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.2.36.0. Si adversus fiscum
CJ.2.36.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si probus in minore aetate constitutus circumventus a rufino
dispensatore nostro venditionem rei praecipiti animo pretio longe minore
contrahere festinavit, iuris publici fiscus noster in iure restitutionis
sequetur auctoritatem. * sev. et ant. aa. longino. * <a 200 d. id. oct.
severo et victorino conss.>
CJ.2.36.2: Imperator Alexander Severus
Si adversus privatos in integrum restitutionem tam tu quam
fratres tui desideratis, praesidis provinciae viri clarissimi notio est isque
causa cognita aestimabit, an auxilium quod imploratis conferri in vos debeat.
quod si adversus fiscum id postulatis, intellegitis procuratorem meum una cum
praeside, praesente fisci patrono, adire vos debere. * alex. a. antiocho et
aliis. * <a 226 d. k. aug. alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.2.36.3pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Edicto quidem divi marci parentis nostri res minorum
exceptae nihil tuum adiuvant desiderium, si quidem debiti causa patris minoris
vel etiam ipsius praedia venumdata quinquennii praescriptionis nullam admittunt
quaestionem. * diocl. et maxim. aa. et cc. laurentio. * <a 294 d. id. febr.
sirmi cc. conss.>
CJ.2.36.3.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sed quoniam per collusionem sive fraudem tunc temporis
procuratoris nostri nimis exiguo pretio fundum tuum cum mancipiis venumdatum
adseveras, si aditus rationalis noster tuis adlegationibus adesse fidem nec
servatam sollemnitatem hastarum animadverterit, fisco te satisfaciente revocata
venditione fundum tibi restitui iubebit. <a 294 d. id. febr. sirmi cc.
conss.>
CJ.2.37.0. Si adversus creditorem.
CJ.2.37.1: Imperator Antoninus
Cum et ipse confitearis cum zenodora minore viginti quinque
annis contraxisse nec docere potuisse praetori viro clarissimo ex eo contractu
locupletiorem factam , intellegis eam merito in integrum restitutam. * ant. a.
prunico. * <a 214 d. vi non. mai. messala et sabino conss.>
CJ.2.37.2: Imperator Gordianus
Si, ut adlegas, minor annis pecuniam fenori accepisti nec ea
in rem tuam versa est, adversus cautionem, per quam eo nomine te obligasti, in
integrum restitutionis auxilium potes sollemniter postulare. * gord. a. gaiano.
* <a 238 pp. iii non. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.2.38.0. Si ut se hereditate
abstineat.
CJ.2.38.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si vos paternae hereditati non miscuistis, ob eam rem
testificatio necessaria non fuit, cum fides veritatis verborum adminicula non
desideret. quod si pro herede gessistis vel bonorum possessionem accepistis,
propter aetatem, cui subveniri solet, in integrum restitutionis auxilium
accipere debetis. * sev. et ant. aa. florentio et aliis. * <a 198 pp. v non.
mart. saturnino et gallo conss.>
CJ.2.38.2: Imperator Gordianus
Si, cum avi tui testamento te heredem reliquissent,
hereditates eorum non adisti , liberum tibi est repudiata paterna successione
per in integrum restitutionis auxilium, quo te aetatis iure dicis esse munitam,
hereditatem parentum tuorum, licet antea non adisti, nunc obtinere. * gord. a.
herodotae. * <a 241 pp. iii non. febr. gordiano a. ii et pompeiano
conss.>
CJ.2.39.0. Si ut omissam
hereditatem vel bonorum possessionem vel quid aliud adquirat.
CJ.2.39.1: Imperator Gordianus
Minores viginti quinque annis non tantum in his, quae ex
bonis propriis amiserunt, verum etiam si hereditatem sibi delatam non adierint,
posse in integrum restitutionem postulare iam dudum placuit. * gord. a. protae.
* <a 238 pp. id. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.2.39.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad bonorum possessionem in paternis rebus omissam minores in
integrum restitutionis admitti beneficio iam pridem placuit. restituti autem
decreto bona, quae habuerunt mortis tempore patris, debent conferre. * diocl.
et maxim. aa. et cc. sarapiadi. * <a 294 d. xvi k. nov. sirmi cc. conss.>
CJ.2.40.0. In quibus causis in
integrum restitutio necessaria non est.
CJ.2.40.1: Imperator Alexander Severus
Minoribus quinque et viginti annis, praesertim qui per
tutores vel curatores non defenduntur, non obesse, si mortem defuncti non
ulciscantur, innumeris divorum parentum meorum ac meis rescriptis continetur. *
alex. a. mutato. * <a 229 v id. mai. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.2.40.2: Imperatores valer., gallien.
Adulescentiae tempus non imputari in id quinquennium
liberis, cuius praescriptio seram inofficiosi moventibus quaestionem opponi
solet, manifeste ante rescripsimus. impleta igitur aetate legitima non est in
integrum restitutio necessaria, quia non integratio amissae causae his datur,
sed integra ipsa causa servatur. * valer. et gallien. aa. et valer. c.
theodotae. * <a 258 pp. ii id. aug. tusco et basso conss.>
CJ.2.40.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In minorum persona re ipsa et ex solo tempore tardae pretii
solutionis recepto iure moram fieri creditum est, in his videlicet, quae moram
desiderant, id est in bonae fidei contractibus et fideicommissis et in legato.
* diocl. et maxim. aa. decimo caplusio. * <a 290 pp. xii k. oct. ipsis iiii
et iii aa. conss.>
CJ.2.40.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tutor tuus, qui pro tutelari officio non caverat, iudicio
expertus est, contra eum lata sententia iuri tuo officere non potuit, nec ea
quae ab eo gesta sunt ullam firmitatem obtinent. frustra igitur in integrum
restitutionis auxilium desideras, quando ea, quae ab eo gesta sunt, qui
legitimae administrationis personam sustinere non potuit, ipso iure irrita
sunt. * diocl. et maxim. aa. et cc. stratonicae. * <a 294 s. xviii k. ian.
nicomediae cc. conss.>
CJ.2.40.5pr.: Imperator Justinianus
Sancimus favore imperfectae aetatis exceptionem non
numeratae pecuniae ab initio minoribus non currere, ne, dum in integrum
restitutionem expectamus, aliquod emergat obstaculum, per quod huiusmodi
beneficio minor uti non potest, ne substantia eius subvertatur. * iust. a.
iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post cons. lampadii et
orestis vv. cc.>
CJ.2.40.5.1: Imperator Justinianus
Sed humanius et latius eandem legis interpretationem
extendere, in omnibus casibus, in quibus vetera iura currere quidem temporales
praescriptiones adversus minores concesserunt, per in integrum autem
restitutionem eis subveniebant, eas ipso iure non currere. melius etenim est
intacta iura eorum servari, quam post causam vulneratam remedium quaerere.
videlicet exceptionis triginta et quadraginta annorum in suo statu
remanentibus. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post cons. lampadii et
orestis vv. cc.>
CJ.2.41.0. Qui et adversus quos in
integrum restitui non possunt.
CJ.2.41.1pr.: Imperator Alexander Severus
In consilio quidem cognoscentis de restitutione in integrum
esse oportet, num is , qui se minorem annis laesum esse dicat, diligens pater
familias fuerit actibusque publicis industrium se docuerit, ut lapsum eum per
aetatem verisimile non sit. * alex. a. cononidi. * <a 232 pp. x k. oct. lupo
et maximo conss.>
CJ.2.41.1.1: Imperator Alexander Severus
Verum si causa cognita circumventus deprehendatur, propter
hoc solum velut praescriptione a solito auxilio removeri non debet, quod
urguentibus patriae necessitatibus decurio minor annis creatus sit vel
propagandae suboli liberorum educatione prospexerit. <a 232 pp. x k. oct.
lupo et maximo conss.>
CJ.2.41.2: Imperator Justinianus
Cum apud veteres dubitabatur, an liberi parentes suos vel
liberti patronos in querimoniam deducere possint quasi non rite in eos
versatos, et quidam existimabant nullam esse contra huiusmodi personas in
integrum restitutionem, pondere naturali vel patronali reverentia huiusmodi
petulantiae refragante, nisi vel ex magna causa vel adversus turpem eorum
personam, alii autem personarum quidem vel causae distinctionem respuendam esse
censuerunt, tunc autem tantummodo dandam esse restituionem putaverunt, cum
minor ex sua simplicitate se deceptum, non ex dolo patris vel patroni
circumscriptum esse dicat: quod, ut maneat in omnibus honor parentibus et
patrono vel patronae illibatus atque intactus, sancimus nullo modo neque
adversus parentes utriusque sexus neque adversus patronum vel patro nam dari
restitutionem. nam personarum reverentia omnem eis excludit restitutionem, cum
procul dubio est etiam ipsas personas cavere, ne quid suae opinioni contrarium
existat. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.42.0. Si minor se maiorem
dixerit vel probatus fuerit.
CJ.2.42.1: Imperator Alexander Severus
Si, cum minor annis viginti quinque esses, tabulis quae sunt
tuarum professionum oblatis tibi aetatem quasi maior annis viginti quinque
decepta probasti, in integrum restitutionem intra statutum legibus tempus etiam
post impletam aetatem de omnibus intra aetatem adversus te gestis postulare
apud eum, cuius de ea re iurisdictio est, potes. * alex. a. maximianae. * <a
223 pp. xii k. april. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.42.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si is, qui nunc minorem se adseverat, fallaci maioris
aetatis mendacio te decepit, iuxta statuta iuris, cum errantibus, non etiam
fallentibus minoribus publica iura subvenerunt, in integrum restitui non debet.
* diocl. et maxim. aa. vitalio. * <a 287 d. ii k. dec. diocletiano iii et
maximiano aa. conss.>
CJ.2.42.3pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si alterius circumveniendi causa minor aetate maiorem te
probare adspectu laboraveris, cum malitia suppleat aetatem, restitutionis
auxilium tam sacris constitutionibus quam rescriptorum auctoritae denegari
statutum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. theodotae. * <a 293 d. xiii k.
oct. sirmi aa. conss.>
CJ.2.42.3.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si per iniuriam vel circumventionem adversarii hoc
fuerit factum, durat beneficium, quo minoribus causa cognita subveniri solet.
<a 293 d. xiii k. oct. sirmi aa. conss.>
CJ.2.42.3.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Aditus itaque praeses provinciae probationis aetatis
examinata causa, si tuum dolum non reppererit intercessisse, ac te minorem tunc
fuisse probaveris, causa cognita in integrum restitui providebit. <a 293 d.
xiii k. oct. sirmi aa. conss.>
CJ.2.42.3.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tamen in instrumento per sacramenti religionem maiorem te
esse adseverasti, non ignorare debes exclusum tibi esse in integrum
restitutionis beneficium, nisi palam et evidenter ex instrumentorum prolatione,
non per testium depositiones te fuisse minorem ostenderis. <a 293 d. xiii k.
oct. sirmi aa. conss.>
CJ.2.42.3.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Huiusmodi autem sacramento corporaliter praestito nullum
tibi superesse auxilium perspicui iuris est. <a 293 d. xiii k. oct. sirmi
aa. conss.>
CJ.2.42.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum circa probandum annorum numerum apud rectorem provinciae
erratum esse proponas et in huiusmodi causis etiam filiis familias minoribus
subveniri admissum sit, ea, quae in prece contulisti, praesidem provinciae
examinare convenit: qui se aestimata aetate tua maiorem annis falsa opinione te
praesumpsisse ex probationum luce cognoverit, erga minoris personam fidem veri
sequetur. * diocl. et maxim. aa. et cc. livio. * <a 293 d. vi id. dec. aa.
conss.>
CJ.2.43.0. Si saepius in integrum
restitutio postuletur.
CJ.2.43.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si post sententiam proconsulis contra vos latam desiderastis
in integrum restitui nec obtinuistis, frustra, ut rursum ea quaestio in
integrum restitutionis agitetur, desideratis: appellare enim debuistis, si
vobis sententia displicebat. sed si adhuc in ea aetate estis, cui subveniri
solet, appellandi ius vobis restituimus. * sev. et ant. aa. romano et aliis. *
<a 204 pp. v k. aug. cilone et libone conss.>
CJ.2.43.2: Imperator Alexander Severus
Quamquam curatores pupillae victi sunt, cum in integrum
restitui pupillam desiderabant, cum tamen novis defensionibus causam instrui
posse dicas, adeant curatores uxoris tuae et petant, ut causas in integrum
restitutionis agant. * alex. a. .To mil. * <a 226 pp. v k. aug. alexandro a.
ii et Marcello conss.>
CJ.2.43.3: Imperator Philippus
In una eademque causa iteratum in integrum restitutionis
auxilium non iure, nisi novae defensiones praetendantur, posci saepe rescriptum
est. * philipp. a. et philipp. c. aniciae. * <a 244 pp. ii k. iul. peregrino
et aemiliano conss.>
CJ.2.44.0. De his qui veniam
aetatis impetraverunt.
CJ.2.44.1: Imperator aurel.
Eos, qui veniam aetatis impetraverunt, etiamsi minus idonee
rem suam administrare videantur, in integrum restitutionis auxilium impetrare
non posse manifestissimum est, ne qui cum eis contraheret principali
auctoritate circumscriptus esse videatur. * aurel. a. agathocleti. * <a 274
pp. k. iul. aureliano a. et capitolino conss.>
CJ.2.44.2pr.: Imperator Constantinus
Omnes adulescentes, qui honestate morum praediti paternam
frugem vel avorum patrimonia gubernare cupiunt et super hoc imperiali auxilio
indigere coeperint, ita demum aetatis veniam impetrare audeant, cum vicesimi anni
metas impleverint, ita ut post impetratam aetatis veniam idem ipsi per se
principale beneficium adlegantes non solum praescriptorum annorum numerum
probent, sed etiam testibus idoneis advocatis morum suorum instituta
probitatemque animi et testimonium vitae honestioris edoceant. * const. a. ad
verinum pu. * <a 321 pp. iii k. iun. romae crispo ii et constantino ii cc.
conss.>
CJ.2.44.2.1: Imperator Constantinus
Feminas quoque, quas morum honestas mentisque sollertia
commendat, cum octavum et decimum annum egressae fuerint, veniam aetatis
impetrare sancimus. sed eas propter pudorem ac verecundiam feminarum in coetu
publico demonstrari testibus non cogimus, sed percepta aetatis venia annos
tantum probare testibus vel instrumentis, misso procuratore, concedimus, ut
etiam ipsae in omnibus negotiis tale ius habeant, quale mares habere
praescripsimus, ita tamen, ut praedia sine decreto non alienent. <a 321 pp.
iii k. iun. romae crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.2.44.2.2: Imperator Constantinus
Sed senatores quidem clarissimi viri in hac regia urbe
commorantes apud sublimitatem tuam, ceteri vero apud praetorem, in provinciis
autem omnes apud earum rectores de suis moribus et honestae perdoceant. <a
321 pp. iii k. iun. romae crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.2.44.2.3: Imperator Constantinus
Hi vero, qui contra memoratam dispositionem veniam aetatis
impetraverint, sciant eam nullas vires obtinere. <a 321 pp. iii k. iun.
romae crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.2.44.3: Imperator Justinianus
Eos, qui veniam aetatis principali clementia impetraverunt
vel impetraverint, non solum alienationem, sed etiam hypothecam minime posse
sine decreti interpositione rerum suarum immobilium facere iubemus, in quarum
alienatione vel hypotheca decretum illis necessarium est, qui necdum veniam
aetatis meruerunt, ut similis sit in ea parte condicio minorum omnium, sive
petita sive non sit aetatis venia. * iust. a. menae pp. * <a 529 d. viii id.
april. decio vc. cons.>
CJ.2.44.4: Imperator Justinianus
Si quis aliquid dari vel fieri voluerit et legitimae aetatis
fecerit mentionem vel sic absolute dixerit 'perfectae aetatis', illam
tantummodo aetatem intellectam esse videri volumus, quae ex viginti quinque
annorum curriculis completur, non ab imperiali beneficio suppletur. et
praecipue quidem in substitutionibus vel restitutionibus hoc intellegi
sancimus: nihilo minus autem et in aliis, nisi specialiter quisquam addiderit
ex venia aetatis velle aliquid procedere. * iust. a. ad senatum. * <a 530 d.
xi k. aug. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.2.45.0. Si maior factus ratum
habuerit.
CJ.2.45.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si inter minores quinque et viginti annis vel scriptura
interposita vel sine scriptura facta sine dolo divisio est eamque post
legitimam aetatem ratam fecerunt , manere integram debere convenit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. eutychiano. * <a 293 s. viii k. mai. aa. conss.>
CJ.2.45.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui post vicesimum quintum annum aetatis ea quae in minora
aetate gesta sunt rata habuerunt, frustra rescissionem eorum postulant. *
diocl. et maxim. aa. et cc. soteri. * <a 294 d. id. febr. cc. conss.>
CJ.2.46.0. Ubi et apud quem
cognitio restitutionis agitanda sit.
CJ.2.46.1: Imperator Antoninus
Si quid a procuratore meo iudicatum est, id per in integrum
restitutionem praesidis sententia non potest rescindi. princeps enim solus
contra sententiam procuratorum suorum in integrum restituere solet. * ant. a.
severo. * <a 215 pp. vi k. dec. laeto ii et cereale conss.>
CJ.2.46.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quoniam ea, quae in transactione dari placuerat, te
tradidisse proponas, consequens est, si de his repetendis per in integrum
restitutionem vel quacumque aliam causam putaveris agendum, eius adire te
provinciae praesidem, in qua domicilium habent quos convenis. * diocl. et
maxim. aa. aquilinae. * <>
CJ.2.46.3pr.: Imperator Justinianus
Cum scimus esse dubitatum de restitutionibus, quae in
integrum postulantur, sive tantummodo apud iudicem, cui aliqua iurisdictio est,
examinari eas oportet, sive et apud pedaneos iudices, sive eas minores viginti
quinque annis petierint sive maiores, secundum quod anterioribus sanctionibus
vel veteris iuris vel nostris declaratum est: sancimus non solum apud iudices
pro tribunali huiusmodi causae cognitiones proponi, sed etiam apud eos iudices,
quos augusta dederit maiestas aut nostrae rei publicae administratores vel in
hac regia civitate vel in provinciis, ut videatur ipse, qui iudicem
destinaverit, utpote pro tribunali cognoscens et in integrum dare restitutionem
et causas eius examinare: sic etenim non difficilis erit causarum examinatio. *
iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. iii k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.46.3.1: Imperator Justinianus
Sed ne quis ita effuse intellectum nostrae constitutionis
audeat esse trahendum, ut etiam apud compromissarios iudices vel arbitros ex
communi sententia electos vel apud eos, qui dantur a iudicibus, qui propriam
iurisdictionem non habent, sed tantummodo iudicandi facultatem, putet huiusmodi
extendi sanctionem, cum hos generaliter volumus tales causas dirimere, qui vel
certae administrationi, cui et iurisdictio adhaeret, praepositi sunt vel ab his
fuerint dati, et multo magis si a nostra maiestate delegata eis causarum sit
audientia. <a 531 d. iii k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestae vv. cc.>
CJ.2.46.3.2: Imperator Justinianus
Sed ne quid penitus dubitandum relinquatur, et hoc addendum
esse censemus, ut eis fuerit mandatum, quod et veteribus non fuerat incognitum,
vel si generaliter iudices dati sunt, vel in aliis speciebus, inciderit autem
quaedam quaestio restitutionis. <a 531 d. iii k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.47.0. De reputationibus, quae
fiunt in iudicio in integrum restitutionis.
CJ.2.47.1pr.: Imperator Severus
Qui restituitur in integrum, sicut in damno morari non
debet, ita nec in lucro: et ideo quidquid ad eum pervenit vel ex emptione vel
ex venditione vel ex alio contractu, hoc debet restituere. * sev. a. tatiano. *
< sine die et consule.>
CJ.2.47.1.1: Imperator Severus
Sed et si intercessor minor viginti quinque annis
intervenit, in veterem debitorem debet restitui actio. < sine die et
consule.>
CJ.2.47.1.2: Imperator Severus
Sed et cum adiit minor hereditatem et restituitur, mox
quidquid ad eum ex hereditate pervenit, debet praestare. < sine die et
consule.>
CJ.2.47.1.3: Imperator Severus
Verum et si quid dolo eius factum est, hoc eum praestare
convenit. < sine die et consule.>
CJ.2.48.0. Etiam per procuratorem
causam in integrum restitutionis agi posse.
CJ.2.48.1: Imperator Alexander Severus
Causam in integrum restitutionis, si qua competit, etiam per
procuratorem agi posse placet. * alex. a. liciniano. * <a 231 d. xiii k.
oct. pompeiano et peligno conss.>
CJ.2.49.0. In integrum
restitutione postulata ne quid novi fiat.
CJ.2.49.1: Imperator Gordianus
Postulata in integrum restitutione omnia in suo statu esse
debere, donec res finiatur, perspicui iuris est, idque curabit is, ad cuius
partes ea res pertinet. * gord. a. secundino mil. * <a 239 pp. xii k. iul.
gordiano a. et aviola conss.>
CJ.2.50.0. De restitutione militum
et eorum qui rei publicae causa afuerunt.
CJ.2.50.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si valerianus centurio cohortis duodecimae alpinorum ante
vita decessit, quam possessionem acciperet, heres eius ex persona defuncti
restitutionis auxilium intra annum utilem ita recte implorabit, si valerianus
post exactos dies, quibus bonorum possessio defertur, in militia defunctus est.
* sev. et ant. aa. chiloni. * <a 197 pp. k. nov. laterano et rufino
conss.>
CJ.2.50.2: Imperator Alexander Severus
Si quid de bonis eorum, qui rei publicae causa absentes
sunt, deminutum est actioneve qua competente eis aliquis liberatus fuit, in
integrum restitutio perpetua iurisdictione intra annum utilem permittitur. *
alex. a. petronio centurioni. * <a 222 pp. xiii k. nov. alexandro a.
cons.>
CJ.2.50.3: Imperator Alexander Severus
Quod tempore militiae de bonis alicuius possessum ab aliquo
est, posteaquam is rei publicae causa abesse desiit, intra annum utilem amota
praescriptione temporis medii possessionem vindicare permissum est: ultra autem
ius possessoris laedere contra eum institutum non oportet. * alex. a. flavio
aristodemo mil. * <a 223 pp. non. ian. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.2.50.4: Imperator Gordianus
Ignorare non debes eorum, qui rei publicae causa sine dolo
malo absunt, si absentes boni viri arbitratu non defenduntur, bona tantum possideri,
venditionem autem in id tempus differri, quo rei publicae causa abesse
desierint. * gord. a. mestriano. * <a 239 d. xii k. ian. gordiano a. et
aviola conss.>
CJ.2.50.5: Imperator Gordianus
Neque rei publicae causa absentibus nec aliis maioribus ad
titulum in integrum restitutionis pertinentibus praescriptionem quadriennii
post factam a fisco venditionem obesse posse manifestum est. * gord. a.
secundino mil. * <a 240 pp. vi id. mai. sabino et venusto conss.>
CJ.2.50.6: Imperatores valer., gallien.
Si, cum militaribus laboribus operam dares, creditoris tui
heredes possessiones sibi obligatas distraxerunt, poteris adito praeside
provinciae in integrum restitutionem impetrare retractataque venditione
recipies possessiones, oblato ante debito vel pretio, si minus debito fuisset.
* valer. et gallien. aa. germano centurioni. * <a 254 pp. iiii non. april.
valeriano et gallieno aa. conss.>
CJ.2.50.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quae a patre geruntur, non decet pro disciplina militari a
filiis ad irritum devocari, praesertim cum nec patrem tuum in rebus humanis
agentem adfirmes conquestum fuisse super huiusmodi contractu. * diocl. et
maxim. aa. et cc. marinae. * <a 294 d. non. febr. cc. conss.>
CJ.2.50.8: Imperator Justinianus
Sancimus his solis, qui in expeditionibus occupati sunt, ea
tantummodo tempora, quae in eadem expeditione percurrunt, tam in exceptionibus
declinandis quam in petendis in integrum restitutionibus eis opitulari: illis
temporibus, per quae citra expeditionis necessitatem in aliis locis vel in suis
aedibus degunt, minime eos ad vindicanda memorata privilegia adiuvantibus. *
iust. a. menae pp. * <a 529 d. vi id. april. constantinopoli decio vc.
cons.>
CJ.2.51.0. De uxoribus militum vel
eorum qui rei publicae causa absunt.
CJ.2.51.1: Imperator Alexander Severus
Temporalibus actionibus exclusis mulieribus, quae cum
maritis rei publicae causa absentibus peregrinatae sunt, ad exemplum militum
subveniri solere non est ignotum. * alex. a. secundinae. * <a 226 pp. iii
non. dec. alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.2.51.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ei, quae diutissime fuit cum marito qui militiae operam
daret, non officit praescriptio longi temporis: sed quia huiusmodi diutinae
absentiae commenta callide adhibita atque composita obesse omnino non debent,
decernimus, ut, si talis mulier domum ad se pertinere monstraverit, quae in
absentia eius vendita est, refuso pretio, quod re vera solutum est, eandem
recipiat. * diocl. et maxim. aa. et cc. quintiliano. * <a 290 vel 293 d.
viii k. dec. ipsis aa. conss.>
CJ.2.52.0. De temporibus in
integrum restitutionis tam minorum aliarumque personarum, quae restitui
possunt, quam heredum eorum.
CJ.2.52.1: Imperator Gordianus
In his, in quibus laesus es, cum minor annis viginti quinque
esses, toto militaris expeditionis tempore auxilium restitutionis postulare
potes: tempus etenim post impletam minorem aetatem praestitutum ex die
missionis iuxta rationem iuris computari debet. * gord. a. pudenti mil. * <a
238 pp. iii non. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.2.52.2: Imperator Gordianus
Si intra legitimam aetatem vel, ea impleta, nondum exacto
tempore praestituto pater tuus in fata concessit tuque ei heres extitisti et
intra viginti quinque annos vel post eam aetatem intra id tempus, quod ad in
integrum restitutionem defuncto supererat, nomen militiae dedisti, praeses
provinciae causa cognita per in integrum restitutionem ex persona defuncti
subveniri tibi providebit. * gord. a. secundino mil. * <a 238 d. xi k. nov.
pio et pontiano conss.>
CJ.2.52.3: Imperator Gordianus
Si intra annos, quibus in integrum restitutionis auxilium
indulgetur, constitutus es vel eo tempore nomen militiae dedisti et expeditione
occupatus es, continuatum beneficium restitutionis per usucapionem, licet ante
militiam suppleta sit , non patitur te dispendio rei familiaris adfligi. *
gord. a. muciano mil. * <a 238 d. viiii k. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.2.52.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex persona fratrum, si tibi eorum quaesita successio est,
potes contra quem supplicas agere, non ignorans, quod, si minores quinque et
viginti annis militaverunt fratres tui atque in militia diem functi sunt, in
integrum restitutionis eis tempus non cesserit, sed omne ad successorem
transmiserint. * diocl. et maxim. aa. et cc. dionysio. * <a 294 s. viii k.
ian. philippopoli cc. conss.>
CJ.2.52.5pr.: Imperator Constantinus
Ea, quae de temporibus in integrum restitutionum legibus
cauta sunt, custodiri convenit, et si forte quis beneficio nostro aetatis
veniam fuerit consecutus, ex eo die, quo indulgentia nostra in iudicio
competenti fuerit intimata eique administratio rei propriae permissa, ut ad
persequendas in integrum restitutionum finiendasque causas iure tempus habeat
praestitutum, ita tamen, ut numquam minoribus viginti quinque annis constitutis
de his, quae ante impetratam veniam aetatis gesserunt, auxilium in integrum
restitutionis denegetur. * const. a. ad bassum. * <a 312 d. non. oct. romae
constantino a. et licinio utrisque ii conss.>
CJ.2.52.5.1: Imperator Constantinus
Si quando sane in minoris iura successerit minor, minime
prohibeatur, cum quintum et vicesimum aetatis suae annum transierit, in
integrum restitutionis beneficio uti tempore illibato. <a 312 d. non. oct.
romae constantino a. et licinio utrisque ii conss.>
CJ.2.52.5.2: Imperator Constantinus
Quod si maioris fuerit minor iura nactus, quantum ad eas
pertinet causas, quas ex persona maioris fuerit consecutus, tantum temporis ad
exponendas in integrum restitutionis decidendasque causas accipere debebit,
quantum defuncto, cuius heres aut bonorum possessor docebitur extitisse,
reliquum fuerat. <a 312 d. non. oct. romae constantino a. et licinio
utrisque ii conss.>
CJ.2.52.5.3: Imperator Constantinus
Cum vero maior successionem fuerit adeptus minoris, si
quidem civili iure ab intestato vel ex testamento successerit, mox cum fuerit
adita hereditas, si vero honorario iure, ex quo bonorum possessio fuerit
accepta, examinando in integrum restitutionis negotio solida sine ulla
diminutione tempora supputentur. <a 312 d. non. oct. romae constantino a. et
licinio utrisque ii conss.>
CJ.2.52.6pr.: Imperator Constantinus
Petendae in integrum restitutionis temporibus observatis, si
dilatio ab actore petatur, quae intra metas restitutionis valet artari, eandem quocumque
flagitante causis cognitis tribui oportebit. sin vero eiusmodi postulantur
curricula, quae intra spatium receptum angustari non queunt ( quippe si in
confinio legitimi temporis petantur, et eius terminos prorogabunt), dilationem
petitori denegari conveniet: in eius enim arbitrio fuerat tunc inferre
litigium, cum petitae dilationis mora spatio superstite posset includi. *
const. a. ad iulianum pu. * <a 327 d. xiiii k. aug. pp. romae ad senatum
constantio et maximo conss.>
CJ.2.52.6.1: Imperator Constantinus
Quod si defensio rei dilationis suffragium postulaverit,
eandem adserta causa citra obstaculum temporis deferri sancimus, quia nequaquam
in ipsius steterat potestate, quando litigio pulsaretur. dari igitur debet,
etsi impetrata dimensio sese ultra temporis definitionem proferat. qua
dilatione, si a reo impetretur, etiam actor in requirendis probationibus uti
minime prohibetur. <a 327 d. xiiii k. aug. pp. romae ad senatum constantio
et maximo conss.>
CJ.2.52.7pr.: Imperator Justinianus
Supervacuam differentiam utilis anni in integrum
restitutionis a nostra re publica separantes sancimus et in antique roma et in
hac alma urbe et in italia et in aliis provinciis quadriennium continuum
tantummodo numerari ex die, ex quo annus utilis currebat, et id tempus totius
loci esse commune: ex differentia enim locorum aliquod induci discrimen satis
nobis absurdum esse visum est. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. sept.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.52.7.1: Imperator Justinianus
Quod non solum in minorum restitutionibus, quibus utilis
annus incipit currere, ex quo vicesimi sexti anni dies illuxerit, sed etiam in
maiorum hoc idem adhiberi sancimus, ut et hic pro utili anno memorata
continuatio temporis observetur ad interponendam contestationem finiendamque
litem. <a 531 d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestae vv. cc.>
CJ.2.52.7.2: Imperator Justinianus
Et quemadmodum omnis minor aetas excipitur in minorum
restitutionibus, ita et in maiorum tempus, in quo rei publicae causa afuerint
vel aliis legitimis causis, quae veteribus legibus enumeratae sunt, fuerint
occupati, omne praecipiatur, et sit non absimilis in hac parte minorum et
maiorum restitutio. <a 531 d. k. sept. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.2.53.0. Quibus ex causis
maiores in integrum restituuntur.
CJ.2.53.1: Imperator Antoninus
Si propter officium legationis ad me bona fide factae absens
et indefensus condemnatus es, instaurationem iudicii iure desideras, ut ex
integro defensionibus tuis utaris. nam eos quoque, qui legationis officio
funguntur, in eo privilegio esse, quo sunt qui rei publicae causa absunt,
receptum est. * ant. a. aemiliano. * <a 212 pp. v non. mart. duobus aspris
conss.>
CJ.2.53.2: Imperator Antoninus
Si idcirco apud arbitrum praesentiam tui facere non
potuisti, quod sub custodia militari iussu praesidis detinebaris, idque in
veritate esse praesidi provinciae probaveris, accipies causae instaurationem. *
ant. a. dionysio. * <a 215 pp. xiii k. oct. laeto et cereale conss.>
CJ.2.53.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In contractibus, qui bonae fidei sunt, etiam maioribus
officio iudicis causa cognita publica iura subveniunt. * diocl. et maxim. aa.
proculo decurioni. * <a 285 d. non. aug. diocletiano a. ii et aristobulo
conss.>
CJ.2.53.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Res publica minorum iure uti solet ideoque auxilium
restitutionis implorare potest. * diocl. et maxim. aa. prisciano. * <a 285
d. ii id. nov. diocletiano a. ii et aristobulo conss.>
CJ.2.53.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ab hostibus eum patre ac matre captus, post his ibi
defunctis legis corneliae beneficio reversus successiones eorum quaesisti,
exemplo utilis actionis, quae in integrum restitutis datur, cum exceptionis
annuae quae huic obici solet obiectu res vindicare non prohiberis. * diocl. et
maxim. aa. et cc. liciniano. * <a 294 d. xvi k. mai. cc. conss.>
CJ.2.54.0. De alienatione iudicii
mutandi causa facta.
CJ.2.54.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum in rem actioni possessio pariat adversarium, alienatione
etiam iudicii mutandi causa celebrata in integrum restitutio edicto perpetuo
permittatur, intellegis, quod, si rem, ne secum agatur, qui possidebat
venumdedit et emptori tradidit, quem elegeris conveniendi tibi tributam esse
iure facultatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. catulo. * <a 294 d. vi k.
dec. viminacio cc. conss.>
CJ.2.55.0. De receptis.
CJ.2.55.1: Imperator Antoninus
Ex sententia arbitri ex compromisso iure perfecto aditi
appellari non posse saepe rescriptum est, quia nec iudicati actio inde
praestari potest et ob hoc invicem poena promittitur, ut metu eius a placitis
non recedatur. sed si ultra diem compromisso comprehensum iudicatum est,
sententia nulla est, nec ullam poenam committit qui ei non paruerit. * ant. a.
nepotianae. * <a 213 pp. viiii k. aug. romae antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.2.55.2: Imperatores carus, carinus, numer.
Si contra compromissum adversarius tuus apud electum
arbitrum praesentiam sui facere detrectavit, placitae poenae videtur obnoxius.
* carus carinus et numer. aaa. clementi. * <a 283 pp. viii k. ian. caro et
carino conss.>
CJ.2.55.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Arbitrorum ex compromisso sententiae non obtemperans, si
sordes vel evidens gratia eorum qui arbitrati sunt intercessit, adversus filiam
tuam agentem ex stipulatu exceptione doli mali uti poteris. sed et ex doli
clausula, quae compromissi stipulationi subici solet, filiam tuam convenire non
vetaberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. petroniae. * <a 290 vel 293 pp. iii
id. ian. ipsis aa. conss.>
CJ.2.55.4pr.: Imperator Justinianus
Ne in arbitris cum sacramenti religione eligendis periurium
committatur et detur licentia perfidis hominibus passim definitiones iudicum
eludere, sanctissimo arbitrio et huiusmodi rem censemus esse componendam. *
iust. a. demostheni pp. * <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.1: Imperator Justinianus
Si igitur inter actorem et reum nec non et ipsum iudicem
fuerit consensum, ut cum sacramenti religione lis procedat, et ipsi quidem
litigatores scriptis hoc suis manibus vel per publicas personas scripserint vel
apud ipsum arbitrum in actis propria voce deposuerint, quod sacramentis
praestitis arbiter electus est, hoc etiam addito, quod et ipse arbiter
iuramentum praestitit super lite cum omni veritate dirimenda, eius definitionem
validam omnimodo custodiri et neque reum neque actorem posse discedere, sed
tenere omnifariam, quatenus oboedire ei compellantur. <a 529 d. iii k. nov.
decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.2: Imperator Justinianus
Sin autem de arbitro quidem nihil tale fuerit vel compositum
vel scriptum, ipsae autem partes litteris hoc manifestaverint, quod iuramenti
nexibus se illigaverint, ut arbitri sententia stetur, et in praesenti casu
omnimodo definitionem arbitri immutatam servari, litteris videlicet eorum
similem vim obtinentibus, sive ab initio hoc fuerit ab his scriptum vel
praefato modo depositum, dum arbiter eligebatur, sive post definitivam
sententiam hoc scriptum inveniatur, quod cum sacramenti religione eius
audientiam amplexi sunt vel quod ea quae statuta sunt adimplere iuraverunt.
<a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.3: Imperator Justinianus
Sed et si ipse solus arbiter hoc litigatoribus poscentibus
et vel scriptis vel depositionibus, ut dictum est, manifestum facientibus
praestiterit iuramentum, quod cum omni veritate liti libramenta imponat,
similem esse etiam in praesenti casu prioribus eius definitionem et eam
omnimodo legibus esse vallatam. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.4: Imperator Justinianus
Et in his omnibus casibus liceat vel in factum vel
condictionem ex lege vel in rem utilem instituere, secundum quod facti qualitas
postulaverit. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.5: Imperator Justinianus
Sin autem in scriptura quidem aut depositione nihil tale
appareat, una autem pars edicat iuramentum esse praestitum, quatenus arbitrali
stetur sententia, huiusmodi litigatorum vel solius arbitri sermones minime esse
credendos, cum et, si quis iusiurandum datum esse non iudice supposito nec hoc
scriptura partium testante concesserit, incerti certaminis compositio, quae
inter homines imperitos saepe accidit, non aliquid robur iudicatis inferat, sed
in huiusmodi casu haec obtineant, quae veteres super arbitris eligendis
sanxerunt. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.2.55.4.6: Imperator Justinianus
Si quis autem post arbitri definitionem subscripserit
emmenein vel stoichein vel plyrun vel panta poiein vel didonai ( graecis enim vocabulis
haec enarrare propter consuetudinem utilis visum est), etsi non adiecerit
homologw , et sic omnimodo per actionem in factum eum compelli ea facere quibus
consensit. qualis enim differentia est, si huiusmodi verbis etiam homologw
adiciatur vel huiusmodi vocabulum transmittatur? <a 529 d. iii k. nov. decio
vc. cons.>
CJ.2.55.4.7: Imperator Justinianus
Si enim verba consueta stipulationum et subtilis, immo magis
supervacua observatio ab aula concessa est, nos, qui nuper legibus a nobis
scriptis multa vitia stipulationum multasque ambages scrupulososque circuitus
correximus, cur non et in huiusmodi scriptura totam formidinem veteris iuris
amputamus, ut, si quis haec scripserit vel unum ex his, adquiescere eis
compellatur et ea ad effectum omnimodo perducere? cum non est verisimile haec
propter hoc scripsisse, ut tantum non contradicat, sed ut etiam ea impleat,
adversus quae obviam ire non potest. <a 529 d. iii k. nov. decio vc.
cons.>
CJ.2.55.5pr.: Imperator Justinianus
Cum antea sancitum fuerat in arbitris eligendis, quos neque
poena compromissi vallabat neque iudex dederat, sed nulla praecedente sententia
communis electio, ut in illorum sententia stetur, procreabat, si quidem pro
parte pulsata forma arbitralis procederet, exceptionem ei veluti pacti
generari, sin autem pro actore calculus poneretur, nihil ex eo procedere ei
praesidii: sancimus in eos arbitros, quos praediximus et quos talis consensus
elegerit sub eo pacto in scriptis vel non in scriptis habito, ut eorum
definitioni stetur, si quidem subscripserint, postquam definitio procedit, quod
non displicet ambabus partibus eorum sententia, non solum reo exceptionem
veluti pacti generari, sed etiam actori ex nostro numine in factum actionem,
quatenus possit sententia eius exsecutioni mandari, sed in hac quidem regia
civitate ab officio eminentissimae praefecturae vel eius, cuius forum pars
sequitur fugientis, in provinciis autem tam per moderato res quam apparitiones
eorum, vel per iudices , quorum regimen pars pertimescat pulsata. * iust. a. iuliano
pp. * <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.2.55.5.1: Imperator Justinianus
Sin autem minime quidem post sententiam subscripserint
arbitri formam amplecti, sed silentio eam roboraverint et non intra decem dies proximos
attestatio missa fuerit vel iudici vel adversariis ab alterutra parte, per quam
manifestum fiat definitionem non esse amplectendam, tunc silentio partium
sententiam roboratam esse et fugienti exceptionem et agenti memoratam actionem
competere. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.2.55.5.2: Imperator Justinianus
Altera autem parte recusante secundum praefatum modum et
implere statuta minime cupiente nihil fieri praeiudicium neque pari vel
exceptionem reo vel actori actionem, exceptis videlicet arbitris, qui cum
sacramenti religione electi sunt secundum novellam nostri numinis
constitutionem: tunc etenim ea omnia servari, quae lege nostra super huiusmodi
audientia definita sunt. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.2.55.5.3: Imperator Justinianus
Licet non ignoramus iulii pauli opinionem et aliorum
prudentium certorum, qui tetigerunt quidem huiusmodi quaestionem, quam in
praesenti adgredimur, non autem perfectissime peregerunt, sed usque ad quasdam
temporales actiones standum esse existimaverunt, plenius tamen et generaliter
definimus conventum in scriptis apud compromissum iudicem factum ita temporis
interruptionem inducere, quasi in ordinario iudicio lis fuisset inchoata. <a
530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.2.55.5.4: Imperator Justinianus
Ad haec generaliter sancimus in his, quae apud
compromissarios acta sunt, si aliquod in factum respiciens vel professum est
vel attestatum, posse eo et in ordinariis uti iudiciis. <a 530 d. vi k.
april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.2.55.6: Imperator Justinianus
Sancimus mulieres suae pudicitiae memores et operum, quae
eis natura permisit et a quibus eas iussit abstinere, licet summae atque
optimae opinionis constitutae arbitrium in se susceperint vel, si fuerint
patronae, inter libertos suam interposuerint audientiam, ab omni iudiciali
agmine separari, ut ex earum electione nulla poena, nulla pacti exceptio
adversus iustos eorum conventores habeatur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae.>
CJ.2.56.0. De satisdando.
CJ.2.56.1pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non est iuris incerti eum, qui apud acta factus est agentis
procurator, non compelli ratam rem dominum habiturum satisdare: hoc enim casu
veluti praesentis procuratorem intervenire intellegendum est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. * <a 294 d. viiii k. nov. cc. conss.>
CJ.2.56.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Itaque etsi postea mutata voluntate procuratorem esse
noluerit, tamen iudicium, quo quasi procurator expertus est, iudex ratum habere
debebit. <a 294 d. viiii k. nov. cc. conss.>
CJ.2.56.1.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sin autem ei ab adversario opposita fuerit in ipso litis
exordio defensionis adlegatio, etiam ipse quasi absentis in hac parte
procurator satisdationem super excipienda lite praestare cogitur, qua non
praecedente lis quae ei mandata est ulterius procedere a iudice non conceditur.
<a 294 d. viiii k. nov. cc. conss.>
CJ.2.56.1.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rei autem procurator vel defensor, etiam sub gestorum
testificatione factus, in ipso litis limine iudicatum solvi satisdationem in
omnibus causis praestare cogitur. <a 294 d. viiii k. nov. cc. conss.>
CJ.2.57.0. De formulis et
impetratione actionum sublatis.
CJ.2.57.1: Imperatores Constantius, constans
Iuris formulae aucupatione syllabarum insidiantes cunctorum
actibus radicitus amputentur. * constantius et constans aa. Marcellino praesidi
phoenice. * <a 342 d. x k. febr. constantio iii et constante ii aa.
conss.>
CJ.2.57.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nulli prorsus non impetratae actionis in maiore vel minore
iudicio agenti opponatur exceptio, si aptam rei et proposito negotio
competentem eam esse constiterit. * theodos. et valentin. aa. hierio pp. *
<a 428 d. x k. mart. constantinopoli tauro et felice conss.>
CJ.2.58.0. De iureiurando propter
calumniam dando.
CJ.2.58.1pr.: Imperator Justinianus
In omnibus causis, sive propter litteras fuerit certatum
sive propter instrumenta sive propter quicquam aliud, in quo necessitas
probationis incumbit, sancimus non aliter easdem probationes praestare
compelli, nisi prius qui eas ecit iuramentum de calumnia praestaverit, quod non
causa differendi huiusmodi proposuit adlegationes: nam sacramenti timore
contentiosa litigantium instantia compescitur. * iust. a. demostheni pp. *
<a 529 d. xii k. oct. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.2.58.1.1: Imperator Justinianus
Ne autem perperam in quaestionem servorum quidam venientes
sui animi crudelitatem exerceant, non aliter concedi eis qui quaestionem
servorum ecunt ad hoc venire vel a iudicibus audiri, nisi prius tactis
sacrosanctis scripturis deponant, quod non odio servorum vel propter offensas
coheredum ad hoc venerunt, sed quia aliter rerum hereditariarum veritatem
exquirere vel ostendere non possunt. <a 529 d. xii k. oct. constantinopoli
decio vc. cons.>
CJ.2.58.2pr.: Imperator Justinianus
Cum et iudices non aliter causas dirimere concessimus nisi
sacrosanctis evangeliis propositis et patronos causarum in omni orbe terrarum,
qui romano imperio suppositus est, prius iurare et ita perferre causas
disposuimus: necessarium duximus et praesentem legem ponere, per quam sancimus
in omnibus litibus, quae fuerint post praesentem legem inchoatae, non aliter
neque actorem neque fugientem in primordio litis exercere certamina, nisi post
narrationem et responsionem, antequam utriusque partis advocati sacramentum legitimum
praestent, ipsae principales personae subeant iusiurandum. et actor quidem
iuret non calumniandi animo litem movisse, sed existimando bonam causam habere:
reus autem non aliter suis adlegationibus utatur, nisi prius et ipse iuraverit,
quod putans se bona instantia uti ad reluctandum pervenerit: et postea
utriusque partis viros disertissimos advocatos, quod iam dispositum est a
nobis, iusiurandum praestare, sacrosanctis videlicet evangeliis ante iudicem
positis. * iust. a. iuliano pp. * <a 531 pp. x k. mart. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.1: Imperator Justinianus
Sin autem vel dignitas vel sexus personae non concesserit
eam ad iudicem pervenire, in domo litigantis sacramentum procedere, altera
videlicet parte vel procuratore eius praesente. <a 531 pp. x k. mart.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.2: Imperator Justinianus
Quod observari oportet et si tutores vel curatores vel aliae
quaedam sint personae, quae administrationem alienarum rerum auctoritate
legitima gerunt. convenit enim et ipsos iureiurando adfici, quia ipsi causam
scientes ita ad eam perveniunt. neque enim pupillus neque adultus vel aliae
huiusmodi personae, sed ipsi, qui pro eis tutelam vel curam vel aliam legitimam
gerunt administrationem, scire possunt causam et ita ad iudicium pervenire eo,
quod ex animi sui sententia iurent. <a 531 pp. x k. mart. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.2a: Imperator Justinianus
Et licet vera causae natura alia forsitan est, tamen quod
quisque credit et existimat, hoc esse iurandum: omnibus aliis iuramentis, quae
vel ex praeteritis descendunt legibus vel a nobis disposita sunt, in sua
firmitate duraturis. <a 531 pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.3: Imperator Justinianus
Sin autem afuerit alterutra pars et per procuratorem causa
agitur, non ante licentiam habeat actor litem exercendam suo procuratori
mandare, nisi prius actis intervenientibus in provincia qua degit sacramentum
calumniae subeat, similique modo si reus afuerit et forsitan vel per iudicatum
solvi stipulationem procuratorem ordinaverit vel defensor pro eo intervenerit,
et ipse vel praesente actore per se vel per instructum procuratorem vel etiam
absente eo, si hoc iudex perspexerit, inter acta iuramentum praestiterit, quod
reum dare antea dispositum est. <a 531 pp. x k. mart. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.4: Imperator Justinianus
Sed quia veremur, ne forsitan quidam collusione aliqua
utentes remittere videantur sibi huiusmodi sacramentum et ex praedicta
dissimulatione nostram sanctionem deludant, sancimus omnes iudices, licet ex
compromisso cognoscant, vigorem suum exercentes, quia non pro commodo
privatorum, sed pro communi utilitate praesentem legem posuimus, minime pati
tale sacramentum remitti, sed omnimodo hoc et ab actore et a fugiente exigi, ne
paulatim videatur huiusmodi res defraudari et sacramentum vel principalium
personarum vel advocatorum ex quacumque parte mutilari. <a 531 pp. x k.
mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.5: Imperator Justinianus
Hoc etiam huic legi addendum esse sancimus, ut, si quis pro
alio litem movere voluerit nullo mandato prolato, sed per fideiussionem ratam
rem dominum habiturum suam personam firmaverit, ne vel ex hac machinatione lex
circumscribi videatur, sancimus si quid tale in posterum emerserit, sive pro
una persona quis litem movere voluerit sive pro aliquo corpore vel vico vel
alia universitate, fideiussionem quidem solitam praestare, litem autem ulterius
minime procedere, nisi intra a iudice statuendum tempus faciat personas
principales sacramentum subire, vel praesente adversario, si hoc maluerit, vel
alio pro eo agente, vel penitus altera parte cessante inter acta apud
defensorem locorum huiusmodi sacramentum vel ab ipso pro quo agitur vel plurima
parte vel idonea universitatis procedat. <a 531 pp. x k. mart.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.6: Imperator Justinianus
Quod si actor noluerit subire sacramentum calumniae et hoc
legitime fuerit approbatum, non liceat ei penitus ad litem pervenire, sed cadat
ab instituta actione quasi improbus litigator, et tristitia iudicum ei cum
sancta interminatione occurrat et ab iudicio eum quam longissime expellat.
<a 531 pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis
vv. cc.>
CJ.2.58.2.7: Imperator Justinianus
Sin autem reus hoc sacramentum subire recusaverit, in his
capitulis, quae narratione comprehensa sunt, pro confessio habeatur et liceat
iudici sententiam proferre, quemadmodum et ipsa rei qualitas suggesserit. <a
531 pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.2.58.2.8: Imperator Justinianus
Sic enim non lites solum, sed etiam calumniatores minuentur,
sic pro iudiciis putabunt sese omnes in sacrariis sisti. si enim et ipsae
principales litigantium partes per iuramentum lites exerceant et causarum
patroni praebeant sacramentum et ipsi iudices propositis sanctis scripturis tam
causae totius faciant examinationem quam suum proferant arbitrium, quid aliud,
nisi pro hominibus deum in omnibus causis iudicem esse credendum est? <a 531
pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.8a: Imperator Justinianus
Antiqua itaque calumnia quiescente et eius ambagibus
constitutio nostra dilucida et compendiosa in terris clareat omnibus et sit
maximum dirimendarum causarum remedium. <a 531 pp. x k. mart.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.9: Imperator Justinianus
Sed praedictum sacramentum in litibus quidem quae necdum
sunt inchoatae praestari volumus in ipso litis primordio. <a 531 pp. x k.
mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.10: Imperator Justinianus
Sin autem causae adhuc pendentes inveniantur vel post litem
contestatam et post solitas iudiciales cautelas iam praestitas, si quidem
praesto fuerit utraque persona et in eadem civitate vel in territorio eius
moratur, et in his litibus sacramentum locum habere et in primo post hanc legem
ingressu compelli iusiurandum praestare. <a 531 pp. x k. mart.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.2.58.2.11: Imperator Justinianus
Sin autem una pars afuerit, ne videatur propter absentiam
personae lis differri et aliquid contrarium eveniat nostro proposito et, quod
pro compendio litium introductum est, in adversariam figuram transformetur,
iubemus praesentem quidem personam omnimodo dare sacramentum, absenti autem in
pendentibus dumtaxat litibus secundum quod praedictum est hoc concedi. <a
531 pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.2.58.2.12: Imperator Justinianus
Sin autem utraque principalis persona afuerit, ne diutius
lites protelentur, etiam sine datione sacramenti lites pendentes suo decurrant
tramite. <a 531 pp. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestis vv. cc.>
LIBER TERTIUS
CJ.3.1.0. De iudiciis.
CJ.3.2.0. De sportulis et sumptibus in diversis iudiciis faciendis et de
exsecutoribus litium.
CJ.3.3.0. De pedaneis iudicibus.
CJ.3.4.0. Qui pro sua iurisdictione iudices dare darive possunt.
CJ.3.5.0. Ne quis in sua causa iudicet vel sibi ius dicat.
CJ.3.6.0. Qui legitimam personam in iudiciis habent vel non.
CJ.3.7.0. Ut nemo invitus agere vel accusare cogatur.
CJ.3.8.0. De ordine iudiciorum.
CJ.3.9.0. De litis contestatione.
CJ.3.10.0. De plus petitionibus.
CJ.3.11.0. De dilationibus.
CJ.3.12.0. De feriis.
CJ.3.13.0. De iurisdictione omnium iudicum et de foro competenti.
CJ.3.14.0. Quando imperator inter pupillos vel viduas vel miserabiles personas
cognoscat et ne exhibeantur.
CJ.3.15.0. Ubi de criminibus agi oportet.
CJ.3.16.0. Ubi de possessione agi oportet.
CJ.3.17.0. Ubi fideicommissum peti oportet.
CJ.3.18.0. Ubi conveniatur qui certo loco dare promisit.
CJ.3.19.0. Ubi in rem actio exerceri debet.
CJ.3.20.0. Ubi de hereditate agatur et ubi scripti heredes in possessionem
mitti postulare debent.
CJ.3.21.0. Ubi agi oportet de ratiociniis tam privatis quam publicis.
CJ.3.22.0. Ubi causa status agi debeat.
CJ.3.23.0. Ubi quis de curiali vel cohortali aliave condicione conveniatur.
CJ.3.24.0. Ubi senatores vel clarissimi civiliter vel criminaliter
conveniantur.
CJ.3.25.0. In quibus causis militantes fori praescriptione uti non possunt.
CJ.3.26.0. Ubi causae fiscales vel divinae domus hominumque eius agantur.
CJ.3.27.0. Quando liceat sine iudice unicuique vindicare se vel publicam
devotionem.
CJ.3.28.0. De inofficioso testamento.
CJ.3.29.0. De inofficiosis donationibus.
CJ.3.30.0. De inofficiosis dotibus.
CJ.3.31.0. De petitione hereditatis.
CJ.3.32.0. De rei vindicatione.
CJ.3.33.0. De usu fructu et habitatione et ministerio servorum.
CJ.3.34.0. De servitutibus et de aqua.
CJ.3.35.0. De lege aquilia.
CJ.3.36.0. Familiae erciscundae.
CJ.3.37.0. Communi dividundo.
CJ.3.38.0. Communia utriusque iudicii tam familiae erciscundae quam communi
dividundo.
CJ.3.39.0. Finium regundorum.
CJ.3.40.0. De consortibus eiusdem litis.
CJ.3.41.0. De noxalibus actionibus.
CJ.3.42.0. Ad exhibendum.
CJ.3.43.0. De aleae lusu et aleatoribus.
CJ.3.44.0. De religiosis et sumptibus funerum.
CJ.3.1.0. De iudiciis.
CJ.3.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Iudicio coepto usurarum stipulatio non est perempta.
superest, ut debitorem eius temporis, quod non est in iudicium deductum,
convenire possis. * sev. et ant. aa. clementi. * <a 205 pp. k. april.
antonino a. ii et geta ii conss.>
CJ.3.1.2: Imperatores Severus, Antoninus
Licet iudice accepto cum tutore tuo egisti, ipso iure actio
tutelae sublata non est: et ideo si rursus eundem iudicem petieris, contra
utilem exceptionem rei iudicatae, si de specie de qua agis in iudicio priore
tractatum non esse adlegas, non inutiliter replicatione doli mali uteris. *
sev. et ant. aa. valerio. * <a 210 pp. vi k. ian. faustino et rufo
conss.>
CJ.3.1.3: Imperator Alexander Severus
Quotiens quaestio status bonorum disceptationi concurrit,
nihil prohibet, quo magis apud eum quoque, qui alioquin super causa status
cognoscere non possit, disceptatio terminetur. * alex. a. faustinae. * <a
224 pp. vi id. febr. iuliano ii et crispino conss.>
CJ.3.1.4: Imperator Alexander Severus
Si, cum tibi pretium praediorum a curatoribus comparatorum
reputaretur et instrumenta emptionis traderentur, quaestionem omissae
evictionis non movisti, intellegis semel finitam litem instaurari non oportere.
* alex. a. popilio. * <a 228 pp. k. aug. modesto et probo conss.>
CJ.3.1.5: Imperator Gordianus
A iudice iudex delegatus iudicis dandi non habet potestatem,
cum ipse iudiciario munere fungatur, nisi a principe iudex datus fuerit. *
gord. a. Marcello. * <a 238 pp. iiii non. sept. pio et pontiano conss.>
CJ.3.1.6: Imperator Gordianus
Servus in iudicio interesse non potest, nec, si condemnatio
aliqua in personam eius facta sit, quod statutum est subsistit. * gord. a.
iuniae. * <a 239 d. xv k. sept. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.3.1.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum debitoris tui servum, tibi pignoris iure obligatum bona
domini sui quondam rebus humanis exempti tenere profitearis, adversus eum dari
tibi actiones contra ius postulas, si quidem inter servum et liberum consistere
iudicium nullum possit. ad possessionem itaque pignorum magis officio iudicis
venire te convenit quam illicita postulare. * diocl. et maxim. aa. et cc.
irenae. * <a 294 s. xiiii k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.3.1.8: Imperatores Constantinus, licin.
Placuit in omnibus rebus praecipuam esse iustitiae aequitatisque
quam stricti iuris rationem. * const. et licin. aa. ad dionysium. * <a 314
d. id. mai. volusiano et anniano conss.>
CJ.3.1.9: Imperator Constantinus
Iudices oportet imprimis rei qualitatem plena inquisitione
discutere et tunc utramque partem saepius interrogare, ne quid novi addere
desiderent, cum hoc ipsum ad alterutram partem proficiat, sive definienda causa
per iudicem sive ad maiorem potestatem referenda sit. * const. a. ad maximum. *
<a 321 d. prid. id. ian. sirmi crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.3.1.10: Imperator Constantinus
Nulli prorsus audientia praebeatur, qui causae continentiam
dividit et ex beneficii praerogativa id, quod in uno eodemque iudicio poterat
terminari, apud diversos iudices voluerit ventilare: poena ei ex officio
iudicis imminente, qui contra hanc supplicaverit sanctionem atque alium super
possessione alium super principali quaestione iudicem postulaverit. * const. a.
ad severum pu. * <a 325 d. iii k. aug. paulino et iuliano conss.>
CJ.3.1.13pr.: Imperator Justinianus
Properandum nobis visum est, ne lites fiant paene immortales
et vitae hominum modum excedant, cum criminales quidem causas iam nostra lex
biennio conclusit et pecuniariae causae frequentiores sunt et saepe ipsae
materiam criminibus creare noscuntur, praesentem legem super his orbi terrarum
ponendam, nullis locorum vel temporum angustiis coartandam ponere. * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv.
cc. conss.>
CJ.3.1.13.1: Imperator Justinianus
Censemus itaque omnes lites super pecuniis quantaecumque
quantitatis, sive super condicionibus sive super iure civitatum seu privato
fuerint illatae, super possessione vel dominio vel hypotheca seu servitutibus
vel pro aliis quibusdam casibus, pro quibus hominibus contra se litigandum est,
exceptis tantummodo causis, quae ad ius fiscale pertinent vel quae ad publicas
respiciant functiones, non ultra triennii metas post litem contestatam esse
protrahendas: sed omnes iudices , sive in hac alma urbe sive in provinciis
maiorem seu minorem peragunt administrationem, sive in magistratibus positi
sunt vel ex aula nostra dati vel a nostris proceribus delegati, non esse eis
concedendum ulterius lites quam triennii spatio extendere. hoc etenim
iudicialis magis esse potestatis nemo est qui ignoret: nam si ipsi voluerint,
nullus tam audax invenitur, qui possit invito iudice litem protelare. <a 530
d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.2: Imperator Justinianus
Et si quidem pars actoris cessaverit, quatenus multiplici
dilatione reus fatigetur, et triennii metae post litem contestatam iam prope
finem veniant, ut semenstre tempus tantum ei supersit, licentia erit iudici per
exsecutores negotii actorem requirere, parte fugiente ex una parte actoris
absentiam incusante et iudicibus omnimodo suas aures huiusmodi quaestioni
reserantibus: et si per tres vices hoc fuerit subsecutum, decem dierum spatio
per unumquemque introitum destinato, et nec ita actoris pars fuerit inventa et
neque per se neque per procuratorem instructum pervenerit, tunc iudicem negotii
acta apud se confecta conspicere : <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.2a: Imperator Justinianus
Et si quidem nihil sufficiens actitatum est, ex quo possit
termino causae certa fieri coniectura, non solum partem fugientem ab
observatione iudicii relaxare, sed etiam in omnes expensas, quae consueto modo
circa lites expenduntur, eum condemnare, vera quantitate earum sacramento
fugientis manifestanda et omni cautela, quam super lite reus exposuit,
reddenda: quae et si remanserit, viribus vacuabitur. <a 530 d. vi k. april.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.2b: Imperator Justinianus
Sin autem ex gestis apud se habitis parte actoris minime
inventa possit invenire viam, ex qua manifestum ei fiat, quid statuendum sit,
et absente actore, si eum meliorem causam habere perspexerit, pro eo ferre
sententiam non moretur et praesentem reum absenti actori condemnare, expensis
tantummodo litis, quas reus legitime se expendisse iuraverit, condemnatione
excipiendis, quia hanc poenam actori et meliorem causam habenti propter solam
absentiae contumaciam imponimus. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.2c: Imperator Justinianus
Nullo penitus ei regressu ad eandem litem conservando: sed
actor contumax cadat omnimodo lite, si reus absolvetur: sin vero aliqua
condemnatio contra reum pro absente actore proferatur, quam forsitan non
sufficientem sibi actor putaverit fugitivus, nullo modo iterum eandem litem
resuscitare concedimus. et haec quidem poena actori fiat imposita. <a 530 d.
vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.3: Imperator Justinianus
Sin autem reus afuerit et similis eius processerit
requisitio, quemadmodum pro persona actoris ediximus, etiam absente eo
eremodicium contrahatur et iudex, secundum quod veteribus legibus cautum est,
ex una parte cum omni subtilitate causam requirat et, si obnoxius fuerit inventus,
et contra absentem promere condemnationem non cesset, quae ad effectum
perducatur: et per res et facultates fugientis victori satisfiat, sive ipse
iudex ex sua iurisdictione hoc facere potest, sive per relationem ad maiorem
iudicem hoc referatur et ex eo legitima via contra res contumacis aperiatur:
nulla licentia ei vel alii personam eius solam praetendenti concedenda
contradicendi, cum in possessionem ex huiusmodi causa actor mittitur: nec si
reversus fuerit et voluerit fideiussiones dare et possessionem recuperare,
audiatur: in huiusmodi etenim casibus omnem ei contradictionem excludimus.
<a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.4: Imperator Justinianus
Cum autem eremodicium ventilatur sive pro actore sive pro
reo, examinatione sine ullo obstaculo celebretur. cum enim terribiles in medio
proponuntur scripturae, litigatoris absentia dei praesentia repletur, nec
pertimescat iudex appellationis obstaculum, cum ei, qui contumaciter abesse
noscitur, nulla est provocationis licentia, quod et in veteribus legibus esse
statutum manifestissimi iuris est. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.5: Imperator Justinianus
Huiusmodi autem sententia prope finem triennii proferatur,
pro quo et praesentem legem induximus. si enim in anteriore tempore, in quo
larga temporis superest dilatio et spes absenti relicta fuerit revertendi,
alterutra pars cessaverit, in sola expensarum datione et absolutione forsitan
praestetur poenalis sententia, non autem tunc mors litis et condemnatio in
absentem introducatur, quae in his tantummodo casibus accidunt, in quibus
triennii effluentis imminet formido. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.6: Imperator Justinianus
Sive autem alterutra parte absente sive utraque praesente
lis fuerit decisa, omnes iudices, qui sub imperio nostro constituti sunt,
sciant in expensarum causa victum victori esse condemnandum, quantum pro
solitis expensis litium iuraverit, non ignorantes, quod, si hoc
praetermiserint, ipsi de proprio huiusmodi poenae subiacebunt et reddere eam
parti laesae coartabuntur. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio
et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.7: Imperator Justinianus
Et haec de alterutra parte litigantium contumaciter absente
nobis statuere visum est ad aequitatis rationem omnia corrigentibus. <a 530
d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.8: Imperator Justinianus
Sin autem utraque parte imminente et litem peragere cupiente
iudex eam accipere noluerit vel propter amicitias vel inimicitias vel
turpissimi lucri gratia vel per aliud quicquam vitium, quod miserrimis animis
huiusmodi iudicum innasci potest, litem ipse ausus fuerit protelare et propter
hoc triennium fuerit transactum, iudex, si quidem in magistratu positus est vel
in maiore dignitate usque ad illustratus gradum, decem libras auri privatis
nostris largitionibus inferre per scholam palatinam compellatur: sin autem
iudex minor fuerit, trium librarum auri multa plectetur per eandem scholam
exigenda et nostro aerario applicanda, et eo removendo alter iudex in locum
eius subrogetur sub similis poenae formidine: his omnibus locum habentibus, cum
unus iudex omnem causam ab initio peragat. <a 530 d. vi k. april.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.8a: Imperator Justinianus
Sin autem in medio triennio vel morte iudicis vel alia
inrecusabili occasione iudicium fuerit mutatum, tunc, si quidem ex triennio
annale tempus vel amplius residet, in quo alius iudex causae imponitur, intra
reliquum tempus causa finiatur: sin autem minus quam annale sit, tunc omne quod
deest repleatur, ut non in minore perfecti anni tempore litem possit subrogatus
iudex tam discutere quam terminare. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.9: Imperator Justinianus
Illo procul dubio observando, ut, si neque per alterutram
litigantium partem vel per iudicem steterit, quominus lis suo marte decurrat,
sed per patronos causarum, licentia detur iudici et eos duarum librarum auri
poena adficere per scholam palatinam exigenda et similiter publicis rationibus
adgregenda, ipso videlicet iudice in sua sententia hoc ipsum manifestante, quod
per patronos causae vel fugientis vel agentis dilatio facta est vel per omnes
vel quosdem ex his: necessitate advocatis imponenda, ex quo litem peragendam
susceperint, eam usque ad terminum, nisi lex vel iusta causa impediat,
adimplere, ne ex eius recusatione fiat causae dilatio: honorariis scilicet a
clientibus, qui dare possint, disertissimis togatis omnimodo praestandis et, si
cessaverint, per exsecutores negotiorum exigendis, ne et per huiusmodi
machinationem causae merita protrahantur, nisi i pse litigator alium pro alio patronum
eligere maluerit. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et oreste
vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.10: Imperator Justinianus
Haec autem omnia in his nobis cauta sunt, quibus perfectae
aetatis constitutis arbitrium suum pro omnibus causis sufficit. <a 530 d. vi
k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.13.11: Imperator Justinianus
Sin vero causae vel pupillorum vel adultorum sint vel
aliorum sub cura agentium masculorum vel feminarum, ut per tutores vel
curatores vel actores vel procuratores eorum agantur, et eorum desidia
triennium fuerit elapsum et causa ceciderint, litem quidem nihilo minus suum
habere vigorem, omnem autem iacturam, quae ex hac causa oritur, ad tutores et
curatores et fideiussores eorum heredesque et res eorum et omnes, quorum in hac
causa legitime interest, redundare: sin autem non sufficiat pupillis vel
minoribus eorum substantia, tunc in quo fuerint detrimentum perpessi, in
integrum restitutionis auxilium eis superesse. <a 530 d. vi k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14pr.: Imperator Justinianus
Rem non novam neque insolitam adgredimur, sed antiquis
quidem legislatoribus placitam, cum vero contempta sit, non leve detrimentum
causis inferentem. cui enim non est cognitum antiquos iudices non aliter
iudicialem calculum accipere, nisi prius sacramentum praestitissent omnimodo
sese cum veritate et legum observatione iudicium esse disposituros? * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 d. iiii k. april. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14.1: Imperator Justinianus
Cum igitur et viam non inusitatem invenimus ambulandam et
anteriores leges nostrae, quae de iuramentis positae sunt, non minimam suae
utilitatis experientiam litigantibus praebuerunt et ideo ab omnibus merito collaudantur,
ad hanc in perpetuum valituram legem pervenimus, per quam sancimus omnes
iudices sive maiores sive minores, sive qui in administrationibus positi sunt
vel in hac regia civitate vel in orbe terrarum, qui nostris gubernaculis
regitur, sive eos, quibus nos audientiam committimus vel qui a maioribus
iudicibus dantur vel qui ex iurisdi ctione sua iudicandi habent facultatem vel
qui ex recepto ( id est compromisso, quod iudicium imitatur) causa dirimendas
suscipiunt vel qui arbitrium peragunt vel ex auctoritate sententiarum et
partium consensu electi, et generaliter omnes omnino iudices romani iuris
disceptatores non aliter litium primordium accipere , nisi prius ante
iudicialem sedem sacrosanctae deponantur scripturae: et hoc permaneat non solum
in principio litis, sed etiam in omnibus cognitionibus usque ad ipsum terminum
et definitivae sententiae recitationem. <a 530 d. iiii k. april. lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14.2: Imperator Justinianus
Sic etenim attendentes ad sacrosanctas scripturas et dei
praesentia consecrati ex maiore praesidio lites diriment scituri, quod non
magis alios iudicant, quam ipsi iudicantur, cum etiam ipsis magis quam partibus
terribile iudicium est, si litigatores quidem sub hominibus, ipsi autem deo
inspectore adhibito causas perferunt trutinandas. <a 530 d. iiii k. april.
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14.3: Imperator Justinianus
Et hoc quidem iusiurandum iudiciale sit omnibus notum et
romanis legibus optimum a nobis accedat incrementum et ab omnibus iudicibus
observandum: et si praetereatur, contemptoribus periculosum sit. <a 530 d.
iiii k. april. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14.4: Imperator Justinianus
Patroni autem causarum, qui utrique parti suum praestantes
ingrediuntur auxilium , cum lis fuerit contestata, post narrationem propositam
et contradictionem obiectam in qualicumque iudicio maiore seu minore vel apud
arbitros sive ex compromisso vel aliter datos vel electos sacrosanctis
evangeliis tactis iuramentum praestent, quod omni quidem virtute sua omnique
ope quod iustum et verum existimaverint clientibus suis inferre procurent,
nihil studii relinquentes, quod sibi possibile est, non autem credita sibi
causa cognita, quod improba sit vel penitus desperata et ex mendacibus
adlegationibus composita, ipsi scientes prudentesque mala conscientia liti
patrocinantur, sed et si certamine procedente aliquid tale sibi cognitum
fuerit, a causa recedant ab huiusmodi communione sese penitus separantes:
hocque subsecuto nulla licentia concedatur spreto litigatori ad alterius
advocati patrocinium convolare, ne melioribus contemptis improba advocatio
subrogetur. <a 530 d. iiii k. april. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.14.5: Imperator Justinianus
Sin autem plurimis patronis adhibitis et iuramento ab
omnibus praestito quidam ex his causa procedente patrocinandum esse
crediderint, quidam recusaverint, exeant quidem recusantes, volentes autem
remaneant: causae etenim terminus manifestare poterit, qui timidius quique
audacius iudicium vel reliquerint vel protulerint: nec in hac parte
litigatoribus danda licentia alios pro recusantibus subrogare. <a 530 d.
iiii k. april. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.3.1.15: Imperator Justinianus
Sancimus omnes iudices sive in hac florentissima civitate sive
in provinciis, si quando absens persona citata postea apparuerit, non aliter ei
iudicialem aditum revelare, sed omnem claudere ei iudiciorum copiam, nisi prius
omnia damna restituat ex huiusmodi vitio adversariis eius inflicta sive circa
ingressus litis sive circa honoraria advocatorum vel alias causa, quae in
iudicio vertuntur: aestimatione iudices quantitate eorum definienda, postquam
iuratum ab eo fuerit qui fecit expensas: exsecutoribus negotiorum modis omnibus
dispositones eorum adimplentibus: scituris iudicibus nostris et exsecutoribus,
quod, si hoc praetermiserint, ex sua substantia huiusmodi detrimentum laesis
resarcire compellantur. quod et in pedaneis iudicibus observari censemus, licet
non citati, sed requisiti litigatores mala conscientia afuerint. * iust. a.
iuliano pp. * <a 531 d. x k. mai. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestis vv. cc.>
CJ.3.1.16: Imperator Justinianus
Apertissimi iuris est licere litigatoribus iudices, antequam
lis inchoetur, recusare, cum etiam ex generalibus formis sublimissimae tuae
sedis statutum est necessitatem imponi iudice recusato partibus ad eligendos
venire arbitros et sub audientia eorum sua iura proponere. licet enim ex
imperiali numine iudex delegatus est, tamen quia sine suspicione omnes lites
procedere nobis cordis est, liceat ei, qui suspectum iudicem putat, antequam
lis inchoetur, eum recusare, ut ad alium curratur libello recusationis ei
porrecto, cum post litem contestatam neque appellare posse ante definitivam
sententiam iam statuimus neque recusare posse, ne lites in infinitum
extendantur: eodem scilicet exsecutore necessitatem partibus per ordinarium
iudicem et omne civile auxilium imponente et arbitros eligere et apud eos
venire et sic lite apparente, quasi arbitri fuerint ab imper iali culmine
delegati. quod et, si ab imperiali maiestate iudex delegatus non sit, sed ab
alio culmine, obtinere censemus. * iust. a. iuliano pp. * <a 531 d. x k.
mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.3.1.17: Imperator Justinianus
Certi iuris est, quod concessa est militaribus hominibus
iudicandi facultas. quid enim obstaculi est homines, qui cuiusdam rei peritiam
habent, de ea iudicare? cum scimus et militares magistratus et omnes tales
homines per usum cottidianum iam esse approbatos, ut et audiant lites et eas
dirimant et pro sui et legis scientia huiusmodi altercationibus fines imponant.
* iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.3.1.18: Imperator Justinianus
Cum specialis iudex sive ab augusta fortuna sive ab
iudiciali culmine in aliqua provincia, ubi incusatus degit, datus sit et una
pars suspectum eum sibi esse dicit, ne forsitan absente persona iudicis et in
alia civitate eiusdem provinciae commorante compellatur longo itinere emenso
recusationis libellum ei incusatus offerre, sancimus, si quidem praesto est
praeses provinciae in illa civitate, ubi de ea re dubitatur, licere ei, qui
suspectum sibi esse iudicem dicit, ipsum praesidem adire et hoc facere in actis
manifestum: sin autem non est moderator provinciae in praefato loco, haec eadem
apud defensorem locorum vel duumviros municipales gestis apud eos habitis
celebrare et iudicem quidem eum recusare, il ico autem, id est intra triduum
proximum, sine ulla dilatione compelli arbitrum vel arbitros eligere et apud
eos litigare, ne et datus iudex removeatur et alter non eligatur: electione
videlicet arbitri, si variatum inter partes fuerit, simili modo vel praesidis
provinciae, si adest, vel defensoris locorum vel magistratuum municipii
arbitrio dirimenda et exsecutore negotii, cui mandata est huiusmodi causae
exactio, imminente et statuta ab arbitris effectui mancipante, nisi fuerit
provocatum. tunc enim ipse, qui iudicem antea dedit qui suspectus visus est, appellatione
trutinata formam causae imponat legitimam. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. id. nov. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.3.28.4: Imperatores Severus, Antoninus
Cum ex causa fideicommissi secundum decretum praetoris in
libertate morati sitis , filios etiam susceperitis, quamvis postea domini
vestri testamentum inofficiosum sit pronuntiatum agente filio, non est aequum
fieri vobis libertatis quaestionem. * idem aa. sotericho et aliis. * <a 208
pp. vi id. mart. antonino iii et geta ii conss.>
CJ.3.2.0. De sportulis et sumptibus in diversis iudiciis
faciendis et de exsecutoribus litium.
CJ.3.2.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Quisquis fuerit exhibitus, usque ad negotii terminum ab eo
apparitore, cui primum traditus fuit, observari eum decernimus: si qua
praesumptione fuerit haec mansuetudinis nostrae posthabita praeceptio,
primiscrinio qui iussa temeraverit quinque librarum auri condemnatione
multando. * grat. valentin. et theodos. aaa. ad potitum vic. * <a 379 d. viii
k. nov. ausonio et olybrio conss.>
CJ.3.2.3pr.: Imperator Justinianus
Omnibus iudicibus licentiam praestamus, sive his, quibus a
nostro numine lites mandantur, illustribus vel spectabilibus vel clarissimis
vel togatis fori cuiusque praefecturae vel aliis quibusdam, vel his, qui ex
nostris iudicibus delegandas lites accipiunt, exsecutores si cessaverint causas
eis instructas offerre, et removere ab exsecutione eos et alios idoneos
supponere vel etiam multis adficere, sed si quidem illustres sint iudices,
usque ad sex solidorum summam, sin autem alii, usque ad tres tantummodo aureos,
et ad iudices quorum interest referre, quatenus militia exuti poenas luant
corporales. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. v k. april. lampadio et
oreste conss.>
CJ.3.2.3.1: Imperator Justinianus
Nostris autem amplissimis iudicibus licentia sit et maiores
poenas et corporales maculas exsecutoribus imponere, si male fuerint circa
lites versati, ut sciant non esse causas a se deludendas nec lucri gratia
aliquod eis vitium imponendum. <a 530 d. v k. april. lampadio et oreste
conss.>
CJ.3.3.0. De pedaneis iudicibus.
CJ.3.3.1: Imperator Gordianus
Procuratori nostro non vice praesidis agenti dandi iudices
inter privatas personas non competere facultatem manifestum est: et ideo si, ut
adlegatis, inter privatas personas is cuius meministis arbitros dandos putavit,
sententia ab eis prolata nullo iure subsistit. * gord. a. vicanis. * <a 242
pp. k. febr. attico et praetextato conss.>
CJ.3.3.2pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Placet nobis praesides de his causis, in quibus, quod ipsi
non possent cognoscere, antehac pedaneos iudices dabant, notionis suae examen
adhibere, ita tamen ut , si vel per occupationes publicas vel propter causarum
multitudinem omnia huiusmodi negotia non potuerint cognoscere, iudices dandi
habeant potestatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. dicunt: * <a 294 d. xv k.
aug. cc. conss.>
CJ.3.3.2.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
( quod non ita accipi convenit, ut etiam in his causis, in
quibus solebant ex officio suo cognoscere, dandi iudices licentia permissa
credatur: quod usque adeo in praesidum cognitione retinendum est, ut eorum
iudicia non deminuta videantur): dum tamen de ingenuitate, super qua poterant
et ante cognoscere, et de libertinitate praesides ipsi diiudicent. <a 294 d.
xv k. aug. cc. conss.>
CJ.3.3.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Placet, ut iudicibus, si quos gravitas tua disceptatores
dederit, insinues, ut delegata sibi negotia lata sententia determinent: nec in
his causis, in quibus pronuntiare debent et possunt, facultatem sibi remittendi
patere ad iudicium praesidale cognoscant, maxime cum, et si iudicatio alicui
litigatorum parti iniusta videatur, interponendae provocationis potestas a
sententia ex omni causa prolata libera litigatoribus tribuatur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. litt. ad serapionem. * <a 294 d. viii k. april. antiochiae
cc. conss.>
CJ.3.3.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Placuit, quotiens pedanei iudices dati post litem
contestatam vel ad aliud iudicium necessario dirigantur vel publicae utilitatis
ratione in alias provincias profiscantur vel diem obierint atque his rationibus
negotiis coeptis finis non possit adhiberi, alium in locum eorum iudicem tribui
qui negotium examinet, ne eiusmodi casibus intervenientibus impedimentum
aliquod in persequendis litibus adferatur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
firmino. * <a 303 d. x k. dec. dechioppe diocletiano viii et maximiano vii
aa. conss.>
CJ.3.3.5: Imperator Julianus
Quaedam sunt negotia, in quibus superfluum est moderatorem
expectare provinciae: ideoque pedaneos iudices, hoc est qui negotia humiliora
disceptent, constituendi damus praesidibus potestatem. * iul. a. secundo pp. *
<a 362 d. v k. aug. antiochiae mamertino et nevitta conss.>
CJ.3.3.6: Imperator Zeno
* zenon a. * <a 486 vel 487 >
CJ.3.4.0. Qui pro sua iurisdictione iudices dare darive
possunt.
CJ.3.4.1pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In causarum delegationibus illud consultissime praecipimus
observari, ut ita valeant, si ad iurisdictionem pertineant delegantis. *
theodos. et valentin. aa. cyro pp. * <a 440 d. xiii k. iun. valentiniano a.
v et anatolio conss.>
CJ.3.4.1.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod si quis alienae iurisdictionis causam crediderit
delegandam, nec praecepto cognitorem datum parientiam accomodare censemus et,
contra leges obtemperaverit deleganti, omnia, quae ab ea delegatione geruntur,
ita pro infectis haberi praecipimus, ac si ipsi qui delegaverant alienae
iurisdictionis iudices resedissent, ut nec appellandi quidem necessitas victis
adversus eas sententias imponatur. <a 440 d. xiii k. iun. valentiniano a. v
et anatolio conss.>
CJ.3.4.1.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Haec, nisi iudices a nobis specialiter delegantibus dati
aliis causas delegaverint iudicandas: nam his delegantibus nullo personarum
causarumve habito tractatu appellationum ad eos iure iudicia remeabunt. <a
440 d. xiii k. iun. valentiniano a. v et anatolio conss.>
CJ.3.5.0. Ne quis in sua causa iudicet vel sibi ius dicat.
CJ.3.5.1: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Generali lege decernimus neminem sibi esse iudicem vel ius
sibi dicere debere. in re enim propria iniquum admodum est alicui licentiam
tribuere sententiae. * valens grat. et valentin. aaa. ad gracchum pu. * <a
376 lecta k. dec. valente v et valentiniano aa. conss.>
CJ.3.6.0. Qui legitimam personam in iudiciis habent vel non.
CJ.3.6.1: Imperator Gordianus
Si, cum esses pupillaris aetatis, sine tutoris auctoritate
cum adversario consisteres, praeses provinciae adversus te pronuntiavit, minime
auctoritate iudicati nititur quod statutum est. * gord. a. candidae. * <a
239 d. id. dec. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.3.6.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In rebus, quae privati iudicii quaestionem habent, sicut
pupillus tutore auctore et agere et conveniri potest, ita et adultus curatore
consentiente litem et intendere et excipere debet. * diocl. et maxim. aa. et
cc. aureliae agemachae. * <a 294 d. xviiii k. febr. cc. conss.>
CJ.3.6.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Momentariae possessionis actio exerceri potest per
quamcumque personam. sub colore autem adipiscendae possessionis obrepticia
petitio alteri obesse non debet, maxime cum absque conventione personae
legitimae initiatum iurgium videatur. nihil autem opituletur conventio circa
minorem habita, cum id rectius circa curatorem debuerit custodiri. * honor. et
theodos. aa. iuliano procons. africae. * <a 414 d. prid. non. mart. ravennae
constantio et constante conss.>
CJ.3.7.0. Ut nemo invitus agere vel accusare cogatur.
CJ.3.7.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Invitus agere vel accusare nemo cogitur. * diocl. et maxim.
aa. camerio. * <a 284 d. id. oct. carino ii et numeriano conss.>
CJ.3.8.0. De ordine iudiciorum.
CJ.3.8.1: Imperatores Severus, Antoninus
Adite praesidem provinciae et ruptum esse testamentum fabii
praesentis agnatione filii docete. neque enim impedit notionem eius, quod
status quaestio in cognitione vertitur, etsi super causa status cognoscere non
possit: pertinet enim ad officium iudicis qui de hereditate cognoscit universam
incidentem quaestionem quae in iudicium devocatur examinare, quoniam non de ea,
sed de hereditate pronuntiat. * sev. et ant. aa. Marcellinae. * <a 203 d.
xiii k. dec. geta et plautiano conss.>
CJ.3.8.2: Imperator Antoninus
Si quaestio tibi generis ab his, quos fratres patrueles esse
dicis, non fit, adito praeside et accepto iudice familiae erciscundae experire.
quod si de ea re quaestio erit, prius de nativitatis veritate secundum iuris
formam quaeri idem vir clarissimus curae habebit. * ant. a. magnillae. * <a
213 pp. x k. aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.3.8.3: Imperatores valer., gallien.
Cum civili disceptationi principaliter motae quaestio
criminis inciderit vel crimini prius instituto civilis causa adiungitur, potest
iudex eodem tempore utramque quaestionem sua sententia dirimere. * valer. et
gallien. aa. demetrio. * <a 262 pp. non. gallieno a. v et faustino
conss.>
CJ.3.8.4: Imperator Constantinus
Quoniam civili quaestione intermissa saepe fit, ut prius de
crimine iudicetur, quod utpote maius merito minori praefertur: ex quo
criminalis quaestio quocumque modo cessaverit, oportet civilem causam velut ex
integro in iudicium deductam discingi, ut finis criminalis negotii ex eo die, quo
inter partes fuerit lata sententia, initium civili tribuat quaestioni. *
constant. a. ad calpurnianum. * <a 336 d. id. mart. nepotiano et facundo
conss.>
CJ.3.9.0. De litis contestatione.
CJ.3.9.1: Imperatores Severus, Antoninus
Res in iudicium deducta non videtur, si tantum postulatio
simplex celebrata sit vel actionis species ante iudicium reo cognita. inter
litem enim contestatam et editam actionem permultum interest. lis enim tunc
videtur contestata, cum iudex per narrationem negotii causam audire coeperit. *
sev. et ant. aa. valenti. * <a 202 d. k. sept. severo iii et antonino aa.
conss.>
CJ.3.10.0. De plus petitionibus.
CJ.3.10.3: Imperator Justinianus
Odiosas contrahentium calliditates amputare properantes
censemus, ut, si quis certa quantitate sibimet debita super ampliore pecunia
per dolum et machinationem cautionem exegerit et ad iudicium debitorem
vocaverit, si quidem ante inchoatam litem calliditatis eum paeniteat et
veritatem debiti confessus fuerit, nullo eum dispendio praegravari: sin autem
et liti praebuit exordium et in certaminibus negotii permanens arguatur de
adiecta falsi quantitate, non solum ea, sed etiam toto debito eum fraudari:
transactionibus scilicet et secundis confessionibus, sive insinuatae sint sive
non, etiam in hoc casu suam obtinentibus firmitatem: talibus etenim cautionibus
hoc obicere non oportet. * iust. a. iohanni pp. * <a 532 d. xv k. nov.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc. anno secundo.>
CJ.3.11.0. De dilationibus.
CJ.3.11.1pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quoniam plerumque evenit, ut iudex instrumentorum vel
personarum gratia dilationem dare rerum necessitate cogatur, spatium
instructionis exhibendae postulatum dari conveniet. * diocl. et maxim. aa. et
cc. dicunt: * <a 294 d. xv k. april. cc. conss.>
CJ.3.11.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod hac ratione arbitramur esse moderandum, ut, si ex ea
provincia ubi lis agitur vel persona vel instrumenta poscentur, non amplius
quam tres menses indulgeantur: si vero ex continentibus provinciis, sex menses
custodiri iustitiae est: in transmarina autem dilatione novem menses computari
oportebit. <a 294 d. xv k. april. cc. conss.>
CJ.3.11.1.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod ita constitutum iudicantes sentire debebunt, ut hac
ratione non sibi concessum intellegant dandae dilationis arbitrium, sed eandem
dilationem, si rerum urguentissima ratio flagitaverit et necessitas desideratae
instructionis exegerit , non facile amplius quam semel nec ulla trahendi arte
sciant esse tribuendam. <a 294 d. xv k. april. cc. conss.>
CJ.3.11.2: Imperator Constantinus
Si quando quis rescriptum ad extraordinarium iudicem
reportaverit, dilatio ei penitus deneganda est: illi autem, qui in iudicium
vocatur, danda est ad probanda precum mendacia vel proferenda aliqua
instrumenta vel testes, quoniam instructus esse non potuit, si praeter spem ad
alienum iudicium trahitur. * const. a. ad ursum vic. * <a 314 d. ii non.
mart. volusiano et anniano conss.>
CJ.3.11.3: Imperator Constantinus
Sive pars sive integra dilatio fuerit data, eo usque iudicis
officium conquiescat, donec petiti temporis defluxerint curricula. feriae
autem, sive repentinae sive sollemnes sint, dilationum temporibus non
excipiantur, sed his connumerentur. * const. a. profuturo praef. annonae. *
<a 318 d. vii id. febr. sirmi licinio v et crispo conss.>
CJ.3.11.4: Imperator Constantinus
A procedente iudice dilationem non convenit postulari,
etiamsi utraque parte praesente tribuatur, cum non alias nisi causa cognita
indulgeri queat et cognitio causae non interpellatione planaria, sed considente
magis iudice legitime colligatur, et, si forte dilationis petitio fuerit
improbata, suscepta quaestio per sententiam iudicis dirimatur. * const. a. ad
catullinum procons. africae. * <a 318 d. v id. febr. sirmi licinio v et
crispo conss.>
CJ.3.11.5: Imperator Constantinus
Cum a nobis fuerit ad appellationem consultationemve
rescriptum, sive sit primo iudicio petita dilatio sive ea tributa non sit sive
nec petita quidem, eam dare cuiquam non licebit eadem ratione, qua nec in
iudiciis quidem cognitionum nostrarum dilatio tribui solet. * const. a. ad
maximum. * <a 322 pp. romae viii k. april. probiano et iuliano conss.>
CJ.3.11.6: Imperatores Constantius, constans
Inter privatos et fiscum si aliqua lis mota fuerit, utrique
parti petendae dilationis per defensores suos copia non est deneganda, si hoc
commoditatis ratio postulaverit. * constantius et constans aa. ad petronium
vic. africae. * <a 340 d. v id. april. aquileiae acyndino et proculo
conss.>
CJ.3.11.7: Imperatores Arcadius, Honorius
Nec de statu ac patrimonio litigantibus in transmarina etiam
dilatione mensuum novem spatia egredi concedatur. * arcad. et honor. aa.
messalae pp. * <a 399 d. xii k. dec. theodoro cons.>
CJ.3.12.0. De feriis.
CJ.3.12.1: Imperatores Constantius, Maximianus
Quoniam consulis, an similis observantia a nobis
adiciendarum feriarum, quae rebus feliciter gestis proveniunt, ad appellationum
quoque tempora porrigenda sit, verine carissime, rescribi placuit experientiae
tuae, ut in causis provocationum iugiter et sine additamento eiuscemodi dierum
tempora scias servari debere et supra dictorum dierum in appellationum causis
minime fieri adiectionem. * constantius et maxim. aa. et sev. et maximin. nobb.
cc. verino.* <a 305 d. non. .... apollonio superioris constantio v et
maximiano v cc. conss.>
CJ.3.12.2: Imperator Constantinus
Omnes iudices urbanaeque plebes et artium officia cunctarum
venerabili die solis quiescant. ruri tamen positi agrorum culturae libere licenterque
inserviant, quoniam frequenter evenit, ut non alio aptius die frumenta sulcis
aut vineae scrobibus commendentur, ne occasione momenti pereat commoditas
caelesti provisione concessa. * const. a. helpidio. * <a 321 pp. v non.
mart. crispo ii et constantino ii conss.>
CJ.3.12.3: Imperator Constantinus
A nullo iudice praesumi decet, ut auctoritate sua ferias
aliquas condat. nec enim imperiales ferias vocari oportet, quas administrator
edixerit, ac per hoc, si nomine eximuntur, etiam fructu carebunt. * constant.
a. ad severum. * <a 323 d. id. april. sirmi severo et rufino conss.>
CJ.3.12.4pr.: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Publicas ac fiscales causa tua sinceritas etiam feriatis
geminis mensibus, hoc est sine aliqua intermissione, discingat. * valentin.
valens et grat. aaa. ad olybrium pu. * <a 369 iiii non. mai. tyberiade
valentiniano np. et victore conss.>
CJ.3.12.4.1: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Pistoriis quoque causis isdem diebus ratum in futurum examen
adhibebit. <a 369 iiii non. mai. tyberiade valentiniano np. et victore
conss.>
CJ.3.12.5: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Quadraginta diebus, qui auspicio caerimoniarum paschale
tempus anticipant, omnis cognitio inhibeatur criminalium quaestionum. *
valentin. valens et grat. aaa. albuciano vic. macedoniae. * <a 380 d. vi k.
april. thessalonicae gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.3.12.6pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Omnes dies iubemus esse iuridicos. * valentin. theodos. et
arcad. aaa. albino pu. * <a 389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto
conss.>
CJ.3.12.6.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Illos tantum manere feriarum dies fas erit, quos geminis
mensibus ad requiem laboris indulgentior annus accepit aestivis fervoribus
mitigandis et autumnis fetibus decerpendis. <a 389 d. vii id. aug. romae
timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.6.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Kalendarum quoque ianuarium consuetos dies otio mancipamus.
<a 389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.6.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
His adicimus natalicios dies urbium maximarum romae atque
constantinopolis, quibus debent iura differri, qui et ab ipsis nata sunt,
sacros quoque paschae dies, qui septeno vel praecedunt numero vel sequuntur,
dies etiam natalis atque epiphaniorum christi et quo tempore commemoratio
apostolicae passionis totius christianitatis magistrae a cunctis iure
celebratur: in quibus etiam praedictis sanctissimis diebus neque spectaculorum
copiam reseramus. <a 389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.6.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
In eadem observatione numeramus et dies solis, quos
dominicos rite dixere maiores, qui repetito in se calculo revolvuntur. <a
389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.6.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Parem necesse est habere reverentiam, ut ne apud ipsos
arbitros vel a iudicibus flagitatos vel sponte delectos ulla sit agnitio
iurgiorum, nostris etiam diebus, qui vel lucis auspicia vel ortus imperii
protulerunt. <a 389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.6.6: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
In quindecim autem paschalibus diebus compulsio et
annonariae functionis et omnium publicorum privatorumque debitorum differatur
exactio. <a 389 d. vii id. aug. romae timasio et promoto conss.>
CJ.3.12.7: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Actus omnes seu publici seu privati diebus quindecim
paschalibus conquiescant. in his tamen emancipandi et manumittendi cuncti
licentiam habeant, et super his acta non prohibeantur. * valentin. theodos. et
arcad. aaa. tatiano pp. * <a 392 d. vi k. iun. constantinopoli arcadio a. ii
et rufino conss.>
CJ.3.12.8: Imperatores Honorius, Theodosius
Provinciarum iudices moneantur, ut in quaestionibus latronum
et maxime isaurorum nullum quadragesimae nec venerabilem pascharum diem
existiment excipiendum, ne differatur sceleratorum proditio consiliorum, quae
per latronum tormenta quaerenda est, cum facillime in hoc summi numinis
speretur venia, per quod multorum salus et incolumitas procuratur. * honor. et
theodos. aa. anthemio pp. * <a 408 d. v k. mai. constantinopoli basso et
philippo conss.>
CJ.3.12.9pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Dies festos, dies maiestati altissimae dedicatos nullis
volumus voluptatibus occupari nec ullis exactionum vexationibus profanari. *
leo et anthem. aa. armasio pp. * <a 469 d. v id. dec. constantinopoli zenone
et marciano conss.>
CJ.3.12.9.1: Imperatores Leo, Anthemius
Dominicum itaque diem semper honorabilem ita decernimus
venerandum, ut a cunctis exsecutionibus excusetur, nulla quemquam urgueat
admonitio, nulla fideiussionis flagitetur exactio, taceat apparitio, advocatio
delitescat, sit idem dies a cognitionibus alienus, praeconis horrida vox
silescat, respirent a controversiis litigantes, habeant foederis intervallum,
ad se veniant adversarii non timentes, subeat animos vicaria paenitudo, pacta
conferant, transactiones loquantur. <a 469 d. v id. dec. constantinopoli
zenone et marciano conss.>
CJ.3.12.9.2: Imperatores Leo, Anthemius
Nec tamen haec religiosi diei otia relaxantes obscaenis
quemquam patimur voluptatibus detineri. nihil eodem die sibi vindicet scaena
theatralis aut circense certamen aut ferarum lacrimosa spectacula: etiam si in
nostrum ortum aut natalem celebranda sollemnitas inciderit, differatur. <a
469 d. v id. dec. constantinopoli zenone et marciano conss.>
CJ.3.12.9.3: Imperatores Leo, Anthemius
Amissionem militiae, proscriptionem patrimonii sustinebit,
si quis umquam hoc die festo spectaculis interesse vel cuiuscumque iudicis
apparitor praetextu negotii publici seu privati haec quae hac lege statuta sunt
crediderit temeranda. <a 469 d. v id. dec. constantinopoli zenone et
marciano conss.>
CJ.3.13.0. De iurisdictione omnium iudicum et de foro
competenti.
CJ.3.13.1pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Non quidem fuit iudex procurator noster in lite privatorum:
sed cum ipsi eum iudicem elegeritis et is consentientibus adversariis
sententiam tulerit, intellegitis vos adquiescere debere rei ex consensu vestro
iudicatae, cum et procurator iudicandi potestatem inter certas habeat personas,
et vos incongruum eum esse vobis iudicem scientes tamen audientiam eius
elegistis. * sev. et ant. aa. severo et aliis. * <a 214 d. ii id. ian.
messala et sabino conss.>
CJ.3.13.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Quod et in aliis similibus iudiciis tam in actionem
proponentis quam in exceptionem opponentis persona locum habebit. <a 214 d.
ii id. ian. messala et sabino conss.>
CJ.3.13.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Iuris ordinem converti postulas, ut non actor rei forum, sed
reus actoris sequatur: nam ubi domicilium habet reus vel tempore contractus habuit,
licet hoc postea transtulerit, ibi tantum eum conveniri oportet. * diocl. et
maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 293 pp. vi k. sept. aa. conss.>
CJ.3.13.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Privatorum consensus iudicem non facit eum, qui nulli praeest
iudicio, nec quod is statuit rei iudicatae continet auctoritatem. * diocl. et
maxim. aa. et cc. iudae. * <a 293 s. vi k. ian. aa. conss.>
CJ.3.13.4: Imperator Constantinus
Nemo post litem contestatam ordinariae sedis declinet
examen, nec prius praefecti praetorio aut comitis orientis vel alterius
spectabilis iudicis imploret auxilium, sed appellatione legibus facta ad sacrum
auditorium veniat. * const. a. ad universos provinciales. * <a 331 pp. k.
oct. basso et ablabio conss.>
CJ.3.13.5pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
In criminali negotio rei forum accusator sequatur. * arcad.
et honor. aa. vincentio pp. galliarum. * <a 397 d. xv k. ian. mediolani
caesario et attico conss.>
CJ.3.13.5.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Is vero, qui suam causam sive criminalem sive civilem sine
caelesti oraculo in vetito vocabit examine aut exsecutionem poposcerit
militarem, actor quidem propositi negotii actione multetur, reus vero pro
condemnato habeatur: et tribuni sive vicarii capitalem sibi animadversionem subeundam
esse cognoscant, si vel suam vel militum exsecutionem interdictam praebuerint.
<a 397 d. xv k. ian. mediolani caesario et attico conss.>
CJ.3.13.6: Imperatores Honorius, Theodosius
Magisteriae potestati inter militares viros vel privato
actore in reum militarem etiam civilium quaestionum audiendi concedimus
facultatem, praesertim cum id ipsum e re esse litigantium videatur constetque
militarem reum nisi a suo iudice nec exhiberi posse nec, si in culpa fuerit,
coerceri. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 413 d. v k. mai.
constantinopoli lucio vc. cons.>
CJ.3.13.7pr.: Imperator Anastasius
Periniquum et temerarium esse perspicimus eos, qui
professiones aliquas seu negotiationes exercere noscuntur, iudicum, ad quos
earundem professionum seu negotiationum cura pertinet, iurisdictionem et
praeceptiones declinare conari. * anastas. a. constantino pp. * <a 502 d. xv
k. mart. constantinopoli probo et avieno conss.>
CJ.3.13.7.1: Imperator Anastasius
Quapropter iubemus huiusmodi hominibus nec cuiuslibet
militiae seu cinguli vel dignitatis praerogativam in hac parte suppetere, sed
eos, qui statutis in quacumque militia connumerati sunt vel fuerint seu
dignitatem aliquam praetendunt, sine quadam fori praescriptione his iudicibus
tam in publicis quam in privatis causis oboedire compelli, ad quorum
sollicitudinem professionis seu negotiationis , quam praeter militiam, ut
dictum est, exercent, gubernatio videtur respicere, ita tamen, ut ipsis nihilo
minus iudicibus, sub quorum iurisdictione militia seu dignitas eorum constituta
est, procul dubio respondeant. <a 502 d. xv k. mart. constantinopoli probo
et avieno conss.>
CJ.3.13.7.2: Imperator Anastasius
His videlicet, quicumque contra eius tenorem venire
temptaverint, militiae cingulo seu dignitatis honore pro tali conamine
spoliandis. <a 502 d. xv k. mart. constantinopoli probo et avieno conss.>
CJ.3.14.0. Quando imperator inter pupillos vel viduas vel
miserabiles personas cognoscat et ne exhibeantur.
CJ.3.14.1pr.: Imperator Constantinus
Si contra pupillos viduas vel diutino morbo fatigatos et
debiles impetratum fuerit lenitatis nostrae iudicium, memorati a nullo
nostrorum iudicum compellantur comitatui nostro sui copiam facere. quin immo
intra provinciam, in qua litigator et testes vel instrumenta sunt, experiantur
iurgandi fortunam atque omni cautela servetur, ne terminos provinciarum suarum
cogantur excedere. * const. a. ad andronicum. * <a 334 d. xv k. iul.
constantinopoli optato et paulino conss.>
CJ.3.14.1.1: Imperator Constantinus
Quod si pupilli vel viduae aliique fortunae iniuria
miserabiles iudicium nostrae serenitatis oraverint, praesertim cum alicuius
potentiam perhorrescunt, cogantur eorum adversarii examini nostro sui copiam
facere. <a 334 d. xv k. iul. constantinopoli optato et paulino conss.>
CJ.3.15.0. Ubi de criminibus agi oportet.
CJ.3.15.1: Imperatores Severus, Antoninus
Quaestiones eorum criminum, quae legibus aut extra ordinem
coercentur, ubi commissa vel inchoata sunt vel ubi reperiuntur qui rei esse
perhibentur criminis, perfici debere satis notum est. * sev. et ant. aa.
laurinae. * <a 196 pp. iiii non. oct. dextro ii et prisco conss.>
CJ.3.15.2: Imperatores Severus, Antoninus
Sciens liberum venumdando plagii crimen committit. ab eo
itaque, qui super hoc queri potest, aditus competens iudex, si is, quem puerum
ingenuum vendidisse proponis, ibi degit, causam cognoscet. * sev. et ant. aa.
et cc. nicae. * <a 294 s. prid. non. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.3.16.0. Ubi de possessione agi oportet.
CJ.3.16.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Ubi aut vis facta dicitur aut momentaria possessio
postulanda est, ibi loci iudicem adversus eum qui possessionem turbavit
convenit iudicare. * valentin. et valens aa. ad festum procons. africae. *
<a 366 d. viii k. iun. gratiano nobilissimo puero et dagalaifo conss.>
CJ.3.17.0. Ubi fideicommissum peti oportet.
CJ.3.17.1: Imperatores Severus, Antoninus
Fideicommissum ibi petendum esse, ubi hereditas relicta est,
dubitari non oportet. * sev. et ant. aa. demetrio. * <a 204 pp. viii k.
sept. cilone ii et libone conss.>
CJ.3.18.0. Ubi conveniatur qui certo loco dare promisit.
CJ.3.18.1: Imperator Alexander Severus
Qui certo loco se soluturum pecuniam obligat, si solutioni
satis non fecerit, arbitraria actione et in alio loco potest conveniri: in qua
venit aestimatio, quod alterutrius interfuit suo loco potius quam in eo in quo
petitur solvi. * alex. a. heraclidae. * <a 225 d. vi id. mart. fusco ii et
dextro conss.>
CJ.3.19.0. Ubi in rem actio exerceri debet.
CJ.3.19.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In rem actio non contra venditorem, sed contra possidentem
competit. frustra itaque desideras non tecum congredi, sed cum auctore tuo
dominium vindicantem, cum te possidere contendas. nam si denuntiasti ei qui
tibi vendidit, intellegit evictionis periculum. nec enim iurisdictionis forma
in eadem provincia constitutis tam petitore quam possessore ob auctoris
personam, quem in alia provincia dicis consistere, debet immutari. * diocl. et
maxim. aa. et cc. pancratio. * <a 293 d. id. april. aa. conss.>
CJ.3.19.2pr.: Imperator Constantinus
Si quis alterius nomine quolibet modo possidens immobilem
rem litem ab aliquo per in rem actionem sustineat, debet statim in iudicio
dominum nominare, ut, sive in eadem civitate degat sive in agro sive in alia
provincia sit, certo dierum spatio ab iudice finiendo eoque ad notionem eius
perducendo, vel ipse in locis in quibus praedium situm est perveniens vel
procuratorem mittens actoris intentiones excipiat. * const. a. ad universos
provinciales. * <a 331 d. x k. aug. basso et ablabio conss.>
CJ.3.19.2.1: Imperator Constantinus
Si vero post huiusmodi indultum tempus minime hoc quod
dispositum est facere maluerit, tamquam lite quae ei ingeritur ex die, quo
possessor ad iudicium vocatus est, ad interrumpendam longi temporis
praescriptionem contestata iudex, utpote domino possessionis nec post huiusmodi
humanitatem sui praesentiam faciente, edictis legitimis proponendis eum citare
curabit et tunc in eadem voluntate eo permanente negotium summatim discutiens
in possessionem rerum actorem mitti non differet, omni adlegatione absenti de
principali quaestione servata. <a 331 d. x k. aug. basso et ablabio
conss.>
CJ.3.19.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Actor rei forum, sive in rem sive in personam sit actio,
sequitur. sed et in locis, in quibus res propter quas contenditur constitutae
sunt, iubemus in rem actionem adversus possidentem moveri. * grat. valentin. et
theodos. aaa. * <a 385 d. x k. iul. constantinopoli arcadio et bautone
conss.>
CJ.3.20.0. Ubi de hereditate agatur et ubi scripti heredes
in possessionem mitti postulare debent.
CJ.3.20.1: Imperatores valer., gallien.
Illic, ubi res hereditarias esse proponis, heredes in
possessionem rerum hereditarium mitti postulandum est. ubi autem domicilium
habet qui convenitur, vel si ibi ubi res hereditariae sitae sunt degit,
hereditatis erit controversia terminanda. * valer. et gallien. aa. messiae. *
<a 260 pp. vii k. mai. saeculare et donato conss.>
CJ.3.21.0. Ubi agi oportet de ratiociniis tam privatis quam
publicis.
CJ.3.21.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eum, qui aliena negotia sive ex tutela sive quocumque alio
titulo administravit, ubi haec gessit, rationem oportet reddere. * diocl. et
maxim. aa. et cc. aurelio gerontio. * <a 293 s. xiiii k. sept. aa.
conss.>
CJ.3.21.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Nemo post depositum cingulum privatae vitae redditus ob
negotium, quod militiae causa est ei exortum praestandi ratiocinii gratia eius
numeri, in quo militavit vel quem ipse gessit a quocumque pulsatus fori
praescriptionibus utatur. unumquemque enim super huiuscemodi causis, id est
publicis, quas dum militaret exercuit, super ratiociniis militaribus, per quae
suos contubernales adflixisse adseritur, in militari oportet iudicio respondere,
in quo et instructio sufficiens et nota testimonia et verissima possunt
documenta praestari. * honor. et theodos. aa. macedonio mag. mil. * <a 423
d. prid. k. iun. constantinopoli asclepiodoto et mariniano conss.>
CJ.3.22.0. Ubi causa status agi debeat.
CJ.3.22.1: Imperator Alexander Severus
Quae a te, cum tibi serviret, refugit et in aliam provinciam
se contulit, libertatem sibi vindicans non iniuria eo loco litigare compellenda
est, unde quasi fugitiva recessit. ideoque remittere eam in qua serviret praeses
provinciae qui eo loco ius repraesentat curae habebit: sed non ubi deprehensa
est audiri debet. * alex. a. aurelio aristocrati. * <a 231 pp. xiii k. sept.
pompeiano et peligno conss.>
CJ.3.22.2: Imperator dec.
Procuratores nostros status causas examinare non posse
omnibus notum est. * dec. a. et dec. et quintus cc. felici. * <a 250 pp. k.
dec. decio a. ii et grato conss.>
CJ.3.22.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si in possessione libertatis constituta es, cum in status
etiam quaestione actor rei forum sequi debeat, ibi causam liberalem agi
oportet, ubi consistit quae ancilla dicitur, licet senatoria dignitate actor
decoretur. * diocl. et maxim. aa. et cc. zenonidi. * <a 293 d. prid. id.
april. byzantio aa. conss.>
CJ.3.22.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ex possessione servitutis in libertatem quis proclamat,
ibi agi oportere status causam, ubi domicilium constitutum habet qui se dominum
dicit, non est ambigui iuris. * diocl. et maxim. aa. et cc. sisinniae. * <a
294 d. ii non. mart. byzantio cc. conss.>
CJ.3.22.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Iam dudum a nobis statutum est, ut, si quae causae
libertinitatis est servitutis in provinciis inter fiscum et privatos
exorerentur, ad rationalem vel magistrum privatae rei, hoc est unde mota est
quaestio, remitterentur, si quae vero ingenuitatis essent, a rectore provinciae
examinarentur. * diocl. et maxim. aa. et cc. diogeni praesidi insularum. *
<a 294 d. iiii non. aug. cc. conss.>
CJ.3.22.6: Imperator Justinianus
In litibus, in quibus utrum ingenuus an libertinus sit
aliquis quaeritur, quinquennii divisionem, post quod divino auditorio opus esse
veteres leges praecipiebant, in posterum cessare sancimus et huiusmodi lites
etiam post memoratum tempus ad exemplum ceterarum vel in provinciis apud earum
moderatores vel in hac alma urbe apud competentia maxima iudicia examinari.
quod etiam, si clarissima persona super tali condicione vel etiam servili
quaestionem patiatur, tenere censemus. * iust. a. menae pp. * <a 528 vel 529
d. iii non. aug.>
CJ.3.23.0. Ubi quis de curiali vel cohortali aliave
condicione conveniatur.
CJ.3.23.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis vel curiae vel officiis iudicum aut aliis
quibuscumque corporibus obnoxius intra provinciam ab his erit quos aufugerat
comprehensus, non expectata eius iudicis notione, sub quo per ambitum coeperat
militare, penitusque emendicati honoris praescriptione submota ab iudice, qui
in locis aditus fuerit, audiatur manifestarumque rerum probatione convictus
eorum societati quos declinaverat adgregetur. * arcad. et honor. aa. florentino
pu. * <a 397 d. xii k. aug. mediolani caesario et attico conss.>
CJ.3.23.2pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Hac perpetua lege sancimus provincialibus iudiciis non posse
fori praescriptionem opponere eos, qui ad curiam vocantur vel cohortalibus
deberi dicuntur officiis vel aliis corporibus obnoxii sunt, eos etiam, qui
superexactiones vel concussiones perpetrasse firmentur: exceptis videlicet his
qui armata militia praediti sunt, vel aliis qui speciali beneficio principali
sese defendant, ita tamen ut, cui ex militaribus viris curiae nomen vel
cohortalis officii quaestio ingeratur , rector provinciae super eius nomine tam
ad sedem tuae magnificentiae quam ad magisteriam vel ad competentem referat
potestatem, ut hi, qui velut debiti postulentur, provinciali iudicio destinati
ibi eventum iudicii expectent, ubi iura moveri praecipiunt huiusmodi
quaestiones. * theodos. et valentin. aa. cyro pp. * <a 440 d. xi k. oct.
constantinopoli valentiniano a. v et anatolio conss.>
CJ.3.23.2.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Super publicis autem functionibus et debitis nemini liceat
fori praescriptionem opponere praeter eos qui specialiter excepti sunt. <a
440 d. xi k. oct. constantinopoli valentiniano a. v et anatolio conss.>
CJ.3.23.2.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ceteros excelsae tuae sedis et rectorum provinciarum in
quolibet negotio declinare minime posse iudicium decernimus, ita ut, qui tam
saluberrimam legem pertinaciter violare temptaverint, sciant a moderatoribus
provinciarum adversus se tamquam in contumaces sententiam proferendam. <a
440 d. xi k. oct. constantinopoli valentiniano a. v et anatolio conss.>
CJ.3.24.0. Ubi senatores vel clarissimi civiliter vel
criminaliter conveniantur.
CJ.3.24.1: Imperator Constantinus
Quicumque non illustris, sed tantum clarissima dignitate
praeditus virginem rapuerit vel fines aliquos invaserit vel in aliqua culpa seu
crimine fuerit deprehensus, statim intra provinciam in qua facinus perpetravit
publicis legibus subiugetur nec fori praescriptione utatur. omnem enim
huiusmodi honorem reatus excludit. * const. a. ad octavianum com. hispaniarum.
* <a 317 d. prid. non. dec. serdicae. acc. v non. mart. cordubae gallicano
et basso conss.>
CJ.3.24.2: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Senatores in pecuniariis causis, sive in hac urbe sive in
suburbanis degunt, in iudicio tam praetorianae quam urbicariae praefecturae nec
non magistri officiorum ( quotiens tamen ad eum nostrae pietatis emanaverit
iussio), in provinciis vero ubi larem fovent aut ubi maiorem bonorum partem
possident et adsidue versantur respondebunt. * valens grat. et valentin. aaa.
ad senatum. * <d. k. mart.>
CJ.3.24.3pr.: Imperator Zeno
Quotiens viro forte patricio vel ex patricio vel ei, quem
praetorianae vel urbicariae amplissimae sedis administratio illustravit, vel
consulari viro, quem tam ordinaria processio quam sacra nostrae pietatis
pariter sublimavit oratio, quive magisteriae potestatis sudoribus clarus factus
est, vel ei, qui magistri officiorum vel quaestoris officio functus aut sacri
nostrae pietatis cubiculi praepositus post depositam administrationem senatorio
ordini sociatus est, aut cui nostra serenitas domesticorum scholam regendam
mandavit cuive sacros nostri numinis thesauros aut res privatas nostrae
pietatis vel serenissimae augustae nostrae coniugis gubernandas iniunxit, post
depositam videlicet administrationem cr imen publicum privatumve, cui tamen non
per procuratorem respondere liceat, in hac alma urbe vel in provinciis
commoranti ingeratur, nullius alterius iudicis nisi nostrae pietatis huiusmodi
esse cognitionem vel sacri tantummodo cognitoris , cui nostra serenitas
huiusmodi negotii audientiam vice sua sacris apicibus mittendis mandaverit, ita
tamen, ut apud talem iudicem, nullius officii vel scholae intercedente
ministerio, more atque habitu sacrarum consultationum absque ulla videlicet
observatione dierum fatalium introductae causae, viris devotissimis sacri
nostri scrinii libellensibus sollemnia implentibus, audiantur: eo qui in crimen
vocatus erit, ne quas ante probationes iniurias patiatur, sedendi quoque in
aliqua secretarii parte, quae iudicibus inferior, altercantibus vero superior
esse videatur, habituro licentiam. * zeno a. arcadio pp. * <a 485 - 486? d.
constantinopoli. >
CJ.3.24.3.1: Imperator Zeno
Adeo autem tantarum honores dignitatum duximus augendos, ut
nec sacro quidem cognitori, nec postquam crimen fuerit patefactum, contra
huiusmodi viros vel eorum substantias statuendi aliquid concedamus facultatem,
sed hoc solummodo in huiusmodi viros vice quoque principis audituro licebit, ut
intentatum apud se crimen , si patefactum fuisset, ad principalem referat
notionem. <a 485 - 486? d. constantinopoli. >
CJ.3.24.3.1a: Imperator Zeno
Ultionis autem tantis inferendae dignitatibus modus non nisi
in principis residebit arbitrio, cum sit certum oportere accusatoris calumniam
( reo videlicet protinus absolvendo) inconsulta quoque nostra serenitate prout
leges sanciunt coerceri, nisi forte accusator quoque non minoris quam reus sit
dignitatis: in hoc namque casu super coercenda huiusmodi accusatoris calumnia
non immerito consulenda erit principalis auctoritas. <a 485 - 486? d.
constantinopoli. >
CJ.3.24.3.2: Imperator Zeno
Viros autem illustres in hac inclita urbe degentes, qui sine
administratione honorariis decorati fuerint codicillis, licet talem
praerogativam nostrae iussionis meruerint, ut quod non egerint videantur
egisse, in criminalibus causis magnificae tuae sedis et illustrissimae urbicariae
praefecturae nec non etiam viri magnifici magistri officiorum ( quotiens tamen
ad eius iudicium specialis nostrae pietatis emanaverit iussio) sententiis
respondere decernimus, ita ut huiusmodi viri sedendi quidem in cognitionibus
dicendis minime sibi vindicent facultatem. <a 485 - 486? d. constantinopoli.
>
CJ.3.24.3.2a: Imperator Zeno
Sciant autem ipsi quoque nec de se vel suis facultatibus
iudicaturos aliquid nec probatis criminibus, nisi prius ad nostram pietatem
rettulerint, posse statuere. <a 485 - 486? d. constantinopoli. >
CJ.3.24.3.3: Imperator Zeno
Quotiens autem viri illustres in provinciis constituti ( non
hi tamen, quorum cognitio ad nostram maiestatem vel ad vice nostri numinis
auditurum pertineat) in querimoniam fuerint criminalem vocati, et sedendi, cum
celebratur cognitio, in secretariis iudicantium ius consequantur et iudices
patefactis quoque criminibus ferendis contra huiusmodi viros vel facultates
eorum sententiis abstineant, dum nostrae pietatis ad suas meruerint relationes
responsum: supplicio videlicet, quod accusatoribus patefacta eorum calumnia
ingerendum est, nec apud provinciales iudices, si non, sicut superius dictum
est, similem dignitatem habeant, differendo. <a 485 - 486? d.
constantinopoli. >
CJ.3.25.0. In quibus causis militantes fori praescriptione
uti non possunt.
CJ.3.25.1pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Omnes omnino domesticos et agentes in rebus et quaecumque
alia praetenditur militia vel dignitas sub moderatoribus provinciarum pro
functionibus publicis respondere nulla fori praescriptione valitura sancimus,
si hac qui exiguntur publica debita uti temptaverint. * theodos. et valentin.
aa. florentio pp. * <a 439 d. xiii k. febr. constantinopoli theodosio a.
xvii et festo conss.>
CJ.3.25.1.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Immo et in aliis privatis actionibus occupatos volumus
respondere, qui per provincias negotiantur vel conductorum vocabulis, cum non
armata militia praediti sunt, defenduntur, sive domorum divinarum sive virorum
potentium seu cuiuslibet condicionis sunt conductores, nisi forte commeatum ad
rem propriam componendam unius anni indutias ostenderint se accepisse. <a
439 d. xiii k. febr. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.3.25.1.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Eadem forma servanda in his etiam, qui mercandi et militandi
sacra beneficia meruerunt, ut etiam ipsi rectoribus provinciarum respondeant.
<a 439 d. xiii k. febr. constantinopoli theodosio a. xvii et festo
conss.>
CJ.3.26.0. Ubi causae fiscales vel divinae domus hominumque
eius agantur.
CJ.3.26.1: Imperatores Severus, Antoninus
Non defensae mortis quaestionem apud procuratores nostros
non oportere tractari quis ignorat, nec bona fisco peti posse, quam si de
crimine constiterit apud eum , cui convictis poenam inrogare licet? plane
defunctis homicidii reis apud procuratores quoque causam agendam esse ratio
permittit. * sev. et ant. aa. dioscoro. * <a 197 pp. vii id. mai. laterano
et rufino conss.>
CJ.3.26.2: Imperatores Severus, Antoninus
Non animadvertimus, cur causam ad officium procuratorum
nostrorum pertinentem ad proconsulis notionem advocare velis. nam cum hoc
quaeratur, an pater tuus mortem sibi consciverit metu alicuius poenae ac
propterea bona fisco debeant vindicari, iam non de crimine aut poena mortui,
sed de bonis quaerendum est. * sev. et ant. aa. aristae. * <a 207 d. xii k.
oct. apro et maximo conss.>
CJ.3.26.3: Imperator Antoninus
Procurator meus, qui vice praesidis provinciae non fungitur,
sicut exigere poenam desertae accusationis potest, ita iudicare, ut ea
inferatur sententia sua, non potest. * ant. a. heliodoro. * <a 215 d. x k.
sept. laeto et cereale conss.>
CJ.3.26.4pr.: Imperator Alexander Severus
Cum vendente procuratore meo emisse te praedia dicas,
pretium eorum necessario solvere debes. * alex. a. maximae. * <a 233 pp.
iiii id. oct. maximo et paterno conss.>
CJ.3.26.4.1: Imperator Alexander Severus
Cum his, quibus mandantibus eadem praedia emisse te et
tradidisse dicas, agente te procurator meus, si eius audientiam elegeris,
cognoscet, ut pecuniam quae pretii nomine tibi debetur et usuras quae fisco
solvendae sunt consequi possis. <a 233 pp. iiii id. oct. maximo et paterno
conss.>
CJ.3.26.5: Imperator Constantinus
Ad fiscum pertinentes causas rationalis decidat, omnibus concussionibus
prohibendis. * const. a. ad ursum. * <a 315 d. non. febr. constantino a.
iiii et licinio iiii conss.>
CJ.3.26.6: Imperatores Constantius, constans
Si quis adversus conductorem nostrum aliquid agendum
crediderit, viro illustri comiti rerum privatarum referri oportet, ne et iudici
existimationis et officio eius salutis discrimen immineat. * constantius a. ad
italicum. * <d. k. febr..... conss.>
CJ.3.26.7: Imperatores Constantius, constans
Dominicis colonis et patrimonialibus gravitatem tuam censuimus
disceptatricem esse debere. duces enim et praepositos limitum et castrorum et
rectores provinciarum evocandis et arcessendis colonis abstinere oportet. *
constant. a. ad bulephorum rationalem summae rei. * <a 349 d. xvi k. mart.
limenio et catullino conss.>
CJ.3.26.8: Imperator Constantius
Cum aliquid colonus aut servus rei privatae nostrae contra
disciplinam publicam adseratur perpetrare, ad iudicium rectoris provinciae
venire cogendus est, sic videlicet, ut praesente rationali vel procuratore domus
nostrae inter eum et accusatorem causa tractetur et, si facinus fuerit
adprobatum, iuris severitas exseratur. * constant. a. ad taurum pp. * <a 358
d. v non. mart. sirmi datiano et cereale conss.>
CJ.3.26.9: Imperatores Valentinianus, Valens
Universi fiduciam gerant, ut, cum quis eorum ab actore rerum
privatarum nostrarum sive a procuratore fuerit vexatus iniuriis, super eius
contumeliis vel depraedationibus deferre querimoniam sinceritati tuae vel
rectori provinciae non dubitet et ad publicae sententiam vindictae sine aliqua
trepidatione convolare. quae res cum fuerit certis probationibus declarata,
sancimus et edicimus, ut, si in provincialem hanc audaciam quisquam moliri
fuerit ausus, publice vivus concremetur. * valentin. et valens aa. ad philippum
vic. * <a 365 d. iii non. iul. heracliae valentiniano et valente aa.
conss.>
CJ.3.26.10: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nullum ex officio rationalis, qui exactioni vel chartis
inserviat, in alio iudicio adduci oportet, nisi forte cuiuspiam caput accusatio
legibus instituta pulsaverit. * grat. valentin. et theodos. aaa. ad polemium
pp. * <a 385 d. ii k. mai. arcadio et bautone conss.>
CJ.3.26.11: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Hac lege sancimus, ut, sive agat domorum nostrarum colonus
aut inquilinus aut servus seu pulsetur ab aliquo super criminali vel civili
negotio, non alibi quam tui culminis ac viri spectabilis comitis domorum
petatur examen: nullius adlegatione super fori praescriptione penitus
admittenda. * theodos. et valentin. aa. artaxi praeposito sacri cubiculi. *
<a 442 d. v id. april. eudoxio et dioscoro conss.>
CJ.3.27.0. Quando liceat sine iudice unicuique vindicare se
vel publicam devotionem.
CJ.3.27.1pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Liberam resistendi cunctis tribuimus facultatem, ut
quicumque militum vel privatorum ad agros nocturnus populator intraverit aut
itinera frequentata insidiis adgressionis obsederit, permissa cuicumque
licentia dignus ilico supplicio subiugetur ac mortem quam minabatur excipiat et
id quod intendebat incurrat. melius enim est occurrere in tempore, quam post
exitum vindicare. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad provinciales. * <a
391 d. k. iul. tatiano et symmacho conss.>
CJ.3.27.1.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Vestram igitur vobis permittimus ultionem et, quod serum est
punire iudicio, subiugamus edicto: nullus parcat militi, cui obviare telo
oporteat ut latroni. <a 391 d. k. iul. tatiano et symmacho conss.>
CJ.3.27.2: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Opprimendorum desertorum facultatem provincialibus iure
permittimus. qui si resistere ausi fuerint, in his velox ubicumque iubemus esse
supplicium. cuncti etenim adversus latrones publicos desertoresque militiae ius
sibi sciant pro quiete communi exercendae publicae ultionis indultum. * arcad.
honor. et theodos. aaa. hadriano pp. * <a 403 d. v non. oct. theodosio a. et
rumorido conss.>
CJ.3.28.0. De inofficioso testamento.
CJ.3.28.1: Imperatores Severus, Antoninus
Cum de inofficioso matris suae testamento filius dicere
velit adversus eum, qui ex causa fideicommissi hereditatem tenet, non est
iniquum hoc ei accommodari, ut perinde fideicommissarius teneatur, ac si pro
herede aut pro possessore possideret. * sev. et ant. aa. victorino. * <a 193
pp. v k. iul. falcone et claro conss.>
CJ.3.28.2: Imperatores Severus, Antoninus
Quamvis de inofficioso testamento acturum te bonorum
possessionem accepisse proponas, tamen scriptis heredibus auferre possessionem
incivile est. * sev. et ant. aa. lucretio. * <a 196 d. iiii k. dec. dextro
ii et prisco conss.>
CJ.3.28.3pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Si mater filiis duobus institutis tertio post testamentum
suscepto, cum mutare idem testamentum potuisset, hoc facere neglexisset, merito
utpote non iustis rationibus neglectus de inofficioso querellam instituere
poterat. * sev. et ant. aa. ianuario. * <a 197 pp. viii k. iul. laterano et
rufino conss.>
CJ.3.28.3.1: Imperatores Severus, Antoninus
Sed cum eam in puerperio vita cessisse proponas, repentini
casus iniquitas per coniecturam maternae pietatis emendanda est. quare filio
tuo, cui nihil praeter maternum fatum imputari potest, perinde virilem
portionem tribuendam esse censemus, ac si omnes filios heredes instituisset.
<a 197 pp. viii k. iul. laterano et rufino conss.>
CJ.3.28.3.2: Imperatores Severus, Antoninus
Sin autem heredes scripti extranei erant, tunc de
inofficioso testamento actionem instituere non prohibetur. <a 197 pp. viii
k. iul. laterano et rufino conss.>
CJ.3.28.5: Imperator Antoninus
Si pater tuus post litem contestatam vel postquam propositum
habuisset inofficiosum fratris testamentum dicere te herede relicto decessit,
causam coeptam vel quocumque modo illi placitam exsequi non prohiberis. * ant.
a. aelio. * <a 211 pp. prid. non. oct. gentiano et basso conss.>
CJ.3.28.6: Imperator Antoninus
Cum quaeritur, an filii de inofficioso patris testamento
possint dicere, si quartam bonorum mortis tempore testator reliquit,
inspicitur. * ant. a. ingenuo. * <a 212 pp. vii k. iul. romae duobus aspris
conss.>
CJ.3.28.7: Imperator Antoninus
Neptem defuncti actione de inofficioso testamento, quamvis
pater eius emancipatus fuerat defunctus, experiri posse ignorare non debes. *
ant. a. secundino. * <a 215 pp. vi k. iul. romae laeto ii et cereale
conss.>
CJ.3.28.8pr.: Imperator Antoninus
Parentibus arbitrium dividendae hereditatis inter liberos
adimendum non est, dum non minus, qui pietatis sibi conscius est, partis quae
intestato defuncto potuit ad eum pertinere quarta ex iudicio parentis obtineat.
* ant. a. florentino. * <a 223 pp. vii id. febr. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.3.28.8.1: Imperator Antoninus
Qui autem agnovit iudicium defuncti eo, quod debitum
paternum pro hereditaria parte persolvit vel alio legitimo modo, etiamsi minus
quam ei debebatur relictum est, si is maior viginti quinque annis est, accusare
ut inofficiosam voluntatem patris quam probavit non potest. <a 223 pp. vii
id. febr. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.3.28.9: Imperator Antoninus
De inofficioso testamento militis vel iure militare vel
civile facto vel centurionis vel tribuni numeri nec filios posse queri ius
certum est. * ant. a. romanae. * <a 223 pp. id. mai. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.3.28.10: Imperator Antoninus
Si heredum quintiani, quem patrem tuum esse dicis, adversus
quos de inofficioso testamento acturus eras, iure successionis bona ad fiscum
pertinent, vel ipsius quintiani bona utpote vacantia fiscus tenet, causam apud
procuratorem meum agere potes. * ant. a. quintiliano. * <a 223 pp. ii id. aug.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.3.28.11: Imperator Antoninus
In harenam non damnato, sed sua sponte harenario constituto
legitimae successiones integrae sunt, sicuti civitas et libertas manet. sed si
testamentum parens eius fecit, neque de inofficioso testamento accusatio neque
bonorum possessio ei competit: nam talem filium merito quis indignum sua
successione iudicat, nisi et ipse similis condicionis est. * ant. a. ingenuo. *
<a 224 pp. iiii k. ian. iuliano et crispino conss.>
CJ.3.28.12: Imperator Antoninus
Si pater puellae, cuius vos curatores esse dicitis, filio ex
semisse, ipsa autem ex triente et uxore ex reliquo sextante scriptis heredibus,
fidei filiorum commisit, ut, si quis eorum intra viginti quinque annos aetatis
decederet, superstitibus portionem suam restitueret, praeterea uxori, ut id,
quod ex causa hereditatis ad eam pervenisset, filiis post mortem suam
restitueret, fideicommisit, calumniosam inofficiosi actionem adversus iustum
iudicium testatoris instituere non debetis, cum ex huiusmodi fideicommissaria
restitutione tam matris quam fratris eius portio ad eam poterat pervenire. *
ant. a. liciniano et diogeniano. * <a 229 pp. non. dec. alexandro a. iii et
dione conss.>
CJ.3.28.13: Imperator Gordianus
Cum duobus heredibus institutis, uno ex quinque, altero ex
septem unciis, adversus eum qui ex septem unciis heres scriptus fuerat iusta
querella contendisse, ab altero autem victum fuisse adlegas, pro ea parte, qua
resolutum est testamentum, cum iure intestati qui obtinuit succedat, neque
legata neque fideicommissa debentur, quamvis libertates et directae competant
et fideicommissariae praestari debeant. * gord. a. prisciano. * <a 239 pp.
iii k. febr. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.3.28.14: Imperator Gordianus
Eum, qui inofficiosi querellam delatam non tenuit, a falsi
accusatione non submoveri placuit. idem observatur et si e contrario falsi
crimine instituto victus postea de inofficioso actionem exercere maluerit. *
gord. a. prisco. * <a 239 pp. vi k. dec. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.3.28.15: Imperator Philippus
Filiam praeteritam a matre ad successionem eius citra
inofficiosi querellam adspirare non posse explorati iuris est. * philipp. a. et
philipp. c. aphrodisiae. * <a 245 pp. v k. aug. philippo a. et titiano
conss.>
CJ.3.28.16: Imperatores valer., gallien.
Contra maiores viginti quinque annorum duplicem actionem
inferentes, primam, quasi testamentum non iure sit perfectum, alteram, quasi
inofficiosum, licet iure perfectum, praescriptio ex prioris iudicii mora
quinquennalis temporis non nascitur, quae officere non cessantibus non potest.
* valer. et gallien. aa. et valer. nob. c. theodotae. * <a 258 pp. id. aug.
tusco et basso conss.>
CJ.3.28.17: Imperatores carinus, numer.
Cum filium tuum te praeterita sororem heredem instituisse
proponas, inofficiosi querellam apud praesidem provinciae persequi potes. *
carinus et numer. aa. florae. * <a 284 pp. prid. id. febr. carino ii et
numeriano aa. conss.>
CJ.3.28.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te pietatis religionem non violasse, sed mariti
coniugium quod fueras sortita distrahere noluisse ac propterea offensum atque
iratum patrem ad exheredationis notam prolapsum esse dicas, inofficiosi
testamenti querellam inferre non vetaberis. * diocl. et maxim. aa. faustinae. *
<a 286 pp. nicomediae xvi k. mart. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.3.28.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si filia tua turpiter et cum flagitiosa foeditate vivit, ut
a successione tua eam excludendam putes, si non inconsulto calore, sed ex
meritis eius ad id odium incitatus es, postremi iudicii liberum arbitrum
habebis. * diocl. et maxim. aa. apollinari. * <a 293 d. xv k. iul. sirmi
ipsis v et iiii aa. conss.>
--------------------------------------------------: CJ.
c.3.28.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si filia tua turpiter et cum flagitiosa foeditate vivit, ut
a successione tua eam excludendam putes, si non inconsulto calore, sed ex
meritis eius ad id odium incitatus es, postremi iudicii liberum arbitrum
habebis. * diocl. et maxim. aa. apollinari. * <a 293 d. xv k. iul. sirmi
ipsis v et iiii aa. conss.>
CJ.3.28.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Filia in orbitate patris relicta cum marito, cui matre
volente nupsit, colens concordiam iustas offensionis post eiusdem matris
paenitentiam causas non praestat nec ex momentariis voluntatibus matris nupta
atque vidua esse iure compellitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. sabiniano. *
<a 294 d. non. ian. sirmi cc. conss.>
CJ.3.28.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Fratris vel sororis filii, patrui vel avunculi, amitae etiam
et materterae testamentum inofficiosum frustra dicunt, cum nemo eorum qui ex
transversa linea veniunt exceptis fratre et sorore ad inofficiosi querellam
admittatur. de falso sane per accusationem criminis queri non prohibentur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 294 d. vi id. febr. cc.
conss.>
CJ.3.28.22pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maritus tuus facto testamento te quidem ex asse scripsit
heredem, filia autem quam habuit in potestate exheredata facta minime probetur
nihilque ei relictum est neque iustas causas offensae praestitisse convincatur,
eam de inofficioso testamento patris querentem totam hereditatem obtinere posse
non ambigitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. statillae. * <a 294 d. id.
febr. sirmi cc. conss.>
CJ.3.28.22.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si iam obtinuit vel postea vincat, quodcumque maritus
mortis suae tempore debuisse tibi perhibetur, idem ab ea reddi oportet. <a
294 d. id. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.3.28.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Testamenti factionem per testationem vos interdixisse matri
profitentes iustitiam offensae manifeste testamini. * diocl. et maxim. aa. et
cc. philippae. * <a 294 d. v id. sept. cc. conss.>
CJ.3.28.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Testamentum militis filii familias in castrensi peculio
factum neque a patre neque a liberis eius per inofficiosi querellam rescindi
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. successo. * <a 294 d. iii non. dec.
nicomediae cc. conss.>
CJ.3.28.25: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Filiis matrem, quae de mariti moribus secus suspicetur, ita
posse consulere iure compertum est, ut eos sub hac condicione instituat
heredes, si a patre emancipati fuerint, atque eo pacto secundum tabulas bonorum
possessionem patrem cum re accipere non videri, qui condicioni minime
obtemperavit, neque ei nomine filiorum inofficiosi eo modo actionem posse
competere, quibus nullam iniuriam fecerit mater, sed potius putaverit
providendum, restituere debet. * diocl. et maxim. aa. et cc. menodoto. * <a
301 d. iiii non. iul. antiochiae titiano et nepotiano conss.>
CJ.3.28.26: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex tribus unciis herede instituto filio intra pubertatis
annos directam non inutiliter a patre fieri substitutionem certum est. * diocl.
et maxim. aa. et cc. serapioni suo s. * <a 304 d. v k. sept. nicomediae
diocletiano viiii et maximiano viii aa. conss.>
CJ.3.28.27: Imperator Constantinus
Fratres vel sorores uterini ab inofficiosi actione contra testamentum
fratris vel sororis penitus arceantur: consanguinei autem durante vel non
agnatione contra testamentum fratris sui vel sororis de inofficioso quaestionem
movere possunt , si scripti heredes infamiae vel turpitudinis vel levis notae
macula adsparguntur vel liberti, qui perperam et non bene merentes maximisque
beneficiis suum patronum adsecuti instituti sunt, excepto servo necessario
herede instituto. * const. a. ad lucrium verinum. * <a 319 d. id. april.
sirmio constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.3.28.28pr.: Imperator Constantinus
Liberi de inofficioso querellam contra testamentum parentum
moventes probationes debent praestare, quod obsequium debitum iugiter, prout
ipsius naturae religio flagitabat, parentibus adhibuerunt, nisi scripti heredes
ostendere maluerint ingratos liberos contra parentes extitisse. * const. a. ad
claudium praes. daciae. * <a 321 d. viii id. febr. serdicae crispo ii et
constantino ii cc. conss.>
CJ.3.28.28.1: Imperator Constantinus
Sin autem mater contra filii testamentum inofficiosi
actionem instituat, inquiri diligenter iubemus, utrum filius nulla ex iusta
causa laesus matrem novissima laeserit voluntate nec luctuosam ei et legitimam
reliquerit portionem, ut testamento remoto matri successio deferatur. <a 321
d. viii id. febr. serdicae crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.3.28.28.2: Imperator Constantinus
Si tamen mater inhonestis factis atque indecentibus
machinationibus filium forte obsedit insidiisque eum vel clandestinis vel
manifestis appetiit vel inimicis eius suas amicitias copulavit atque in aliis
sic versata est, ut inimica eius potius quam mater crederetur, ut hoc probato
invita etiam adquiescat filii voluntati. <a 321 d. viii id. febr. serdicae
crispo ii et constantino ii cc. conss.>
CJ.3.28.29pr.: Imperator Zeno
Quoniam novella constitutio divi leonis ante nuptias
donationem a filio conferri ad similitudinem dotis quae a filia confertur
praecepit, etiam ante nuptias donationem filio in quartam praecipimus imputari.
* zeno a. sebastiano pp. * <a 479 d. k. mai. ipso a. ii conss.>
CJ.3.28.29.1: Imperator Zeno
Eodemque modo cum mater pro filia dotem vel pro filio ante
nuptias donationem vel avus paternus aut maternus vel avia paterna aut materna
pro sua nepte vel pro suo nepote vel proavus itidem vel proavia paterna aut
materna pro sua pronepte vel pro suo pronepote dederit, non tantum eandem dotem
vel donationem conferri, verum etiam in quartam partem ad excludendam
inofficiosi querellam tam dotem datam quam ante nuptias donationem praefato
modo volumus imputari, si ex substantia eius profecta sit, cuius de hereditate
agitur. <a 479 d. k. mai. ipso a. ii conss.>
CJ.3.28.30pr.: Imperator Justinianus
Omnimodo testatorum voluntatibus prospicientes magnam et
innumerabilem occasionem subvertendae eorum dispositionis amputare censemus et
in certis casibus, in quibus de inofficiosis defunctorum testamentis vel alio
modo subvertendis moveri solebat actio, certa et statuta lege tam mortuis
consulere quam liberis eorum vel aliis personis, quibus eadem actio competere
poterat: ut, sive adiciatur testamento de implenda legitima portione sive non,
firmum quidem testamentum sit, liceat vero his personis, quae testamentum quasi
inofficiosum vel alio modo subvertendum queri poterant, id quod minus portione
legitima sibi relictum est ad implendam eam sine ullo gravamine vel mora
exigere, si tamen non ingrati legiti mis modis arguantur, cum eos scilicet
ingratos circa se fuisse testator edixit: nam si nullam eorum quasi ingratorum
fecerit mentionem, non licebit eius heredibus ingratos eos nominare et
huiusmodi quaestionem introducere. et haec quidem de his personis statuimus,
quarum mentionem testantes fecerint et aliquam eis quantitatem in hereditate
vel legato vel fideicommisso, licet minorem legitima portione, reliquerint. *
iust. a. menae pp. * <a 528 d. k. iun. constantinopoli iustiniano a. ii
cons.>
LIBER QUARTUS
CJ.4.1.0. De rebus creditis et de iureiurando.
CJ.4.2.0. Si certum petatur.
CJ.4.3.0. De suffragio.
CJ.4.4.0. De prohibita sequestratione pecuniae.
CJ.4.5.0. De condictione indebiti.
CJ.4.6.0. De condictione ob causam datorum.
CJ.4.7.0. De condictione ob turpem causam.
CJ.4.8.0. De condictione furtiva.
CJ.4.9.0. De condictione ex lege et sine causa vel iniusta causa.
CJ.4.10.0. De obligationibus et actionibus.
CJ.4.11.0. Ut actiones et ab herede et contra heredem incipiant.
CJ.4.12.0. Ne uxor pro marito vel maritus pro uxore vel mater pro filio
conveniatur.
CJ.4.13.0. Ne filius pro patre vel pater pro filio emancipato vel libertus pro
patrono conveniatur.
CJ.4.14.0. An servus ex suo facto post manumissionem teneatur.
CJ.4.15.0. Quando fiscus vel privatus debitoris sui debitores exigere potest.
CJ.4.16.0. De actionibus hereditariis.
CJ.4.17.0. Ex delictis defunctorum in quantum heredes conveniantur.
CJ.4.18.0. De constituta pecunia.
CJ.4.19.0. De probationibus.
CJ.4.20.0. De testibus.
CJ.4.21.0. De fide instrumentorum et amissione eorum et antapochis faciendis et
de his quae sine scriptura fieri possunt.
CJ.4.22.0. Plus valere quod agitur quam quod simulate concipitur.
CJ.4.23.0. De commodato.
CJ.4.24.0. De actione pigneraticia.
CJ.4.25.0. De exercitoria et institoria actione.
CJ.4.26.0. Quod cum eo qui in aliena est potestate negotium gestum esse
dicitur, vel de peculio seu quod iussu aut de in rem verso.
CJ.4.27.0. Per quas personas nobis adquiritur.
CJ.4.28.0. Ad senatus consultum macedonianum.
CJ.4.29.0. Ad senatus consultum velleianum.
CJ.4.30.0. De non numerata pecunia.
CJ.4.31.0. De compensationibus.
CJ.4.32.0. De usuris.
CJ.4.33.0. De nautico fenore.
CJ.4.34.0. Depositi.
CJ.4.35.0. Mandati.
CJ.4.36.0. Si servus se emi mandaverit.
CJ.4.37.0. Pro socio.
CJ.4.38.0. De contrahenda emptione.
CJ.4.39.0. De hereditate vel actione vendita.
CJ.4.40.0. Quae res venire non possunt et qui vendere vel emere vetantur.
CJ.4.41.0. Quae res exportari non debeant.
CJ.4.42.0. De eunuchis.
CJ.4.43.0. De patribus qui filios distraxerunt.
CJ.4.44.0. De rescindenda venditione.
CJ.4.45.0. Quando liceat ab emptione discedere .
CJ.4.46.0. Si propter publicas pensitationes venditio fuerit celebrata.
CJ.4.47.0. Sine censu vel reliquis fundum comparari non posse.
CJ.4.48.0. De periculo et commodo rei venditae.
CJ.4.49.0. De actionibus empti et venditi.
CJ.4.50.0. Si quis alteri vel sibi sub alterius nomine vel aliena pecunia
emerit.
CJ.4.51.0. De rebus alienis non alienandis et de prohibita rerum alienatione
vel hypotheca.
CJ.4.52.0. De communium rerum alienatione.
CJ.4.53.0. Rem alienam gerentibus non interdici rerum suarum alienatione.
CJ.4.54.0. De pactis inter emptorem et venditorem compositis.
CJ.4.55.0. Si servus exportandus veneat.
CJ.4.56.0. Si mancipium ita venierit, ne prostituatur.
CJ.4.57.0. Si mancipium ita fuerit alienatum, ut manumittatur vel contra.
CJ.4.58.0. De aediliciis actionibus.
CJ.4.59.0. De monopoliis et de conventu negotiatorum illicito vel artificum
ergolaborumque nec non balneatorum prohibitis illicitisque pactionibus.
CJ.4.60.0. De nundinis.
CJ.4.61.0. De vectigalibus et commissis.
CJ.4.62.0. Vectigalia nova instituti non posse.
CJ.4.63.0. De commerciis et mercatoribus.
CJ.4.64.0. De rerum permutatione et de praescriptis verbis actione.
CJ.4.65.0. De locato et conducto.
CJ.4.66.0. De emphyteutico iure.
CJ.4.1.0. De rebus creditis et de iureiurando.
CJ.4.1.1: Imperator Antoninus
Causa iureiurando ex consensu utriusque partis vel
adversario inferente delato et praestito vel remisso decisa nec periurii
praetextu retractari potest, nisi specialiter hoc lege excipiatur. * ant. a.
herculiano. * <a 213 pp. xv k. iul. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.1.2: Imperator Alexander Severus
Iurisiurandi contempta religio satis deum ultorem habet.
periculum autem corporis vel maiestatis crimen secundum constituta divorum
parentum meorum, etsi per principis venerationem quodam calore fuerit
periuratum, inferri non placet. * alex. a. felici. * <a 223 pp. vi k. april.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.1.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In bonae fidei contractibus nec non etiam in aliis causis
inopia probationum per iudicem iureiurando causa cognita res decidi potest. *
diocl. et maxim. aa. severae. * <a 286 pp. x k. sept. maximo ii et aquilino
conss.>
CJ.4.1.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ad excludendam tutelae actionem pupillus iusiurandum
tutori dedit, postea eandem litem exercere non prohibetur. * diocl. et maxim.
aa. maximae. * <a 290 pp. k. iul. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.1.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum etiam a pupillorum tutoribus velut ab ipsis pupillis
relicta fideicommissa videantur, super fideicommisso praeses provinciae
cognoscet et, si id tibi relictum esse constiterit, reddi tibi efficiet. idem,
si infitietur, ad iusiurandum, ut desideras, tutorem adiget. * diocl. et maxim.
aa. iuliano. * <a 290 pp. iii non. dec. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.1.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas partibus placuisse iurisiurandi religione
generis et ingenuitatis quaestionem decidi, praeses provinciae iuxta decretum
arbitri ad voluntatis vestrae placitum amitae tuae filiis consulet. * diocl. et
maxim. aa. bessio. * <a 291 pp. v id. febr. tiberiano et dione conss.>
CJ.4.1.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec filius nec quisquam alius neque litigando neque
paciscendo, sed nec iusiurandum citra voluntatem domini rei deferendo
praeiudicium ei facere potest. unde si citra mandatum tuum aliquid erga rem
tuam filius tuus gessit nec ratum habuisti, nihil tibi oberit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. eutychianae. * <a 293 s. id. nov. aa. conss.>
CJ.4.1.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Actori delato vel relato iureiurando, si iuraverit vel ei
remissum fuerit sacramentum, ad similitudinem iudicati in factum actio
competit. * diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 294 s. xii k. mai.
cc. conss.>
CJ.4.1.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Delata condicione iurisiurandi reus ( si non per actorem,
quominus de calumnia iuret, steterit) per iudicem solvere vel iurare, nisi
referat iusiurandum, necesse habet. * diocl. et maxim. aa. et cc. marciano. *
<a 294 s. v k. mai. sirmi conss.>
CJ.4.1.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In actione etiam depositi, quae super rebus quasi sine
scriptis datis movetur, iusiurandum ad exemplum ceterorum bonae fidei
iudiciorum deferri potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. protogeni. * <a 294
s. v k. dec. cc. conss.>
CJ.4.1.11pr.: Imperator Justinianus
Si quis iusiurandum intulerit et necdum eo praestito postea,
utpote sibi adlegationibus abundantibus, hoc revocaverit, sancimus nemini
licere penitus iterum ad sacramentum recurrere ( satis enim absurdum est redire
ad hoc, cui renuntiandum putavit, et, cum desperavit aliam probationem, tunc
denuo ad religionem convolare) et iudices nullo modo eos audire ad tales
iniquitates venientes. * iust. a. demostheni pp. * <a 529 d. xv k. oct.
chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.1.11.1: Imperator Justinianus
Si quis autem sacramentum intulerit et hoc revocare
maluerit, licere quidem ei hoc facere et alias probationes, si voluerit,
praestare, ita tamen, ut huiusmodi licentia usque ad litis tantummodo terminum
ei praestetur. <a 529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.1.11.2: Imperator Justinianus
Post definitivam autem sententiam, quae provocatione
suspensa non sit vel quae, postquam fuerit appellatum, corroborata fuerit,
nullo modo revocare iuramentum et iterum ad probationem venire cuidam
concedimus, ne repetita lite finis negotii alterius causae fiat exordium. <a
529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.1.12pr.: Imperator Justinianus
Generaliter de omnibus iuramentis, quae in litibus
offeruntur vel a iudice vel a partibus, definiendum est. cum enim iam increbuit
iudices in plenissima definitione sacramentum imponere, evenit, ut provocatione
lite suspensa hi quidem, qui iusiurandum praestare iussi sunt, ab hac forte
luce subtrahantur, probationes autem rerum cadant, cum multum discrepat
iuramentum hereditarium a principali sacramento. necessitate itaque rerum
coacti et probationibus pinguius subvenientes ad huiusmodi venimus sanctionem.
* iust. a. demostheni pp. * <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.1: Imperator Justinianus
Omne igitur iuramentum, sive a iudicibus sive a partibus
illatum vel in principio litis vel in medio vel in ipsa definitiva sententia,
sub ipso iudice detur non expectata vel ultima definitione vel provocationis
formidine. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.1a: Imperator Justinianus
Sed iuramento illato, cum hoc a partibus fuerit factum et a
iudice approbatum vel ex auctoritate iudicis cuicumque parti illatum, si quidem
is cui imponitur sacramentum nihil ad hoc fuerit reluctatus, et hoc praestetur
vel referatur, necessitate imponenda ei cui refertur relationis subire
sacramentum, vel, si hoc recusaverit, quasi illato sacramento praestito causa
vel capitulum decidatur, nullo loco provocationi relinquendo. quis enim ferendus
est ad appellationis veniens auxilium in his, quae ipse facienda procuravit?
<a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.2: Imperator Justinianus
Sin autem is, cui sacramentum illatum est vel a parte vel a
iudice, hoc subire minime voluerit, licentiam quidem habeat sacramentum
recusare, iudex autem, si hoc omnimodo praestandum existimaverit, sic causam
dirimat, quasi volente eo sacramentum sit recusatum, et ita cetera sive
capitula sive totius negotii summa examinentur et lis suo marte percurrat,
nullo ei obstaculo obviante. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.2a: Imperator Justinianus
Ipse autem, qui sacramentum sibi illatum dare recusaverit,
vel hoc attestetur vel, si forte non audeat, habeat sibi in ultima provocatione
repositum auxilium. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.2b: Imperator Justinianus
Et si iudex appellationi praesidens bene quidem illatum
iusiurandum, non rite autem recusatum pronuntiaverit, res secundum quod
iudicatum est permanebit. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.2c: Imperator Justinianus
Sin autem non rite quidem illatum, recte autem recusatum
sacramentum pronuntiaverit, tunc ei licebit emendare sententiam iudicis, quae
quasi ex recusato sacramento processit, et nihil penitus nec praeiudicii nec
iniusti dispendii cuicumque incurret, sed et causae cursus ab initio usque ad
novissimum terminum non impediatur et lis aequa lance trutinabitur. <a 529
d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.3: Imperator Justinianus
Sive autem illatum iuramentum fuerit praestitum sive
recusatum, ipsi parti quae hoc intulit nullum provocationis remedium in hoc
servabitur, cum nimis crudele est parti quae hoc detulit propter hoc ipsum,
quod iudex eius petitionem secutus est, superesse provocationem. <a 529 d.
iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.4: Imperator Justinianus
His de praesentibus personis statutis nec absentes nos
fugiunt, sed etiam eos huic legi subiugamus. <a 529 d. iii k. nov. decio vc.
cons.>
CJ.4.1.12.4a: Imperator Justinianus
Et si persona non praesens inveniatur, cui sacramentum
illatum est, lite forte per procuratorem ventilata, necesse est vel ipsam
principalem personam datis certis indutiis ad iudicem venire, ut ea quae de
sacramentis statuta sunt impleat vel, si iudex existimaverit in provincia ubi
degit sub actorum testificatione iuramentum ab ea vel dari vel referri vel
recusari, hoc procedere, ut singulis casibus eventus iam definitus imponatur.
<a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.4b: Imperator Justinianus
Licentia concedenda etiam parti alteri vel per se vel per
procuratorem super hoc ipsum ordinatum adesse his, quae de iuramento aguntur,
vel si neutrum facere maluerit, et ex una parte, sub fide tamen gestorum,
iuramentum praestari vel referri vel recusari. <a 529 d. iii k. nov. decio
vc. cons.>
CJ.4.1.12.4c: Imperator Justinianus
Expensis propter huiusmodi causam praestandis officio
iudicis trutinandis, an ab utraque parte vel altera oportet eas dependi. <a
529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.4d: Imperator Justinianus
Nullo tamen ex hoc litibus impedimento generando, sed, donec
ea procedunt, aliis vel capitulis vel litis membris a iudice eximinandis et,
postquam fuerint ei intimata gesta super iuramento subsecuta, tunc iterum ad
hoc capitulum iudice redeunte et eo adimpleto ad cetera perveniente. <a 529
d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.4e: Imperator Justinianus
Omnibus aliis, quae de praesentibus sancita sunt, et in
absentium parte observandis. <a 529 d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.5: Imperator Justinianus
In omnibus autem casibus, in quibus sacramenta praestantur,
observationem iudicialem permanere censemus secundum personarum qualitatem,
sive sub ipso iudice praestari oportet iuramentum sive in domibus, sive sacris
scripturis tactis sive in sacrosanctis oratoriis. <a 529 d. iii k. nov.
decio vc. cons.>
CJ.4.1.12.6: Imperator Justinianus
Similique modo in sua firmitate manere, quae de calumniae
iureiurando vel relato sacramento legibus cauta sunt vel a nobis vel a retro divis
principibus inducta. non enim, ut aliquid derogetur antiquioribus legibus, haec
prolata sunt, sed ut, si quid deesse eis videbatur, hoc repleatur. <a 529 d.
iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.4.1.13pr.: Imperator Justinianus
Cum quis legatum vel fideicommissum utpote sibi relictum
exigebat et testamento forte non apparente pro eo sacramentum ei ab herede
delatum est et is religionem suam praestavit, adfirmans sibi legatum vel
fideicommissum derelictum esse, et ex huiusmodi testamento id quod petebat consecutus
est, postea autem manifestum factum est nihil ei penitus fuisse derelictum,
apud antiquos quaerebatur, utrum iureiurando standum est, an restituere debet
hoc quod accepit: vel, si re vera ei relictum fuerat legatum vel
fideicommissum, si demus licentiam heredi falcidiam, si competat, ex hoc
retinere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. xv k. nov. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.1.13.1: Imperator Justinianus
Nobis itaque melius visum est repeti ab eo legatum vel fideicommissum
nullumque ex huiusmodi periurio lucrum ei accedere, sed et si verum fuerit
inventum, quartae detentionem introduci ( si tamen locum habeat), ne quis ex
hoc delicto sibi lucrum impium adferre nostris legibus concedatur. <a 531 d.
xv k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.2.0. Si certum petatur.
CJ.4.2.1: Imperatores Severus, Antoninus
Neque aequam neque usitatam rem desideras, ut aes alienum
patris tui non pro portionibus hereditariis exsolvatis tu et frater coheres
tuus, sed pro aestimatione rerum praelegatarum, cum sit explorati iuris
hereditaria onera ad scriptos heredes pro portionibus hereditariis, non pro
modo emolumenti pertinere. quod nec ipse ignorare videris, cum creditoribus
secundum formam iuris pro portione tua caveris. * sev. et ant. aa. modestino. *
<a 204 d. k. iul. cilone et libone conss.>
CJ.4.2.2: Imperator Antoninus
Quamvis pecuniam tuam asclepiades suo nomine crediderit,
stipulando tamen sibi ius obligationis quaesivit. quam pecuniam ut possis
petere, mandatis tibi ab eo actionibus consequeris. * ant. a. hermogeni. *
<a 214 pp. vii k. mai. messala et sabino conss.>
CJ.4.2.3: Imperator Gordianus
Eos, qui officium administrant, neque per suppositas
personas tempore officii sui in provincia fenus agitare posse saepe rescriptum
est. * gord. a. sempronio. * <a 239 pp. viii k. sept. gordiano a. et aviola
conss.>
CJ.4.2.4pr.: Imperator Philippus
Si absentis pecuniam nomine eius fenori dedisti ac reprobato
nomine mandatis actionibus experiris, praeses provinciae iurisdictionem suam
praebebit. * philipp. a. et philipp. c. maximo. * <a 246 pp. xv k. mart.
praesente et albino conss.>
CJ.4.2.4.1: Imperator Philippus
Idem, si cessare mandatum animadverterit, utilem tibi
adversus debitorem eo nomine actionem competere non negabit. <a 246 pp. xv
k. mart. praesente et albino conss.>
CJ.4.2.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non singuli in solidum accepta mutua quantitate vel
stipulanti creditori sponte vos obligastis, licet uni numerata sit pecunia, vel
intercessionis nomine hanc pro rea suscepistis obligationem, frustra veremini,
ne eius pecuniae nomine vos convenire possit, quam alii mutuo dedit, si intra
praestitutum tempus rei gestae quaestionem detulistis. * diocl. et maxim. aa.
et cc. aristodemo et proculo. * <a 293 s. v non. mai. aa. conss.>
CJ.4.2.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ac multo magis inanem timorem geritis, si pecunia numerata
oleum susceptum instrumento sit collatum, cum, si reddendi stipulatio nulla
subiecta est et huius rei est habita sollemnis contestatio, in suo statu
remanente eo, quod vere factum intercessit, ex olei accepti scriptura nihil
deberi manifestum est. <a 293 s. v non. mai. aa. conss.>
CJ.4.2.6pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ex pretio debitae quantitatis facta novatione per
stipulationem usuras licitas contra quem supplicas stipulatus es, falsa mutuae
datae quantitatis demonstratio praemissa, cum obligationis non defecerat
substantia, quominus usque ad modum placitum usurae possint exigi, nihil nocet.
* diocl. et maxim. aa. et cc. nicandro. * <a 293 s. xv k. dec. aa.
conss.>
CJ.4.2.6.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si vero citra vinculum stipulationis tantum mutuam pecuniam
datam conscriptum est et eius praestari fenus convenit, simulatis pro infectis
habitis huiusmodi placitum nihil de praecedenti mutavit obligatione. <a 293
s. xv k. dec. aa. conss.>
CJ.4.2.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non unde originem pecunia quae mutuo datur habet, sed qui
contraxit si propriam numeravit, in huiusmodi obligationibus requiritur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. pactumeiae. * <a 293 s. v non. oct. sirmi aa.
conss.>
CJ.4.2.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pro mutua pecunia, quam a creditore poscebas, argentum
vel iumenta vel alias species utriusque consensu aestimatas accepisti, dato
auro pignori, licet ultra unam centesimam usuras stipulanti spopondisti, tamen
sors, quae aestimatione partium placito definita est, et usurarum titulo
legitima tantum recte petitur. nec quicquam tibi prodesse potest, quod minoris
esse pretii pignus quod dedisti proponis, quominus huius quantitatis solutioni
pareas. * diocl. et maxim. aa. et cc. proculo. * <a 293 s. xvii k. ian. aa.
conss.>
CJ.4.2.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te in gallia cum syntropho certum auri pondus itemque
numeratam pecuniam mutuo dedisse, ut romae solveretur, precibus adseveras,
aditus competens iudex, si duos reos stipulandi vel re pro solido tibi
quaesitam actionem sive ab heredibus syntrophi procuratorem te factum
animadverterit, totum debitum, alioquin quod dedisti solum restitui tibi
iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 293 s. xv k. ian. aa.
conss.>
CJ.4.2.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eo, quod a multis proprii debiti singulorum obligationis uno
tantum instrumento probatio continetur, exactio non interpelletur. nam si pro
pecunia quam mutuo dedisti tibi vinum stipulanti qui debuerant spoponderunt,
negotii gesti paenitentia contractum habitum recte non constituit irritum. *
diocl. et maxim. aa. et cc. egi crispino. * <a 294 s. prid. non. febr. sirmi
cc. conss.>
CJ.4.2.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Incendium aere alieno non exuit debitorem. * diocl. et
maxim. aa. et cc. maximiano. * <a 294 s. ii id. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.2.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si in rem communem cum ione mutuam sumpsisti pecuniam nec re
nec sollemnitate verborum vos obligastis in solidum et post integrum solvisti,
de restituenda tibi parte contra ionem experiri, ut debitum posceres, iudice
cognoscente potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. theophanio. * <a 294 s. xv
k. sept. cc. conss.>
CJ.4.2.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eum, qui mutuam sumpsit pecuniam, licet in res alienas,
creditore non contemplatione domini rerum eam fenori dante, principaliter
obligatum obnoxium remanere oportet. * diocl. et maxim. aa. et cc. frontoni. *
<a 294 s. xvii k. nov. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.2.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mutuae pecuniae, quam aliis dedit, creditor citra
sollemnitatem verborum subscribentem instrumento non habet obligatum. * diocl.
et maxim. aa. et cc. hadriano. * <a 293 sine die aa. conss.>
CJ.4.2.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non adversus te creditores, qui mutuam pecuniam sumpsisti,
sed eius, cui hanc credideras, heredes experiri contra iuris evidenter postulas
formam. * diocl. et maxim. aa. et cc. charidemo. * <a 294 s. v k. dec.
nicomediae cc. conss.>
CJ.4.2.16: Imperatores Honorius, Theodosius
Quisquis iudici fenebrem pecuniam mutuaverit, si in
provincia fuerit versatus quasi emptor legum atque provinciae, vel si quis
collectarius honoris pretium dederit ambienti, exilii poena una cum ipso iudice
plectetur. * honor. et theodo. aa. theodoro pp. * <a 408 d. xvii k. nov.
basso et philippo conss.>
CJ.4.2.17: Imperator Justinianus
Super chirographariis instrumentis haec pro communi
utilitate sancienda duximus, ut, si quis pecunias credere supra quinquaginta
libras auri voluerit vel super reddito debito securitatem accipere, cum amplius
sit memorata quantitate, sciat non aliter debere chirographum a debitore vel
creditore percipere, quam si testimonium trium testium probatae opinionis per
eorum subscriptiones idem chirographum capiat. nam si citra huiusmodi
observationem chirographum pro pecuniis memoratam auri quantitatem excedentibus
proferatur, minime hoc admitti ab iudicantibus oportet. quod in futuris
creditis vel debitorum solutionibus locum habere oportet. * iust. a. menae pp.
* <a 528 d. k. iun. constantinopoli dn. iustiniano pp. a. ii cons.>
CJ.4.3.0. De suffragio.
CJ.4.3.1pr.: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Si qui desideria sua explicare cupientes ferri sibi a
quoquam suffragium postulaverint et ob referendam vicem se sponsione
constrinxerint, promissa restituant, cum ea quae optaverint consequantur: si
artibus moras nectent, ad solutionem debiti coartandi sunt. * theodos. arcad.
et honor. aaa. rufino pp. * <a 394 d. iii non. mart. constantinopoli arcadio
iii et honorio ii aa. conss.>
CJ.4.3.1.1: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Sed si quid eo nomine in auro vel argento vel ceteris
mobilibus datum fuerit, traditio sola sufficiat et contractus habebit perpetuam
firmitatem, quoniam collatio rei mobilis inita integra fide hac ratione
cumulatur. <a 394 d. iii non. mart. constantinopoli arcadio iii et honorio
ii aa. conss.>
CJ.4.3.1.2: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Quod si praedia rustica vel urbana placitum continebit,
scriptura, quae ea in alium transferat, emittatur, sequatur traditio corporalis
et rem fuisse completam gesta testentur: aliter enim ad novum dominium transire
non possunt neque de veteri iure discedere. <a 394 d. iii non. mart.
constantinopoli arcadio iii et honorio ii aa. conss.>
CJ.4.3.1.3: Imperatores Theodosius, Arcadius, Honorius
Quod si quis, dum solo commonitorio suffragio nititur, bona
duxerit occupanda, reus temeritatis ac violentiae retinebitur atque in statum
pristinum possessio reducetur, eo a petitione excluso, qui non dubitavit
invadere, quod petere debuisset. <a 394 d. iii non. mart. constantinopoli
arcadio iii et honorio ii aa. conss.>
CJ.4.4.0. De prohibita sequestratione pecuniae.
CJ.4.4.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Quotiens ex quolibet contractu pecunia postulatur,
sequestrationis necessitas conquiescat. oportet enim debitorem primo convinci
et sic ad solutionem pulsari. quam rem non tantum iuris ratio, sed et ipsa
aequitas persuadet, ut probationes secum adferat debitoremque convincat
pecuniam petiturus. * honor. et theodos. aa. iohanni pp. * <a 422 d. v id.
iul. ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.4.5.0. De condictione indebiti.
CJ.4.5.1pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Pecuniae indebitae per errorem, non ex causa iudicati
solutae esse repetitionem iure condictionis non ambigitur. si quid igitur
probare potueris patrem tuum, cui heres extitisti, amplius debito creditori suo
persolvisse, repetere potes. * sev. et ant. aa. muciano. * <a 213 pp. iii k.
aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.5.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Usuras autem eius summae praestari tibi frustra desideras:
actione enim condictionis ea sola quantitas repetitur, quae indebita soluta
est. <a 213 pp. iii k. aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.5.2: Imperatores Severus, Antoninus
Si citra ullam transactionem pecuniam indebitam alieno
creditori promittere delegata es, adversus eam quae te delegavit condictionem
habere potes. * sev. et ant. aa. secundinae. * <a 213 pp. xiiii k. ian.
antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.5.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum et soluta indebita quantitas ab ignorante repeti possit,
multo facilius quantitatis indebitae interpositae scripturae condictio competit
vel doli exceptio agenti opponitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. pamphilo. *
<a 293 s. iii non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.5.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ea, quae per infitiationem in lite crescunt, ab ignorante
etiam indebita soluta repeti non posse certissimi iuris est. sed et si cautio
indebitae pecuniae ex eadem causa interponatur, condictioni locum non esse
constat. * diocl. et maxim. aa. et cc. heraclio. * <a 293 s. v id. april.
byzantii aa. conss.>
CJ.4.5.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si a patre emancipatus ei non intra tempora praestituta iure
honorario successisti, quidquid indebitum postea per errorem utpote patris
successor dedisti, eius condictionem tibi competere non est incerti iuris. *
diocl. et maxim. aa. et cc. attalo. * <a 293 s. xiiii k. mai. aa. conss.>
CJ.4.5.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si per ignorantiam facti non debitam solutam quantitatem pro
alio solvisti et hoc addito rectore provinciae fuerit probatum, hanc ei cuius
nomine soluta est restitui eo agente providebit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
mnaseae. * <a 293 s. vi id. aug. aa. conss.>
CJ.4.5.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Fideicommissum vel legatum indebitum per errorem facti
solutum repeti posse explorati iuris est. * diocl. et maxim. aa. et cc.
dionysiae. * <a 293 s. v id. sept. aa. conss.>
CJ.4.5.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Creditoris falso procuratori solventi adversus eum indebiti
repetitio, non obligationis liberatio competit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
ziparo. * <a 294 s. xv k. nov. cc. conss.>
CJ.4.5.9pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Indebitum solutum sciens non repetit. * diocl. et maxim. aa.
et cc. gratianae. * <a 294 s. iiii non. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.5.9.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Citra mandatum autem ab alio re distracta dominus evicta re
vel ob praecedens vitium satis emptori faciens non indebitum praetendere, sed
per eiusmodi factum ratum contractum habuisse probans a se debitum ostendit
solutum. <a 294 s. iiii non. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.5.10pr.: Imperator Justinianus
Si quis servum certi nominis aut quandam solidorum
quantitatem vel aliam rem promiserit et, cum licentia ei fuerat unum ex his
solvendo liberari, utrumque per ignorantiam dependerit, dubitabatur, cuius rei
datur a legibus ei repetitio, utrumne servi an pecuniae, et utrum stipulator an
promissor habeat huius rei facultatem. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k.
aug. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.5.10.1: Imperator Justinianus
Et ulpianus quidem electionem ipsi praestat qui utrumque
accepit, ut hoc reddat quod sibi placuerit, et tam Marcellum quam celsum sibi
consonantes refert. papinianus autem ipsi qui utrumque persolvit electionem
donat, qui et antequam dependat ipse habet electionem quod velit praestare, et
huiusmodi sententiae sublimissimum testem adducit salvium iulianum summae
auctoritatis hominem et praetorii edicti ordinatorem. <a 530 d. k. aug.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.5.10.2: Imperator Justinianus
Nobis haec decidentibus iuliani et papiniani placet sententia,
ut ipse habeat electionem recipiendi, qui et dandi habuit. <a 530 d. k. aug.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.5.11pr.: Imperator Justinianus
Pro dubietate eorum, qui mente titubante indebitam solverunt
pecuniam, certamen legislatoribus incidit, utrumne id, quod ancipiti animo
persolverunt, possint repetere an non. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k.
oct. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.5.11.1: Imperator Justinianus
Quod nos decidentes sancimus omnibus, qui incerto animo
indebitam dederunt pecuniam vel aliam quandam speciem persolverunt,
repetitionem non denegari et praesumptionem transactionis non contra eos
induci, nisi hoc specialiter ab altera parte approbetur. <a 530 d. k. oct.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.6.0. De condictione ob causam datorum.
CJ.4.6.1: Imperator Antoninus
Pecuniam quam te ob dotem accepisse pactumque interpositum (
ut fieri, cum iure matrimonium contrahitur, adsolet) proponis: impediente
quocumque modo iuris auctoritate matrimonium constare nullam de dote actionem
habet et propterea pecuniam, quam eo nomine accepisti, iure condictionis
restituere debes et pactum, quod ita interpositum est, perinde ac si
interpositum non esset haberi oportet. * ant. a. callistheni. * <a 215 pp.
vi k. aug. laeto ii et cereale conss.>
CJ.4.6.2: Imperator Alexander Severus
Si, ut proponis, pater tuus ea lege sorori tuae praedia
ceterque quorum meministi donavit, ut creditoribus ipsa satisfaceret ac, si
placita observata non essent, donatio resolveretur, eaque contra fidem negotii
gesti versata est, non est iniquum actionem condictionis ad repetitionem rerum
donatarum tibi qui patri successisti decerni. * alex. a. asclepiadi. * <a
227 pp. xiiii k. dec. albino et maximo conss.>
CJ.4.6.3: Imperatores valer., gallien.
Ea lege in vos collata donatio, ut neutri alienandae suae
portionis facultas ulla competeret, id efficit, ne alteruter eorum dominium
prorsus alienaret, vel ut donatori vel heredi eius condictio, si non fuerit
condicio servata, quaeratur. * valer. et gallien. aa. aurelio et alexandro. *
<a 257 pp. k. april. valeriano iiii et gallieno iii aa. conss.>
CJ.4.6.4: Imperatores valer., gallien.
Si, cum exiguam pecuniam re vera susciperes, longe maiorem
te accepisse cavisti eo, quod tibi patrocinium adversarius repromitteret, cum
dicas fidem promissi non secutam, ut libereris obligatione eius, quod non
acceptum propter speratum patrocinium spopondisti, per condictionem
consequeris. * valer. et gallien. aa. et valer. c. aemiliae. * <a 259 pp. v
k. mai. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.6.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si militem ad negotium tuum procuratorem fecisti, cum hoc
legibus interdictum sit, ac propter hoc pecuniam ei numerasti, quidquid ob
causam datum est, causa non secuta restitui tibi competens iudex curae habebit.
* diocl. et maxim. aa. martiali. * <a 290 pp. x k. oct. ipsis iiii et iii
conss.>
CJ.4.6.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ancillam patrem vestrum ei, contra quem supplicastis,
dedisse proponatis, interest multum, utrumne donandi animo dedit, an ob
manumittendam filiam, quam ancillam existimabat, cum perfecta quidem donatio
revocari non possit, causa vero dandi non secuta repetitio competat. * diocl.
et maxim. aa. et cc. curioni et plotioni. * <a 293 s. ii id. mai. aa.
conss.>
CJ.4.6.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si repetendi, quod donabas uxori eius, quem ad
proficiscendum tecum huiusmodi liberalitate provocare proposueras, nullam
addidisti condicionem, remanet integra donatio, cum levitati perfectam
donationem revocare cupientium iure occurratur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
gerontio. * <a 293 s. vii k. sept. aa. conss.>
CJ.4.6.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dictam legem donationi, si non impossibilem contineat
causam, ab eo qui hanc suscepit non impletam condictioni facere locum iuris
dictat disciplina. quapropter si titulo liberalitatis res tuas in sponsam
conferendo certam dixisti legem, nec huic illa, cum posset, paruit, successores
ipsius de repetendis quae dederas, si hoc tibi placuerit, convenire non
prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. flaviano. * <a 294 s. iii id.
febr. cc. conss.>
CJ.4.6.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si liber constitutus, ut filiae tuae manumittantur, aliquid
dedisti, causa non secuta de hoc tibi restituendo condictio competit. nam si
quid servus de peculio domino dederit, contra eum nullam actionem habere
potest: sed dominum, qui semel accipere pecuniam pro libertate passus est,
aditus rector provinciae hortabitur salva reverentia ( favore scilicet
libertatis) placito suo stare. * diocl. et maxim. aa. et cc. bibulo. * <a
294 s. iii id. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.6.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pecuniam a te datam, licet causa, pro qua data est, non
culpa accipientis, sed fortuito casu secuta non est, minime repeti posse certum
est. * diocl. et maxim. aa. et cc. cononianae. * <a 294 s. iii non. dec.
nicomediae cc. conss.>
CJ.4.6.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Advocationis causa datam pecuniam, si per eos qui
acceperant, quominus susceptam fidem impleant, stetisse probetur, restituendam
esse convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. stratonicae. * <a 294 s. xvii
k. ian. cc. conss.>
CJ.4.7.0. De condictione ob turpem causam.
CJ.4.7.1: Imperator Antoninus
Si ex cautione tua conveniri coeperis, nullam te pecuniam
accepisse, sed ob turpem causam et quam fieri prohibitum est interpositam ei,
qui super ea re cogniturus est, probandum est et eo impleto absolutio sequetur.
* ant. a. ingenuo. * < sine die et consule.>
CJ.4.7.2: Imperator Antoninus
Cum te propter turpem causam contra disciplinam temporum
meorum domum adversariae dedisse profitearis, frustra eam restitui tibi
desideras, cum in pari causa possessoris melior condicio habeatur. * ant. a.
longino. * <a 215 pp. xv k. dec. laeto ii et cereale conss.>
CJ.4.7.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod evitandi tirocinii causa dedisse te apud competentem
iudicem ei de quo quereris indubia probationis luce constiterit, instantia eius
recipies: qui memor censurae publicae post restitutionem pecuniae etiam
concussionis crimen inultum esse non patietur. * diocl. et maxim. aa. dizoni
mil. * <a 290 pp. iii k. aug. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.7.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quotiens accipientis, non etiam dantis turpis invenitur
causa, licet haec secuta fuerit, datum condici tantum, non etiam usurae peti
possunt. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufino. * <a 293 s. vii id. ian.
sirmi aa. conss.>
CJ.4.7.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Promercalem te habuisse uxorem proponis: unde intellegis et
confessionem lenocinii preces tuas continere et cautae quantitatis ob turpem
causam exactioni locum non esse. quamvis enim utriusque turpitudo versatur ac
soluta quantitate cessat repetitio, tamen ex huiusmodi stipulatione contra
bonos mores interposita denegandas esse actiones iuris auctoritate
demonstratur. * diocl. et maxim. aa. et cc. bitho. * <a 294 s. vi id. mai.
cc. conss.>
CJ.4.7.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob restituenda quae subtraxerat accipientem pecuniam, cum
eius tantum interveniat turpitudo, condictione conventum hanc restituere debere
convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. eutychiae. * <a 294 s. vi id. mai.
cc. conss.>
CJ.4.7.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eum, qui ob restituenda quae abegerat pecora pecuniam
accepit, tam hanc quam quae per hoc commissum tenuit restituere debere
convenit, licet mortua vel alio fortuito casu perisse dicantur, cum in hoc casu
in rem mora fiat. * diocl. et maxim. aa. et cc. zenonidae. * <a 294 d. v k.
dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.8.0. De condictione furtiva.
CJ.4.8.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praeses provinciae, sciens furti quidem actione singulos
quosque in solidum teneri, condictionis vero nummorum furtim subtractorum
electionem esse ac tum demum , si ab uno satisfactum fuerit, ceteros liberari,
iure proferre sententiam curabit. * diocl. et maxim. aa. et cc. hermogeni. *
<a 294 s. vi k. mai. cc. conss.>
CJ.4.8.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ante oblationem interemptae rei furtivae damnum ad furem
pertinere certissimum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. aristaeneto. * <a
294 d. k. mai. cc. conss.>
CJ.4.9.0. De condictione ex lege et sine causa vel iniusta
causa.
CJ.4.9.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet ante tempus debita exigi non possunt, tamen si te ex
primipilo debitorem fisci constitutum ac patrimonium tuum exhaustum praeses
provinciae compererit, ut ad solutionis securitatem solum fenebris pecuniae
subsidium superesse videatur, commonebit debitorem tuum, si saltem ipse
solvendo sit, ut ante definitum tempus debita tibi repraesentet, ut fisco,
cuius ob necessitates publicas causam potiorem esse oportet, debita pecunia
exsolvatur. * diocl. et maxim. aa. et cc. ulpio. * <a 294 s. xiii k. aug.
sirmi cc. conss.>
CJ.4.9.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dissolutae quantitatis retentum instrumentum inefficax penes
creditorem remanere et ideo per condictionem reddi oportere non est iuris
ambigui. * diocl. et maxim. aa. et cc. scylacio. * <a 293 s. iii non. april.
aa. conss.>
CJ.4.9.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mala fide possidens de proprietate victus extantibus
fructibus vindicatione, consumptis vero condictione conventus horum
restitutioni parere compellitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. galatiae. *
<a 294 s. vi id. febr. cc. conss.>
CJ.4.9.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non est numeratum, quod velut acceptum te sumpsisse mutuo
scripsisti, et necdum transisse tempus statutum vel intra hunc diem habitam
contestationem monstrando reddi cautionem praesidali notione postulare potes. *
diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 294 d. xvii k. ian. cc.
conss.>
CJ.4.10.0. De obligationibus et actionibus.
CJ.4.10.1: Imperator Gordianus
Data certae pecuniae quantitate ei cuius meministi in vicem
debiti actiones tibi adversus debitorem, pro quo solvisti, dicis esse mandatas
et, antequam eo nomine litem contestareris, sine herede creditorem fati munus
implesse proponis. quae si ita sunt, utilis actio tibi competit. * gord. a.
valeriae. * <a 242 pp. v k. mai. attico et praetextato conss.>
CJ.4.10.2: Imperatores valer., gallien.
Nominibus in dotem datis, quamvis nec delegatio praecesserit
nec litis contestatio subsecuta sit, utilem tamen marito actionem ad
similitudinem eius qui nomen emerit dari oportere saepe rescriptum est. *
valer. et gallien. aa. celso. * <a 260 pp. xiiii k. febr. saeculari ii et
donato conss.>
CJ.4.10.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob causas proprii debiti locatoris conveniri colonos
pensionibus ex placito satisfacientes perquam iniuriosum est. * diocl. et
maxim. aa. rusticiano. * <a 286 pp. prid. k. iun. tiberiade maximo ii et
aquilino conss.>
CJ.4.10.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Bonam fidem in contractibus considerari aequum est. * diocl.
et maxim. aa. liciniae. * <a 290 pp. non. oct. ipsis iiii et iii aa.
conss.>
CJ.4.10.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sicut initio libera potestas unicuique est habendi vel non
habendi contractus, ita renuntiare semel constitutae obligationi adversario non
consentiente minime potest. quapropter intellegere debetis voluntariae
obligationi semel vos nexos ab hac non consentiente altera parte, cuius
precibus fecistis mentionem, minime posse discedere. * diocl. et maxim. aa. et
cc. camerino et marciano. * <a 293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.10.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si in solutum nomen debitoris sui tibi debitor dedit tuus ac
te in rem tuam procuratorem fecit, pignora, quae specialiter vel generaliter
habes obligata, persequere. quod si ab his, quibus fuerant obligata, cum
potiores erant, distracta probentur, ab emptoribus avocari non posse perspicis.
* diocl. et maxim. aa. et cc. maurico. * <a 293 d. viiii k. iul. sirmi aa.
conss.>
CJ.4.10.7pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si a creditore nomen comparasti, ea pignora, quae venditor
nomiminis( !) consequi posset, apud praesidem provinciae vindica. nam si
debitum ex eius persona res obligatas tenentes non transferant, iure communi pignora
distrahere non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. euelpisto. * <a 293
s. iii k. ian. sirmi aa. conss.>
CJ.4.10.7.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane si creditoribus in ordine pignorum antecedentibus
venumdantibus qui possident comparaverunt vel longi temporis praescriptione
muniti perhibentur, pignorum distrahendorum te non habere facultatem perspicis.
<a 293 s. iii k. ian. sirmi aa. conss.>
CJ.4.10.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quidem donationis causa ei, quem adfectione patris te
dilexisse proponis, tuam accipere pecuniam permisisti, et hanc tuam
liberalitatem remunerans te a procuratore suo aliam pecuniam sumere praecepit,
rebusque humanis ante perceptionem fuit exemptus, nec quod dederas recuperare,
cum perfectam habuit donationem, nec quod tibi dari mandaverat, necdum tibi
traditum petere potes a procuratore. quod si mutuo dedisti nec a delegato dari
novandi causa stipulatus es, successores eius solutioni parere compellentur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. crescentioni. * <a 294 s. xiii k. febr. sirmi
cc. conss.>
CJ.4.10.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Negantes debitores non oportet armata vi terreri: sed
petitore quidem non implente suam intentionem vel exceptione submoto absolvi,
convictos autem condemnari ac iuris remediis ad solutionem urgueri convenit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. glyconi. * <a 294 d. id. febr. cc. conss.>
CJ.4.10.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Adversus debitorem electis pignoribus personalis actio non
tollitur, sed eo, quod de pretio servari potuit, in debitum computato de
residuo manet integra. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufino. * <a 294 d. iii
non. april. cc. conss.>
CJ.4.10.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nimia credulitate circumventa es, quia, quod colonis in rem
suam mutuo dedisti, a domino praedii postulare posse credidisti: nec ad eum
obligandum actorum ipsius adiuvat te praesentia. * diocl. et maxim. aa. et cc.
paulae. * <a 294 d. viii k. aug. cc. conss.>
CJ.4.10.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob aes alienum servire liberos creditoribus iura compelli
non patiuntur. * diocl. et maxim. aa. et cc. iovino. * <a 294 d. xiii k.
nov. cc. conss.>
CJ.4.10.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eum, cui mutuam dedisti pecuniam, ad solutionem urguere
competenti debes actione. nam adversus negotiatores, quos ex mercibus pecunias
abstulisse tuo debitori proponis, nullam habes actionem. * diocl. et maxim. aa.
et cc. barsimio. * <a 294 d. xi k. april. cc. conss.>
CJ.4.10.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Est in arbitrio vestro, personali debitoris heredes actione,
an eum, qui ab his distracta sibique tradita pignora tenet, in rem serviana, si
non longi temporis praescriptione munitus sit, an utrosque conveniatis. *
diocl. et maxim. aa. et cc. hermodoto et nicomacho. * <a 294 d. v k. dec.
nicomediae cc. conss.>
CJ.4.11.0. Ut actiones et ab herede et contra heredem
incipiant.
CJ.4.11.1pr.: Imperator Justinianus
Cum et stipulationes et legata et alios contractus post
mortem compositos antiquitas quidem respuebat, nos autem pro communi hominum
utilitate recepimus, consentaneum erat etiam illam regulam, qua vetustas
utebatur, more humano emendare. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. xv k.
nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.11.1.1: Imperator Justinianus
Ab heredibus enim incipere actiones vel contra heredes
veteres non concedebant contemplatione stipulationum ceterarumque causarum post
mortem conceptarum. <a 531 d. xv k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.11.1.2: Imperator Justinianus
Sed nobis necesse est, ne prioris vitii materiam
relinquamus, et ipsam regulam e medio tollere, ut liceat et ab heredibus et
contra heredes incipere actiones et obligationes, ne propter nimiam subtilitatem
verborum latitudo voluntatis contrahentium impediatur. <a 531 d. xv k. nov.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.12.0. Ne uxor pro marito vel maritus pro uxore vel
mater pro filio conveniatur.
CJ.4.12.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Frustra disputas de contractibus cum marito tuo habitis,
utrumne iure steterit an minime, cum tibi sufficiat, si proprio nomine nullum
contractum habuisti, quominus pro marito tuo conveniri possis, quod nec, si
sponte pro eo intercessisses, quicquam a te propter senatus consultum exigi
iure potuisset. * diocl. et maxim. aa. asclepiodotae. * <a 287 d. prid. id.
april. diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.4.12.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob maritorum culpam uxores inquietari leges uetant. proinde
rationalis noster, si res quae a fisco occupatae sunt dominii tui esse
probaveris, ius publicum sequetur. * diocl. et maxim. aa. terentiae. * <a
287 d. iii non. sept. diocletiano et maximiano aa. conss.>
CJ.4.12.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te possessiones non in dotem pro filia tua dedisse, sed
ad sustentandam eam extra dotis causam filiae tuae praedia adsignasse proponas,
civilium munerum vel onerum municipalium obtentu ex persona mariti eius,
quomodo matres ex persona filiorum interpellari non possunt, cum neque maritum
pro uxoris obligatione conveniri posse constat, nisi ipse pro ea se obnoxium
fecit. certissimum enim est ex alterius contractu neminem obligari. * diocl. et
maxim. aa. et cc. carpophoro. * <a 293 iii id. sept. sirmi aa. conss.>
CJ.4.12.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te ideo ex persona filii tui commemores conveniri, quod
pro debitis eius aliquid intulisse videaris, defensionibus tuis uti apud eum,
cuius super ea re notio est, minime prohiberis, ut is ad solutionem alieni
debiti urgueri te non patiatur. * diocl. et maxim. aa.Et cc. philoterae. *
<a 301 d. x k. sept. titiano et nepotiano conss.>
CJ.4.13.0. Ne filius pro patre vel pater pro filio
emancipato vel libertus pro patrono conveniatur.
CJ.4.13.1pr.: Imperator Gordianus
Neque ex eius filii persona, qui, cum sui iuris esset,
mutuam pecuniam accepit, pater eius, si non fidem suam obstrinxit, conveniri
potest, neque ex eius quem in potestate habet, si sine eius iussu contractum
est neque contra senatus consultum macedonianum mutua data est, amplius
dumtaxat de peculio actionem sustinere cogitur. * gord. a. candido mil. * <a
238 pp. iii non. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.4.13.1.1: Imperator Gordianus
Quapropter pater quoque tuus, si ei pecunia a creditore
fratris tui extorta est, ob quam reddendam non tenebatur, praesidis provinciae
auctoritate eam recuperabit. <a 238 pp. iii non. oct. pio et pontiano
conss.>
CJ.4.13.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ne contra iuris auctoritatem ab eo, qui patrem vestrum, a
quo emancipatos vos dicitis, ad munus civile devocaverat, inquietemini, praeses
provinciae providebit. * diocl. et maxim. aa. neoterio et eutolmio. * <a 286
d. viii k. febr. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.13.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si filius familias invito patre decurio creatus fuerit, pro
eo patrem inquietari non posse iure manifestissimo cautum est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. theogeni. * <a 294 s. x k. mai. sirmi cc. conss. >
CJ.4.13.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Patris nomine superstitis filium nec munerum civilium nec
debiti causa personali posse conveniri constat actione. * diocl. et maxim. aa.
et cc. achaeo. * <a 294 s. xii k. mart. sirmi cc. conss.>
CJ.4.13.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex patroni vel domini contractu liberti vel servi conveniri
non possunt. * diocl. et maxim. aa. et cc. lampetio. * <a 294 s. iii id.
april. cc. conss.>
CJ.4.14.0. An servus ex suo facto post manumissionem
teneatur.
CJ.4.14.1: Imperator Severus
Quamvis cum statulibero contraxeris, tamen ex ante gesto te
non habere cum eo post impletam condicionem libertatis actionem scire debes. *
sev. a. ioviano. * <a 196 pp. iiii id. dec. dextro ii et prisco conss.>
CJ.4.14.2: Imperator Antoninus
Creditoribus tuis, qui tibi in servitute pecuniam
crediderunt, nulla adversus te actio competit, maxime cum peculium tibi non
esse legatum proponas. * ant. a. baetico. * <a 215 pp. iii k. sept. laeto ii
et cereale conss.>
CJ.4.14.3: Imperator Alexander Severus
Promissae tibi pecuniae a servo tuo, ut eum manumitteres,
si, posteaquam manumisisti, stipulatus ab eo non es, adversus eum petitionem
per in factum actionem habes. * alex. a. aurelio herodi. * <a 222 pp. id
sept. alexandro a. cons.>
CJ.4.14.4: Imperator Gordianus
Licet servitutis tempore quae pecuniam matris tuae
subripuisse dicitur, ob eiusmodi admissum conveniri non poterat, ad libertatem
tamen perducta ( nam caput noxa sequitur) furti actione tenetur. * gord. a.
heroni. * <a 238 pp. id. sept. pio et pontiano conss.>
CJ.4.14.5: Imperator Gordianus
Si, ut adlegas, antequam a domina manumittereris, fundos
eius coluisti posteaque adempto peculio libertate donatus es, ob reliqua, si
qua pridem contracta sunt, res bonorum, quas postea propriis laboribus
quaesisti, inquietari minime possunt. * gord. a. chresto. * <a 243 pp. xvi
k. dec. arriano et papo conss.>
CJ.4.14.6pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sive servi sunt ii, quorum precibus fecisti mentionem, domi
eos conveni, quia inter dominos ac servos iudicium constare nullum potest: sive
post delictum manumissi sunt, ex antecedentibus post datam libertatem eos nulla
ratio iuris a dominis quondam conveniri patitur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
feliciano. * <a 293 d. ii id. april. byzantio aa. conss.>
CJ.4.14.6.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane si post manumissionem quid illicite commiserunt, hoc
apud praesidem provinciae argue accepturus ex iure sententiam. <a 293 d. ii
id. april. byzantio aa. conss.>
CJ.4.15.0. Quando fiscus vel privatus debitoris sui
debitores exigere potest.
CJ.4.15.1: Imperatores Severus, Antoninus
Propter aes alienum pupilli res tutoris, qui nihil ex bonis
eius tenet, pignori capi non oportet. * sev. et ant. aa. valeriano. * <a 197
pp. xi k. iun. laterano et rufino conss.>
CJ.4.15.2: Imperator Antoninus
Si in causa iudicati valentis, quem tibi condemnatum esse
proponis, nihil est, quod sine quaestione pignoris loco capi et distrahi
possit, debitores eius conventi ad solutionem auctoritate praesidis provinciae
compelluntur. * ant. a. marco. * <a 205 d. vi non. april. geta cons.>
CJ.4.15.3: Imperator Gordianus
Si debitum non infitiantur hi, quos obnoxios debitoribus
fisci esse proponis, potest videri non esse iniquum quod desideras, ut ad
solutionem per officium procuratoris compellantur. nam si quaestio aliqua
refertur, id concedi non oportere et ipse perspicis. * gord. a. primiano. *
<a 240 pp. vi k. febr. sabino ii et venusto conss.>
CJ.4.15.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non prius ad eos, qui debitoribus fisci nostri sunt
obligati, actionem fiscalem extendi oportere, nisi patuerit principales reos
idoneos non esse, certissimi iuris est. * diocl. et maxim. aa. et cc. zosimo. *
<a 293 s. xii k. mai. aa. conss.>
CJ.4.15.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In solutum nomine dato non aliter nisi mandatis actionibus
ex persona sui debitoris adversus eius debitores creditor experiri potest. suo
autem nomine utili actione recte utetur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
nanidiae. * <a 294 d. k. ian. cc. conss.>
CJ.4.16.0. De actionibus hereditariis.
CJ.4.16.1: Imperator Gordianus
Pecuniam, quam tibi a matre debitam fuisse dicis, ab
heredibus eius coheredibus tuis pro parte tibi competenti petere debes. sed et
res, si quae tibi ob idem debitum obligatae sunt, persequi non prohiberis. *
gord. a. hermeroti. * <a 241 pp. xi k. mart. gordiano a. ii et pompeiano
conss.>
CJ.4.16.2: Imperator dec.
Pro hereditariis partibus heredes onera hereditaria
agnoscere etiam in fisci rationibus placuit, nisi intercedat pignus vel
hypotheca: tunc enim possessor obligatae rei conveniendus est. * dec. a.
telemachae. * <a 249 pp. xiiii k. nov. aemiliano et aquilino conss.>
CJ.4.16.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Heredem mariti quondam tui de dote reddenda tibi conveni:
personalem enim actionem contra debitores hereditarios decerni tibi frustra
postulas. * diocl. et maxim. aa. et cc. maximae. * <a 293 pp. xiiii k. mai.
aa. conss.>
CJ.4.16.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sub praetextu aetatis pupilli debitoris hereditarii
creditorum exactionem differri non posse nimis evidens est. unde cum te tutorem
proponas, quemadmodum a pupillis creditoribus satisfiat, eniti debes. * diocl.
et maxim. aa. et cc. crispo. * <a 293 d. x k. dec. sirmi aa. conss.>
CJ.4.16.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ut debitum ante de hereditate tibi solvatur ac tunc, si ad
te pertineret, quaeri iubeamus, praeposterea petitio est. etenim cum tibi
soceri successionem quaesitam patuerit, debiti petitionem per confusionem extingui
non ambigitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. iulio. * <a 294 d. prid. non.
mart. sirmi cc. conss.>
CJ.4.16.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si adulta, cuius curam geris, pro triente patruo suo, quem
etiam tutelam eius administrasse proponis, heres extit nec ab eo quicquam
exigere prohibita est, debitum a coheredibus pro besse petere non prohibetur,
cum ultra eam portionem qua successit petitio non confundatur. nam adversus
adultam tuam rescindi postulas testamentum, si quidem coheredes eius adeuntes
hereditatem se etiam obligant et, si non solvendo constituti probentur,
postulata separatio nullum ei damnum fieri patietur. * diocl. et maxim. aa. et
cc. domno. * <a 294 d. k. dec. cc. conss.>
CJ.4.16.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Creditores hereditarios adversus legatarios non habere
personalem convenit actionem, quippe cum evidentissime lex duodecim tabularum
heredes huic rei faciat obnoxios. * diocl. et maxim. aa. et cc. apolausto. *
<a 294 d. vi id. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.17.0. Ex delictis defunctorum in quantum heredes
conveniantur.
CJ.4.17.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Post litis contestationem eo qui vim fecit vel concussionem
intulit vel aliquid deliquit, defuncto successores eius in solidum, alioquin in
quantum ad eos pervenit conveniri iuris absolutissimi est, ne alieno scelere
ditentur. * diocl. et maxim. aa. et cc. macedonae. * <a 294 d. v k. mai.
sirmi cc. conss.>
CJ.4.18.0. De constituta pecunia.
CJ.4.18.1: Imperator Gordianus
Si pro alieno debito te soluturum constituisti, pecuniae
constitutae actio non solum adversus te, sed etiam adversus heredes tuos
perpetuo competit. * gord. a. felici. * <a 294 d. vii k. iul. sirmi cc.
conss.>
CJ.4.18.2pr.: Imperator Justinianus
Recepticia actione cessante, quae sollemnibus verbis
composita inusitato recessit vestigio, necessarium nobis visum est magis
pecuniae constitutae naturam ampliare. * iust. a. iuliano pp. * <a 531 d. x
k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.1: Imperator Justinianus
Cum igitur praefata actio, id est pecuniae constitutae, in
his tantummodo a veteribus conclusa est, ut exigeret res quae in pondere numero
mensura sunt, in aliis autem rebus nullam haberet communionem et neque in
omnibus casibus longaeva sit constituta, sed in speciebus certis annali spatio
concluderetur, et dubitaretur, si pro debito sub condicione vel in diem
constituto eam possibile est fieri et si pure constituta pecunia contracta
valeret, hac apertissima lege definimus, ut liceat omnibus constituere non
solum res quae pondere numero mensura sunt, sed etiam alias omnes sive mobiles
sive immobiles sive se moventes sive instrumenta vel alias quascumque res, quas
in stipulationem possunt homines deducere: et neque sit in quocumque casu
annalis, sed ( sive pro se quis constituat sive pro alio) sit et ipsa in tali
vitae mensura, in qua omnes personales sunt actiones, id est in annorum metis
triginta: et liceat pro debito puro vel in diem vel condicionali constitui: et
non absimilem penitus stipulationi habeat dignitatem, suis tamen naturalibus
privilegiis minime defraudata: sed et heredibus et contra heredes competat, ut
neque recepticiae actiones neque alio indigeat res publica in huiusmodi casibus
adminiculo, sed sit pecuniae constitutae actio per nostram constitutionem sibi
in omnia sufficiens, ita tamen, ut hoc ei inhaereat, ut pro debito fiat
constitutum ( cum secundum antiquam recepticiam actionem exigebatur et si quid
non fuerat debitum), cum satis absurdum et tam nostris temporibus quam iustis
legibus contrarium est permittere per actionem recepticiam res indebitas
consequi et iterum multas proponere condictiones, quae et pecunias indebitas et
promissiones corrumpi et restitui definiunt. <a 531 d. x k. mart. c
onstantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.1a: Imperator Justinianus
Ut non erubescat igitur tale legum iurgium, hoc tantummodo
constituatur, quod debitum est, et omnia, quae de recepticia in diversis libris
legislatorum posita sunt, aboleantur et sit pecunia constituta omnes casus
complectens, qui et per stipulationem possint explicari. <a 531 d. x k.
mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.1b: Imperator Justinianus
Et neminem moveat, quod sub nomine pecuniae etiam omnes res
exigi definimus, cum et in antiquis libris prudentium, licet pecunia constituta
nominabatur, tamen non pecuniae tantum per eam exigebantur, sed omnes res quae
pondere numero mensura constitutae sunt. <a 531 d. x k. mart. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.1c: Imperator Justinianus
Sed et possibile est omnes res in pecuniam converti. si enim
certa domus vel certus ager vel certus homo vel alia res quae expressa est in
constituendis rebus ponatur, quid distat a nomine ipsius pecuniae? <a 531 d.
x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.1d: Imperator Justinianus
Sed ut et subtilitati eorum satisfiat, qui non sensum, sed
vana nominum vocabula amplecti desiderant, ita omnes res veniant in
constitutam, tamquam fuisset ipsa pecunia constituta, cum etiam veteres
pecuniae appellatione omnes res significari definiunt et huiusmodi vocabulum et
in libris iuris auctorum et in alia antiqua prudentia manifestissime inventum
est. <a 531 d. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestae vv. cc.>
CJ.4.18.2.2: Imperator Justinianus
His videlicet, quae argenti distractores et alii
negotiatores indefense constituerint, in sua firmitate secundum morem usque
adhuc obtinentem durantibus. <a 531 d. x k. mart. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.18.3: Imperator Justinianus
Divi hadriani epistulam, quae de periculo dividendo inter
mandatores et fideiussores loquitur, locum habere et in his qui pecunias pro
aliis simul constituunt necessarium est: aequitatis enim ratio diversas species
actionis excludere nullo modo debet. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k.
nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestae vv. cc.>
CJ.4.19.0. De probationibus.
CJ.4.19.1: Imperatores Severus, Antoninus
Ut creditor, qui pecuniam petit, numeratam implere cogitur,
ita rursum debitor, qui solutam adfirmat, eius rei probationem praestare debet.
* sev. et ant. aa. faustino. * <a 196 pp. prid. k. iul. dextro ii et prisco
conss.>
CJ.4.19.2: Imperator Antoninus
Possessiones, quas ad te pertinere dicis, more iudiciorum
persequere. nec enim possessori incumbit necessitas probandi eas ad se
pertinere, cum te in probatione cessante dominium apud eum remaneat. * ant. a.
auluzano. * <a 215 pp. xv k. dec. laeto et cereale conss.>
CJ.4.19.3: Imperator Alexander Severus
Ex persona collegae avi vestri conveniri non debetis, si
eundem collegam tempore depositi officii solvendo fuisse ostenderitis. * alex.
a. leaenae et lupo. * <a 231 pp. v k. ian. pompeiano et peligno conss.>
CJ.4.19.4: Imperator Alexander Severus
Proprietatis dominium non tantum instrumento emptionis, sed
ex quibuscumque aliis legitimis probationibus ostenditur. * alex. a. avito. *
<a 222 pp. k. nov. alexandro a. cons.>
CJ.4.19.5: Imperator Philippus
Instrumenta domestica seu privata testatio seu adnotatio, si
non aliis quoque adminiculis adiuventur, ad probationem sola non sufficiunt. *
philipp. a. et philipp. c. sertorio. * <a 245 pp. vii id. april. philippo a.
et titiano conss.>
CJ.4.19.6pr.: Imperator Philippus
Rationes defuncti, quae in bonis eius inveniuntur, ad
probationem sibi debitae quantitatis solas sufficere non posse saepe rescriptum
est. * philipp. a. et c. romulo. * <a 245 pp. id. mai. philippo a. et
titiano conss.>
CJ.4.19.6.1: Imperator Philippus
Eiusdem iuris est et si in ultima voluntate defunctus certam
pecuniae quantitatem aut etiam res certas deberi sibi significaverit. <a 245
pp. id. mai. philippo a. et titiano conss.>
CJ.4.19.7: Imperator gallien.
Exemplo perniciosum est, ut ei scripturae credatur, qua
unusquisque sibi adnotatione propria debitorem constituit. unde neque fiscum
neque alium quemlibet ex suis subnotationibus debiti probationem praebere posse
oportet. * gallien. a. sabino. * <a 262 pp. prid. non. sept. gallieno a. v
et faustino conss.>
CJ.4.19.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Frustra veremini, ne ab eo qui lite pulsatur probatio
exigatur. * diocl. et maxim. aa. publicio et optato. * <a 289 pp. xiii k. dec.
basso et quintiano conss.>
CJ.4.19.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te minorem quinque et viginti annis esse proponas, adire
praesidem provinciae debes et de aetate probare. * diocl. et maxim. aa. et cc.
marcianae. * <a 293 d. id. april. aa. conss.>
CJ.4.19.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neque natales tui, licet ingenuum te probare possis, neque
honores, quibus te functum esse commemoras, idoneam probationem pro filiae tuae
ingenuitate continent, cum nihil prohibeat et te ingenuum et eam ancillam esse.
* diocl. et maxim. aa. et cc. isidoro. * <a 293 d. xviii k. mai. aa.
conss.>
CJ.4.19.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si scriptum heredem ab amita tua vel testamenti vitio vel
quacumque alia ratione non posse obtinere hereditatem probari a te posse
confidis, de hac hereditate apud rectorem provinciae agere potes. * diocl. et
maxim. aa. et cc. antoniae. * <a 293 s. v k. ami. heracliae aa. conss.>
CJ.4.19.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum res non instrumentis gerantur, sed in haec gestae rei
testimonium conferatur , factam emptionem et in vacuam possessionem inductum
patrem tuum pretiumque numeratum quibus potes iure proditis probationibus
docere debes. * diocl. et maxim. aa. et cc. chroniae. * <a 293 d. v non. oct.
aa. conss.>
CJ.4.19.13pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non epistulis necessitudo consanguinitatis, sed natalibus
vel adoptionis sollemnitate coniungitur, nec adversus absentem hereditatis
dividundae gratia velut contra fratrem pro ancilla petitus arbiter substantiae
perimit veritatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. iustino. * <a 293 d. k.
dec. aa. conss.>
CJ.4.19.13.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sive itaque quasi ad sororem, quam ancillam te posse probare
confidis, epistulam emisisti, sive familiae erciscundae quasi pro coherede
petitus arbiter doceatur , fraternitatis quaestio per haec tolli non potuit.
<a 293 d. k. dec. aa. conss.>
CJ.4.19.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non nudis adseverationibus nec ementita professione, licet
utrique consentiant, sed matrimonio legitimo concepti vel adoptione sollemni
filii civili iure patri constituuntur. si itaque hunc contra quem supplicas
alienum esse confidis, per te vel per procuratorem adfirmationem eius falsam
detege. * diocl. et maxim. aa. et cc. muciano. * <a 293 d. k. dec. aa.
conss.>
CJ.4.19.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Vis eius, qui se dominum contendit, ad imponendum onus
probationis servo minime prodest. cum igitur aufugisse te de domo severi
profitearis, verum nec ab illo iusto initio, sed per violentiam adseveres esse
detentum, inquisito prius, an in possessionem libertatis sine dolo malo
constitutus sis, tunc etiam, onus probationis qui debeat subire, per huiusmodi
eventum declarabitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. antonino. * <a 293 d. vi
k. ian. aa. conss.>
CJ.4.19.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sive possidetis praedia, quae a patre communi sibi fratres
emancipati donata contendentes vindicant, ipsis incumbit facti probationis
necessitas, sive ipsis ea praedia, quasi a patre vestro sibi donata, tenentibus
vos heredes constituti patris petitis, ut intentionem vestram non constitisse
detegant, unde domini facti sunt, emergente quaestione docere compelluntur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. philippo et sebastianae. * <a 294 d. x k. febr.
cc. conss.>
CJ.4.19.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Matrem tuam consecutam libertatem ac te post editam, ut
ingenua probari possis, ostendi convenit. quod enim fratribus tuis nulla
movetur quaestio, ad defensionem tuam nihil prodesse potest. * diocl. et maxim.
aa. et cc. paulinae. * <a 294 d. v id. febr. cc. conss.>
CJ.4.19.18pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum precibus tuis significes ignorante te praedium eum cuius
meministi sibi velut a te donatum instrumentis inseri fecisse, si vera sunt
quae indidisti, nec ad nomen factae donationis fundus iste pervenit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. violentillae. * <a 294 d. vii id. april. byzantii cc.
conss.>
CJ.4.19.18.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Unde adito iudice competenti probare te oportet contra tuam
voluntatem hunc fundum instrumento adversarium tuum sibi adscribi laborasse, ut
secundum tenorem rescripti nostri possis consequi sententiam. <a 294 d. vii
id. april. byzantii cc. conss.>
CJ.4.19.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Exceptionem dilatoriam opponi quidem initio, probari vero,
postquam actor monstraverit quod adseverat, oportet. * diocl. et maxim. aa. et
cc. menandro. * <a 294 d. xvi k. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.19.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si de possessione servitutis emptionis instrumentis
subtractis in libertatem proclamat eutychia, cum petitori probationis onus
incumbat, intentione sua defecta his iuvari minime potest. nam si in servitutem
petatur, ad emptionis probationem non est indiciis aliis opus, sed
instrumentorum furtum monstrare sufficit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
phronimae. * <a 294 iiii non. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.19.21pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad probationem uti dominii aliena subtrahentes instrumenta
his minime possunt, quippe cum horum lectio non recitantem, sed quem tenor
scripturae designat, adiuvat. * diocl. et maxim. aa. et cc. crispo. * <a 294
s. vi id. dec. singiduni cc. conss.>
CJ.4.19.21.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum itaque nec cetera probationum indicia reprobentur, iure
competenti praediorum, quae in quaestionem veniunt, dominium ad te ostendae
pertinere. nam res vindicantem ab emptore suos numeratos nummos adseverantem
erga probationem laborare non convenit, si quidem huiusmodi, licet probetur,
factum intentioni nullum praestet adminiculum. <a 294 s. vi id. dec.
singiduni cc. conss.>
CJ.4.19.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad probationem servitutis glyconis matrem eius ac fratrem
servilia fecisse ministeria non sufficit, cum neque ingenuorum coniventia
coniunctis necessitudine praeiudicet neque de servis ex eadem matre natis unus
libertatem adipisci prohibeatur. * diocl. et maxim. aa. et cc. agathocleae. *
<a 294 d. viiii k. ian. ipsis cc. conss.>
CJ.4.19.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Actor quod adseverat probare se non posse profitendo reum
necessitate monstrandi contrarium non adstringit, cum per rerum naturam factum
negantis probatio nulla sit. * diocl. et maxim. aa. et cc. menelao. * <a 294
d. viii k. ian. cc. conss.>
CJ.4.19.24: Imperatores Valens, Gratianus, Valentinianus
Iubemus omnes deinceps, qui scripturas suspectas
comminiscuntur, cum quid in iudicio prompserint, nisi ipsi adstruxerint veritatem,
ut nefariae scripturae reos et quasi falsarios esse detinendos. * valens grat.
et valentin. aaa. ad antonium pp. * <a 378 d. prid. id. ian. treviris
valente vi et valentiniano ii aa. conss.>
CJ.4.19.25: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Sciant cuncti accusatores eam se rem deferre debere in
publicam notionem, quae munita sit testibus idoneis vel instructa apertissimis
documentis vel indiciis ad probationem indubitatis et luce clarioribus
expedita. * grat. valentin. et theodos. aaa. floro pp. * <a 382 d. xv k.
iun. constantinopoli antonio et syagrio conss.>
CJ.4.20.0. De testibus.
CJ.4.20.2: Imperator Alexander Severus
Si tibi controversia ingenuitatis fiet, defende causam
instrumentis et argumentis, quibus putas: soli etenim testes ad ingenuitatis
probationem non sufficiunt. * alex. a. carpo. * <a 223 pp. x k. mai. maximo
ii et aeliano conss.>
CJ.4.20.3: Imperatores valer., gallien.
Etiam iure civili domestici testimonii fides improbatur. *
valer. et gallien. aa. rosae. * <a 255 pp. iii k. sept. valeriano iii et
gallieno ii aa. conss.>
CJ.4.20.4: Imperatores carus, carinus, numer.
Solam testationem prolatam nec aliis legitimis adminiculis
causa approbata nullius esse momenti certum est. * carus carinus et numer. aaa.
aurelio. * <a 284 pp. viii k. dec. carino ii et numeriano conss.>
CJ.4.20.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eos testes ad veritatem iuvandam adhiberi oportet, qui omni
gratiae et potentatui fidem religioni iudiciariae debitam possint praeponere. *
diocl. et maxim. aa. candido. * <a 286 pp. v k. mai. maximo ii et aquilino
conss.>
CJ.4.20.11pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Quoniam liberi testes ad causas postulantur alienas, si
socii et participes criminis non dicantur, sed fides ab his notitiae
postuletur, in exhibitione necessariarum personarum, hoc est testium, talis
debet esse cautio iudicantis, ut his venturis ad iudicium per accusatorem aut
ab his, per quos fuerint postulati, sumptus competentes dari praecipiat. *
honor. et theodos. aa. caeciliano pp. * <a 409 d. xii k. febr. ravennae
honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.4.20.11.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Idem iuris est et si in pecuniaria causa testes ab alterutra
parte producendi sunt. <a 409 d. xii k. febr. ravennae honorio viii et theodosio
iii aa. conss.>
CJ.4.20.12: Imperatores Honorius, Theodosius
Libertorum adversus patronos illicitas atque improbas voces
poenae obiectione praecludimus atque ita, ut non modo sponte prodire non
audeant, sed nec vocati quidem in iudicium venire cogantur. * honor. et
theodos. aa. * <a 423 d. iiii id. aug. ravennae mariniano et asclepiodoto
conss.>
CJ.4.20.14: Imperator Zeno
Nullum penitus, cum semel ad iudicem quemlibet, licet non
suum, dicendi gratia testimonii fuerit ingressus, armatam forte militiam vel
quamlibet aliam fori praescriptionem ad evadendum iudicis motum, quem vel
testimonii verborum improbitas vel rei qualitas flagitaverit, posse praetendere
praecipimus, sed omnes, qui in civili scilicet causa suum praebeant
testimonium, separato et tamquam ante iudicium interim deposito exceptionis
fori privilegio huiusmodi praesidio denudatos, ita iudicantis intrare secretum,
ut, quodcumque aures eius offenderit, non dubitent sibimet formidandum: data
cunctis iudicibus absque ullo praescriptionis obstaculo ( sicut saepe dictum
est) testes, quorum voces falsitate vel fraude non carere perspexerint, pro
qualitate videlicet delicti animadvertendi licentia. * zeno a. arcadio pp. *
<a 486 d. xii k. iun. constantinopoli longino cons.>
CJ.4.20.17pr.: Imperator Justinianus
Si quis testibus usus fuerit idemque testes adversus eum in
alia lite producantur, non licebit ei personas eorum excipere, nisi ostenderit
inimicitias inter se et illos postea emersas fuisse, ex quibus testes repelli
leges praecipiunt: non adimenda scilicet ei licentia ex ipsis depositionibus
testimonium eorum arguere. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. k. iun.
constantinopoli dn. iustiniano pp. a. ii cons.>
CJ.4.20.17.1: Imperator Justinianus
Sed et si liquidis probationibus datione vel promissione
pecuniarum eos corruptos esse ostenderit, eam etiam adlegationem integram ei
servari praecipimus. <a 528 d. k. iun. constantinopoli dn. iustiniano pp. a.
ii cons.>
CJ.4.20.18pr.: Imperator Justinianus
Testium facilitatem, per quos multa veritati contraria
perpetrantur, prout possibile est, resecantes omnibus praedicimus, qui in
scriptis a se debita rettulerunt, quod non facile audientur, si dicant omnis
debiti vel partis solutionem sine scriptis fecisse velintque viles et forsitan
redemptos testes super huiusmodi solutione producere, nisi quinque testes
idonei et summae atque integrae opinionis praesto fuerint solutioni celebratae
hique cum sacramenti religione deposuerint sub praesentia sua debitum esse
solutum, ut scientes omnes ita ea statuta esse non aliter debitum vel partem
eius persolvant, nisi vel securitatem in scriptis capiant vel observaverint
praefatam testium probationem: his scilicet, qui iam sine scriptis debitum vel
partem eius solverunt, praesenti sanctione merito excipiendis. * iust. a. menae
pp. * <a 528 d. k. iun. constantinopoli dn. iusti niano pp. a ii cons.>
CJ.4.20.18.1: Imperator Justinianus
Sin vero facta quidem securitas sit, fortuito vero casu vel
incendii vel naufragii vel alterius infortunii perempta, tunc liceat his qui
hoc perpessi sunt causam peremptionis probantibus etiam debiti solutionem per
testes probare damnumque ex amissione instrumenti effugere. <a 528 d. k.
iun. constantinopoli dn. iustiniano pp. a ii cons.>
CJ.4.20.19pr.: Imperator Justinianus
Si quando invitos testes in pecuniariis causis ex nostra
lege aliquis trahere maluerit, si quidem sua sponte fideiussionem suae personae
sine damno praestare velint, hoc fieri, sin autem noluerint, non carcerali
custodia detrudi, sed sacramento eos committi censemus. * iust. a. iuliano pp.
* <a 530 d. xii k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc.
conss.>
CJ.4.20.19.1: Imperator Justinianus
Si enim pro toto litis certamine iuriiurando credendum esse
testium putaverunt hi qui eos produxerunt, multo magis praesentiam suam
testibus sacramento eorum credere debent. <a 530 d. xii k. april.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.20.19.2: Imperator Justinianus
Sed cum oportet minime testes in huiusmodi casibus protelari
et pro alienis commodis suas invenire difficultates, disponimus non amplius
testes observare iudicies compelli, postquam fuerint admoniti, nisi tantum
quindecim dies, intra quos iudices provideant, quatenus cognitionem suscipiant,
in qua testes necessarii visi fuerint, ut omnimodo licentia eis concedatur et
alterutra parte cessante et minime eos observare volente, si per exsecutores
admoniti venire noluerint, testes accipere et alterutra parte praesente, quae
eos introducit, testimonia eorum capere. <a 530 d. xii k. april. constantinopoli
lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.20.19.3: Imperator Justinianus
His autem diebus effluentibus liceat quidem testibus
decedere a iudice nullam habente licentiam eos, postquam afuerint, iterum
retrahere: ipsum autem iudicem, si per eum steterit, quominus testimonium
praestetur, parti laesae omnem iacturam pro huiusmodi causa illatam ex suis
facultatibus resarcire. <a 530 d. xii k. april. constantinopoli lampadio et
oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.20.20: Imperator Justinianus
Cum apud compromissarios iudices testes fuissent producti,
variatum erat, utrum deberet eorum depositionibus in iudicio litigator uti, an
non esset audiendus. sancimus, si quidem in compromissis aliquid pro huiusmodi
causa statutum est, hoc observari: sin autem nihil conventum est, in huiusmodi
casibus, si quidem supersint testes, licentiam habere eum, contra quem
depositiones eorum proferuntur , si eas recusaverit, concedere testes iterum
adduci et non opponi eis, quod iam testimonium suum dederunt, vel, si hoc
concedere minime maluerit, depositiones eorum quasi factas accipere, omni iure
legitimo quod ei competit adversus eas servato: sin autem omnes ab hac luce
subtracti sunt, tunc necessitatem ei imponi fide scripturae approbata, in qua
depositiones eorum referuntur, eas quasi factas accipere. sin vero res
permixtae fuerint et quidam ex his mortui alii vivent es, tunc in superstitum
quidem testimonio eandem electionem servari litigatori, adversus quem
testimonia proferuntur, in morientium autem personas depositiones eorum non
esse respuendas: omni, secundum quod iam praediximus, adversus eas et testes
iure legitimo, quod ei competit adversus quem proferuntur, integro reservato. *
iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. vi k. april. constantinopoli lampadio et
oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.0. De fide instrumentorum et amissione eorum et
antapochis faciendis et de his quae sine scriptura fieri possunt.
CJ.4.21.1: Imperator Antoninus
Debitores tuos quibuscumque rationibus debere tibi pecuniam
si probaveris, ad solutionem compellet aditus praeses provinciae : nec oberit
tibi amissio instrumentorum, si modo manifestis probationibus eos debitores
esse apparuerit. * ant. a. septimiae marciae. * <a 213 pp. v id. sept.
antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.21.2: Imperator Alexander Severus
Si uteris instrumento, de quo alius accusatus falsi victus
est, et paratus es, si ita visum fuerit a quo pecuniam petis, eiusdem criminis
te reum facere et discrimen periculi poenae legis corneliae subire, non oberit
sententia, a qua nec is contra quem data est appellavit nec tu, qui tunc
crimini non eras subiectus, appellare debuisti. * alex. a. maniliano. * <a
223 pp. iii k. oct. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.21.3: Imperator Alexander Severus
Si adversarius tuus apud acta praesidis provinciae, cum
fides instrumenti quod proferebat in dubium revocaretur non se usurum
contestatus est, vereri non debes , ne ex ea scriptura, quam non esse veram
etiam professione eius constitit, negotium denuo repetatur. * alex. a. aeliano.
* <a 226 pp. iii non. mai. alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.4.21.4: Imperator Gordianus
Illatae dispensatori pecuniae, si ob amissorum
instrumentorum casum probatione defeceris, inspectio rationum fiscalium fidem
demonstrabit. * gord. a. marciano. * <a 239 d. ii id. febr. gordiano a. et
aviola conss.>
CJ.4.21.5: Imperator Gordianus
Sicut iniquum est instrumentis vi ignis extinctis debitores
quantitatum debitarum renuere solutionem, ita non statim casum conquerentibus
facile credendum est. intellegere itaque debetis non existentibus instrumentis
vel aliis argumentis probare fidem precibus vestris adesse. * gord. a. aurelio
prisco et marco mil. * <a 240 pp. iii k. iul. sabino ii et venusto
conss.>
CJ.4.21.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Statum tuum natali professione perdita mutilatum non esse
certi iuris est. * diocl. et maxim. aa. luscidi. * <a 286 d. xiii k. febr.
nicomediae maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.21.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si sollemnibus stipendiis honeste sacramento solutus es,
licet super huiusmodi re instrumenta, ut dicis, facta perdita sunt, tamen, si
aliis evidentibus probationibus veritas ostendi potest, veteranorum privilegia
etiam te usurpare posse dubium non est. * diocl. et maxim. aa. zinimae. * <a
286 d. xv k. iun. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.21.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si constiterit proprietatem possessionis de qua agitur apud
vos esse, providebit iudex ex persona fructuarii nullum praeiudicium dominio
comparari propter amissionem instrumentorum. * diocl. et maxim. aa. alexandrae.
* <a 287 d. xv k. mart. diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.4.21.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Instrumentis etiam non intervenientibus semel divisio recte
facta non habeatur irrita. * diocl. et maxim. aa. et cc. aristaeneto. * <a
293 pp. vi k. iul. aa. conss.>
CJ.4.21.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum instrumentis etiam non intervenientibus venditio facta
rata maneat, consequenter amissis etiam quae intercesserant non tolli
substantiam veritatis placuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. victorino. * <a
294 d. viii k. nov. reginassi cc. conss.>
CJ.4.21.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emancipatione facta, etsi actorum tenor non existat, si
tamen aliis indubiis probationibus vel ex personis vel ex instrumentorum
incorrupta fide factam esse emancipationem probari possit, actorum interitu
veritas convelli non solet. * diocl. et maxim. aa. et cc. theageni. * <a 294
d. iii id. nov. cc. conss.>
CJ.4.21.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus in vacuam inductus praedii donationis
causa possessionem, quod eius facti praetermissum instrumentum adseveratur,
hanc obtinere potes. * diocl. et maxim. aa. et cc.Dionysiae. * <a 294 d. id.
dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.21.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Apud eos, qui rem gestam ignoraverunt, amissorum
instrumentorum habita testatio nihil ad probationem veritatis prodesse potest.
* diocl. et maxim. aa. et cc. leontio. * <a 294 d. xvi k. ian. nicomediae
cc. conss.>
CJ.4.21.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Scripturae diversae et fidem sibi invicem derogantes ab una
eademque parte prolatae nihil firmitatis habere potuerunt. * diocl. et maxim.
a. et c. ad severum com. hispaniarum. * <a 333 d. iiii non mai. constantinopoli
dalmatio et zenophilo conss.>
CJ.4.21.15: Imperator Constantinus
In exercendis litibus eandem vim obtinent tam fides
instrumentorum quam depositiones testium. * constant. a. ad pop. * <a 317 d.
romae xii k. aug. gallicano et basso conss.>
CJ.4.21.17pr.: Imperator Justinianus
Contractus venditionum vel permutationum vel donationum,
quas intimari non est necessarium, dationis etiam arrarum vel alterius
cuiuscumque causae, illos tamen , quos in scriptis fieri placuit, transactionum
etiam, quas instrumento recipi convenit, non aliter vires habere sancimus, nisi
instrumenta in mundum recepta subscriptionibusque partium confirmata et, si per
tabellionem conscribantur, etiam ab ipso completa et postremo a partibus
absoluta sint, ut nulli liceat prius , quam haec ita processerint, vel a scheda
conscripta, licet litteras unius partis vel ambarum habeat, vel ab ipso mundo,
quod necdum est impletum et absolutum , aliquod ius sibi ex eodem contractu vel
transactione vindicare: adeo ut nec i llud in huiusmodi venditionibus liceat
dicere, quod pretio statuto necessitas venditori imponitur vel contractum
venditionis perficere vel id quod emptoris interest ei persolvere. * iust. a.
menae pp. * <a 528 d. k. iun. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.4.21.17.1: Imperator Justinianus
Quae tam in postea conficiendis instrumentis quam in his,
quae iam scripta nondum autem absoluta sunt, locum habere praecipimus, nisi iam
super his transactum sit vel iudicatum, quae retractari non possunt: exceptis
emptionalibus tantum instrumentis iam vel in scheda vel in mundo conscriptis,
ad quae praesentem sanctionem non extendimus, sed prisca iura in his tenere
concedimus. <a 528 d. k. iun. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.4.21.17.2: Imperator Justinianus
Illud etiam adicientes, ut et in posterum, si quae arrae
super facienda emptione cuiuscumque rei datae sunt sive in scriptis sive sine
scriptis, licet non sit specialiter adiectum, quid super isdem arris non
procedente contractu fieri oporteat, tamen et qui vendere pollicitus est,
venditionem recusans in duplum eas reddere cogatur, et qui emere pactus est, ab
emptione recedens datis a se arris cadat, repetitione earum deneganda. <a
528 d. k. iun. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.4.21.18: Imperator Justinianus
Iudices sive in hac inclita urbe sive in provinciis ea quae
disposuimus ( ut possint, si hoc perspexerint, occasione testium in aliis locis
degentium litigantes vel procuratores eorum ibi destinare, ut depositionibus,
sub utriusque partis praesentia factis res ad eos referatur) etiam in illis
servare volumus, qui prolatis instrumentis fidem adhibere exiguntur, ut, si
poposcerint in aliis locis id eis facere permitti et hoc iuste peti iudex
invenerit, similis proferatur sententia, ut, postquam in locis opportunis fides
instrumento data vel minus data fuerit, referatur negotium ad priorem iudicem.
* iust. a. menae pp. * <a 529 d. viii id. april. decio vc. cons.>
CJ.4.21.19pr.: Imperator Justinianus
Plures, apochis vel redituum vel usurarum perceptis, si
quando super his fuerit dubitatio exorta, eas habere negando ius agentium
faciunt vacillare, cum coloni ad dominum certantes et sibi iniquam forte
libertatem vindicantes vel debitores creditoribus suis temporalem
praescriptionem opponere cupientes ad easdem infitiationes perveniunt. * iust.
a. demostheni pp. * <a 529 d. xii k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.21.19.1: Imperator Justinianus
Quod resecantes iubemus, ut in praefatis casibus vel aliis
privatis similibus , si voluerit is qui apocham conscripsit vel exemplar cum
subscriptione eius qui apocham suscepit ab eo accipere vel antapocham
suscipere, omnis ei licentia hoc facere concedatur: necessitate imponenda
apochae susceptori antapocham reddere, ita tamen, ut si hoc is qui apocham
conscribit facere neglexerit vel non curaverit, nullum ei praeiudicium ex eo,
quod antapocham non recepit, generetur, cum hoc, quod pro quibusdam introductum
est, inferre eis iacturam minime rationi convenit aequitatis. <a 529 d. xii
k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.21.20pr.: Imperator Justinianus
Comparationes litterarum ex chirographis fieri et aliis
instrumentis, quae non sunt publice confecta, satis abundeque occasionem
criminis falsitatis dare et in iudiciis et in contractibus manifestum est. *
iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. xiiii k. april. constantinopoli lampadio et
oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.20.1: Imperator Justinianus
Ideoque sancimus non licere comparationes litterarum ex
chirographis fieri, nisi trium testium habuerint subscriptiones et prius
litteris eorum fides imponatur vel ex ipsis hoc deponentibus ( sive cunctis
sive omnimodo duobus ex his) sive comparatione litterarum testium procedente,
et tunc ex huiusmodi chartula iam probata comparatio fiat. <a 530 d. xiiii
k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.20.2: Imperator Justinianus
Aliter etenim fieri comparationem nullo concedimus modo,
licet in semet ipsum aliquis chartam conscriptam proferat, sed tantummodo vel
ex forensibus vel publicis instrumentis vel ex huiusmodi chirographis quae
enumeravimus comparatione trutinanda. <a 530 d. xiiii k. april.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.20.3: Imperator Justinianus
Omnes autem comparationes non aliter fieri concedimus, nisi
iuramento antea praestito ab his qui comparationes faciunt fuerit adfirmatum,
quod neque lucri causa neque inimicitiis neque gratia tenti huiusmodi faciunt
comparationem. <a 530 d. xiiii k. april. constantinopoli lampadio et oresta
vv. cc. conss.>
CJ.4.21.20.4: Imperator Justinianus
Et hoc observari tam in omnibus sacris scriniis nostris quam
in apparitione omnis sublimissimae praefecturae nec non magisteriae potestatis
ceterisque omnibus iudiciis, quae in orbe nostro constituta sunt, his omnibus
in posterum observandis. comparationes etenim iam antea factas retractari extra
periculum minime est. <a 530 d. xiiii k. april. constantinopoli lampadio et
oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.21pr.: Imperator Justinianus
Cum quidam instrumentum protulerit vel aliam chartulam eique
fidem imposuerit, postea autem persona, contra quam ista chartula vel
instrumentum prolatum est, quasi falsum hoc constitutum redarguere niteretur,
ne diutius dubitetur, utrum necessitatem ei qui protulit imponi oporteret
repetita vice hoc proferre, an sufficiat ei fides iam pridem approbata,
sancimus, si aliquid tali eveniat, eum, qui petit eam chartam iterum proferri,
prius sacramentum praestare, quod existimans se posse falsum redarguere quod
prolatum est ad huius modi venit petitionem. quid enim, si, cum nosset
deperditam esse chartam vel forte concrematam vel alio modo diminutam, hanc
requiri adsimulans et ad difficultatem productionis r espiciens huiusmodi facit
petitionem? * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. v k. mart. lampadio et oresta
vv. cc. conss.>
CJ.4.21.21.1: Imperator Justinianus
Et postquam hoc ab actore vel petitore fuerit iuratum et
inscriptionum pagina apud competentem iudicem deposita, tunc necessitatem
imponi ei, qui protulit chartam de qua quaeritur, iterum eam apud iudicem
criminis proferre, quatenus possit apud eum crimen falsitatis ventilari. <a
530 d. v k. mart. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.21.2: Imperator Justinianus
Sin autem dicat non esse sibi possibile eam ostendere, quia
per fortuitos casus huiusmodi copia ei abrepta est, tunc subeat sacramentum,
quod neque habet eandem chartulam neque alii eam dedit nec apud alium voluntate
eius constituta est nec dolo malo fecit, quominus ea appareat, sed re vera ipsa
chartula sine omni dolo deperdita est et productio eius sibi impossibilis est:
et si tale subeat sacramentum, ab huiusmodi necessitate eum relaxari. <a 530
d. v k. mart. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.21.21.3: Imperator Justinianus
Quod si praedictum iusiurandum subire minime maluerit, tunc
quasi falsa chartula nullas habeat vires adversus eum, contra quem prolata est,
sed sit penitus vacuata: neque enim ulterius poenam produci contra eos qui non
iuraverunt volumus, cum forsitan quidam subtili reverentia tenti nec verum
sacramentum praestare patiuntur. <a 530 d. v k. mart. lampadio et oresta vv.
cc. conss.>
CJ.4.21.21.4: Imperator Justinianus
Eandem autem copiam ei praestamus, donec causa apud iudicem
ventilatur. si enim iam plenissimum finem accepit et neque per appellationem
suspensa est neque per solitam retractationem adhuc lis vivere speratur, tunc
satis durum est huiusmodi querellae indulgeri, ne in infinitum causae
retractentur et sopita iam negotia per huiusmodi viam iterum aperiantur et
contrarium aliquid nostro eveniat proposito. <a 530 d. v k. mart. lampadio
et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.22.0. Plus valere quod agitur quam quod simulate
concipitur.
CJ.4.22.1: Imperatores valer., gallien.
In contractibus rei veritas potius quam scriptura prospici
debet. * valer. et gallien. aa. rufino. * <a 259 pp. iii k. iun. aemiliano
et basso conss.>
CJ.4.22.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Acta simulata, velut non ipse, sed eius uxor comparaverit,
veritatis substantiam mutare non possunt. quaestio itaque facti per praesidem
examinabitur provinciae. * diocl. et maxim. aa. et cc. soteri. * <a 294 d. x
k. mai. cc. conss.>
CJ.4.22.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emptione pignoris causa facta non quod scriptum, sed quod
gestum est inspicitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. marinae. * <a 294 d. k.
mai. sirmi cc. conss.>
CJ.4.22.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quis gestum a se fecerit alium egisse scribi, plus actum
quam scriptum valet. * diocl. et maxim. aa. et cc. decio. * <a 294 d. viii
k. dec. cc. conss.>
CJ.4.22.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si falsum instrumentum emptionis conscriptum tibi, velut
locationis quam fieri mandaveras, subscribere, te non relecto, sed fidem
habente, suasit, neutrum contractum in utroque alterutrius consensu deficiente
constitisse procul dubio est. * diocl. et maxim. aa. et cc. victori. * <a
294 d. xiii k. ian. cc. conss.>
CJ.4.23.0. De commodato.
CJ.4.23.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ea quidem, quae vi maiore auferuntur, detrimento eorum
quibus res commodantur imputari non solent. sed cum is, qui a te commodari sibi
bovem postulabat, hostilis incursionis contemplatione periculum amissionis ac
fortunam futuri damni in se suscepisse proponatur, praeses provinciae, si
probaveris eum indemnitatem tibi promisisse, placitum conventionis implere eum
compellet. * diocl. et maxim. aa. et cc. sisolae. * <a 290 vel 293 d. vi k.
iun. ipsis aa. conss.>
CJ.4.23.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum eum, qui temporalis ministerii causa suscepit ancillam,
ad restitutionem eius bona fides urgueat, consequens est socerum tuum huius rei
causa tradidisse ancillam adito praeside provinciae probare, ut fidem susceptam
is adversus quem supplicas compellatur agnoscere. * diocl. et maxim. aa. et cc.
auluzano. * <a 293 s. prid. non. nov. ipsis aa. conss.>
CJ.4.23.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De restituendis rebus, quas obligandas pro se dederas,
postquam debitum fuerit extenuatum, commodati actionem etiam adversus heredes
eius exercere potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. soterae. * <a 294 d. iii
id. april. sirmi cc. conss.>
CJ.4.23.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praetextu debiti restitutio commodati non probabiliter
recusatur. * diocl. et maxim. aa. et cc. faustinae. * <a 294 d. xii k. dec.
ipsis cc. conss.>
CJ.4.24.0. De actione pigneraticia.
CJ.4.24.2: Imperator Alexander Severus
Quod ex operis ancillae vel ex pensionibus domus, quam
pignori detineri dicis, perceptum est, debiti quantitatem relevabit. * alex. a.
demetrio. * <a 222 pp. k. oct. antonino iiii et alexandro conss.>
CJ.4.24.3: Imperator Alexander Severus
Creditor, qui praedium pignori sibi nexum detinuit, fructus
quos percepit vel percipere debuit in rationem exonerandi debiti computare
necesse habet et, si agrum deteriorem constituit, eo quoque nomine pigneraticia
actione obligatur. * alex. a. victori. * <a 222 pp. vi id. dec. antonino
iiii et alexandro conss.>
CJ.4.24.4: Imperator Alexander Severus
Pactum vulgare, quod proposuistis, ut, si intra certum
tempus pecunia soluta non fuisset, praedia pignori vel hypothecae data vendere
liceret, non adimit debitori adversus creditorem pigneraticiam actionem. *
alex. a. hermaeo et maximillae. * <a 223 pp. xii k. mai. maximo ii et
aeliano conss.>
CJ.4.24.5: Imperator Alexander Severus
Si creditor sine vitio suo argentum pignori datum perdidit
restituere id non cogitur: sed si culpae reus deprehenditur vel non probat
manifestis rationibus se perdidisse, quanti debitoris interest condemnari
debet. * alex. a. dioscoridae. * <a 224 pp. xiii k. mai. iuliano et crispino
conss.>
CJ.4.24.6: Imperator Alexander Severus
Quae fortuitis casibus accidunt, cum praevideri non
potuerant, in quibus etiam adgressura latronum est, nullo bonae fidei iudicio
praestantur: et ideo creditor pignora, quae huiusmodi causa interierunt,
praestare non compellitur nec a petitione debiti submovetur nisi inter
contrahentes placuerit, ut amissio pignorum liberet debitorem. * alex. a.
trophimae. * <a 225 pp. id. april. fusco et dextro conss.>
CJ.4.24.7pr.: Imperator Alexander Severus
Creditor, qui fundos et domos pignori vel hypothecae
accepit, damnum in decidendis arboribus domibusque destruendis ab eo datum in
rationem deducere cogitur et , si dolo vel culpa rem suppositam deteriorem
fecerit, eo quoque nomine pigneraticia actione tenebitur, ut talem restituat,
qualis fuerat tempore obligationis. * alex. a. iuliano. * <a 241 pp. xiii k.
aug. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.4.24.7.1: Imperator Alexander Severus
Creditor autem necessarios sumptus, quos circa res
pigneraticias fecit, exigere non prohibetur. <a 241 pp. xiii k. aug.
gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.4.24.8: Imperator Philippus
Si nulla culpa seu segnitia creditori imputari potest,
pignorum amissorum dispendium ad periculum eius minime pertinet. sane si simulata
amissione etiam nunc eadem pignora, ut adseveras, a parte diversa possidentur,
adversus eum experiri potes. * philipp. a. et philipp. c. saturnino. * <a
246 pp. viii k. mart. praesente et albino conss.>
CJ.4.24.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pignus in bonis debitoris permanere ideoque ipsi perire in
dubium non venit. cum igitur adseveres in horreis pignora deposita, consequens
est secundum ius perpetuum, pignoribus debitori pereuntibus, si tamen in
horreis, quibus et alii solebant publice uti, res depositae sunt, personalem
actionem debiti reposcendi causa integram te habere. * diocl. et maxim. aa. et
cc. georgio. * <a 293 pp. vi non. mai. mediolani aa. conss.>
CJ.4.24.10pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec creditores nec qui his successerunt adversus debitores
pignori quondam res nexas petentes, reddita iure debita quantitate vel his non
accipientibus oblata et consignata et deposita, longi temporis praescriptione
muniri possunt. * diocl. et maxim. aa. et cc. apollodorae. * <a 293 d. non.
mai. ipsis aa. conss.>
CJ.4.24.10.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Unde intellegis, quod, si originem rei probare potes,
adversario tenente vindicare dominium debeas. <a 293 d. non. mai. ipsis aa.
conss.>
CJ.4.24.10.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ut autem creditor pignoris defensione se tueri possit,
extorquetur ei necessitas probandi debiti vel, si tu teneas, per vindicationem
pignoris hoc idem inducitur et tibi non erit difficilis vel solutione vel
oblatione atque sollemni depositione pignoris liberatio. <a 293 d. non. mai.
ipsis aa. conss.>
CJ.4.24.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pignoris causa res obligatas soluto debito restitui debere
pigneraticiae actionis natura declarat. quo iure, si titulo pignoris obligasti
mancipia, per eandem actionem uti potes, nec creditor citra conventionem vel
praesidalem iussionem debiti causa res debitoris arbitrio suo auferre potest. *
diocl. et maxim. aa. et cc. ammiano. * <a 294 d. v k. ian. sirmi ipsis cc.
conss.>
CJ.4.24.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quominus fructuum, quos creditor ex rebus obligatis accepit,
habita ratione ac residuo debito soluto, vel si per creditorem factum fuerit.
quominus solveretur, pignora quae in eadem causa durant restituat debitori,
nullo spatio longi temporis defenditur. * diocl. et maxim. aa. et cc. heraisco.
* <a 294 d. xii k. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.25.0. De exercitoria et institoria actione.
CJ.4.25.1: Imperator Antoninus
Servus tuus pecuniam mutuam accipiendo ita demum te institoria
actione obligavit , si, cum eum officio alicui vel negotiationi exercendae
praeponeres, etiam ut id faceret, ei permissum a te probetur. quod si ea actio
locum non habet, si quid in rem tuam versum probabitur, actione in eam rem
proposita cogeris exsolvere. * ant. a. hermeti. * <a 212 pp. viii k. sept.
duobus aspris conss.>
CJ.4.25.2: Imperator Alexander Severus
Ex contractibus servorum quamvis de peculio dumtaxat domini
teneantur, de eo tamen, quod in rem eorum versum est vel cum institore ex causa
cui praepositus fuit contractum est, in solidum conveniri posse dubium non est.
* alex. a. callisto. * <a 222 pp. iii k. mai. alexandro a. cons.>
CJ.4.25.3: Imperator Alexander Severus
Institoria tibi adversus eum actio competit, a quo servum
mensae praepositum dicis, si eius negotii causa, quod per eum exercebatur,
deposita pecunia nec reddita potest probari. * alex. a. marciae. * <a 230
pp. non. mai. agricola et clemente conss.>
CJ.4.25.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Et si a muliere magister navis praepositus fuerit, ex
contractibus eius ea exercitoria actione ad similitudinem institoriae tenetur.
* diocl. et maxim. aa. et cc. antigonae. * <a 293 d. xvi k. nov. sirmi aa.
conss.>
CJ.4.25.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mutuam pecuniam accipere demetriano domitianus mandavit
et hoc posse probare confidis, ad exemplum institoriae eundem domitianum apud
competentem iudicem potes convenire. * diocl. et maxim. aa. et cc. gaio. *
<a 294 d. iiii k. nov. ipsis cc. conss.>
CJ.4.25.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui secutus domini voluntatem cum servo ipsius habuit
contractum, ad instar actionis institoriae recte de solido dominum convenit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. onesimae. * <a 294 d. xiiii k. dec. cc.
conss.>
CJ.4.26.0. Quod cum eo qui in aliena est potestate negotium
gestum esse dicitur, vel de peculio seu quod iussu aut de in rem verso.
CJ.4.26.1: Imperatores Severus, Antoninus
Cum filius familias tutor aut curator datur, pater tutelae
vel negotiorum gestorum iudicio de peculio et de in rem verso conveniendus est.
quod si voluntate eius filius decurio sit creatus et a magistratibus tutor
constitutus, pater in solidum satisfacere cogitur, cum id onus exemplo
ceterorum munerum civilium inductum intellegatur. * sev. et ant. aa. aelio. *
<a 196 d. vii id. nov. dextro ii et prisco conss.>
CJ.4.26.2: Imperatores Severus, Antoninus
Eius rei nomine, quae cum filio familias contracta est sive
sua voluntate sive eius in cuius potestate fuit, sive in peculium ipsius sive
in rem patris ea pecunia redacta est, et si paterna hereditate abstinuit,
actionem nisi in id quod facere possit non dari perpetui edicti interpretatione
declaratum est. * sev. et ant. aa. annio. * <a 196 pp. viii k. dec. dextro
ii et prisco conss.>
CJ.4.26.3: Imperator Antoninus
Etiam si non mandante neque subscribente neque iubente
domina pecuniam mutuam servo priscae dedisses, tamen ea quantitas si in rem
dominae eius iustis erogationibus versa est, de in rem verso apud suum iudicem
eam conveni, consecuturus secundum iuris formam id quod tibi deberi apparuerit.
* ant. a. artemoni. * <a 215 d. iii k. iul. laeto ii et cereale conss.>
CJ.4.26.4: Imperator Antoninus
Si ex contractu patris iussu eius pecuniam accepisti teque
eius hereditate abstines, frustra vereris, ne a creditoribus eius conveniaris.
* ant. a. leontio. * <a 216 d. v k. ian. sabino et anullino conss.>
CJ.4.26.5: Imperator Alexander Severus
Nulla res prohibet filios familias, si pro aliis maiores
viginti quinque annis fideiusserint, actione adversus eos competenti teneri.
sed si dumtaxat de peculio tecum agatur, defensionibus, si quae tibi competunt,
uteris. * alex. a. asclepiadi. * <a 223 pp. vi id. dec. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.4.26.6: Imperatores valer., gallien.
Si servus tuus sine permissu tuo accepta pecunia mutua in
usurarum vicem habitandi facultatem concessit, nullo iure adversarius tuus
hospitium ex hac causa sibi vindicat, cum te servi factum non obligaverit: et
ingrediens rem tuam contra vim eius auctoritate competentis iudicis protegeris.
* valer. et gallien. aa. et valer. nob. c. matronae. * <a 259 d. xii k. iul.
aemiliano et basso conss.>
CJ.4.26.7pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ei, qui servo alieno dat mutuam pecuniam, quamdiu superest
servus, item post mortem eius intra annum de peculio contra dominum competere
actionem vel, si in rem domini haec versa sit quantitas, post annum etiam esse
honorariam non est ambigui iuris. * diocl. et maxim. aa. et cc. crescenti. *
<a 293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.26.7.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quapropter si quidem in rem domini versa pecunia est,
heredes eius convenire potes de ea summa, quae in rem ipsius processit. <a
293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.26.7.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si vero hoc probari non potest, consequens est, ut
superstite quidem servo dominum de peculio convenias vel, si iam servus rebus
humanis exemptus est vel distractus seu manumissus nec annus excessit, de
peculio quondam adversus eum experiri possis. <a 293 d. non. april. byzantii
aa. conss.>
CJ.4.26.7.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Alioquin si cum libero rem agente eius, cuius precibus
meministi, contractum habuisti et eius personam elegisti, pervides contra
dominum nullam te habuisse actionem, nisi vel in rem eius pecunia processit vel
hunc contractum ratum habuit. <a 293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.26.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ex alio contractu, non ex illicita mutui datione debitor
extitisti vel quod patrem tuum in fide suscepisti, tam in patris positus
potestate iure teneris quam etiam morte genitoris tui iuris effectus: et si
quidem patris heres extitisti , in solidum, alioquin in quantum facere potes,
secundum edicti formam. sed et si emancipatione tui iuris factus es, similiter
conveniri te posse debes intellegere. * diocl. et maxim. aa. et cc. isidoro. *
<a 293 d. vi id. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.26.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mandator pro filio tuo extitisti vel iussu tuo cum eo
quem in potestate tunc habuisti contractum est, intellegis et sorti et usuris
te parere oportere, si te his omnibus obligasti, ut res quae pignoris iure
detinentur liberari possint. quod si fideiussor creditae pecuniae
intercessisti, teneri te ex ea obligatione explorati iuris est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. diogenio. * <a 294 d. iii k. mai. cc. conss.>
CJ.4.26.10pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si liberam peculii administrationem habentes equas cum fetu
de peculio servi venumdederunt, reprobandi contractum dominus nullam habet
facultatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. aphrodisio. * <a 294 d. v non.
oct. sirmi cc. conss.>
CJ.4.26.10.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si non habentes liberam peculii administrationem rem
dominicam eo ignorante distraxerunt, neque dominium, quod non habent, in alium
transferre possunt neque condicionem eorum servilem scientibus possessionis
iustum adferunt initium: unde non immerito nec temporis praescriptionem
huiusmodi possessoribus prodesse manifestum est, ideoque res mobiles ementes
etiam furti actione tenentur. <a 294 d. v non. oct. sirmi cc. conss.>
CJ.4.26.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ancilla contrahenti, quam iure non obligari constat,
adversus dominum in quantum locupletius eius peculium factum est ea superstite
ac post mortem intra utilem annum dandam actionem non ambigitur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. attalo. * <a 294 d. prid. k. dec. sirmi cc. conss.>
CJ.4.26.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dominum per servum obligari non posse ac tantum de peculio (
deducto scilicet, quod naturaliter servus domino debet) eius creditoribus dari
actionem vel, si quid in rem eius versum probetur, de in rem verso edicto
perpetuo declaratur. * diocl. et maxim. aa. et cc. victori. * <a 294 d. xiii
k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.26.13pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Dominos ita constringi manifestum est actione praetoria,
quae apellatur quod iussu, si certam numerari praeceperint servo actorive
pecuniam. * honor. et theodos. aa. iohanni pp. * <a 422 d. v id. iul.
ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.4.26.13.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Igitur in perpetuum edictali lege sancimus, ut, qui servo
colono conductori procuratori actorive possessionis pecuniam mutuam det, sciat
dominos possessionum cultoresve terrarum obligari non posse. <a 422 d. v id.
iul. ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.4.26.13.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Neque familiares epistulas, quibus homines plerumque commendant
absentem, in id trahere convenit, ut pecuniam, quam non rogatus fuerat,
impendisse pro praediis mentiatur, cum, nisi specialiter ut pecuniam praestet a
domino fuerit postulatus , idem dominus teneri non possit. <a 422 d. v id.
iul. ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.4.26.13.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Creditaque quantitate multari volumus creditores, si
huiusmodi personis non iubente domino nec fideiussoribus specialiter acceptis
fuerit credita pecunia. <a 422 d. v id. iul. ravennae honorio xiii et
theodosio x aa. conss.>
CJ.4.26.13.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Sane creditori licentiam damus, ut, si liber a rationibus
quas gerebat fuerit inventus actor servus procuratorve praediorum, utilis actio
pateat de peculio. <a 422 d. v id. iul. ravennae honorio xiii et theodosio x
aa. conss.>
CJ.4.27.0. Per quas personas nobis adquiritur.
CJ.4.27.1pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Excepta possessionis causa per liberam personam, quae
alterius iuri non est subdita, nihil adquiri posse indubii iuris est. * diocl.
et maxim. aa. Marcello. * <a 290 d. k. iul. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.27.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si igitur procurator non sibi, sed ei, cuius negotia
administrabat, redintegratae rei vindicationem pactus est idque pactum etiam
stipulatio insecuta est, nulla domino obligatio adquisita est. servis autem res
traditae dominis adquiruntur. <a 290 d. k. iul. ipsis iiii et iii aa.
conss.>
CJ.4.27.2pr.: Imperator Justinianus
Si duo vel plures communem servum habeant et unus ex his
iussit, ut nomine suo servus ab aliquo stipuletur decem puta aureos vel aliam
rem, ipse autem servus non eius nomine qui iussit, sed alicuius ex dominis suis
mentionem fecit et nomine illius stipulatus est, inter antiquam sapientiam
quaerebatur, cui adquiritur actio et lucrum, quod ex hac accidit causa, utrumne
ei qui iussit an ei cuius servus mentionem fecit an ambobus. * iust. a. iuliano
pp. * <a 530 d. xv k. dec. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.27.2.1: Imperator Justinianus
Cumque ex omni latere magna pars auctorum multum effudit
tractatum, nobis verior eorum sententia videtur, qui domino qui iussit adferunt
stipulationem et ei tantummodo adquiri dixerunt, quam aliorum, qui in alias
opiniones deferuntur. neque enim malignitati servorum indulgendum est, ut
liceat eis domini iussione contempta sua libidine facere stipulationem et ad
alium dominum, qui eum forsitan corrupit, alienum lucrum transferre: quod neque
ferendum est, si servus impius domino quidem qui iussit minime oboediendum
existimaverit, alii autem, qui forsitan ignorat et nescit, repentinum adducit
solacium. <a 530 d. xv k. dec. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.27.2.2: Imperator Justinianus
Quod enim saepe apud antiquos dicebatur iussionem domini non
esse absimilem nominationi, tunc debet obtinere, cum servus iussus ab uno ex
dominis stipulationem facere sine nomine stipulatus est: tunc etenim soli ei
adquirit qui iussit: sin autem expresserit alium dominum, soli illi necesse est
adquisitionem celebrari: multo etenim amplius oportet valere dominici nominis
mentionem quam herilem iussionem. <a 530 d. xv k. dec. lampadio et oresta
vv. cc. conss.>
CJ.4.27.3pr.: Imperator Justinianus
Cum per liberam personam, si pecunia alterius nomine fuerit
numerata, adquiritur ei cuius nomine pecunia credita est per huiusmodi
numerationem condictio, non autem hypotheca vel pignus, quae procuratori data
vel supposita sunt, dominis contractus adquiritur, talem differentiam
expellentes sancimus et condictionem et hypothecariam actionem vel pignus ipso
iure et sine aliqua cessione ad dominum contractus pervenire. * iust. a.
iohanni pp. * <a 530 d. k. nov. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.27.3.1: Imperator Justinianus
Si enim procuratori necessitas legibus imposita est domino
contractus cedere actionem, quare non ab initio quemadmodum in personali
actione cessio supervacua videbatur, non etiam in hypothecis et pignoribus
simili modo dominus contractus habeat hypothecariam actionem seu pignoris vinculum
vel retentionem sibi adquisitam? <a 530 d. k. nov. lampadio et oresta vv.
cc. conss.>
CJ.4.28.0. Ad senatus consultum macedonianum.
CJ.4.28.1: Imperator pertinax
Si filius, cum in potestate patris esset, mutuam a te
pecuniam accepit, cum se patrem familias diceret, eiusque adfirmationi
credidisse te iusta ratione edocere potes, exceptio ei denegabitur. * pertinax
a. atilio. * <a . 193 pp. x k. april. falcone et claro conss.>
CJ.4.28.2: Imperatores Severus, Antoninus
Zenodorus cum sui iuris esse publico videretur aut patris
voluntate contraxit aut in eam rem pecuniam accepit, quae patris oneribus
incumberet, vel suae potestatis constitutus novatione facta fidem suam
obligavit vel alias agnovit debitum , non esse locum decreto amplissimi ordinis
rationis est. * sev. et ant. aa. sophiae. * <a 198 pp. v k. mart. saturnino
et gallo conss.>
CJ.4.28.3: Imperatores Severus, Antoninus
Si filius familias aliquid mercatus pretium stipulanti
venditori cum usurarum accessione spondeat, non esse locum senatus consulto,
quo fenerare filiis familias prohibitum est, nemini dubium est: origo enim
potius obligationis quam titulus actionis considerandus est. * sev. et ant. aa.
macrino. * <a 198 pp. id. mart. saturnino et gallo conss.>
CJ.4.28.4: Imperatores Severus, Antoninus
Si permittente patre filio familias pecuniam mutuam dedisti,
senatus consulti potestas non intervenit, et ideo persecutio pignoris quod in
bonis patris fuit non denegabitur, praesertim cum eidem filius heres extiterit,
modo si nullus alius iure conventionis ratione temporis et ordinis potior
apparuerit. * sev. et ant. aa.Cyrillae. * <a 201 pp. xii k. mai. fabiano et
muciano conss.>
CJ.4.28.5pr.: Imperator Alexander Severus
Macedoniani senatus consulti auctoritas petitionem eius
pecuniae non impedit, quae filio familias studiorum vel legationis causa alibi
degenti ad necessarios sumptus, quos patris pietas non recusaret, credita est.
* alex. a. septimiae musae. * <a 230 pp. prid. k. mart. agricola et clemente
conss.>
CJ.4.28.5.1: Imperator Alexander Severus
Sed ex contractu filii post mortem eius de peculio actio in
patrem competere ita demum potest, si anni utilis spatium petitionem non
impedit. <a 230 pp. prid. k. mart. agricola et clemente conss.>
CJ.4.28.5.2: Imperator Alexander Severus
Sane si iussu patris datum mutuum probetur, nec in quos usus
versa sit pecunia disquiri necesse est et perpetua in patrem etiam mortuo filio
actio est. <a 230 pp. prid. k. mart. agricola et clemente conss.>
CJ.4.28.6pr.: Imperator Philippus
Si filius tuus in potestate tua agens contra senatus
consultum macedonianum mutuam sumpsit pecuniam, actio de peculio adversus te eo
nomine efficaciter dirigi nequaquam potest. * philipp. a. et philipp. c.
theopompo. * <a 245 pp. vi non. mart. philippo a. et titiano conss.>
CJ.4.28.6.1: Imperator Philippus
Quod senatus consulti auxilium, licet filii familias
meminit, ad nepotes et ad pronepotes porrigitur. <a 245 pp. vi non. mart.
philippo a. et titiano conss.>
CJ.4.28.7pr.: Imperator Justinianus
Si filius familias citra patris iussionem vel mandatum vel
voluntatem pecunias creditas acceperit, postea autem pater ratum habuerit
contractum, veterum ambiguitatem decidentes sancimus, quemadmodum, si ab initio
voluntate patris vel mandato filius familias pecuniam creditam accepisset,
obnoxius firmiter constituebatur, ita et si postea ratum pater habuerit
contractum, validum esse huiusmodi contractum, cum testimonium paternum
respuere satis iniquum est. necesse est enim patris ratihabitionem principali
patris mandato vel consensui non esse absimilem, cum nostra novella lege et
generaliter omnis ratihabitio prorsus trahitur et confirmat ea ab initio quae
subsecuta sunt. et haec quidem de privatis hominibus sancienda sunt. * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 d. xii k. aug. lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.28.7.1: Imperator Justinianus
Sin autem miles filius familias pecuniam creditam acceperit,
sive sine mandato vel consensu vel voluntate vel ratihabitione patris, stare
oportet contractum, nulla differentia introducenda, ob quam causam pecuniae
creditae vel ubi consumptae sunt. in pluribus enim iuris articulis filii
familias milites non absimiles videntur hominibus qui sui iuris sunt, et ex
praesumptione omnis miles non credatur in aliud quicquam pecunias accipere et
expendere nisi in causas castrenses. <a 530 d. xii k. aug. lampadio et
oresta vv. cc. conss.>
CJ.4.29.0. Ad senatus consultum velleianum.
CJ.4.29.1: Imperator Antoninus
Mulieribus, quae alienam obligationem suscipiunt aut in se
transferunt, si id contrahentes non ignorant, senatus consulto subvenitur. sed
si pro aliis, cum obligatae non essent, pecuniam exsolvunt, intercessione
cessante repetitio nulla est. * ant. a. lucillae. * <a 212 pp. non. dec.
carviti duobus aspris conss.>
CJ.4.29.2: Imperator Antoninus
Frustra senatus consulti exceptione, quod de
intercessionibus feminarum factum est, uti temptasti, quoniam principaliter
ipsa debitrix fuisti. eius enim senatus consulti exceptio tunc mulieri datur,
cum principaliter ipsa nihil debet, sed pro alio debitore apud creditorem eius
intercessit: sin autem pro creditore suo aliis se obligaverunt vel ab eo se vel
debitorem suum delegari passae sunt, huiusmodi senatus consulti auxilium non
habent. * ant. a. nepotianae. * <a 213 pp. iii id. aug. antonino a. iiii et
balbino conss.>
CJ.4.29.3: Imperator Antoninus
Si, cum ipse mutuam pecuniam acciperes, mater tua contra
amplissimi ordinis consultum fidem suam interposuit, exceptione tueri potest. *
ant. a. servato. * <a 213 pp. iii id. aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.29.4pr.: Imperator Alexander Severus
Senatus consultum locum habet, sive eam obligationem, quae
in alterius persona constitit, mulier in se transtulerit vel participaverit
sive, cum alius pecuniam acciperet, ipsa se constituit ab initio ream, quod et
in rerum earum pro aliis obligationibus admissum est. * alex. a. alexandriae. *
<a 223 pp. vi k. ian. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.29.4.1: Imperator Alexander Severus
Sed si praedia tua annis maior viginti quinque vendidisti et
pro marito pecuniam solvisti, deficit auxilium senatus consulti. <a 223 pp.
vi k. ian. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.29.5: Imperator Alexander Severus
Si sine voluntate tua res tuae a marito tuo pignori datae
sunt, non tenentur. quod si consensisti obligationi sciente creditrice, auxilio
senatus consulti uti potes. quod si patientiam praestitisti, ut quasi suas res
maritus obligaret, decipere voluisti mutuam pecuniam dantem et ideo tibi non
succurretur senatus consulto, quo infirmitati, non calliditati mulierum consultum
est. * alex. a. popiliae. * <a 224 d. xv k. iul. iuliano et crispino
conss.>
CJ.4.29.6pr.: Imperator Alexander Severus
Si mater, cum filiorum suorum gereret patrimonium, tutoribus
eorum securitatem promiserit et fideiussorem praestiterit vel pignora dederit,
quoniam quodammodo suum negotium gessisse videtur, senatus consulti auxilio
neque ipsa neque fideiussor ab ea praestitus neque res eius pigneratae
adiuvantur. * alex. a. torquato. * <a 228 pp. vi id. oct. modesto et probo
conss.>
CJ.4.29.6.1: Imperator Alexander Severus
Sin autem tutore se excusare volente ipsa se interposuit
indemnitatem ei repromittens, auxilio senatus consulti uti minime prohibetur.
<a 228 pp. vi id. oct. modesto et probo conss.>
CJ.4.29.6.2: Imperator Alexander Severus
Sin vero tutores petiit et sponte periculum suscepit,
quominus teneatur, auctoritate iuris tuetur. <a 228 pp. vi id. oct. modesto
et probo conss.>
CJ.4.29.7: Imperator Gordianus
Si sciens creditor a marito propter proprium debitum fundum
mulieris, licet ea consentiente, pignori accepit, propter senatus consulti
auxilium vendendo eum dominium mulieri auferre nequivit, nec tibi necesse est
praestito pretio emptori vindicare, si matri heres extitisti. * gord. a.
viviano. * <a 238 pp. xii k. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.4.29.8pr.: Imperator Gordianus
Si paternam obligationem non tantum masculini sexus, verum
etiam filiae emancipatae in se receperunt, quamvis filiae virilibus
obligationibus eximantur propter exceptionem, quae ex senatus consulto velleiano
descendit, tamen filios in id quod se obligaverunt teneri filiarumque subducta
persona patrem in id conveniri posse, in quo conveniretur, si filiae non
intercessissent, dubium non est. * gord. a. tryphoni. * <a 238 pp. non. oct.
pio et pontiano conss.>
CJ.4.29.8.1: Imperator Gordianus
Pignora tamen patris, etsi in posteriorem obligationem
accepta sunt, sine dubio tenentur: sed et si in priore fuerunt, quatenus ad
patrem per restitutoriam actionem redit, hactenus tenebuntur. <a 238 pp.
non. oct. pio et pontiano conss.>
CJ.4.29.9: Imperator Gordianus
Quamvis pro alio solvere possit mulier, tamen si praecedente
obligatione, quam senatus consultum de intercessionibus efficacem esse non
sinit, solutionem fecerit eius senatus consulti beneficio munitam se ignorans,
locum habet repetitio. * gord. a. proculo. * <a 239 pp. non. iul. gordiano
a. et aviola conss.>
CJ.4.29.10: Imperator Philippus
Si adversarius tuus non cum marito tuo, sed tecum negotium
gessit, reliqua conductionis, quae dicis esse contracta, obtentu eiusmodi
obligationum non potes recusare. enimvero si, cum eosdem fundos non tibi, sed
marito tuo locaret, personam tuam ut idoneam secutus est, beneficio amplissimi
ordinis, quod est factum de intercessionibus feminarum, te tueri potes. *
philipp. a. et philipp. c. tryphaenae. * <a 244 pp. xviii k. sept. peregrino
et aemiliano conss.>
CJ.4.29.11: Imperator Philippus
Etiam constante matrimonio ius hypothecarum seu pignorum
marito remitti posse exploarati iuris est. * philipp. a. theodorae. * <a 244
pp. viii k. oct. peregrino et aemiliano conss.>
CJ.4.29.12: Imperatores valer., gallien.
Si dotare filiam volens genero res tuas obligasti, pertinere
ad te beneficium senatus consulti falso putas: hanc enim causam ab eo beneficio
esse removendam prudentes viri putaverunt. * valer. et gallien. aa. sepiducae.
* <a 258 pp. viiii k. mart. tusco et basso conss.>
CJ.4.29.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si fenebris pecunia iuxta fidem veri a creditore tibi data
est, sive tota quantitas fenoris sive pars eius in usum mariti processisse
proponatur, decreto patrum non adiuvaris, licet creditor causam contractus non
ignoraverit. * diocl. et maxim. aa. condianae. * <a 290 d. iii k. sept.
ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.29.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mulierem contra senatus consulti velleiani auctoritatem non
posse intercedere eademque exceptione fideiussorem eius uti posse iuris
auctoritas probat. unde si mater tua marito quondam suo heres non extitit,
satis idoneae exceptionis remedio tuta est. * diocl. et maxim. aa. et cc.
basilissae. * <a 294 pp. viii k. april. byzantii cc. conss.>
CJ.4.29.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si uxor pro marito contra senatus consultum intercessura te
rogavit mandatorio nomine pro ea tuam fidem adstringere, initio contractus per
exceptionis auxilium obligationi tuae cohaesit securitas, qua conventus defendi
potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. agrippino. * <a 294 pp. xviii k. iun.
sirmi cc. conss.>
CJ.4.29.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mulier alienam suscepit obligationem, cum ei per
exceptionem velleiani senatus consulti succurratur, creditori contra priores
debitores rescissoria actio datur. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufino. *
<a 294 pp. xvii k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.29.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si, cum pater vester a callistrato mutuam sumpsisset
pecuniam, velut hanc eius uxor accepisset, instrumentum conscriptum est, nec ad
exceptionis tractatum ex senatus consulto veniente pervenire necesse est, cum
eam veritatis substantia, constituta potior quam simulata gesta, tueatur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 294 iii id. mart. cc. conss.>
CJ.4.29.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Feminis alienas novas vel veteres obligationes aliqua ratione
suscipientibus subvenitur, nisi creditor aliqua ratione per mulierem deceptus
sit: nam tunc replicatione doli senatus consulti exceptionem removeri
constitutum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. zotico. * <a 294 s. vi id.
nov. antiochiae cc. conss.>
CJ.4.29.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ad eas etiam obligationes, quae ex mulieris persona
calliditate creditoris sumpserunt primordium, decretum patrum, quod de
intercessione feminarum factum est, pertinere edicto perpetuo declaratur, si
tamen creditor, qui contrahere cum alio proposuerat, mulieris personam elegit,
exceptione contra petitores secundum ea quae adseveras defendi potes. * diocl.
et maxim. aa. et cc. faustinae. * <a 294 d. xviii k. ian. nicomediae cc.
conss.>
CJ.4.29.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Heredes quoque mulieris adversus creditores eadem
exceptione, quae ex senatus consulto introducta est, uti posse non dubium est.
* diocl. et maxim. aa. et cc. theodotiano. * <a 294 d. viiii k. ian. ipsis
cc. conss.>
CJ.4.29.21: Imperator Anastasius
Iubemus licere mulieribus et pro uno contractu vel certis
contractibus, seu pro una vel certis personis seu rebus iuri hypothecarum sibi
competenti per consensum proprium renuntiare, quodque ita gestum sit, hac
auctoritate nostra firmum illibatumque custodiri: ita tamen, ut, si generaliter
tali renuntiatione pro uno ut dictum est contractu seu certis contractibus vel
ad unam vel certas res seu personas consensum proprium accommodantes usae sunt
vel fuerint, eadem renuntiatio ad illos contractus et illas res seu personas
quibus consensum proprium accommodaverunt vel accommodaverint coartetur, nec
aliis quibusdam contractibus, quibus minime mulieres consenserunt vel
consenserint, praetendentibus eam opponendi licentia praebeatur: his scilicet
omnibus, quae in praesenti per hanc consultissimam legem statuimus, ad
praeteritos nihilo minus contractus pro negotiis et controversiis necdum
transactionibus vel definitivis sententiis seu alio legitimo modo sopitis locum
habituris. * anastas. a. celeri mag. off. * <a 517 d. k. april. anastasio et
agapito conss.>
CJ.4.29.22pr.: Imperator Justinianus
Si mulier perfectae aetatis post intercessionem vel
cautionem conscripserit vel pignus aut intercessorem praestiterit, sancimus,
antiqua legum varietate cessante, si quidem intra biennale iuge tempus post
priorem cautionem numerandum pro eadem causa fecerit cautionem vel pignus aut
intercessorem dederit, nihil sibi praeiudicare, quod adhuc ex consequentia suae
fragilitatis in secundam iacturam inciderit. * iust. a. iuliano pp. * <a 530
d. xv k. april. lampadio et oreste conss.>
CJ.4.29.22.1: Imperator Justinianus
Sin autem post biennium haec fecerit, sibi imputet, si, quod
saepius cogitare poterat et evitare, non fecit, sed ultro firmavit: videtur etenim
ex huiusmodi temporis prolixitate non pro aliena obligatione se illigare, sed
pro sua causa aliquid agere et tam ex secunda cautione sese obnoxiam facere, in
quantum hoc fecit, quam pignus aut intercessorem utiliter dare. <a 530 d. xv
k. april. lampadio et oreste conss.>
CJ.4.29.23pr.: Imperator Justinianus
Antiquae iurisdictionis retia et difficillimos nodos
resolventes et supervacuas distinctiones exsulare cupientes sancimus mulierem,
si intercesserit, sive ab initio sive postea aliquid accipiens, ut sese
interponat, omnimodo teneri et non posse senatus consulti velleiani uti
auxilio, sive sine scriptis sive per scripturam sese interposuerit. * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 >
CJ.4.29.23.1: Imperator Justinianus
Sed si quidem in ipso instrumento intercessionis dixerit
sese aliquid accepisse et sic ad intercessionem venisse et hoc instrumentum
publice confectum inveniatur et a tribus testibus consignatum, omnimodo esse
credendum eam pecuniam vel res accepisse et non esse ei ad senatus consulti
velleiani auxilium regressum. <a 530 >
CJ.4.29.23.1a: Imperator Justinianus
Sin autem sine scriptis intercesserit vel instrumento non
sic confecto, tunc, si possit stipulator ostendere eam accepisse pecunias vel
res et sic subisse obligationem, repelli eam a senatus consulti iuvamine. <a
530 >
CJ.4.29.23.1b: Imperator Justinianus
Sin vero hoc minime fuerit ab eo approbatum, tunc mulieri
superesse auxilium et antiquam actionem adversus eum servari, pro quo mulier
intercessit, vel ei actionem parari. <a 530 >
CJ.4.29.23.1c: Imperator Justinianus
Sed si minus idoneae mulieri constitutae aliquis pecunias
vel res dedit, ut pro eo se obligaret, mulieri quidem, quae re vera haec
accepit, nullus pateat aditus ad senatus consulti auctoritatem, creditori autem
liceat adversus eam venire et quod potest ab ea exigere et in reliquum
debitorem antiquum adgredi, vel in partem, si aliquid a muliere possit
accipere, vel in totum, si ea penitus inopia fatigatur. <a 530 >
CJ.4.29.23.2: Imperator Justinianus
Ne autem mulieres perperam sese pro aliis interponant,
sancimus non aliter eas in tali contractu posse se pro aliis obligare, nisi
instrumento publice confecto et a tribus testibus subsignato accipiant homines
a muliere pro aliis confessionem: tunc etenim tantummodo eas obligari et sic
omnia tractari, quae de intercessionibus feminarum vel veteribus legibus cauta
vel ab imperiali auctoritate introducta sunt. <a 530 >
CJ.4.29.23.3: Imperator Justinianus
Sin autem extra eandem observationem mulieres susceperint
intercedentes, pro nihilo habeatur huiusmodi scriptura vel sine scriptis
obligatio tamquam nec confecta nec penitus scripta, nec senatus consulti
auxilium imploretur, sed sit libera et absoluta, quasi penitus nullo in eadem
causa subsecuto. <a 530 >
CJ.4.29.24pr.: Imperator Justinianus
Veterum ambiguitatem decidentes sancimus, si quis, ut servo
suo manumissionem imponat, mulierem acceperit obnoxiam sese pro certa
quantitate facientem, si in libertatem servum perduxerit, sive principaliter
mulier sese obligavit sive pro servo hoc fecit, teneri eam, recte omnimodo
senatus consultum velleianum in hoc casu tacere imperantes. * iust. a. iuliano
pp. * <a 530 d. k. aug. lampadio et oreste conss.>
CJ.4.29.24.1: Imperator Justinianus
Satis etenim acerbum est et pietatis rationi contrarium
dominum servi, qui credidit mulieri sive soli sive post servi promissionem, et
libertatem servo imponere et suum famulum perdere et ea minime accipere, quibus
fretus ad huiusmodi venit liberalitatem. <a 530 d. k. aug. lampadio et
oreste conss.>
CJ.4.29.25pr.: Imperator Justinianus
Generaliter sancimus, ut, si quis maior viginti quinque
annis sive masculus sive femina dotem vel pollicitus sit vel spoponderit pro
qualibet muliere, cum qua matrimonium licitum est, omnimodo compellatur suam
confessionem adimplere. * iust. a. ad pop. urb. constantinopolit. et universos
provinciales. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestis.>
CJ.4.29.25.1: Imperator Justinianus
Neque enim ferendum est quasi casu fortuito interveniente
mulierem fieri indotatam et sic a viro forsitan repelli et distrahi
matrimonium. cum enim scimus favore dotium et antiquos iuris conditores
severitatem legis saepius mollire, merito et nos ad huiusmodi venimus
sanctionem. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestis.>
CJ.4.29.25.2: Imperator Justinianus
Nam si spontanea voluntate ab initio liberalitatem suam
ostendit, necesse est eum vel eam suis promissionibus satisfacere, ut, quod ab
initio sponte scriptum aut in pollicitationem deductum est, hoc et ab invitis
postea compleatur, omni auctoritate velleiani senatus consulti in hac causa
cessante. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestis.>
CJ.4.30.0. De non numerata pecunia.
CJ.4.30.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si pecuniam tibi non esse numeratam atque ideo frustra
cautionem emissam adseris et pignus datum probaturus es, in rem experiri potes:
nam intentio dati pignoris neque numeratae pecuniae non aliter tenebit, quam si
de fide debiti constiterit. eademque ratione veritas servetur, si te possidente
pignus adversarius tuus agere coeperit. * sev. et ant. aa. hilaro. * <a 197
pp. k. sept. laterano et rufino conss.>
CJ.4.30.2: Imperator Antoninus
Minorem pecuniam te accepisse et maioris cautionem
interposuisse si apud eum qui super ea re cogniturus est constiterit, nihil
ultra quam accepisti cum usuris in stipulatum deductis restituere te iubebit. *
ant. a. maturio. * <a 213 d. id. april. antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.4.30.3: Imperator Antoninus
Si ex cautione tua, licet hypotheca data, conveniri
coeperis, exceptione opposita seu doli seu non numeratae pecuniae compelletur
petitor probare pecuniam tibi esse numeratam: quo non impleto absolutio
sequetur. * ant. a. demetriae. * <a 215 d. iii k. iul. laeto et cereale
conss.>
CJ.4.30.4: Imperator Antoninus
Cum fidem cautionis agnoscens etiam solutionem portionis
debiti vel usurarum feceris, intellegis de non numerata pecunia nimium tarde
querellam te deferre. * ant. a.Basso. * <>
CJ.4.30.5: Imperator Alexander Severus
Adversus petitiones adversarii si quid iuris habes, uti eo
potes. ignorare autem non debes non numeratae pecuniae exceptionem ibi locum
habere, ubi quasi credita pecunia petitur, cum autem ex praecedenti causa
debiti in chirographum quantitas redigitur, non requiri, an tunc cum cavebatur
numerata sit, sed an iusta causa debiti praecesserit. * alex. a. augustiano. *
<>
CJ.4.30.6: Imperator Alexander Severus
Frustra opinaris exceptione non numeratae pecuniae te esse
munitum, quando, ut fateris, in eius vicem qui erat obligatus substitueris te
debitorem. * alex. a. iustino. * <pp.>
CJ.4.30.7: Imperator Alexander Severus
Si quasi accepturi mutuam pecuniam adversario cavistis, quae
numerata non est, per condictionem obligationem repetere, etsi actor non petat,
vel exceptione non numeratae pecuniae adversus agentem uti potestis. * alex. a.
iuliano et ammoniano. * <a 223 pp. non. nov. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.30.8pr.: Imperator Alexander Severus
Si intra legibus definitum tempus qui cautionem euit nulla
querimonia usus defunctus est, residuum tempus eius heres habebit tam adversus
creditorem quam adversus heredes eius. * alex. a. materno. * <a 228 pp. xii
k. april. modesto et probo conss.>
CJ.4.30.8.1: Imperator Alexander Severus
Sin autem questus est, exceptio non numeratae pecuniae
heredi et adversus heredes perpetuo competit. <a 228 pp. xii k. april.
modesto et probo conss.>
CJ.4.30.8.2: Imperator Alexander Severus
Sin vero legitimum tempus excessit in querimoniam creditore
minime deducto, omnimodo heres eius, et si pupillus sit, debitum solvere
compelletur. <a 228 pp. xii k. april. modesto et probo conss.>
CJ.4.30.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ultra hoc quod accepit re obligari neminem posse constet
et stipulatione interposita placita creditor non dederit, in factum dandam
exceptionem convenit: si necdum tempus, intra quod huius rei querella deferri
debet, transiit vel intra hoc in testando iuri paritum sit, nihil ultra hoc
quod accepisti sortis a te nomine praeses provinciae exigi patietur. * diocl.
et maxim. aa. et cc. zoilo. * <a 293? d. iii id. dec. ipsis.... conss.>
CJ.4.30.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Adseveratio debitum solutum contendentis temporis
diuturnitatis non excluditur. nec huic obloquitur, quod exceptio non numeratae
pecuniae certa die non delata querella prius evanescat, cum inter eum, qui
factum adseverans onus subiit probationis, et negantem numerationem, cuius
naturali ratione probatio nulla est, et ob hoc ad petitorem eius rei
necessitatem transferentem magna sit differentia. * diocl. et maxim. aa. et cc.
mucazano. * <>
CJ.4.30.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si transactionis causa dare palladio pecuniam stipulanti
spopondisti, exceptione non numeratae pecuniae defendi non potes. * diocl. et
maxim. aa. et cc. eutychiano. * <d. iiii id. april.>
CJ.4.30.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tam mandatori quam fideiussori non numeratae pecuniae
exceptio exemplo rei principalis competit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
severiano. * <>
CJ.4.30.13: Imperator Justinus
Generaliter sancimus, ut, si quid scriptis cautum fuerit pro
quibuscumque pecuniis ex antecedente causa descendentibus eamque causam
specialiter promissor edixerit, non iam ei licentia sit causae probationes
stipulatorem exigere, cum suis adquiescere deceat, nisi certe ipse e contrario
per apertissima rerum argumenta scriptis inserta religionem iudicis possit
instruere, quod in alium quemquam modum et non in eum quem cautio perhibet
negotium subsecutum sit. nimis enim indignum esse iudicamus, ut, quod sua
quisque voce dilucide protestatus est, id in eundem casum infirmare
testimonioque proprio resistere. * iustinus a. theodoto pu. * <>
CJ.4.30.14pr.: Imperator Justinianus
In contractibus, in quibus pecuniae vel aliae res numeratae
vel datae esse conscribuntur, non intra quinquennium, quod antea constitutum
erat, non numeratae pecuniae exceptionem obicere possit, qui accepisse pecunias
vel alias res scriptus sit, vel successor eius, sed intra solum biennium
continuum, ut eo lapso nullo modo querella non numeratae pecuniae introduci
possit: his scilicet, qui propter aliquas causas specialiter legibus expressas
etiam lapso quinquennio in praeteritis temporibus adiuvabantur, etiam in
posterum, licet biennium pro quinquennio statutum est, eodem auxilio potituris.
* iust. a. menae pp. * <a 528 d. k. iul. constantinopoli ipso a. ii
cons.>
CJ.4.30.14.1: Imperator Justinianus
Sed quoniam securitatibus et instrumentis depositarum rerum
vel pecuniarum talem exceptionem opponere litigatores conantur, iustum esse
prospicimus huiusmodi potestatem in certis quidem casibus prorsus amputare, in
aliis vero brevi tempore concludere. ideoque sancimus instrumento quidem
depositionis certarum rerum vel certae pecuniae securitatibusque publicarum
functionum, sive in solidum sive ex parte solutae esse conscribantur, illis
etiam securitatibus, quae post confectionem dotalium instrumentorum de soluta
dote ex parte vel in solidum exponuntur, nullam exceptionem non numeratae pecuniae
penitus opponi. <a 528 d. k. iul. constantinopoli ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.14.2: Imperator Justinianus
Super ceteris vero securitatibus, quae super privatis
debitis a creditore conscribuntur partem debiti sortis vel usurarum nomine
solutam esse significantes, vel adhuc feneraticia cautione apud creditorem
manente, solidi tamen debiti solutionem factam esse demonstrantes, vel etiam
futuram esse redhibitionem instrumenti feneraticii promittentes, vel si qua
alterius cuiuscumque contractus gratia, in qua numeratio pecuniarum vel datio
certarum specierum scripta est, securitas similiter data sit depensas esse
pecunias vel alias res vel partem earum significans, intra triginta tantummodo
dies post huiusmodi securitatis eitionem connumerandos exceptionem non
numeratae pecuniae posse obici, ut, si hi transac ti fuerint, eadem securitas
ab iudicantibus omnibus modis admittatur, nec liceat ei qui securitatem euit
post excessum memoratorum dierum non esse sibi solutas vel pecunias vel alias
res dicere. <a 528 d. k. iul. constantinopoli ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.14.3: Imperator Justinianus
Illo videlicet observando, ut, in quibus permittitur
exceptionem non numeratae pecuniae opponere vel ab initio vel post taxatum
tempus elapsum, in his nec iusiurandum offerri liceat. <a 528 d. k. iul.
constantinopoli ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.14.4: Imperator Justinianus
In omni vero tempore, quod memoratae exceptioni taxatum est,
licebit ei, cui talis exceptio competit, vel denuntiationibus scripto missis
querellam non numeratae pecuniae manifestare ei, qui numerasse eam vel alias
res dedisse instrumento scriptus est, vel, si abesse eum his locis in quibus
contractus factus est contigerit, in hac quidem alma urbe apud quemlibet
ordinarium iudicem, in provinciis vero apud viros clarissimos rectores earum
vel defensores locorum eandem querellam manifestare eoque modo perpetuam sibi
exceptionem efficere. <a 528 d. k. iul. constantinopoli ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.14.5: Imperator Justinianus
Sed si praesens quidem sit, qui pecunias numerasse vel alias
res dedisse scriptus est, aliquam vero administrationem vel in hac alma urbe
vel in provinciis gerat, ut difficile esse videatur denuntiationem ei mittere,
licentiam damus ei, qui memorata exceptione uti velit, alios iudices adire vel
in hac alma urbe vel in provinciis et per eos ei manifestare, cui exceptionem
huiusmodi obicit, factam a se super non numerata pecunia querellam esse. <a
528 d. k. iul. constantinopoli ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.14.6: Imperator Justinianus
Quod si in provinciis vel non sit alius administrator
civilis vel militaris, vel per aliquam causam difficile sit ei qui memoratam
querellam opponit adire eum et ea quae dicta sunt facere, licentiam ei damus
per virum reverentissimum episcopum eandem suam exceptionem creditori
manifestare et ita tempus statutum interrumpere. quae etiam in exceptione non
numeratae dotis locum habere certum est. <a 528 d. k. iul. constantinopoli
ipso a. ii cons.>
CJ.4.30.15: Imperator Justinianus
Si cui non numeratae pecuniae competere possit exceptio,
etiam eo supersedente tali auxilio uti, vel praesente vel absente, creditores
eius possint ( sive ipsi conveniantur utpote res eius detinentes, ab his qui
debita eius exigunt, cui competit huiusmodi exceptio vel dotis vel alterius causae
nomine, sive contra alios possidentes aliquam actionem ipsi moveant) possint in
examinando negotio suis adversariis eandem non numeratae pecuniae exceptionem
opponere nec eo prohibeantur, quod principalis debitor ea numquam usus est: ita
tamen, ut neque principali debitori neque fideiussori eius aliquid praeiudicium
generetur, si is qui eam exceptionem opposuit victus fuit, sed possint illi
postea, si conveniantur, intra statuta scilicet tempora eadem se exceptione
tueri. * iust. a. menae pp. * <a 528 - 529 >
CJ.4.30.16: Imperator Justinianus
Indubitati iuris est non numeratae pecuniae exceptionem
locum habere et in talibus nominibus vel feneraticiis vel aliis cautionibus,
quae etiam sacramenti habent mentionem. quae enim differentia est in huiusmodi
exceptione, sive iusiurandum positum est sive non, tam in feneraticiis
cautionibus quam in aliis instrumentis, quae talem exceptionem recipiunt? *
iust. a. iohanni pp. * <a 531 - 532 >
CJ.4.31.0. De compensationibus.
CJ.4.31.1: Imperator Antoninus
Et senatus censuit et saepe rescriptum est compensationi in
causa fiscali ita demum locum esse, si eadem statio quid debeat quae petit. hoc
iuris propter confusionem diversorum officiorum tenaciter servandum est. si
quid autem tibi ex ea statione cuius mentionem fecisti deberi constiterit, quam
primum recipies. * ant. a. dianensi. * <>
CJ.4.31.2: Imperator Antoninus
Ex causa quidem iudicati solutum repeti non potest,
eapropter nec compensatio eius admitti potest. eum vero, qui iudicati
convenitur, compensationem pecuniae sibi debitae implorare posse nemini dubium
est. * ant. a. claudio et asclepiadi. * <>
CJ.4.31.3: Imperator Alexander Severus
In ea, quae rei publicae te debere fateris, compensari ea,
quae ab eadem tibi debentur, is cuius de ea re notio est iubebit, si neque ex
kalendario neque ex vectigalibus neque ex frumenti vel olei publici pecunia
neque tributorum neque alimentorum neque eius, quae statutis sumptibus servit,
neque fideicommissi civitatis debitor sis. * alex. a. aetrio capitoni. * <a
223 pp. k. oct. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.31.4: Imperator Alexander Severus
Si constat pecuniam invicem deberi, ipso iure pro soluto
compensationem haberi oportet ex eo tempore, ex quo ab utraque parte debetur,
utique quoad concurrent quantitates, eiusque solius, quod amplius apud alterum
est, usurae debentur, si modo petitio earum subsistit. * alex. a. flavio et
luciano. * <a 229 d. xvii k. oct. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.4.31.5: Imperator Alexander Severus
Etiam si fideicommissum tibi ex eius bonis deberi constat,
cui debuisse te minorem quantitatem dicis, aequitas compensationis usurarum
excludit computationem, petitio autem eius, quod amplius tibi deberi
probaveris, sola relinquitur. * alex. a. honoratae. * <a 229 pp.>
CJ.4.31.6: Imperator Alexander Severus
Neque scriptura, qua cautum est accepta quae negas tradita,
obligare te contra fidem veritatis potuit et compensationis aequitatem iure
postulas. non enim prius exsolvi, quod debere te constiterit, aequum est, quam
petitioni mutuae responsum fuerit, eo magis, quod ea te persequi dicis, quae a
muliere divortii causa amota quereris. * alex. a. polydeucae. * <a 229 pp.
xvi k. dec. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.4.31.7: Imperator Alexander Severus
Si ex venditione pretium venditori debetur, compensationis
ratio opponitur. adversus fiscum enim solum emptores petitioni pretii
compensationem obicere prohibentur. * alex. a. flavio ausonio. * <>
CJ.4.31.8: Imperator Gordianus
Si propter fructus ex possessione tua perceptos vitricus
tuus debitor tibi constitutus est, cum id, quod a matre tua legatum est, a te
petere coeperit, mutuo debitae quantitatis apud eum qui super ea re iudicaturus
est compensationem non immerito obicies. * gord. a. aurelio emerito mil. *
<>
CJ.4.31.9: Imperator Gordianus
Eius, quod non ei debetur qui convenitur, sed alii,
compensatio fieri non potest. * gord. a. liciniae euctemonidi. * <pp. id.
ian.>
CJ.4.31.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quoniam liberum fundum distractum proponis, post vero,
veluti praecedente emptionem obligatione, certum quid solvisse, si debitum a te
apud praesidem provinciae petatur, compensationem eius quod indebite solvisti
potes opponere. * diocl. et maxim. aa. et cc. iulio nicandro. * <>
CJ.4.31.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tutores pupillis officio magistratus urguente nominastis
ac pro his propter onus primipili pecuniam solvistis, superstitiosam geritis
sollicitudinem, ne ab ipsis conventi hanc eis imputare minime possitis vel a
vobis quicquam amplius exigatur, si tantum, quantum eis tutores debuerunt, vel
vos nomine ipsorum maiorem quantitatem dedisse probetur. * diocl. et maxim. aa.
et cc. claudio iulio et paulo.* <>
CJ.4.31.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Invicem debiti compensatione habita, si quid amplius debeas,
solvens vel accipere creditore nolente offerens et consignatum deponens de
pignoribus agere potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. lucio corneliano. * <a
294 pp. xvii k. ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.31.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si velut in id debitum, quod sollemnium publicarum
pensitationum debueras nomine , compensaturo tibi nihil petiturum postea
muciano scripsisti, redditis quae venerant in compensationem non indebiti
soluti repetitio, sed ante debiti competit exactio. * diocl. et maxim. aa. et
cc. aurelio basso. * <>
CJ.4.31.14pr.: Imperator Justinianus
Compensationes ex omnibus actionibus ipso iure fieri
sancimus nulla differentia in rem vel personalibus actionibus inter se
observanda. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post
cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.4.31.14.1: Imperator Justinianus
Ita tamen compensationes obici iubemus, si causa ex qua
compensatur liquida sit et non multis ambagibus innodata, sed possit iudici
facilem exitum sui praestare. satis enim miserabile est post multa forte
variaque certamina, cum res iam fuerit approbata, tunc ex altera parte, quae
iam paene convicta est, opponi compensationem iam certo et indubitato debito et
moratoriis ambagibus spem condemnationis excludi. hoc itaque iudices observent
et non procliviores in admittendas compensationes existant nec molli animo eas
suscipiant, sed iure stricto utentes , si invenerint eas maiorem et ampliorem
ecere indaginem, eas quidem alii iudicio reservent, litem autem pristinam iam
paene expeditam sententia terminali componant: excepta actione depositi
secundum nostram sanctionem, in qua nec com pensationi locum esse disposuimus.
<a 531 d. k. nov. constantinopoli post cons. lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.4.31.14.2: Imperator Justinianus
Possessionem autem alienam perperam occupantibus compensatio
non datur. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post cons. lampadii et orestis
vv. cc.>
CJ.4.32.0. De usuris.
CJ.4.32.1: Imperator pius
Si interrogatione praecedente promissio usurarum recte facta
probetur, licet instrumento conscripta non sit, tamen iure optimo debentur. *
p. a. aurelio evocato. * < sine die et conss.>
CJ.4.32.2: Imperatores Severus, Antoninus
Usuras emptor, cui possessio rei tradita est, si pretium
venditori non obtulerit , quamvis pecuniam obsignatam in depositi causa
habuerit, aequitatis ratione praestare cogitur. * sev. et ant. aa. lucio. *
<>
CJ.4.32.3: Imperatores Severus, Antoninus
Quamvis usurae fenebris pecuniae citra vinculum
stipulationis peti non possunt, tamen ex pacti conventione solutae neque ut
indebitae repetuntur neque in sortem accepto ferendae sunt. * sev. et ant. aa.
iuliano serpio. * <a 200 pp. v k. oct. severo a. ii et victorino conss.>
CJ.4.32.4pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Per retentionem pignoris usuras servari posse, de quibus
praestandis convenit, licet stipulatio interposita non sit, merito constitutum
est et rationem habet, cum pignora condicione pacti etiam usuris obstricta
sint. * sev. et ant. aa. aproniae honoratae. * <>
CJ.4.32.4.1: Imperatores Severus, Antoninus
Sed enim in causa de qua agis haec ratio cessat, si quidem
tempore contractus de minoribus usuris petendis convenit, postea autem, cum se
debitor praestaturum maiores repromisit, non potest videri rata retentio
pignoris, quando eo tempore, quo instrumenta emittebantur, non convenerit, ut
pignus etiam ad hanc adiectionem teneatur. <>
CJ.4.32.5: Imperatores Severus, Antoninus
Adversus creditorem usuras maiores ex stipulatu petentem, si
probetur per certos annos minores postea consecutus, utilis est pacti exceptio.
secundum quod tueri causam potestis etiam adversus defensores civitatis maiores
petentes ex cautione, si probaveritis semper quincunces amitam pupillorum
vestrorum, quae maiores caverat, rependisse. * sev. et ant. aa. ultumio sabino
et aliis. * <a 205 d. non. iul. geta cons.>
CJ.4.32.6: Imperator Antoninus
Si creditrici, quae ex causa pignoris obligatam sibi rem
tenet, pecuniam debitam cum usuris testibus praesentibus obtulisti eaque non
accipiente obsignatam eam deposuisti, usuras ex eo tempore quo obtulisti
praestare non cogeris. absente vero creditrice praesidem super hoc interpellare
debueras. * ant. a. antigono mil. * <a 212 pp. iii id. febr. duobus aspris
conss.>
CJ.4.32.7: Imperator Antoninus
Creditor instrumentis suis probare debet quae intendit et
usuras se stipulatum, si potest. nec enim, si aliquando ex consensu praestitae
sunt, obligationem constituunt. * ant. a. domitio aristaeo. * <a 215 pp.
iiii non. oct. romae laeto et cereale conss.>
CJ.4.32.8: Imperator Antoninus
Quamvis bassa, cum pecuniam mutuam acciperet, minores usuras
menophano spoponderit et, nisi intra certum tempus eas solvisset, ampliores (
licitas tamen) promiserit, si post tempus cautioni praefinitum creditor easdem
accepit nec maiores dari sibi postulavit ac per hoc non recessisse a minorum
praestatione eum probari potest, eas usuras computari oportet, quarum in
exactione creditor perseveravit. * ant. a. claudio doryphoro. * <>
CJ.4.32.9: Imperator Antoninus
Si per te non stetit quominus intra tempora praefinita
pecuniam minorum usurarum solveres, sed per tutores filiorum creditoris, qui
eam accipere noluerunt, idque apud iudicem datum probaveris, eius temporis, quo
per te non stetisse apparuerit, usurae maiores non exigentur. quod si etiam
sortem deposuisti, exinde, ex quo id factum apparuerit, in usuras non
convenieris. * ant. a. canio probo. * <>
CJ.4.32.10: Imperator Antoninus
Usurae per tempora solutae non proficiunt ad dupli
computationem. tunc enim ultra sortis summam usurae non exiguntur, quotiens
tempore solutionis summa usurarum excedit eam computationem. * ant. a. crato et
donato mil. * <>
CJ.4.32.11: Imperator Alexander Severus
Frumenti vel hordei mutuo dati accessio etiam ex nudo pacto
praestanda est. * alex. a. aurelio tyranno. * <a 223 pp. k. mai. maximo ii
et aeliano conss.>
CJ.4.32.12: Imperator Alexander Severus
Ex praedio pignori obligato creditor post oblatam iure sibi
pecuniam, quam non suscepit, si fructum accepit, exonerari sortis debitum certum
est. * alex. a. popilio. * <>
CJ.4.32.13: Imperator Alexander Severus
In bonae fidei iudiciis, quale est etiam negotiorum
gestorum, usurarum rationem haberi certum est. sed si finitum est iudicium
sententia, quamvis minoris condemnatio facta est non adiectis usuris, nec
provocatio secuta est, finita retractanda non sunt: nec eius temporis, quod
post rem iudicatam fluxit, usurae ullo iure postulantur nisi ex causa iudicati.
* alex. a. eustathiae et aliis. * <>
CJ.4.32.14: Imperator Alexander Severus
Si ea pactione uxor tua mutuam pecuniam dedit, ut vice
usurarum inhabitaret, pactoque ita ut convenit usa est, non etiam locando domum
pensionem redegit, referri quaestionem, quasi plus domus redigeret, si
locaretur, quam usurarum legitimarum ratio colligit, minime oportet. licet enim
uberiore sorte potuerit contrahi locatio, non ideo tamen illicitum fenus esse
contractum, sed vilius conducta habitatio videtur. * alex. a. aurelio
arcasiani. * <a 234 d. xi k. mai. maximo et urbano conss.>
CJ.4.32.15: Imperator Gordianus
Cum adleges uxorem tuam ea condicione mille aureorum numero
quantitatem sumpsisse, ut, si intra diem certum debito satis non fecisset, cum
poena quadrupli redderet quod accepit, iuris forma non patitur legem contractus
istius ultra poenam legitimarum usurarum posse procedere. * gord. a. claudio
portorio. * <a 242 d. non. m. attico et praetextato conss.>
CJ.4.32.16: Imperator Gordianus
Cum non frumentum, sed pecuniam fenori te accepisse adleges,
ut certa modiatio tritici praestaretur, ac, nisi is modus sua die fuisset
oblatus, mensurarum additamentis in fraudem usurarum legitimarum gravatum te
esse contendis, potes adversus improbam petitionem competente uti defensione. *
gord. a. flavio sulpicio. * <pp.>
CJ.4.32.17: Imperator Philippus
Si ea lege possessionem mater tua apud creditorem tuum
obligavit, ut fructus in vicem usurarum consequeretur, obtentu maioris percepti
emolumenti propter incertum fructuum eventum rescindi placita non possunt. *
philipp. a. et philipp. c. aurelio euxeno. * <>
CJ.4.32.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Indebitas usuras, etiam si ante sortem solutae non fuerint
ac propterea minuere eam non potuerint, licet post sortem redditam creditori
fuerint datae, exclusa iuris varietate repeti posse pensa ratione firmatum est.
* diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio castori. * <>
CJ.4.32.19pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Acceptam mutuo sortem cum usuris licitis creditori post
testationem offer ac, si non suscipiat, consignatam in publico depone, ut cursus
usurarum legitimarum inhibeatur. * diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae
irenaeae. * <>
CJ.4.32.19.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In hoc autem casu publicum intellegi oportet vel
sacratissimas aedes vel ubi competens iudex super ea re aditus deponi eas
disposuerit. <>
CJ.4.32.19.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quo subsecuto etiam periculo debitor liberabitur et ius
pignorum tollitur, cum serviana etiam actio manifeste declarat pignoris
inhiberi persecutionem vel solutis pecuniis vel si per creditorem steterit,
quominus solvatur. <>
CJ.4.32.19.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod etiam in traiecticiis servari oportet. <>
CJ.4.32.19.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Creditori scilicet actione utili ad exactionem earum non
adversus debitorem, nisi forte eas receperit, sed vel contra depositarium vel
ipsas competente pecunias. <>
CJ.4.32.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Constitutionibus sacris, quae ultra certum modum usuras
fenebris exigi pecuniae prohibent, mandatoribus etiam vel fideiussoribus
subventum est: quibus quasi mandator vel fideiussor conventus uti potes. *
diocl. et maxim. aa. et cc. aelio nicopolitano. * <asub die... >
CJ.4.32.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si usuras praestari pignore dato convenerat et in continenti
numeratione facta, postea vel ante, propter quod debitum solutionem feceras,
non designasti, habuit creditor in usuras tibi accepto ferendae solutae
quantitatis facultatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. chresimoni. * <>
CJ.4.32.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pignoribus quidem intervenientibus usurae, quae sine
stipulatione peti non poterant, pacto retineri possunt. verum hoc iure
constituto, cum huiusmodi nullo interposito pacto tantum certae summae poenam
praestari convenisse proponas, nec peti nec retineri quicquam amplius et ad
pignoris solutionem urgueri te disciplina iuris perspicis. * diocl. et maxim.
aa. et cc. cominio carino. * <pp. id. iul. ipsis... conss.>
CJ.4.32.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Oleo quidem vel quibuscumque fructibus mutuo datis incerti
pretii ratio additamenta usurarum eiusdem materiae suasit admitti. * diocl. et
maxim. aa. et cc. iasoni. * <a 294 d. iii k. oct. viminaci cc. conss.>
CJ.4.32.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mater tua maior annis constituta negotia quae ad te
pertinent gesserit, cum omnem diligentiam praestare debeat, usuras pecuniae
tuae, quam administrasse fuerit comprobata, praestare compelli potest. * diocl.
et maxim. aa. et cc. culciae. * <a 294 d. xiiii k. dec. ipsis cc. conss.>
CJ.4.32.25: Imperator Constantinus
Pro auro et argento et veste facto chirographo licitas solvi
vel promitti usuras iussimus. * const. a. ad pop. * <>
CJ.4.32.26pr.: Imperator Justinianus
Eos, qui principali actione per exceptionem triginta vel
quadraginta annorum, sive personali sive hypothecaria, ceciderunt, non posse
super usuris vel fructibus praeteriti temporis aliquam movere quaestionem
dicendo ex his temporibus eas velle sibi persolvi, quae non ad triginta vel quadraginta
praeteritos annos referuntur, et adserendo singulis annis earum actiones nasci:
principali enim actione non subsistente satis supervacuum est super usuris vel
fructibus adhuc iudicem cognoscere. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. id.
dec. constantinopoli iustiniano pp a. ii cons.>
CJ.4.32.26.1: Imperator Justinianus
Super usurarum vero quantitate etiam generalem sanctionem
facere necessarium esse duximus, veterem duram et gravissimam earum molem ad
mediocritatem deducentes. <a 528 d. id. dec. constantinopoli iustiniano pp
a. ii cons.>
CJ.4.32.26.2: Imperator Justinianus
Ideoque iubemus illustribus quidem personis sive eas
praecedentibus minime licere ultra tertiam partem centesimae usurarum in
quocumque contractu vili vel maximo stipulari: illos vero, qui ergasteriis
praesunt vel aliquam licitam negotiationem gerunt, usque ad bessem centesimae
suam stipulationem moderari: in traiecticiis autem contractibus vel specierum
fenori dationibus usque ad centesimam tantummodo licere stipulari nec eam excedere,
licet veteribus legibus hoc erat concessum: ceteros autem omnes homines
dimidiam tantummodo centesimae usurarum posse stipulari et eam quantitatem
usurarum etiam in aliis omnibus casibus nullo modo ampliari, in quibus citra
stipulationem usurae exigi solent. <a 528 d. id. dec. constantinopoli
iustiniano pp a. ii cons.>
CJ.4.32.26.3: Imperator Justinianus
Nec liceat iudici memoratam augere taxationem occasione
consuetudinis in regione obtinentis. <a 528 d. id. dec. constantinopoli
iustiniano pp a. ii cons.>
CJ.4.32.26.4: Imperator Justinianus
Si quis autem aliquid contra modum huius fecerit
constitutionis, nullam penitus de superfluo habeat actionem, sed et si
acceperit, in sortem hoc imputare compelletur, interdicta licentia creditoribus
ex pecuniis fenori dandis aliquid detrahere vel retinere siliquarum vel
sportularum vel alterius cuiuscumque causae gratia. nam si quid huiusmodi
factum fuerit, principale debitum ab initio ea quantitate minuetur, ut tam ipsa
minuenda pars quam usurae eius exigi prohibeantur. <a 528 d. id. dec.
constantinopoli iustiniano pp a. ii cons.>
CJ.4.32.26.5: Imperator Justinianus
Machinationes etiam creditorum, qui ex hac lege prohibiti
maiores usuras stipulari alios medios subiciunt, quibus hoc non ita interdictum
est, resecantes iubemus, si quid tale fuerit attemptatum, ita computari usuras,
ut necesse esset, si ipse qui alium interposuit fuisset stipulatus: in quo casu
sacramenti etiam illationem locum habere sancimus. <a 528 d. id. dec.
constantinopoli iustiniano pp a. ii cons.>
CJ.4.32.27pr.: Imperator Justinianus
De usuris, quarum modum iam statuimus, pravam quorundam
interpretationem penitus removentes iubemus etiam eos, qui ante eandem
sanctionem ampliores quam statutae sunt usuras stipulati sunt, ad modum eadem
sanctione taxatum ex tempore lationis eius suas moderari actiones, illius
scilicet temporis, quod ante eandem fluxit legem, pro tenore stipulationis
usuras exacturos. * iust. a. menae pp. * <a 529 d. k. april. constantinopoli
decio vc. cons.>
CJ.4.32.27.1: Imperator Justinianus
Cursum insuper usurarum ultra duplum minime procedere
concedimus, nec si pignora quaedam pro debito creditori data sint, quorum
occasione quaedam veteres leges et ultra duplum usuras exigi permittebant.
<a 529 d. k. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.4.32.27.2: Imperator Justinianus
Quod et in bonae fidei iudiciis ceterisque omnibus in quibus
usurae exiguntur servari censemus. <a 529 d. k. april. constantinopoli decio
vc. cons.>
CJ.4.32.28pr.: Imperator Justinianus
Ut nullo modo usurae usurarum a debitoribus exigantur, et
veteribus quidem legibus constitutum fuerat, sed non perfectissime cautum. si
enim usuras in sortem redigere fuerat concessum et totius summae usuras
stipulari, quae differentia erat debitoribus, qui re vera usurarum usuras
exigebantur? hoc certe erat non rebus sed verbis tantummodo leges ponere. *
iust. a. demostheni pp. * <a 529 pp. k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.32.28.1: Imperator Justinianus
Quapropter hac apertissima lege definimus nullo modo licere
cuidam usuras praeteriti vel futuri temporis in sortem redigere et earum iterum
usuras stipulari, sed, si hoc fuerit subsecutum, usuras quidem semper usuras
manere et nullum aliarum usurarum incrementum sentire, sorti autem antiquae
tantummodo incrementum usurarum accedere. <a 529 pp. k. oct. chalcedone
decio vc. cons.>
CJ.4.33.0. De nautico fenore.
CJ.4.33.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Traiecticiam pecuniam, quae periculo creditoris datur,
tamdiu liberam esse ab observatione communium usurarum, quamdiu navis ad portum
appulerit, manifestum est. * diocl. et maxim. aa. scribonio honorato. * <a
286 pp. iiii id. mart. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.33.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum dicas pecuniam te ea lege dedisse, ut in sacra urbe tibi
restitueretur, nec incertum periculum, quod ex navigatione maris metui solet,
ad te pertinuisse profitearis, non dubium est pecuniae creditae ultra licitum
te usuras exigere non posse. * diocl. et maxim. aa. aureliae cosmianae. * <a
286 pp. prid. id. mart. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.33.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas te nauticum fenus ea condicione dedisse, ut
post navigium, quod in africam dirigi debitor adseverabat, in salonitanorum
portum nave delata fenebris pecunia tibi redderetur, ita ut navigii dumtaxat
quod in africam destinabatur periculum susceperis, perque vitium debitoris, nec
loco quidem navigii servato, illicitis comparatis mercibus quae navis
continebat fiscum occupasse: amissarum mercium detrimentum, quod non ex marinae
tempestatis discrimine, sed ex praecipiti avaritia et incivili debitoris
audacia accidisse adseveratur, adscribi tibi iuris publici ratio non permittit.
* diocl. et maxim. aa. aureliae iulianae. * <>
CJ.4.33.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Traiecticiae quidem pecuniae, quae periculo creditoris mutuo
datur, casus, antequam, ad destinatum locum navis perveniat, ad debitorem non
pertinet, sine huiusmodi vero conventione infortunio naufragii non liberabitur.
* diocl. et maxim. aa. et cc. pullio iuliano eucharisto. * <a 294 d. viii
id. oct. retiariae cc. conss.>
CJ.4.34.0. Depositi.
CJ.4.34.1: Imperator Alexander Severus
Si incursu latronum vel alio fortuito casu ornamenta
deposita apud interfectum perierunt, detrimentum ad heredem eius qui depositum
accepit, qui dolum solum et latam culpam, si non aliud specialiter convenit,
praestare debuit, non pertinet. quod si praetextu latrocinii commissi vel
alterius fortuiti casus res, quae in potestate heredis sunt vel quas dolo desiit
possidere, non restituuntur, tam depositi quam ad exhibendum actio, sed etiam
in rem vindicatio competit. * alex. a. mestrio mil. * <a 234 pp. iiii id.
iul. maximo ii et urbano conss.>
CJ.4.34.2: Imperator Gordianus
Usurae in depositi actione sicut in ceteris bonae fidei
iudiciis ex mora venire solent. * gord. a. celsino mil. * <a 238 d. k. nov.
pio et pontiano conss.>
CJ.4.34.3: Imperator Gordianus
Si depositi experiris, non immerito etiam usuras tibi
restitui flagitabis, cum tibi debeat gratulari, quod furti eum actione non
facias obnoxium, si quidem qui rem depositam invito domino sciens prudensque in
usus suos converterit, etiam furti delicto succedit. * gord. a. austronio mil.
* <a 239 d. id. iul. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.4.34.4: Imperator Gordianus
Si deposita pecunia is qui eam suscepit usus est, non dubium
est etiam usuras debere praestare. sed si, cum depositi actione expertus es,
tantummodo sortis facta condemnatio est, ultra non potes propter usuras
experiri: non enim duae sunt actiones alia sortis alia usurarum, sed una, ex
qua condemnatione facta iterata actio rei iudicatae exceptione repellitur. *
gord. a. timocrati mil. * <>
CJ.4.34.5: Imperatores valer., gallien.
Propter instrumenta quidem, quae te deposuisse cum
adversario tuo dicis, ut residua pecunia quae ex conductione debebatur
dissoluta ea reciperes, si id quod placuerat implesti, sequestrem potes
convenire. quamvis autem haec reddita non fuerint, tamen adversus eum a quo
fundum conduxeras, si omne quod ex hoc contractu debebatur reddidisti, ipsis
solutionibus tutus es. * valer. et gallien. aa. et valer. c. claudio. * <a
259 d. id. iul. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.34.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Is, penes quem utrasque partes transactiones vel alia instrumenta
commendasse dicis, legem qua haec suscepit servare necesse habet. * diocl. et
maxim. aa. et cc. antonio alexandro et ulpiano antipatri.* <a 293 >
CJ.4.34.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Desiderium tuum cum rationibus iuris non congruit. nam si
custodiam pecuniae suscepisti, quam aliis a te datam instrumentum, quo hanc
tibi reddi conscriptum profiteris, arguit, solutionem eius competentem improbe
recusas. * diocl. et maxim. aa. et cc. antiocho attico calpurniano democrati. *
<>
CJ.4.34.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si is, qui depositam a te pecuniam accepit, eam suo nomine
vel cuiuslibet alterius mutuo dedit, tam ipsum de implenda suscepta fide quam
eius successores teneri tibi certissimum est. adversus eum autem qui accepit
nulla actio tibi competit, nisi nummi extant: tunc enim contra possidentem uti
vindicatione potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio alexandro. * <a
293 d. iiii k. mart. sirmi aa. conss.>
CJ.4.34.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum hereditas personam dominae sustineat, ab hereditario
servo, priusquam patri vestro successeritis, res commendatas secundum bonam
fidem ab eius qui susceperat successoribus apud rectorem provinciae petere
potestis. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio menophilo et ceteris. * <a
293 pp. vii id. nov. sirmi aa. conss.>
CJ.4.34.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui depositum non restituit, suo nomine conventus et
condemnatus ad eius restitutionem cum infamiae periculo urguetur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. septimiae quadratillae. * <a 294 subscripta pridie idus
decembres nicomedia cc. conss.>
CJ.4.34.11pr.: Imperator Justinianus
Si quis vel pecunias vel res quasdam per depositionis
accepit titulum, eas volenti ei qui deposuerit reddere ilico modis omnibus
compellatur nullamque compensationem vel deductionem vel doli exceptionem
opponat, quasi et ipse quasdam contra eum qui deposuit actiones personales vel
in rem vel hypothecarias praetendens, cum non sub hoc modo depositum accepit,
ut non concessa ei retentio generetur, et contractus qui ex bona fide oritur ad
perfidiam retrahatur. * iust. a. demostheni pp. * <a 529 recitata septimo
miliario in novo consistorio palatii iustiniani d. iii k. nov. decio cons.>
CJ.4.34.11.1: Imperator Justinianus
Sed et si ex utraque parte aliquid fuerit depositum, nec in
hoc casu compensationis praepeditio oriatur, sed depositae quidem res vel
pecuniae ab utraque parte quam celerrime sine aliquo obstaculo restituantur, ei
videlicet primum, qui primus hoc voluerit, et postea legitimae actiones
integrae ei reserventur. <a 529 recitata septimo miliario in novo
consistorio palatii iustiniani d. iii k. nov. decio cons.>
CJ.4.34.11.2: Imperator Justinianus
Quod obtinere sicut iam dictum est oportet et si ex una
parte depositio celebrata est, ex altera autem compensatio fuerit opposita, ut
integra omni legitima ratione servata depositae res vel pecuniae prima fronte
restituantur. <a 529 recitata septimo miliario in novo consistorio palatii
iustiniani d. iii k. nov. decio cons.>
CJ.4.34.11.3: Imperator Justinianus
Quod si in scriptis attestatio non per dolum vel fraudem
fuerit ei qui depositum suscepit ab alio transmissa, ut minime depositum
restituat, hocque per iusiurandum adfirmaverit, liceat ei qui deposuit sub
defensionis cautela idonea praestita res depositas quantocius recuperare. <a
529 recitata septimo miliario in novo consistorio palatii iustiniani d. iii k.
nov. decio cons.>
CJ.4.34.12: Imperator Justinianus
Supervacuam veterum differentiam e medio tollentes, si quis
certum pondus auri vel confecti vel in massa constituti deposuerit et plures
scripsit heredes et unus ex his contingentem sibi portionem a depositario
accepit, alter supersederit vel alias fortuito casu impeditus hoc facere non
potuerit, et postea depositarius in adversam inciderit fortunam vel sine dolo
depositum perdiderit, sancimus non esse coheredi eius licentiam venire contra
coheredem suum et ex eius parte avellere, quod ipse ex sua parte consequi
minime potuerit, quasi eo quod coheres accepit communi constituto, cum, ubi
certae pecuniae depositae fuerant et suam partem unus ex heredibus accepit,
nemini veniret in dubium bene eum accepisse partem suam et non debere aliam
partem attingere. nobis etenim non videtur esse homo obnoxius neque in massa
neque in specie neque in pecunia numerata qui suam partem suscepit, ne
industria poenas desidiae solvat. si enim et alius heres tempora opportuna
quemadmodum coheres eius observasset, et suum uterque recipiebat et sequentibus
altercationibus minime locus relinquebatur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
- 532 >
CJ.4.35.0. Mandati.
CJ.4.35.1: Imperatores Severus, Antoninus
Adversus eum, cuius negotia gesta sunt, de pecunia, quam de
propriis opibus vel ab aliis mutuo acceptam erogasti, mandati actione pro sorte
et usuris potes experiri: de salario quod promisit a praeside provinciae
cognitio praebebitur. * sev. et ant. aa. leonidae. * <>
CJ.4.35.2: Imperator Antoninus
Cum ex causa fideiussionis pecuniam patrem tuum exsolvisse
proponas, habes mandati actionem, qua non solum pecuniam, sed etiam pignora in
obligationem eam deducta potes consequi. * ant. a. statio Marcellino. * <pp.
viii >
CJ.4.35.3: Imperator Antoninus
Si pater tuus tibi sui iuris constituto actionem adversus
debitores suos mandavit, potuit ipse praesens adversus eos re integra experiri.
si quid itaque ab eo apud iudicem actum est, rescindi nulla ratio patitur. *
ant. a. germano. * <a 216 pp. vi k. nov. sabino ii et anullino conss.>
CJ.4.35.4: Imperator Alexander Severus
Etiamsi contrariam sententiam reportaverunt, qui te ad
exercendas causas appellationis procuratorem constituerunt, si tamen nihil
culpa tua factum est, sumptus , quos in lite probabili ratione feceras,
contraria mandati actione petere potes. * alex. a. aurelio vulnerato. * <as
viii id. ian.>
CJ.4.35.5: Imperator Alexander Severus
Si maritus sororis tuae tibi procurans petere bonorum
possessionem noluit, cum ipso tibi congrediendum est. quam querellam ita cum
effectu habes, si mandasse te, ut peteretur bonorum possessio, eumque
neglexisse arguas. * alex. a. iuliano. * <>
CJ.4.35.6: Imperator Gordianus
Si fideiussor pro reo patiente fidem suam adstrinxit,
mandati cum eo post exsolutam pecuniam vel factam condemnationem potest
exercere actionem. * gord. a. aelio sosibio mil. * <a 238 pp. iii non. sept.
pio et pontiano conss.>
CJ.4.35.7: Imperator Gordianus
Si litteras eius secutus, qui pecuniae auctor fuerat, ei qui
tibi litteras tradidit pecunias credidisti, tam adversus eum, qui a te mutuam
sumpsit, quam adversus eum, cuius mandatum secutus es, mandati actio tibi
competit. * gord. a. aureliano mil. * <>
CJ.4.35.8: Imperatores valer., gallien.
Si tibi pupillorum pater, ut pecuniam in rem suam servis
eius crederes, mandavit et in hanc rem aeque ipso praecipiente pignora sunt
obligata, et mandati actione pupillos post mortem patris convenire et exsequi
ius obligationis pignorum poteris, si in solutione cessabitur. * valer. et
gallien. aa. et valer. nob. c. aurelio lucio. * <a 259 d. iiii k. ian.
aemiliano et basso conss.>
CJ.4.35.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum per procuratorem causam tuam laesam esse dicas, mandati
actio adversus eum tibi competit. * diocl. et maxim. aa. Marcello. * <>
CJ.4.35.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pro ea contra quam supplicas fideiussor seu mandator
intercessisti et neque condemnatus es neque bona eam dilapidare postea coepisse
comprobare possis, ut iustam metuendi causam praebeat, neque ab initio ita te
obligationem suscepisse, ut eam possis et ante solutionem convenire, nulla
iuris ratione, antequam satis creditori pro ea feceris, eam ad solutionem
urgueri certum est. fideiussorem vero seu mandatorem exceptione munitum et
iniuria iudicis damnatum et appellatione contra bonam fidem minime usum non
posse mandati agere manifestum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
papio. * <a 293 >
CJ.4.35.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Procuratorem non tantum pro his quae gessit, sed etiam pro
his quae gerenda suscepit, et tam propter exactam ex mandato pecuniam quam non
exactam, tam dolum quam culpam, sumptuum ratione bona fide habita, praestare
necesse est. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio gaio. * <a 293 d.... k.
iun. sirmi aa. conss.>
CJ.4.35.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum mandati negotii contractum certam accepisse legem
adseveres, eam integram secundum bonam fidem custodiri convenit. unde si contra
mandati tenorem procurator tuus ad te pertinentem fundum vendidit nec
venditionem postea ratam habuisti, dominium tibi auferre non potuit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. firmo. * <a 293 pp. xvii k. iun. sirmi aa. conss.>
CJ.4.35.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
A procuratore dolum et omnem culpam, non etiam improvisum
casum praestandum esse iuris auctoritate manifeste declaratur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. zosimo. * <a 294 d. k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.35.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si secundum mandatum tryphonis ac felicis equos tua pecunia
comparatos vel in solutum a proprio debitore tibi traditos uni de his utriusque
voluntate dedisti, ad parendum placitis eos mandati iudicio conventos bona
fides urguet. * diocl. et maxim. aa. et cc. hermiano. * <a 294 d. vi k.
april. sirmi cc. conss.>
CJ.4.35.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mandatum re integra domini morte finitur. * diocl. et maxim.
aa. et cc. aurelio precario athenaeo. * <a 294 d. xvii k. mai. cc.
conss.>
CJ.4.35.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad comparandas merces data pecunia, qui mandatum suscepit,
fide rupta quanti interest mandatoris tenetur. * diocl. et maxim. aa. et cc.
uzando. * <a 294? iii k. oct.>
CJ.4.35.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Salarium incertae pollicitationis peti non potest. * diocl.
et maxim. aa. et cc. aurelio gorgonio. * <a 294? >
CJ.4.35.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Post solutionem a se factam, qui dari mutuo mandavit, ab eo,
pro quo intercessit , vel successoribus eius quod solutum est etiam cum usuris
post moram recte reddi postulat. * diocl. et maxim. aa. et cc. tusciano. *
<a 294? d. vii k. oct. sirmi... conss.>
CJ.4.35.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pretii rerum distractarum, quas venales mandato praecedente
acceperas, ultra licitum usuras ex stipulatione vel mora praestare, licet
pignora data probentur, compelli non potes. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio eugenio. * <a 294? s. xiiii k. nov. sirmi ... conss.>
CJ.4.35.20pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si contra licitum litis incertum redemisti, interdictae
conventionis tibi fidem impleri frustra petis. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio epagatho. * <>
CJ.4.35.20.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si gratuitum mandatum suscepisti, secundum bonam fidem
sumptus recte postulas. <>
CJ.4.35.21: Imperator Constantinus
In re mandata non pecuniae solum, cuius est certissimum
mandati iudicium, verum etiam existimationis periculum est. nam suae quidem
quisque rei moderator atque arbiter non omnia negotia, sed pleraque ex proprio
animo facit: aliena vero negotia exacto officio geruntur nec quicquam in eorum
administratione neglectum ac declinatum culpa vacuum est. * const. a. volusiano
pp. * <a 313 - 315? >
CJ.4.35.22pr.: Imperator Anastasius
Per diversas interpellationes ad nos factas comperimus
quosdam alienis rebus fortunisque inhiantes cessiones aliis competentium
actionum in semet exponi properare hocque modo diversas personas litigiorum,
vexationibus adficere, cum certum sit pro indubitatis obligationibus eos magis,
quibus antea suppetebant, sua vindicare quam ad alios ea transferre velle. *
anastas. a. eustathio pp. * <a 506 d. x k. aug. areovinda et messala
conss.>
CJ.4.35.22.1: Imperator Anastasius
Per hanc itaque legem iubemus in posterum huiusmodi conamen
inhiberi ( nec enim dubium est redemptores litium alienarum videri eos esse,
qui tales cessiones in se confici cupiunt), ita tamen, ut, si quis datis
pecuniis huiusmodi subierit cessionem, usque ad ipsam tantummodo solutarum
pecuniarum quantitatem et usurarum eius actiones exercere permittatur, licet
instrumento cessionis venditionis nomen insertum sit: <a 506 d. x k. aug. areovinda
et messala conss.>
CJ.4.35.22.2: Imperator Anastasius
Exceptis scilicet cessionibus, quas inter coheredes pro
actionibus hereditariis fieri contingit, et his, quascumque vel creditor vel is
qui res aliquas possidet pro debito seu rerum apud se constitutarum munimine ac
tuitione acceperit, nec non his, quas in legatarios seu fideicommissarios,
quibus debita vel actiones seu res aliae relictae sunt, pro his fieri necesse
sit: nulla etenim tali ratione intercedente redemptor, sicuti superius declaratum
est, magis existit, qui alienas pecuniis praestitis subiit actiones. <a 506
d. x k. aug. areovinda et messala conss.>
CJ.4.35.22.3: Imperator Anastasius
Sin autem per donationem cessio facta est, sciant omnes
huiusmodi legi locum non esse, sed antiqua iura esse servanda, ut cessiones tam
pro exceptis et specialiter enumeratis quam aliis causis factae seu faciendae
secundum actionum, quaecumque cessae sunt vel fuerint, tenorem sine quadam
imminutione obtineant. <a 506 d. x k. aug. areovinda et messala conss.>
CJ.4.35.23pr.: Imperator Justinianus
Anastasio divae memoriae principi iustissima constitutio
conscripta est tam humanitatis quam benivolentiae plena, ut ne quis alienum
subeat debitum cessione in eum facta et amplius consequatur a debitore his,
quae praestavit cessionis auctori, exceptis quibusdam casibus, qui specialiter
illi sanctioni continentur. sed cum hi, qui circa lites morantur, eandem piam
dispositionem in sua natura remanere minime concesserunt, invenientes
machinationem, ut partem quidem debiti venditionis titulo transferant in alium
creditores, reliquam autem partem per coloratam cedant donationem, generaliter
anastasiane constitutioni subvenientes sancimus nulli licere partem quidem
debiti cedere pecuniis acceptis et venditione actionum habita, partem autem
donationis titulo videri transferre, sed, si voluerit, pure totum debitum
donare et per donationem actiones transferre, non o cculte nec per artes
clandestinas pecunias suscipere, publice autem simulatam donationem celebrare,
sed undique puram et non dissimulatam facere donationem: huiusmodi enim
cessionibus non adversamur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 - 532 >
CJ.4.35.23.1: Imperator Justinianus
Si quis autem occulte aliud quidem agere conatur et pecunias
pro parte accepit et vendidit particulatim actiones, partem autem donare
simulat vel ipsi, qui emptionem actionis subiit, vel forsitan alii per
suppositam personam ( quia et hoc saepius perpetratum esse didicimus),
huiusmodi machinationem penitus amputamus, ut nihil amplius accipiat, quam ipse
vero contractu re ipsa persolvit: sed omne , quod superfluum est et per
figuratam donationem translatum, inutile esse ex utraque parte censemus, ut
neque ei qui cedit actiones neque ei qui eas suscipere curavit aliquid lucri
vel fieri vel remanere vel aliquam contra debitorem vel res ad eum pertinentes
esse utrique eorum actionem. <a 531 - 532 >
CJ.4.35.23.2: Imperator Justinianus
Sed et si quis donationem quidem omnis debiti facere
adsimulaverit, ut videatur esse tota donatio, aliquid autem occulte susceperit,
et in hoc casu hoc tantummodo exactionem sortiri, quod datum esse comprobetur,
et si hoc a debitore persolvatur, nulla contra eum vel substantiam eius ex
dissimulata donatione oriatur molestia. <a 531 - 532 >
CJ.4.35.32.3: Imperator Justinianus
Et iustum quidem fuerat hoc remedium debitoribus ab
anastasianis temporibus impertiri, ex quibus etiam lex lata est, quam homines
astute lacerandam esse existimaverunt. sed ne videamur in tanta temporum
nostrorum benivolentia aliquid acerbius admittere, in futuris post praesentem
legem casibus haec observari censemus, ut omne, quod contra legem anastasianam
excogitatum est, hoc in posterum nostro perfruatur remedio.
CJ.4.36.0. Si servus se emi mandaverit.
CJ.4.36.1pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si extero servus se mandaverit emendum, quamvis nec ex
persona servi ( quia hoc liber mandare non potest) nec ex domini ( quoniam qui
mandat , ut a se res comparetur, inutiliter mandat) consistere credebatur
actio, tamen optima ratione, quia non id agitur, ut ex ipso mandato, sed
propter mandatum ex alio contractu nascatur actio, domino quaeri placuit
obligationem. * diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae dionysiae. * <a 293
subdita k. oct. sirmi ipsis aa. conss.>
CJ.4.36.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si itaque domino ignorante emi te mandasti ac te nummos
subministrante peculiares soluti sunt, emptori minime liberatio per huiusmodi
factum potuit pervenire. nec tamen si tradita nec manumissa es, etiam mandati
de ancilla et empti de pretio consequendo tam contrarias actiones ei exercere
concedi placuit. <a 293 subdita k. oct. sirmi ipsis aa. conss.>
CJ.4.36.1.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane in illius arbitrio relictum est, utrumne mancipium an
pretium consequi velit, cum ex peculio quod eius fuit solutio celebrata
obligationis vinculo emptorem liberare non potuit. <a 293 subdita k. oct.
sirmi ipsis aa. conss.>
CJ.4.37.0. Pro socio.
CJ.4.37.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Societatem uno pecuniam conferente alio operam posse
contrahi magis obtinuit. * diocl. et maxim. aa. et cc aurelio. * <a 293 d.
iii non. mai. aa. conss.>
CJ.4.37.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas te praedium coniuncto dominio cum patruo tuo
comparasse in possessionemque tam te quam ipsum inductum, iuris ratio efficit,
ut dominium fundi ad utrumque pertineat. sane quia pretium a te solo numeratum
et sollemnibus pensitationibus cessante socio satisfactum esse dicis, iudicio
societatis id quod eo nomine praestari oportuerit consequeris. * diocl. et
maxim. aa. et cc. pannonio. * <>
CJ.4.37.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum in societatis contractibus fides exuberet conveniatque
aequitatis rationibus etiam compendia aequaliter inter socios dividi, praeses
provinciae, si patrem tuum salinarum societatem participasse et non recepta
communis compendii portione rebus humanis exemptum esse reppererit, commodum
societatis, quod deberi iuxta fidem veri constiterit, restitui tibi praecipiet.
* diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio victorino mil. * <pp. vi k. sept.....
conss.>
CJ.4.37.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si societatis iure vel transactioni stipulatione subdita
bonorum omnium aequis partibus inter te et fabiam divisionem recte fieri
placuit, quo minus haec rata serventur, nihil interest, utrumne testatus, qui
fuerit obligatus, an intestatus rebus sit humanis exemptus. * diocl. et maxim.
aa. et cc. aurelio celeri. * <>
CJ.4.37.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tamdiu societas durat, quamdiu consensus partium integer
perseverat. proinde si iam tibi pro socio nata est actio, eam inferre apud eum,
cuius super ea re notio est, non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio theodoro. * <a 294 d. xii k. ian. nicomediae cc conss.>
CJ.4.37.6: Imperator Justinianus
De societate apud veteres dubitatum est, si sub condicione
contrahi potest: puta " si ille consul fuerit" societatem esse
contractam. sed ne simili modo apud posteritatem sicut apud antiquitatem
huiusmodi causa ventiletur, sancimus societatem contrahi posse non solum pure,
sed etiam sub condicione: voluntates etenim legitime contrahentium omnimodo
conservandae sunt. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. prid.>
CJ.4.37.7: Imperator Justinianus
Sancimus veterum dubitatione semota licentiam habere furiosi
curatorem dissolvere, si maluerit, societatem furiosi, et sociis licere ei
renuntiare . et quemadmodum in omnibus aliis contractibus legitimam
auctoritatem ei dedimus, ita et in hac parte eum permittimus competenter
commodis furiosi providere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d.......
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis >
CJ.4.38.0. De contrahenda emptione.
CJ.4.38.1: Imperatores valer., gallien.
Venditiones, etsi in alio loco quam in quo possessiones
constitutae sunt fiant, non ideo irritae esse creduntur. * valer. et gallien.
aa. aurelio paulo. * <d. xii k. mai.>
CJ.4.38.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emptionem et venditionem consensum desiderare nec furiosi
ullum esse consensum manifestum est. intermissionis autem tempore furiosos
maiores viginti quinque annis venditiones et alios quoslibet contractus posse
facere non ambigitur. * diocl. et maxim. aa. aurelio avito. * <a 286 d. viii
id. mai. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.38.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si donationis causa venditionis simulatus contractus est,
emptio sui deficit substantia. sane si in possessionem rei sub specie
venditionis causa donationis, ut te aleret, induxisti, sicut donatio perfecta
facile rescindi non potest, ita legi, quam tuis rebus donans dixisti, parere
convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. valeriae viacrae. * <>
CJ.4.38.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum res tibi donatas ab herede donatricis distractas esse
proponas, intellegere debueras duplicari tibi titulum possessionis non
potuisse, sed ex donatione et traditione dominum factum frustra emisse, cum rei
propriae emptio non possit consistere, ac tunc demum tibi profuit, si ex
donatione te non fuisse dominum demonstretur. sane quoniam omnia bona tibi ab
ea donata et tradita dicis, ad hoc a filio facta venditio rerum maternarum
adferre perfecta etiam donatione poterit defensionem, ne vel exemplo
inofficiosi testamenti possit haec avocare. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio luciano. * <a 293 pp. iiii k. iun. aa. conss.>
CJ.4.38.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ipse tutor nihil ex bonis pupilli quae distrahi possunt
comparare palam et bona fide prohibetur, multo magis uxor eius hoc facere
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. umbigae gratiae. * <a 293 d. viii k.
dec. aa. conss.>
CJ.4.38.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si gaudentius in matrem tuam titulo venditionis sine quadam
fraude dominium mancipii transtulit, non idcirco, quod post inter eos
matrimonium et divortium secutum dicitur, iuri eius quicquam derogatum est:
quod vindicare, te matri tuae successisse probans, minime prohiberis. * diocl.
et maxim. aa. et cc. aurelio lucretio. * <>
CJ.4.38.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ancillam ex emptione sibi quaesitam mater tua donatione a
secundo marito postea se simulavit accepisse, tituli falsi figmentum dominium
ei duplicare vel auferre non potuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
isioni. * <a 294 s. non. mart. sirmi cc. conss.>
CJ.4.38.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non donationis causa, sed vere vineas distraxisti nec
pretium numeratum est, actio tibi pretii, non eorum quae dedisti repetitio
competit. * diocl. et maxim. aa. et cc. herodi et diogeni. * <a 294 d. xvii
k. april. cc. conss.>
CJ.4.38.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Empti fides ac venditi sine quantitate nulla est. placito
autem pretio non numerato, sed solum tradita possessione istiusmodi contractus
non habetur irritus, nec idcirco is qui comparavit minus recte possidet, quod
soluta summa quam dari convenerat negatur. sed et donationis gratia praedii
facta venditione si traditio sequatur, actione pretii nulla competente
perficitur donatio. * diocl. et maxim. aa. et cc. severo mil. * <a 294 d.
viii k. april. sirmi cc. conss.>
CJ.4.38.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mater tua velut ex bonis patris praedium suum comparavit,
cum rei propriae non consistat emptio et hanc simulatam proponas, huiusmodi
placitum mutare substantiam veritatis et ei nocere non potuit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. aureliae gordianae. * <a 294 d. vii id. april. cc.
conss.>
CJ.4.38.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Invitum comparare vel distrahere postulantis causam iustam
non continet desiderium. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio paterno. * <a
294 pp. iii non. dec. cc. conss.>
CJ.4.38.12pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus emptio perfecta est, quod emptor
fideiussorem non accepit vel instrumentum testationis vacuae possessionis
omissum est: nam secundum consensum auctoris in possessionem ingressus recte
possidet. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio paciano. * <>
CJ.4.38.12.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pretium sane, si eo nomine satisfactum non probetur, peti
potest: nec enim licet in continenti facta paenitentiae contestatio consensu
finita rescindit. <>
CJ.4.38.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In vendentis vel ementis voluntatem collata condicione
comparandi, quia non adstringit necessitate contrahentes, obligatio nulla est.
idcirco dominus invitus ex huiusmodi conventione rem propriam vel quilibet
alius distrahere non compellitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio decio
lolliano. * <>
CJ.4.38.14: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Dudum proximis consortibusque concessum erat, ut extraneos
ab emptione removerent neque homines suo arbitratu vendenda distraherent. sed
quia gravis haec videtur iniuria, quae inani honestatis colore velatur, ut
homines de rebus suis facere aliquid cogantur inviti, superiore lege cassata
unusquisque suo arbitratu quaerere vel probare possit emptorem, nisi lex
specialiter quasdam personas hoc facere prohibuerit. * grat. valentin. et
theodos. aaa. flaviano pp. illyrici. * <a 391 d. vi k. iun. vincentiae
tatiano et symmacho conss.>
CJ.4.38.15pr.: Imperator Justinianus
Super rebus venumdandis, si quis ita rem comparavit, ut res
vendita esset, quanti titius aestimaverit, magna dubitatio exorta est multis
antiquae prudentiae cultoribus. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k. aug.
lampadio et oreste conss.>
CJ.4.38.15.1: Imperator Justinianus
Quam decidentes censemus, cum huiusmodi conventio super
venditione procedat " quanti ille aestimaverit", sub hac condicione
stare venditionem, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definierit,
omnimodo secundum eius aestimationem et pretia persolvi et venditionem ad
effectum pervenire, sive in scriptis sive sine scriptis contractus celebretur,
scilicet si huiusmodi pactum, cum in scriptis fuerit redactum, secundum nostrae
legis definitionem per omnia completum et absolutum sit. <a 530 d. k. aug.
lampadio et oreste conss.>
CJ.4.38.15.2: Imperator Justinianus
Sin autem ille vel noluerit vel non potuerit pretium
definire, tunc pro nihilo esse venditionem quasi nullo pretio statuto: nulla
coniectura, immo magis divinatione in posterum servanda, utrum in personam
certam an in viri boni arbitrium respicientes contrahentes ad haec pacta
venerunt, quia hoc penitus impossibile esse credentes per huiusmodi sanctionem
expellimus. <a 530 d. k. aug. lampadio et oreste conss.>
CJ.4.38.15.3: Imperator Justinianus
Quod et in huiusmodi locatione locum habere censemus. <a
530 d. k. aug. lampadio et oreste conss.>
CJ.4.39.0. De hereditate vel actione vendita.
CJ.4.39.1: Imperatores Severus, Antoninus
Aes alienum hereditate nomine fisci vendita ad onus emptoris
bonorum pertinere nec fiscum creditoribus hereditariis respondere certum et
absolutum est. * sev. et ant. aa. geminio. * <d. iii non. nov.>
CJ.4.39.2: Imperator Antoninus
Ratio iuris postulat, ut creditoribus hereditariis et legatariis
seu fideicommissariis te convenire volentibus tu respondeas et cum eo, cui
hereditatem venumdedisti, tu experiaris suo ordine. nam ut satis tibi detur,
sero desideras, quoniam eo tempore, quo venumdabatur hereditas, hoc non est
comprehensum. quamvis enim ea lege emerit, ut creditoribus hereditariis
satisfaciat, excipere actiones hereditarias invitus cogi non potest. * ant. a.
titio floriano. * <>
CJ.4.39.3: Imperator Alexander Severus
Nominis venditio et ignorante vel invito eo, adversus quem
actiones mandantur, contrahi solet. * alex. a. quintiano et timotheo. * <a
223 d. viii id. febr. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.39.4: Imperator Alexander Severus
Qui nondum certus de quantitate hereditatis, persuadente
emptore quasi exiguam quantitatem, eam vendidit, bonae fidei iudicio conveniri,
ut res tradat vel actiones mandet, non compellitur suoque iure eorum
persecutionem habet. * alex. a. aurelio diogeni mil. * <a 223 d. xvii k.
oct. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.39.5: Imperator Alexander Severus
Emptor hereditatis actionibus mandatis eo iure uti debet,
quo is cuius persona fungitur, quamvis utiles etiam adversus debitores
hereditarios actiones emptori tribui placuerit. * alex. a. nonario onesimo. *
<a 224 pp. k. mart. iuliano et crispino conss.>
CJ.4.39.6: Imperator Alexander Severus
Qui tibi hereditatem vendidit, antequam res hereditarias
traderet, dominus earum perseveravit et ideo vendendo eas aliis dominium
transferre potuit. sed quoniam contractus fidem fregit, ex empto actione
conventus quod tua interest praestare cogitur. * alex. a. pomponio mil. * <a
a. 230 pp. viii k. iul. agricola et clemente conss.>
CJ.4.39.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Postquam eo decursum est, ut cautiones quoque debitorum
pignori darentur, ordinarium visum est, ut post nominis venditionem utiles
emptori, sic ( ut responsum est) vel ipsi creditori postulanti dandas actiones.
* diocl. et maxim. aa. manaseae. * <>
CJ.4.39.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex nominis emptione dominium rerum obligatarum ad emptorem
non transit, sed vel in rem suam procuratori facto vel utilis secundum ea, quae
pridem constituta sunt, exemplo creditoris persecutio tribuitur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. vigiliano. * <as xv.>
CJ.4.39.9: Imperator Justinianus
Certi et indubitati iuris est ad similitudinem eius, qui
personalem redemerit actionem et utiliter eam movere suo nomine conceditur, et
eum, qui in rem actionem comparaverit, eadem uti posse facultate. cum enim
actionis nomen generale est omnium sive in rem siue( !) in personam actionum et
apud omnes veteres iuris conditores hoc nomen in omnibus pateat, nihil est
tale, quod differentiam in huiusmodi utilibus actionibus possit introducere. *
iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.4.40.0. Quae res venire non possunt et qui vendere vel
emere vetantur.
CJ.4.40.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Fucandae atque distrahendae purpurae vel in serico vel in
lana, quae blatta vel oxyblatta atque hyacinthina dicitur, facultatem nullus
possit habere privatus. sin autem aliquis supra dicti muricis vellus
vendiderit, fortunarum se suarum et capitis sciat subiturum esse discrimen. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. fausto com. sacr. larg. * <>
CJ.4.40.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Comparandi serici a barbaris facultatem omnibus, sicut iam
praeceptum est, praeter comitem commerciorum etiamnunc iubemus auferri. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. cariobaudi duci mesopotamiae. * <>
CJ.4.40.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Quia nonnunquam in diversis litoribus distrahi publici
canonis frumenta dicuntur , vendentes et ementes sciant capitali poenae se esse
subdendos et in fraudem publicam commercia contracta damnari. * arcad. et
honor. aa. ad senatum et pop. * <a 397 d. xvii k. mart. caesario et attico
conss.>
CJ.4.40.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Ne frumentum, quod devotissimo exercitui mittitur, in
praedam lucrumque vertatur , hac sanctione decernimus, ut, quicumque hoc
fuerint forte mercati, honestiores quidem stilum proscriptionis incurrant,
inferiores autem vilioresque personae capitali supplicio subiaceant. * honor.
et theodos. aa. faustino pp. * <a 410 vel 413 ? >
CJ.4.41.0. Quae res exportari non debeant.
CJ.4.41.1: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Ad barbaricum transferendi vini et olei et liquaminis nullam
quisquam habeat facultatem ne gustus quidem causa aut usus commerciorum. *
valentin. valens et grat. aaa. ad theodotum mag. mil. * <a 370 - 375 >
CJ.4.41.2pr.: Imperator Marcianus
Nemo alienigenis barbaris cuiuscumque gentis ad hanc urbem
sacratissimam sub legationis specie vel sub quocumque alio colore venientibus
aut in diversis aliis civitatibus vel locis loricas et scuta et arcus sagittas
et spathas et gladios vel alterius cuiuscumque generis arma audeat venumdare,
nulla prorsus isdem tela , nihil penitus ferri vel facti iam vel adhuc infecti
ab aliquo distrahatur. perniciosum namque romano imperio et proditioni proximum
est barbaros, quos indigere convenit, telis eos, ut validiores reddantur,
instruere. * marcian. a. constantino pp. * <a 455 - 457 >
CJ.4.41.2.1: Imperator Marcianus
Si quis autem aliquid armorum genus quarumcumque nationum
barbaris alienigenis contra pietatis nostrae interdicta ubicumque vendiderit,
bona eius universa proscribi protinus ac fisco addici, ipsum quoque capitalem
poenam subire decernimus. <a 455 - 457 >
CJ.4.42.0. De eunuchis.
CJ.4.42.1: Imperator Constantinus
Si quis post hanc sanctionem in orbe romano eunuchos
fecerit, capite puniatur: mancipio tali nec non etiam loco, ubi hoc commissum
fuerit domino sciente et dissimulante, confiscando. * const. a. ursino duci
mesopotamiae. * <d. vi k. mart.>
CJ.4.42.2pr.: Imperator Leo
Romanae gentis homines sive in barbaro sive in romano solo
eunuchos factos nullatenus quolibet modo ad dominium cuiusdam transferri
iubemus: poena gravissima statuenda adversus eos, qui hoc perpetrare ausi
fuerint, tabellione videlicet, qui huiusmodi emptionis sive cuiuslibet alterius
alienationis instrumenta conscripserit, et eo, qui octavam vel aliquod
vectigalis causa pro his susceperit, eidem poenae subiciendo. * leo a. viviano
pp. * <a 457 - 465 >
CJ.4.42.2.1: Imperator Leo
Barbarae autem gentis eunuchos extra loca nostro imperio
subiecta factos cunctis negotiatoribus vel quibuscumque aliis emendi in
commerciis et vendendi ubi voluerint tribuimus facultatem. <a 457 - 465 >
CJ.4.43.0. De patribus qui filios distraxerunt.
CJ.4.43.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Liberos a parentibus neque venditionis neque donationis
titulo neque pignoris iure aut quolibet alio modo, nec sub praetextu
ignorantiae accipientis in alium transferri posse manifesti iuris est. * diocl.
et maxim. aa. et cc. aureliae papinianae. * <a 294 d. xvi k. dec. nicomediae
cc. conss.>
CJ.4.43.2pr.: Imperator Constantinus
Si quis propter nimiam paupertatem egestatemque victus causa
filium filiamve sanguinolentos vendiderit, venditione in hoc tantummodo casu
valente emptor obtinendi eius servitii habeat facultatem. * const. a.
provincialibus suis. * <a 329 d. xv k. sept. serdicae constantino a. viii et
constantino c. iiii conss.>
CJ.4.43.2.1: Imperator Constantinus
Liceat autem ipsi qui vendidit vel qui alienatus est aut
cuilibet alii ad ingenuitatem propriam eum repetere, modo si aut pretium
offerat quod potest valere, aut mancipium pro huiusmodi praestet. <a 329 d.
xv k. sept. serdicae constantino a. viii et constantino c. iiii conss.>
CJ.4.44.0. De rescindenda venditione.
CJ.4.44.1: Imperator Alexander Severus
Si pater tuus per vim coactus domum vendidit, ratum non
habebitur, quod non bona fide gestum est: mala fide enim emptio irrita est.
aditus itaque nomine tuo praeses provinciae auctoritatem suam interponet,
maxime cum paratum te proponas id quod pretii nomine illatum est emptori
refundere. * alex. a. aurelio maroni mil. * <a 222 d. xi k. mart. antonino
et alexandro conss.>
CJ.4.44.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rem maioris pretii si tu vel pater tuus minoris pretii,
distraxit, humanum est, ut vel pretium te restituente emptoribus fundum
venditum recipias auctoritate intercedente iudicis, vel, si emptor elegerit,
quod deest iusto pretio recipies. minus autem pretium esse videtur, si nec
dimidia pars veri pretii soluta sit. * diocl. et maxim. aa. aurelio lupo. *
<a 285 pp. v k. nov. diocletiano a. ii et aristobulo conss.>
CJ.4.44.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De contractu venditionis et emptionis iure perfecto
alterutro invito nullo recedi tempore bona fides patitur, nec ex rescripto nostro.
quo iure fiscum nostrum uti saepe constitutum est. * diocl. et maxim. aa. et
cc. titiae et marcianae. * <a 293 d. viii id. febr. aa. conss.>
CJ.4.44.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad rescindendam venditionem et malae fidei probationem hoc solum
non sufficit, quod magno pretio fundum comparatum minoris distractum esse
commemoras. * diocl. et maxim. aa. et cc. sempronio eudoxio. * <a 293 d.
non. april. byzantio aa. conss.>
CJ.4.44.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si dolo adversarii deceptum venditionem praedii te fecisse
praeses provinciae aditus animadvertit, sciens contrarium esse dolum bonae
fidei, quae in huiusmodi maxime contractibus exigitur, rescindi venditionem
iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc. claudio rufo. * <a 293 d. xv k. nov.
sirmi aa. conss.>
CJ.4.44.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si iure perfecta venditio est a maiore viginti quinque
annis, intellegere debes consensu mutuo perfectam venditionem resolvi non
posse. <a 293 d. xv k. nov. sirmi aa. conss.>
CJ.4.44.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non est probabilis causa, propter quam rescindi consensu
factam venditionem desideras. quamvis enim duplum offeras pretium emptori,
tamen invitus ad rescindendam venditionem urgueri non debet. * diocl. et maxim.
aa. et cc. novisio gaiano veterano. * <a 293 >
CJ.4.44.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ratas manere semper perfectas iure venditiones vestra etiam
interest. nam si oblato pretio rescindere venditionem facile permittatur,
eveniet, ut et si quid vos laboribus vestris a fisco nostro vel a privato
comparaveritis, eadem lege conveniamini, quam vobis tribui postulatis. * diocl.
et maxim. aa. et cc. mucatraulo mil. * <a 293 >
CJ.4.44.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si voluntate tua fundum tuum filius tuus venumdedit, dolus
ex calliditate atque insidiis emptoris argui debet vel metus mortis vel
cruciatus corporis imminens detegi, ne habeatur rata venditio. hoc enim solum,
quod paulo minori pretio fundum venumdatum significas, ad rescindendam
emptionem invalidum est. quod videlicet si contractus emptionis atque
venditionis cogitasses substantiam et quod emptor viliori comparandi, venditor
cariori distrahendi votum gerentes ad hunc contractum accedant vixque post
multas contentiones, paulatim venditore de eo quod petierat detrahente, emptore
autem huic quod obtulerat addente, ad certum consentiant pretium, profecto
perspiceres neque bonam fidem, quae emptionis atque v enditionis conventionem
tuetur, pati neque ullam rationem concedere rescindi propter hoc consensu
finitum contractum vel statim vel post pretii quantitatis disceptationem: nisi
minus dimidia iusti pretii, quod fuerat tempore venditionis, datum est,
electione iam emptori praestita servanda. * diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae
euodiae. * <a 293 d. k. dec. aa. conss.>
CJ.4.44.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pretii causa non pecunia numerata, sed pro eo pecoribus in
solutum consentienti datis contractus non constituitur irritus. * diocl. et
maxim. aa. et cc. domitio civalensi. * <a 293 d. xv k. ian. sirmi aa.
conss.>
CJ.4.44.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dolus emptoris qualitate facti, non quantitate pretii
aestimatur. quem si fuerit intercessisse probatum, non adversus eum, in quem
emptor dominium transtulit, rei vindicatio venditori, sed contra illum cum quo
contraxerat in integrum restitutio competit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aemilio severo. * <>
CJ.4.44.11pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Venditor factum emptoris, quod eum tempore contractus
latuit, post arguendo, non qui eo tempore scierit, quo id ageretur, et
consensit, de dolo queri potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae magnae.
* <>
CJ.4.44.11.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Igitur cum patrem tuum, ut maius comprehenderetur
instrumento pretium, quam rei quae distrahebatur esse convenerat, consensisse
profitearis, propter hoc solum de circumscriptione frustra queritur. <>
CJ.4.44.11.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane si placitum pretium non probetur solutum vel in
quantitatem debiti per errorem facti compensari cautum fuit, hoc reddi recte
postulatur. <>
CJ.4.44.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non idcirco minus venditio fundi, quod hunc ad munus
sumptibus necessariis urguentibus non vilioris pretii vel urguente debito te
distraxisse contendis, rata manere debet. illicitis itaque petitionibus
abstinendo ac pretium, si non integrum solutum est, petendo facies consultius.
* diocl. et maxim. aa. et cc. antiocho. * <>
CJ.4.44.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maior annis viginti quinque fundum distraxisti, propter
hoc solum, quod ementi, ne compararet, socer tuus denuntiavit, emptionem a te
rescindi bona fides non patitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio nicae
decaria. * <>
CJ.4.44.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ea condicione distractis praediis, ut quod rei publicae
debebatur qui comparavit restitueret, venditor a se celebrata solutione quanti
interest experiri potest, non ex eo, quod emptor non satis conventioni fecit,
contractus irritus constituitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
basilidae mil. * <a 294 s. xv k. ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.44.15: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Quisquis maior aetate praedia etiam procul posita
distraxerit, paulo vilioris pretii nomine repetitionis rei venditae copiam
minime consequatur. neque inanibus immorari sinatur obiectis, ut vires sibimet
locorum causetur incognitas, qui familiaris rei scire vires vel merita atque
emolumenta debuerat. * grat. valentin. et theodos. aaa. ad hypatium pp. * <a
383 d. vi non. mai. mediolani merobaude ii et saturnino conss.>
CJ.4.44.16pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Si quos debitorum mole depressos necessitas publicae
rationis adstringat proprias distrahere facultates, rei qualitas et redituum
quantitas aestimetur nec sub nomine subhastationis publicae locus fraudibus
relinquatur et possessionibus viliore distractis plus exactor ex gratia quam
debitor ex pretio consequatur. * valentin. theodos. et arcad. aaa. ad magnillum
vic. africae.* <a 392 d. xiii k. iul. aquileiae. acc. id. ian. hadrumeti
post consulatum tatiani et symmachi vv. cc.>
CJ.4.44.16.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Hi postremo sub empti titulo perpetuo dominii iure potiantur,
qui tantum adnumeraverint fisco, quantum exegerit utilitas privatorum. etenim
periniquum est, ut alienis bonis sub gratiosa auctione distractis parum accedat
publico nomini, cum totum pereat debitori. <a 392 d. xiii k. iul. aquileiae.
acc. id. ian. hadrumeti post consulatum tatiani et symmachi vv. cc.>
CJ.4.44.17: Imperatores Arcadius, Honorius
Hi, qui imposita munera civitatum fuga destituunt et
ineundos furtim existimant esse contractus, intellegant sibi nihil haec
profutura esse commenta et pretio emptorem fugae conscium multandum esse, quod
dederit. * arcad. et honor. aa. messalae pp. * <a 399 d. xii k. sept.
theodoro cons.>
CJ.4.44.18: Imperatores Arcadius, Honorius, Theodosius
Vestium et argenti seu mancipiorum coemendorum, si quando a
privatis nostris ea contigerit venumdari, palatini sciant sibi copiam
denegatam: poena in eos amissionis pretii exercenda. * arcad. honor. et
theodos. aaa. nestorio com. rer. privat. * <a a. 402 vel 406 d. iii k. ian.
r. arcadio.... >
CJ.4.45.0. Quando liceat ab emptione discedere .
CJ.4.45.1: Imperator Gordianus
Re quidem integra ab emptione et venditione utriusque partis
consensu recedi potest: etenim quod consensu contractum est, contrariae
voluntatis adminiculo dissolvitur. at enim post traditionem interpositam nuda
voluntas non resolvit emptionem, si non actus quoque priori similis retro agens
venditionem intercesserit. * gord. a. licinio rufino. * <>
CJ.4.45.2pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Perfectam emptionem atque venditionem re integra tantum
pacto et consensu posse dissolvi constat. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
felici. * <a 293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.45.2.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ergo si quidem arrae nomine aurum datum sit, potes hoc solum
secundum fidem pacti recuperare. <a 293 d. non. april. byzantii aa.
conss.>
CJ.4.45.2.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si vero partem pretii persolvisti, ad ea, quae venditorem
oportet ex venditione praestare, magis actionem quam ad pretii quantitatem, quam
te dedisse significas , habes. <a 293 d. non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.4.46.0. Si propter publicas pensitationes venditio fuerit
celebrata.
CJ.4.46.1: Imperator Antoninus
Venditionem ob tributorum cessationem factam revocari non
oportet neque priore domino pretium offerente neque creditore eius iure
hypothecae sive pignoris. potior est enim causa tributorum, quibus priore loco
omnia cessantis obligata sunt. * ant. a. geminio materno. * <>
CJ.4.46.2pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si deserta praedia ob cessationem collationum vel reliqua
tributorum ex permissu praesidis ab his, quibus periculum exactionis tributorum
imminet, distracta sincera fide iusto pretio sollemniter comparasti, venditio
ob sollemnes praestationes necessitate facta convelli non debet. * diocl. et
maxim. aa. atiniae plotianae. * <>
CJ.4.46.2.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sin autem venditio nulla iusta auctoritate praesidis
praecedente facta est, hanc ratam haberi iura non concedunt, idque quod frustra
gestum est revocari oportet , ita ut indemnitati tributorum omnibus modis
consulatur. <>
CJ.4.46.2.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quae omnia tractari convenit praesente eo, quem emptorem
extitisse proponis. <>
CJ.4.46.3: Imperator Constantinus
Si quis fundum vel mancipia aliamve rem ob cessationem
tributorum vel etiam ob vestium auri argentique debitum, quae annua exactione
solvuntur, occupata convento debitore et apud iudicem interpellatione
celebrata, cum solutio cessaverit, sub hasta distracta comparaverit, perpetuam
emptionis accipiat firmitatem. sin autem minoris forte persona fuerit inserta,
necesse sit legitimae defensionis adesse venditioni personam, nihilque
intersit, utrumne officium summae rei procuratoris an certe rectoris provinciae
id quod debitum fuerit proposuerit. * constant. a. ad egnatium faustinum praes.
baeticae. * <a 337 d. prid. id. dec. feliciano et titiano conss.>
CJ.4.47.0. Sine censu vel reliquis fundum comparari non
posse.
CJ.4.47.1: Imperator Alexander Severus
Ex conventione quidem, qua pactam novercam tuam cum patre
tuo dicis, cum fundum in dotem daret, ut tributa ipsa agnosceret, actio tibi
adversus eam competere non potest, et si pactum in stipulationem deductum
probetur. sed et si fundus aestimatus ita, ut pars instrumenti significat, in
dotem datus est, ex vendito actio, ut placitis stetur, non competit. * alex. a.
capitoni. * <a 229 pp. non. dec. ipso a. iii et dione ii conss.>
CJ.4.47.2pr.: Imperator Constantinus
Rei annonariae emolumenta tractantes cognovimus hanc esse
causam maxime reliquorum, quod nonnulli captantes aliquorum momentarias
necessitates sub hac condicione fundos comparant, ut nec reliqua eorum fisco
inferant et immunes eos possideant. * const. a. ad antonium Marcellinum praes.
* <a 319 d. k. iul. agrippinae constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.4.47.2.1: Imperator Constantinus
Ideoque placuit, ut, si quem constiterit huiusmodi habuisse
contractum atque hac lege possessionem esse mercatum, tam pro solidis censibus
fundi comparati quam pro reliquis universis eiusdem possessionis obnoxius
teneatur, cum necesse sit eum qui comparat censum rei comparatae agnoscere, nec
licere cuidam rem sine censu comparare vel vendere. <a 319 d. k. iul.
agrippinae constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.4.47.3: Imperator Julianus
Omnes pro his agris quos possident publicas pensitationes
agnoscant nec pactionibus contrariis adiuventur, si venditor aut donator apud
se collationis sarcinam pactione illicita voluerit retinere, etsi necdum
translata sit professio censualis, sed apud priorem fundi dominum forte
permaneat, dissimulantibus ipsis, ut non possidentes pro possidentibus
exigantur. * iul. a. ad secundum pp. * <a 363 d. xiiii k. mart. antiochiae
iuliano a. iiii et sallustio conss.>
CJ.4.48.0. De periculo et commodo rei venditae.
CJ.4.48.1: Imperator Alexander Severus
Post perfectam venditionem omne commodum et incommodum, quod
rei venditae contingit, ad emptorem pertinet. auctor enim ex his tantum causis
suo ordine tenetur, quae ex praecedente tempore causam evictionis parant, et
ita, si ei denuntiatum est, ut causae agendae adesset, et non absente emptore
contra eum pronuntiatum est. * alex. a. iuliae secundinae. * <a 223 d. k.
sept. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.48.2pr.: Imperator Alexander Severus
Cum convenit, ut singulae amphorae vini certo pretio
veneant, antequam tradantur , imperfecta etiam tunc venditione periculum vini
mutati emptoris, qui moram mensurae faciendae non interposuit, non fuit. *
alex. a. gargilio iuliano. * <a 223 pp. v k. april. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.4.48.2.1: Imperator Alexander Severus
Cum autem universum quod in horreis erat postea venisse sine
mensura et claves emptoribus traditas adlegas, perfecta venditione quod vino
mutato damnum accidit , ad emptorem pertinet. <a 223 pp. v k. april. maximo
ii et aeliano conss.>
CJ.4.48.2.2: Imperator Alexander Severus
Haec omnia locum habent non solum si vinum, sed etiam si
oleum vel frumentum vel his similia venierint et ea aut deteriora aut penitus
corrupta fuerint. <a 223 pp. v k. april. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.48.3: Imperator Alexander Severus
Dolum auctoris bona fide emptori non nocere certi iuris est.
* alex. a. daphenae. * <a 223 pp. iiii k. oct. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.4.48.4: Imperator Gordianus
Cum inter emptorem et venditorem contractu sine scriptis
inito de pretio convenit moraque venditoris in traditione non intercessit,
periculo emptoris rem distractam esse in dubium non venit. * gord. a. silvestro
mil. * <a 239 pp. xv k. ian. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.4.48.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum speciem venditam per violentiam ignis absumptam dicas,
si venditionem nulla condicio suspenderat, amissae rei periculum te non
adstringit. * diocl. et maxim. aa. aurelio leontio. * <a 285 pp. iii non.
nov. atubino diocletiano a. ii et aristobulo conss.>
CJ.4.48.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mortis casus ancillae distractae etiam ante traditionem sine
mora venditoris dilatam non ad venditorem, sed ad emptorem pertinet, et hac non
ex praeterito vitio rebus humanis exempta solutionem emptor pretii non recte
recusat. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio cyrillo. * <a 294 s. xv k.
ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.49.0. De actionibus empti et venditi.
CJ.4.49.1: Imperator Antoninus
Adversus eum, cui agrum vendidisti, venditi iudicio
consiste: nec enim tibi in rem actio cum emptore, qui personaliter tibi sit
obligatus, competit. * ant. a. aelianae. * <a 215 pp. iiii id. iun. laeto
iterum et cereale conss.>
CJ.4.49.2pr.: Imperatores valer., gallien.
Venditi actionem ad recipiendum residuum pretium intendere
adversario tuo poteris. * valer. et gallien. aa. et valer. c. flavio domitiano.
* <a 259 pp. id. mart. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.49.2.1: Imperatores valer., gallien.
Nec quod in compensationem venerit, quasi et tu invicem
deberes, id obesse tibi poterit, si in bonae fidei contractu, in quo maiores
etiam viginti quinque annis officio iudicis in iis quae dolo commissa sunt
adiuvantur, iusto errore te ductum vel fraude adversarii captum, quasi debitum
id esset, quod re vera non debebatur, pepigisse monstraveris. <a 259 pp. id.
mart. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.49.2.2: Imperatores valer., gallien.
Fructus quoque perceptos ante venditionem contractam, quos,
cum venditioni non accessissent, eundem emptorem invasisse proponis, eodem
iudicio reposces. <a 259 pp. id. mart. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.49.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex arrali pacto personalis dumtaxat paciscentibus actio
praeparatur. * diocl. et maxim. aa. serapodoro. * <a 290 pp. iiii id. iul.
ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.49.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si traditio rei venditae iuxta emptionis contractum procacia
venditoris non fiat , quanti interesse compleri emptionem fuerit arbitratus
praeses provinciae, tantum in condemnationis taxationem deducere curabit. *
diocl. et maxim. aa. muciano. * <a 290 pp. viii id. sept. ipsis iiii et iii
aa. conss.>
CJ.4.49.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Curabit praeses provinciae compellere emptorem, qui nactus
possessionem fructus percepit, partem pretii quam penes se habet cum usuris
restituere, quas et perceptorum fructuum ratio et minoris aetatis favor, licet
nulla mora intercesserit, generavit. * diocl. et maxim. aa. et cc. decimo
caplusio. * <a 290 pp. xii k. oct. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.49.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Venditi actio, si non ab initio aliud convenit, non facile
ad rescindendam perfectam venditionem, sed ad pretium exigendum competit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. neratio. * <a 293 s. vi id. april. byzantii aa.
conss.>
CJ.4.49.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si servos distraxisti ac pretium de peculio eorum, quod ad
te pertinebat, nesciens unde solveretur accepisti, consequens est integram te
pretii actionem habere , cum proprii venditoris nummi soluti non praestant
emptori liberationem. * diocl. et maxim. aa. et cc. diodoro. * <a 293 s.
xvii k. mai. melanthiade aa. conss.>
CJ.4.49.8pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pater tuus venum portionem suam dedit nec induxit in
vacuam possessionem praedii, ius omne penes se eum retinuisse certum est. neque
enim velut traditionis factae vectigal exsolutum, si simulatum factum
intercessit, veritatem mutare potuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
eusebio. * <a 293 s. v k. mai. aa. conss.>
CJ.4.49.8.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quapropter aditus praeses provinciae, si animadverterit in
vacuam possessionem neque patrem tuum neque successores eius emptorem vel
heredes ipsius quocumque loco factos induxisse, non dubitabit nihil esse
translatum pronuntiare. et si te ex empto ad inducendum in vacuam possessionem
perspexerit conveniri, aestimabit , an pretium sit exsolutum: ac si reppererit
non esse satis pretio factum, hoc restitui tibi providebit. <a 293 s. v k.
mai. aa. conss.>
CJ.4.49.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si minor a venditore sive sciente sive ignorante dicebatur
capitatio praedii venditi et maior inventa sit, in tantum convenitur, quanto,
si scisset emptor ab initio, minus daret pretii. sin vero huiusmodi onus et
gravamen functionis cognovisset, nullam adversus venditorem habet actionem. *
diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae zaniae antipatrae. * <a 293 s. xv k.
iun. philippopoli aa. conss.>
CJ.4.49.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum venditorem carnis fide conventionis rupta tempore
placito hanc non exhibuisse proponas, empti actione eum quanti interest tua
tunc tibi praestitam fuisse apud praesidem provinciae convenire potes. * diocl.
et maxim. aa. et cc. titio attalo. * <a 293 s. xvii k. ian. aa. conss.>
CJ.4.49.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ancillam tibi ex causa venditionis traditam venditor
manumisit, libertatem alienae factae praestare non potuit. quod si post venditionem
ante traditionem manumisit, pleno iure dominus constitutus civem romanam facere
non prohibebatur: tibi personali propter ruptam fidem contra venditorem actione
competente. * diocl. et maxim. aa. et cc. flaviae eucarpiae. * <a 293 s. x
k. ian. aa. conss.>
CJ.4.49.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sicut periculum vini mutati, quod certum fuerat comparatum,
ad emptorem, ita commodum aucti pretii pertinet. utque hoc verum est, sic
certae qualitatis ac mensurae distracto vino fidem placitis servandam convenit:
quo non restituto non pretii quantitatis, sed quanti interest empti competit
actio. * diocl. et maxim. aa. et cc. egi crispino.* <a 294 s. prid. non.
febr. sirmi cc. conss.>
CJ.4.49.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Fructus post perfectum iure contractum emptoris spectare
personam convenit, ad quem et functionum gravamen pertinet: venditorque pretium
tantum ac, si moram intercessisse probetur, usuras officio iudicis exigere
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. flavio alexandro. * <a 294 s. iiii
non. dec. cc. conss.>
CJ.4.49.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emptor servorum recte de his tradendis et de eorum fuga
itemque sanitate erronesque non esse aut noxa solutus repromitti sibi recte
postulat. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio rusoni. * <a 294 s. v k.
dec. cc. conss.>
CJ.4.49.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ultra modum tritici distracti citra pactum in solutione mora
non facta nihil emptor exigere potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
antonino aeliano. * <a 294 s. xv k. ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.49.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Post perfectam venditionem fetus quidem pecorum emptori,
venditori vero sumptus, si quos bona fide fecerit, restitui debere notissimum
est. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio cyrillo. * <a 294 s. viii k. ian.
cc. conss.>
CJ.4.49.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Expulsos vos de fundo per violentiam a nerone, quem habere
ius in eo negatis, profitentes nullam vobis adversus eum, ex cuius venditione
fundum possidetis, actionem competere probatis. igitur ad instar interdicti seu
actionis promissae experiendum esse perspicitis. * diocl. et maxim. aa. et cc.
hermiano et hermippo. * <>
CJ.4.50.0. Si quis alteri vel sibi sub alterius nomine vel
aliena pecunia emerit.
CJ.4.50.1: Imperator Antoninus
Si pecunia patris fundus mancipiaque comparata sunt, tamen
cum emptiones matris tuae nomine factas esse proponis, ignorare non debes
traditione matrem tuam dominam fuisse constitutam. plane si pecuniae petitionem
competere tibi propter numerationem pretii existimas, civiliter consiste. *
ant. a. mercatori secundo. * <a 213 pp. iii k. aug. antonino a. iiii et
balbino conss.>
CJ.4.50.2: Imperator Alexander Severus
Si emancipatis vobis fundos, quos nomine vestro, cum in
potestate ageretis, pater emerat, tradidit vel in possessione eorum voluntate
patris fuistis, dominium adquisistis. * alex. a. septimiae. * <a 222 d. xiii
k. april. antonino et alexandro conss.>
CJ.4.50.3: Imperator Alexander Severus
Mancipia quorum meministi si, ut proponis, nomine tuo
itemque fratris tui cui successisti empta vobis tradita sunt, licet instrumento
emptionis matrem tuam pecuniam numerasse contineatur, persequi ea more
iudiciorum non prohiberis. * alex. a. fabio paterno. * <a 228 d. xv k. iul.
modesto et probo conss.>
CJ.4.50.4: Imperatores valer., gallien.
Quamvis instrumento emptionis socrus nomen inscripseris,
tamen si possessionem tenes, dominus effectus es. ob eam rem frustra calumniam
mulieris, quamvis ipsa contractus tabulas habeat, formidas. * valer. et
gallien. aa. et valer. c. aurelio cyrillo. * <d. iii non. mai.>
CJ.4.50.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum propria pecunia tua te comparante possessionem quondam
uxoris tuae nomen tantummodo accommodasse dicas eandemque occasione custodiae
suae commissorum instrumentorum contra bonam fidem proprietatem eiusdem fundi
usurpasse, rector provinciae, pro sua exercitatione cognitum habens donationem
a non domina uxore tua in filiam suam collatam nullum praeiudicium dominio tuo
attulisse, docenti tibi veritatem precibus tuis adsistere restituere eandem
possessionem habita etiam fructuum taxatione curabit. * diocl. et maxim. aa.
vero. * <a 290 d. prid. id. sept. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.4.50.6pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Multum interest, utrumne uxore tua comparante pecuniam
numerasti eique possessio tradita est, an contractu emptionis a te nomine tuo
habito tantum uxoris nomen post instrumentis scribi feceris. * diocl. et maxim.
aa. et cc. aurelio dionysio. * <a 293 d. xiiii k. sept. viminacio aa.
conss.>
CJ.4.50.6.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nam si quidem uxor tua nomine suo emit eique res traditae
sunt nec in te quicquam de his processit, non nisi de pretio adversus eam, in
quantum tu pauperior et illa locupletior facta est, habes actionem. <a 293
d. xiiii k. sept. viminacio aa. conss.>
CJ.4.50.6.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si emisti quidem tu et tibi tradita possessio est,
tantum autem nomen instrumento uxoris quondam tuae scriptum est, res gesta
potior quam scriptura habetur. <a 293 d. xiiii k. sept. viminacio aa.
conss.>
CJ.4.50.6.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sin vero ab initio negotium uxoris gerens comparasti nomine
ipsius, empti actionem nec illi nec tibi adquisisti, dum tibi non vis nec illi
potes: quare in dominii quaestione ille potior habetur, cui possessio tradita
est. <a 293 d. xiiii k. sept. viminacio aa. conss.>
CJ.4.50.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum per eos qui negotia tua gerebant olei materiam te
comparasse contractusque fidem pretio suscepto rupisse venditorem proponas, si
quidem ex empto his qui iuri tuo subiecti fuerint contrahentibus tibi quaesita
est actio, per te vel cui mandaveris, si vero sui iuris constituti secundum mandatum
tuum hunc contractum habuerunt ac sibi empti quaesierunt actionem, per eos vel
quibus illi dederint mandatum adi competentem iudicem, qui secundum bonam
fidem, quae in huiusmodi contractibus observari solet, satisfieri providebit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio gerontio. * <a 293 s. xiiii k. sept. aa.
conss.>
CJ.4.50.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui aliena pecunia comparat, non ei cuius nummi fuerunt, sed
sibi tam actionem empti quam dominium, si tamen ei fuerit tradita possessio, quaerit.
cum itaque de rebus communibus fratrem patruelem tuum quaedam comparasse
contendas, de tua pecunia hunc conveniendo facies consultius: nam in rem de
rebus ab eo comparatis tibi contra eum petitio non competit. * diocl. et maxim.
aa. et cc. maximae valentinae. * <a 294 d. prid. non. febr. sirmi cc.
conss.>
CJ.4.50.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nihil prohibet altero pecuniam numerante in alium vel
utriusque contrahentis consensu vel certe venditore tantummodo volente dominium
transferri: eo etiam manifeste constituto, ut inter absentes per mediam
personam vel per nuntium vel per epistulam talis contractus perfici possit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. eminio rufiniano. * <a 294 d. v non..... sirmi
cc. conss.>
CJ.4.51.0. De rebus alienis non alienandis et de prohibita
rerum alienatione vel hypotheca.
CJ.4.51.1: Imperator Alexander Severus
Si praesidi provinciae probatum fuerit iulianum nullo iure
munitum servos tuos scientibus vendidisse, restituere tibi emptores servos
iubebit. quod si ignoraverint et eorum facti sunt, pretium horum tibi solvere
iulianum iubebit. * alex. a. cattiano mil. * <a 224 d. viiii id. iul.
iuliano et crispino conss.>
CJ.4.51.2: Imperator Gordianus
Distrahente marito rem iuris tui, si consensum non
accommodasti, licet sigillo tuo venditionis instrumentum fraude conquisita
signaveris, eiusmodi tamen commentum emptori usucapione non subsecuta vel longi
temporis praescriptione non munito nullam praestitisse potest securitatem. *
gord. a. grattiae aeliae. * <>
CJ.4.51.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Venditrici succedenti hereditario iure perfectam recte
venditionem rescindere ac dominium revocare non licet: sed et si hoc ex persona
sua vindicet, vel exceptione te doli mali, si hanc viam elegeris, tueri vel evicta
re, etsi defensione monstrata nolueris uti, quanti tua interest poteris
experiri. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio valeriano. * <a 293 s. xvi
k. nov. sirmi aa. conss.>
CJ.4.51.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mancipia patris, qui fundum a philippo conduxerat,
successione tibi quaesita domino fundi pro debitis in solutum mater tua dando
nihil tibi auferre potuit. et ideo si tu maior viginti quinque annis effectus
ab ea negotium gestum non fecisti ratum, oblato debito, si non haec locator iure
pignoris obligata sibi vendidit, petere poteris. * diocl. et maxim. aa. et cc.
domitio aphobio. * <a 294 d. iii id. febr. cc. conss.>
CJ.4.51.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si fundum tuum pater post emancipationem te non consentiente
venumdedit neque ei successisti neque possidens longi temporis praescriptione
munitus est, eum tibi agenti rector provinciae reddi efficiet. * diocl. et
maxim. aa. et cc. aurelio aegro. * <a 294 viii id. m. sirmi cc. conss.>
CJ.4.51.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nemo res ad te pertinentes non obligatas sibi nec ex officio
vendendi potestatem habens distrahendo quicquam tibi nocere potuit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. aurelio rufo. * <d. k. nov.>
CJ.4.51.7: Imperator Justinianus
Sancimus, sive lex alienationem inhibuerit sive testator hoc
fecerit sive pactio contrahentium hoc admiserit, non solum dominii alienationem
vel mancipiorum manumissionem esse prohibendam, sed etiam usus fructus dationem
vel hypothecam vel pignoris nexum penitus prohiberi: similique modo et
servitutes minime imponi nec emphyteuseos contractum, nisi in his tantummodo
casibus, in quibus constitutionum auctoritas vel testatoris voluntas vel
pactionum tenor qui alienationem interdixit aliquid tale fieri permiserit. *
iust. a. iohanni pp. * <d. k. nov. constantinopoli.>
CJ.4.52.0. De communium rerum alienatione.
CJ.4.52.1: Imperator Gordianus
Si nulla usucapionis praerogativa vel diuturni silentii
praescriptio emptorem possessionis, quam a coheredibus patrui tui distractam
suggeris, pro portione tua munit, in rem actio incolumis perseverat: aut si
receptum ius securitatem emptori praestitit, est arbitrium tibi liberum
conveniendi eos, qui pro portione satis illicitam venditionem celebraverunt. *
gord. a. apollodoro evocato. * <>
CJ.4.52.2: Imperator Gordianus
Multum interest, utrum coheredes tui possessionem communem
distraxerunt, an vero fiscus, cum partis dominus esset, soliditatem iuxta
proprium privilegium vendidit. etenim si a fisco facta est venditio, fidem eius
infringi minime rationis est. si vero coheredes soliditatem vendiderunt, licet
emptor ab his delegatus partem pretii fisco solverit alteramque in cautionem
deduxit, tamen portioni tuae ea venditio non potest obsistere. * gord. a.
herenniano mil. * <>
CJ.4.52.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Falso tibi persuasum est communis praedii portionem pro
indiviso, antequam communi dividundo iudicium dictetur, tantum socio, non etiam
extraneo posse distrahi. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio eusebio. *
<pp. id. febr..... conss.>
CJ.4.52.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Portionem quidem tuam militantis alienare frater tuus non
potuit. eius autem partem pretio soluto tibi restitui postulare nec militari
gravitati convenit. * diocl. et maxim. aa. et cc. ulpiano mil. * <>
CJ.4.52.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si maior annis viginti quinque velut propria nesciens
communia cum fratribus tuis praedia distraxisti, licet nullum instrumentum
intercesserit nec quicquam specialiter convenit, alienae portionis evictione
secuta quanti interest emptoris solves. * diocl. et maxim. aa. et cc.
olympiano. * <>
CJ.4.53.0. Rem alienam gerentibus non interdici rerum suarum
alienatione.
CJ.4.53.1: Imperatores Severus, Antoninus
Non est interdictum tutoribus vel curatoribus, etsi ex eo
titulo iudicati debitores sunt constituti, cum sua causa res suas alienare.
potuit ergo curator tuus fundum suum cum suo onere obligare fisco nostro: nam
et privato potuisset. * sev. et ant. aa. publiciae capriolae. * <a a. 205 d.
non. iun. antonino et geta conss.>
CJ.4.54.0. De pactis inter emptorem et venditorem
compositis.
CJ.4.54.1: Imperator Antoninus
Si ea lege praedium vendidisti, ut, nisi intra certum tempus
pretium fuisset exsolutum, emptrix arras perderet et dominium ad te pertineret,
fides contractus servanda est. * ant. a. claudiae diotinae. * <a 216 d. v
id.... sabino ii et anullino conss.>
CJ.4.54.2: Imperator Alexander Severus
Si fundum parentes tui ea lege vendiderunt, ut, sive ipsi
sive heredes eorum emptori pretium quandoque vel intra certa tempora
obtulissent, restitueretur, teque parato satisfacere condicioni dictae heres
emptoris non paret, ut contractus fides servetur, actio praescriptis verbis vel
ex vendito tibi dabitur, habita ratione eorum, quae post oblatam ex pacto
quantitatem ex eo fundo ad adversarium pervenerunt. * alex. a. charisio mil. *
<a 222 d. k. sept. alexandro a. cons.>
CJ.4.54.3: Imperator Alexander Severus
Qui ea lege praedium vendidit, ut, nisi reliquum pretium
intra certum tempus restitutum esset, ad se reverteretur, si non precariam
possessionem tradidit, rei vindicationem non habet, sed actionem ex venditio. *
alex. a. felici mil. * <d. iii id. iul.>
CJ.4.54.4: Imperator Alexander Severus
Commissoriae venditionis legem exercere non potest, qui post
praestitutum pretii solvendi diem non vindicationem rei eligere, sed usurarum
pretii petitionem sequi maluit. * alex. a. claudio iuliano et proculiano. *
<>
CJ.4.54.5: Imperator Gordianus
Initio venditionis si pactus es, ut is cui vendidisti possessionem
pretii tardius exsoluti tibi usuras pensitaret, non immerito existimas etiam
eas tibi adito praeside ab emptore praestari debere. nam si initio contractus
non es pactus, si coeperis experiri, ex mora dumtaxat usuras tam ab ipso
debitore quam ab eo, qui in omnem causam empti suam fidem adstrinxit, de iure
postulabis. * gord. a. aurelio longino evocato. * <>
CJ.4.54.6: Imperatores carus, carinus, numer.
Cum te fundum tuum certae rei contemplatione inter vos
habita exiguo pretio in alium transtulisse commemoras, poterit ea res tibi non
esse fraudi, quando non impleta promissi fide dominii tui ius in suam causam
reverti conveniat. et ideo aditus competens iudex fundum cuius mentionem facis
restitui tibi cum fructibus suis sine ulla ludificatione sua autoritate
perficiet, praecipue cum diversa pars receptis nummis suis nullam passa videri
possit iniuriam. * carus carinus et numer. aaa. olybrio romulo. * <>
CJ.4.54.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si a te comparavit is cuius meministi et convenit, ut, si
intra certum tempus soluta fuerit data quantitas, sit res inempta, remitti hanc
conventionem rescripto nostro non iure petis. sed si se subtrahat, ut iure
dominii eandem rem retineat, denuntiationis et obsignationis depositionisque
remedio contra fraudem potes iuri tuo consulere. * diocl. et maxim. aa. et cc.
fabiano musco. * <>
CJ.4.54.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tempore contractus inter emptorem et venditorem habitam
conventionem integram servari, si ab ea posteriore non recedatur pacto, certum
est. * diocl. et maxim. aa. et cc. auxanoni. * <>
CJ.4.54.9pr.: Imperator Justinianus
Si quis ita paciscatur in venditionis vel alienationis
contractu, ut novo domino nullo modo liceat in loco vendito vel alio modo sibi
concesso monumentum extruere vel alio modo humani iuris eum eximere, sancimus,
licet hoc apud veteres dubitabatur, tale pactum ex nostra lege esse fovendum et
immutilatum permanere. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. xv k. nov.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.4.54.9.1: Imperator Justinianus
Forsitan enim multum eius intererat, ne ei vicinus non solum
quem nollet adgregetur, sed et pro quo specialiter interdictum est. cum etenim
venditor vel aliter alienator non alia lege suum ius transferre passus est nisi
tali fretus conventione, quomodo ferendum est aliquam captionem ex varia pati
eum interpretatione? <a 531 d. xv k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.4.55.0. Si servus exportandus veneat.
CJ.4.55.1pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Lege venditionis exportata mancipia sub denuntiatione manus
iniciendae libertatem ab emptore, vel qui successit in locum eius, antequam
fides rumpatur, accipere possunt. * sev. et ant. aa. petroniae flavillae. *
<a 200 pp. xv k. oct. severo a. ii et victorino conss.>
CJ.4.55.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Quae tamen fisco post manumissionem vindicantur et in
perpetuam servitutem eadem lege veneunt, cum in his civitatibus conversantur,
quas contrahentes exceperant. <a 200 pp. xv k. oct. severo a. ii et
victorino conss.>
CJ.4.55.1.2: Imperatores Severus, Antoninus
Ante manumissionem iniciendae manus facultas non denegatur
atque ideo non petuntur in publicum. <a 200 pp. xv k. oct. severo a. ii et
victorino conss.>
CJ.4.55.2: Imperatores Severus, Antoninus
Si, ut manus iniectionem haberes, cavisti tibi, iure tuo uti
potes. quod si hoc omisisti et poenam stipulatus es, homo quidem fisco
commissus est, tu vero nactus ex stipulatu actionem. in omnibus tamen
quaeritur, an domini voluntate in locum prohibitum venerit. * sev. et ant. aa.
sezo nedymo. * <a 200 pp. vii k. nov. severo a. ii et victorino conss.>
CJ.4.55.3: Imperator Alexander Severus
Ancilla, quae exportanda venit nec exportata est, sed ab
emptore in eadem civitate morante empta et manumissa est, adversus legem
venditionis libera fieri non potuit: et ideo aditus a te procurator meus
partibus suis fungetur. * alex. a. novio liberto. * <a 223 pp. iiii id.
mart. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.55.4pr.: Imperator Alexander Severus
Moveor, quod te a servis tuis dominum eorum venisse adfirmas
sub ea lege, ne in patria moreris, et ab eo, cui te prior emptor vendiderat,
manumissum esse dicis. * alex. a. aureliopapiae. * <a 224 pp. xi k. iul.
iuliano et crispino conss.>
CJ.4.55.4.1: Imperator Alexander Severus
Quare competens iudex adversus eum, quem praesentem esse
dicis, cognitionem suam praebebit et, si veritas accusationi aderit,
exsecrabile delictum in exemplum capitali poena vindicabit. <a 224 pp. xi k.
iul. iuliano et crispino conss.>
CJ.4.55.4.2: Imperator Alexander Severus
Sed quoad usque probaveris quae intendis, status tuus esse
videtur, qui in te post manumissionem deprehenditur. <a 224 pp. xi k. iul.
iuliano et crispino conss.>
CJ.4.55.5: Imperator Alexander Severus
Qui exportandus a domino de civitate sua venit, nec in urbe
roma morari debet: qui autem de provincia certa, nec in italia. si itaque
contra legem constitutam factum probare potes, utere iure, quod propterea tibi
competit. * alex. a. sextiano serapioni. * <a 225 pp. vii k. febr. fusco ii
et dextro conss.>
CJ.4.56.0. Si mancipium ita venierit, ne prostituatur.
CJ.4.56.1: Imperator Alexander Severus
Praefectus urbis amicus noster eam, quae ita venit, ut, si
prostituta fuisset, abducendi potestas esset ei, cui secundum constitutionem
divi hadriani id competit, abducendi faciet facultatem : quod si eum patientiam
accommodasse contra legem quam ipse dixerat, ut in turpi quaestu mulier
haberetur, animadverterit, libertate competente secundum interpretationem
eiusdem principis perduci eam ad praetorem, cuius de liberali causa iurisdictio
est, ut lis ordinetur, iubebit. nec enim tenor legis, quam semel comprehendit,
intermittitur, quod dominium per plures emptorum personas ad primum qui
prostituit sine lege simili pervenit. * alex. a. socrati. * <a 223 pp. iii
k. nov. maximo ii etaeliano conss.>
CJ.4.56.2: Imperator Alexander Severus
Mulierem, quam ita venisse adlegas, ne prostitueretur aut,
si prostituta fuerit, libera esset, per officium militare exhiberi apud
tribunale oportet, ut, si controversia referatur pacto ( quod tamen si verum
est, libertas mulieri existente condicione competit), agatur causa apud eum
cuius de ea re notio est. haec autem lex et nisi in tabulas venditionis inserta
sit, quamvis epistula vel sine scriptis facta ostenditur, valet. * alex. a.
severo. * <a 223 pp. k. dec. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.56.3: Imperator Alexander Severus
Eam, quae ita venit, ne corpore quaestum faceret, nec in
caupona sub specie ministrandi prostitui, ne fraus legi dictae fiat, oportet. *
alex. a. aurelio aelio. * <a 225 pp. id. ian. fusco ii et dextro conss.>
CJ.4.57.0. Si mancipium ita fuerit alienatum, ut
manumittatur vel contra.
CJ.4.57.1: Imperator Alexander Severus
Si patroclius, posteaquam te hermiae donationis causa dedit
lege dicta, ut, si quindecim annis continuis servisses, ad libertatem
perducereris ita, ut civis romanus esses, tempore peracto, si modo patroclius
non contrariae voluntatis fuerit aut si iam decesserit, ad libertatem pervenisti,
quoniam placuit non solum ad venditos, sed etiam ad donatos eam legem, ut
manumitterentur, pertinere, nec te potuit semel translato dominio in hermiam
postea alii patroclius vendere : et ideo non de praestanda tibi libertate, quam
ex constitutione iam fueras adeptus , litigare debuisti, sed libertatem quam
obtinueras defendere. * alex. a. patri censi. * <a 222 pp. vi id. nov.
alexandro a. cons.>
CJ.4.57.2: Imperator Alexander Severus
Si ea lege chreste servum, sed naturalem filium venumdedit,
ut emptor eum manumitteret, quamvis non est manumissus, ex constitutione
divorum marci et commodi ad aufidium victorinum liber est. * alex. a.
eutychiano. * <a 222 pp. non. dec. alexandro a. cons.>
CJ.4.57.3pr.: Imperator Alexander Severus
Si iusta saturnino puellam nomine firmam agentem tunc annos
septem hac lege vendiderit, ut, cum haberet annos viginti quinque, libera
esset, quamvis factum ab emptore praestandae libertatis pacto non sit insertum,
sed ut libera esset expressum, tamen constitutioni divorum marci et commodi
locus est. * alex. a. fulcinio maximo. * <a 224 pp. x k. febr. iuliano et
crispino conss.>
CJ.4.57.3.1: Imperator Alexander Severus
Ideoque impleto vicensimo quinto anno firma libera facta est
nec obest ei, quod vicensimo septimo anno manumissa est, quae iam ex
constitutione libera erat : et is, quem post vicensimum quintum annum ex te
conceptum enixa est, ingenuus est. <a 224 pp. x k. febr. iuliano et crispino
conss.>
CJ.4.57.4: Imperator Gordianus
Si is, qui pretium pro te acceperat, ut statuto tempore te
libertate donaret, moram repromissae libertati praestitit, ex eo te liberam
esse factam manifestum est, ex quo, cum posset dari libertas, non est
praestita. et ideo ex te natos ingenuos videri procreatos non est incertae
opinionis. * gord. a. corneliae iucundae. * <a 240 pp. vi k. mai. sabino et
venusto conss.>
CJ.4.57.5pr.: Imperator Gordianus
Ea quidem mancipia, quorum venditio eam legem accepit, ne ad
libertatem perducantur, etiamsi manumittantur, nancisci libertatem non possunt.
neque enim condicio, quae personae eius cohaesit, immutari facto eius qui ea
lege comparavit potest. * gord. a. aurelio marino. * <a 240 pp. xvi k. sept.
sabino et venusto conss.>
CJ.4.57.5.1: Imperator Gordianus
Nec tamen, poenae exactio si qua addita est condicioni non
servatae, iustam exigendi tribuit causam. <a 240 pp. xvi k. sept. sabino et
venusto conss.>
CJ.4.57.5.2: Imperator Gordianus
Qua igitur ratione te poterit vocare ad officium
procuratoris, qui eam legem venditioni dedit, perspici non potest, cum nec in
privatorum contractibus fiscus se interponere debeat et litterae ad te missae
personae factum, si non ipse manumiseris, non contineant. <a 240 pp. xvi k.
sept. sabino et venusto conss.>
CJ.4.57.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si puellam ea lege vendidisti, ut manumitteretur et, si
manumissa non esset, centum aurei praestarentur, non servata fide nihilo minus
eam raptam e vestigio servitutis ad libertatem, quae praestari potuit,
constitit, nec pecunia quasi rupta fide suscepta recte petetur, cum non mutata
venditoris voluntate condicionis potestate post manumittentis factum
repraesentari optima ratione placuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. helvidiae
rufinae. * <a 293 s. xvi k. iun. ipsis aa. conss.>
CJ.4.58.0. De aediliciis actionibus.
CJ.4.58.1: Imperator Antoninus
Si non simpliciter, sed consilio fraudis servum tibi
nescienti fugitivum vel alio modo vitiosum quis vendidit isque fugitivus abest,
non solum in pretium servi venditorem conveniri, sed etiam damnum quod per eum
tibi accidit competens iudex, ut iam pridem placuit, praestari iubebit. * ant.
a. decentio veromilio. * <a 214 pp. iiii k. iun. messala et sabino
conss.>
CJ.4.58.2: Imperator Gordianus
Cum proponas servum, quem pridem comparasti, post anni
tempus fugisse, qua ratione eo nomine cum venditore eiusdem congredi quaeras,
non possum animadvertere : etenim redhibitoriam actionem sex mensum temporibus
vel quanto minoris anno concludi manifesti iuris est. * gord. a. petilio
maximo. * <a 239 pp. k. dec. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.4.58.3pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si apud priorem dominum fugisse mancipium non doceatur, fuga
post venditionem interveniens ad damnum emptoris pertinet. * diocl. et maxim.
aa. aurelio muciano. * <a 286 pp. xv k. mai. maximo ii et aquilino
conss.>
CJ.4.58.3.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sin autem venditor non vitiosum etiam in posterum fieri
servum temere promiserit , quamvis hoc impossibile esse videtur, secundum fidem
tamen antecedentis vel in continenti secuti pacti experiri posse non ambigitur
: posteriores enim casus non venditoris, sed emptoris periculum spectant. <a
286 pp. xv k. mai. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.4.58.3.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Verum cum servum quem comparaveras ad eum qui distraxerat
redisse contendis, iudex competens perspectis omnibus pro repertae rei
qualitate proferre curabit sententiam. <a 286 pp. xv k. mai. maximo ii et
aquilino conss.>
CJ.4.58.4pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si praedium quis sub ea lege comparaverit, ut, si
displicuerit, inemptum erit, id utpote sub condicione venditum resolvi et
redhibitoriam adversus venditorem competere palam est. * diocl. et maxim. aa. *
<a . k. mart.>
CJ.4.58.4.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Idem observatur et si pestibilis fundus, id est pestibulas
vel herbas letiferas habens, ignorante emptore distractus sit : nam in hoc
etiam casu per eandem actionem eum quoque redhibendum esse. <a . k.
mart.>
CJ.4.58.5: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Habito semel bonae fidei contractu mancipioque suscepto et
pretio soluto ita demum repetendi pretii potestas est ei qui mancipium
comparaverit largienda, si illud quod dixerit fugitivum, poterit exhibere. hoc
enim non solum in barbaris, sed etiam in provincialibus servis iure
praescriptum est. * grat. valentin. et theodos. aaa. nebridio pu. * <a 386
d. iii k. iul. constantinopoli honorio np. et euodio conss.>
CJ.4.59.0. De monopoliis et de conventu negotiatorum
illicito vel artificum ergolaborumque nec non balneatorum prohibitis
illicitisque pactionibus.
CJ.4.59.2pr.: Imperator Zeno
Iubemus, ne quis cuiuscumque vestis aut piscis vel pectinum
forte aut echini vel cuiuslibet alterius ad uictum vel ad quemcumque usum
pertinentis speciei vel cuiuslibet materiae pro sua auctoritate, vel sacro iam
elicito aut in posterum eliciendo rescripto aut pragmatica sanctione vel sacra
nostrae pietatis adnotatione, monopolium audeat exercere, neve quis illicitis
habitis conventionibus coniuraret aut pacisceretur, ut species diversorum
corporum negotiationis non minoris, quam inter se statuerint, venumdentur. *
zeno a. constantino pu. * <a 483 d. xvii k. ian. post consulatum
trocondae.>
CJ.4.59.2.1: Imperator Zeno
Aedificiorum quoque artifices vel ergolabi aliorumque diversorum
operum professores et balneatores penitus arceantur pacta inter se componere,
ut ne quis quod alteri commissum sit opus impleat aut iniunctam alteri
sollicitudinem alter intercapiat : data licentia unicuique ab altero inchoatum
et derelictum opus per alterum sine aliquo timore dispendii implere omnique
huiusmodi facinora denuntiandi sine ulla formidine et sine iudiciariis
sumptibus. <a 483 d. xvii k. ian. post consulatum trocondae.>
CJ.4.59.2.2: Imperator Zeno
Si quis autem monopolium ausus fuerit exercere, bonis
propriis spoliatus perpetuitate damnetur exilii. <a 483 d. xvii k. ian. post
consulatum trocondae.>
CJ.4.59.2.3: Imperator Zeno
Ceterarum praeterea professionum primates si in posterum aut
super taxandis rerum pretiis aut super quibuslibet illicitis placitis ausi
fuerint convenientes huiusmodi sese pactis constringere, quinquaginta librarum
auri solutione percelli decernimus : officio tuae sedis quadraginta librarum
auri condemnatione multando, si in prohibitis monopoliis et interdictis
corporum pactionibus commissas forte, si hoc evenerit, saluberrimae nostrae
dispositionis condemnationes venalitate interdum aut dissimulatione vel
quolibet vitio minus fuerit exsecutum. <a 483 d. xvii k. ian. post
consulatum trocondae.>
CJ.4.60.0. De nundinis.
CJ.4.60.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Qui exercendorum mercatuum aut nundinarum licentiam vel
veterum indulto vel nostra auctoritate meruerunt, ita beneficio rescripti
potiantur, ut nullum in mercatibus atque nundinis ex negotiatorum mercibus
conveniant, vel in venaliciis aut locorum temporali quaestu et commodo privata
exactione sectentur, vel sub praetextu privati debiti aliquam ibidem
concurrentibus molestiam possint inferre. * valentin. et valens aa. ad probum
pp. * <>
CJ.4.61.0. De vectigalibus et commissis.
CJ.4.61.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si iure manumissus es ante quaestionem commissi motam,
statum tuum vectigalis nomine convelli non est aequum. * sev. et ant. aa.
victorino. * <>
CJ.4.61.2: Imperatores Severus, Antoninus
Neque commissum, quod ante quinquennium factum dicitur, si
lis anticipata non est, vindicari potest, neque pro re, quae in commissi causam
cecidit, si ipsa non extat nec dolo supprimatur, pretium peti potest. * sev. et
ant. aa. iunio. * <>
CJ.4.61.3: Imperatores Severus, Antoninus
Omnibus militibus nostris prospeximus, ne ob omissas
professiones poena commissi tenerentur. proinde deposito hoc metu, si qua
portoria debere te apparuerit, exsolve. * sev. et ant. aa. ingenuo mil. *
<>
CJ.4.61.4: Imperator Constantinus
Penes illum vectigalia manere oportet, qui superior in
licitatione extiterit, ita ut non minus quam triennii fine locatio concludatur
nec ullo modo interrumpatur tempus exigendis vectigalibus praestitutum. quo
peracto tempore licitationum iura conductionumque recreari oportet ac simili
modo aliis collocari. * const. a. ad iunium rufum. * <a 321 d. k. iul.
crispo c. ii et constantino c. ii conss.>
CJ.4.61.5: Imperator Constantinus
Universi provinciales pro his rebus, quas ad usum proprium
vel ad fiscum inferunt vel exercendi ruris gratia revehunt, nullum vectigal a
stationariis exigantur. ea vero, quae extra praedictas causas vel negotiationis
gratia portantur, solitae praestationi subiugamus: capitali poena proposita
stationariis et urbanis militibus et ceteris personis, quorum avaritia id
temptari firmatur. * const. a. menandro. * <a 321 d. iii id. iul. crispo ii
et constantino ii conss.>
CJ.4.61.6pr.: Imperatores Valentinianus, Valens
Omnium rerum ac personarum, quae privatam degunt vitam, in
publicis functionibus aequa debet esse inspectio. * valentinianus et valens aa.
ad florentium com. sacr. larg. * <a 365 d. x k. mart. mediolani valentiniano
et valente aa. conss.>
CJ.4.61.6.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Hoc ideo dicimus, quia nonnulli privatorum elicitas
suffragio proferunt sanctiones, quibus vectigalia vel cetera eiusmodi, quae
inferri fisco moris est, sibi adserant esse concessa. <a 365 d. x k. mart.
mediolani valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.4.61.6.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Si quis ergo privatorum eiusmodi rescriptione nitatur, cassa
eadem sit. vectigalium enim non parva functio est, quae debet ab omnibus, qui
negotiationis seu transferendarum mercium habent curam, aequa ratione dependi:
exceptis naviculariis, cum sibi rem gerere probabuntur. <a 365 d. x k. mart.
mediolani valentiniano et valente aa. conss.>
CJ.4.61.7: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Ex praestatione vectigalium nullius omnino nomine quicquam
minuatur, quin octavas more solito constitutas omne hominum genus, quod
commerciis voluerit interesse, dependat, nulla super hoc militarium personarum
exceptione facienda. * valentin. valens et grat. aaa. ad archelaum com.
orientis. * <a 366 ? pp. beryto iiii k. febr. post consulatum valentiniani
et valentis aa.>
CJ.4.61.8: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
A legatis gentium devotarum ex his tantum speciebus, quas de
locis propriis, unde conveniunt, huc deportant, octavarii vectigal accipiant :
quas vero ex romano solo, quae sunt tamen lege concessae, ad propria deferunt,
has habeant a praestatione immunes ac liberas. * grat. valentin. et theodos.
aaa. palladio com. sacr. larg. * <a 381 d. prid. non. iul. constantinopoli.
acc. xii k. aug. syagrio et eucherio conss.>
CJ.4.61.9: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Usurpationem totius licentiae submovemus circa vectigal
alabarchiae per aegyptum atque augustamnicam constitutum, nihilque super
transductione animalium, quae sine praebitione solita minime permittenda est,
temeritate per licentiam vindicari concedimus. * grat. valentin. et theodos.
aaa. palladio com. sacr. larg. * <>
CJ.4.61.10: Imperatores Arcadius, Honorius
Vectigalia, quaecumque quaelibet civitates sibi ac suis
curiis ad angustiarum suarum solacia quaesierunt, sive illa functionibus
curialium ordinum profutura sunt seu quibuscumque aliis earundem civitatum
usibus designantur, firma his atque ad habendum perpetua manere praecipimus
neque ullam contrariam supplicantium super his molestiam formidari. * arcad. et
honor. aa. anthemio pp. * <>
CJ.4.61.11: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis sine persona mancipum, id est salinarum conductorum,
sales emerit vendereve temptaverit, sive propria audacia sive nostro munitus
oraculo, sales ipsi una cum eorum pretio mancipibus addicantur. * arcad. et
honor. aa. lampadio pp. * <>
CJ.4.61.12: Imperatores Honorius, Theodosius
Quidquid contra vectigales largitionalium titulorum vel
pragmaticis sacris vel adnotationibus fuerit elicitum, effectu et viribus
carere censemus. * honor. et theodos. aa. gaisoni com. sacr. larg. * <a
408-412 d. viiii k. oct. ravennae.>
CJ.4.61.13pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Exceptis his vectigalibus, quae ad sacrum patrimonium
nostrum quocumque tempore pervenerunt, cetera rei publicae civitatum atque
ordinum aestimatis dispendiis, quae pro publicis necessitatibus tolerare non
desinunt, reserventur, cum duas portione aerario nostro conferri prisca
institutio disposuerat : atque hanc tertiam iubemus adeo in dicione urbium municipumque
consistere, ut proprii compendii curam non in alieno potius quam in suo
arbitrio noverint constitutam. * theodos. et valentin. aa. flaviano pp. *
<>
CJ.4.61.13.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Designatae igitur consortium portionis eatenus iuri ordinum
civitatumque obnoxium maneat, ut etiam locandi quanti sua interest licentiam
sibi noverint contributam. <>
CJ.4.62.0. Vectigalia nova instituti non posse.
CJ.4.62.1: Imperatores Severus, Antoninus
Non quidem temere permittenda est novorum vectigalium
exactio : sed si adeo tenuis est patria tua, ut extraordinario auxilio iuvari
debeat, adlega praesidi proviciae quae in libellum contulisti : qui re
diligenter inspecta utilitatem communem intuitus scribet nobis quae compererit,
et an habenda sit ratio vestri et quatenus, aestimabimus. * sev. et ant. aa.
gavio victorino. * <pp. xii k. aug.>
CJ.4.62.2: Imperatores Severus, Antoninus
Vectigalia nova nec decreto civitatum institui possunt. *
sev. et ant. aa. ventilio callistiano. * <>
CJ.4.62.3: Imperatores valer., gallien.
Non solent nova vectigalia inconsultis princibus institui.
ergo et exigi aliquid , quod illicite poscatur, competens iudex vetabit et id
quod exactum videtur, si contra rationem iuris extortum est, restitui iubebit.
* valer. et gallien. aa. aurelio tusco et aliis. * <>
CJ.4.62.4: Imperator Constantinus
Si provincialium nostrorum querella de conductorum aviditate
extiterit et probatum fuerit ultra vetustam consuetudinem et nostrae terminos
iussionis aliquid eos profligasse, rei tanti criminis perpetuo exilio
puniantur. sub conspectibus autem tuis vel eorum, qui tuae gravitati succedunt,
licitationis cura servetur. * const. a. ad felicem pp. * <a 333-336 pp. vii
id. mart. carthagine.>
CJ.4.63.0. De commerciis et mercatoribus.
CJ.4.63.1: Imperatores Valentinianus, Valens
Negotiatores, si qui ad domum nostram pertinent, potiorum
quoque homines necessitatem debitam pensionum, ut honestas postulat, agnoscere
moneantur, ut per cunctos, qui emolumenta negotiationibus captant, tolerabiles
fiant agnoscendae devotionis effectus. * valentin. et valens aa. ad iulianum
com. orientis. * <a 364 d. xv k. mai. constantinopoli divo ioviano et
varroniano conss.>
CJ.4.63.2: Imperatores Valentinianus, Valens
Non solum aurum barbaris minime praebeatur, sed etiam si
apud eos inventum fuerit, subtili auferatur ingenio. si ulterius aurum pro
mancipiis vel quibuscumque speciebus ad barbaricum fuerit translatum a
mercatoribus, non iam damnis, sed suppliciis subiugentur, et si id iudex
repertum non vindicat, tegere ut conscius criminosa festinat. * valentin. et
valens aa. et grat. a. tatiano com. sacr. larg. * <a 374 ? >
CJ.4.63.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Nobiliores natalibus et honorum luce conspicuos et
patrimonio ditiores perniciosum urbibus mercimonium exercere prohibemus, ut
inter plebeium et negotiatorem facilius sit emendi vendendique commercium. d. *
honor. et theodos. aa. theodoro pp. * <a 408 vel 409 >
CJ.4.63.4pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Mercatores tam imperio nostro quam persarum regi subiectos
ultra ea loca, in quibus foederis tempore cum memorata natione nobis convenit,
nundinas exercere minime oportet, ne alieni regni, quod non convenit,
scrutentur arcana. * honor. et theodos. aa. anthemio pp. * <a 408 vel 409
>
CJ.4.63.4.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Nullus igitur posthac imperio nostro subiectus ultra nisibin
callinicum et artaxata emendi sive vendendi species causa proficisci audeat nec
praeter memoratas civitates cum persa merces existimet commutandas: sciente
utroque qui contrahit et species, quae praeter haec loca fuerint venumdatae vel
comparatae, sacro aerario nostro vindicandas et praeter earum ac pretii
amissionem, quod fuerit numeratum vel commutatum, exilii se poenae sempiternae
subdendum. <a 408 vel 409 >
CJ.4.63.4.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Non defutura contra iudices eorumque apparitiones per
singulos contractus, qui extra memorata loca fuerint agitati, triginta librarum
auri condemnatione, per quorum limitem ad inhibita loca mercandi gratia romanus
vel persa commeaverit. <a 408 vel 409 >
CJ.4.63.4.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Exceptis videlicet his, qui legatorum persarum quolibet
tempore ad nostram clementiam mittendorum iter comitati merces duxerint
commutandas, quibus humanitatis et legationis intuitu extra praefinita etiam
loca mercandi copiam non negamus, nisi sub specie legationis diutius in
qualibet provincia residentes nec legati reditum ad propria comitentur. hos
enim mercaturae insistentes non immerito una cum his, cum quibus contraxerint,
cum resederint, poena huius sanctionis persequetur. <a 408 vel 409 >
CJ.4.63.5: Imperatores Honorius, Theodosius
Cessante omni ambitione, omni licentia quingentorum
sexaginta trium collegiatorum numerus maneat nullique his addendi mutandive vel
in defuncti locum substituendi pateat copia, ita ut iudicio tuae sedis sub
ipsorum praesentia corporatorum in eorum locum, quos humani subtraxerint casus,
ex eodem quo illi fuerant corpore subrogentur: nulli alii corporatorum praeter
praedictum numerum per patrocinia immunitate concessa. * honor. et theodos. aa.
aetio pu. * <a 409 d. xii k. sept. eudoxiopoli honorio viii et theodosio iii
aa. conss.>
CJ.4.63.6pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Si qui inditas nominatim vetustis legibus civitates
transgredientes ipsi vel peregrinos negotiatores sine comite commerciorum
suscipientes fuerint deprehensi, nec proscriptionem bonorum nec poenam perennis
exilii ulterius evadent. * honor. et theodos. aa. maximino com. sacr. larg. *
<>
CJ.4.63.6.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Ergo omnes pariter, sive privati seu cuiuspiam dignitatis
sive in militia constituti, sciant sibi aut ab huiusmodi temeritate penitus
abstinendum aut supra dicta supplicia subeunda. <>
CJ.4.64.0. De rerum permutatione et de praescriptis verbis
actione.
CJ.4.64.1: Imperator Gordianus
Si, cum patruus tuus venalem possessionem haberet, pater
tuus pretii nomine, licet non taxata quantitate, aliam possessionem dedit,
idque quod comparavit non iniuria iudicis nec patris tui culpa evictum est, ad
exemplum ex empto actionis non immerito id quod tua interest, si in patris iura
successisti, consequi desideras. at enim si, cum venalis possessio non esset,
permutatio facta est idque, quod ab adversario praestitum est, evictum est, quod
datum est ( si hoc elegeris) cum ratione restitui postulabis. * gord. a.
thraseae mil. * <a 238 d. viii id. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.4.64.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Permutationem re ipsa utpote bonae fidei constitutam, sicut
commemoras, vicem emptionis obtinere non incogniti iuris est. * diocl. et
maxim. aa. primitivae. * <>
CJ.4.64.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex placito permutationis re nulla secuta constat nemini
actionem competere, nisi stipulatio subiecta ex verborum obligatione quaesierit
partibus actionem. * diocl. et maxim. aa. et cc. barcio leontio. * <>
CJ.4.64.4pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum precibus tuis expresseris placitum inter te et alium
permutationis intercessisse eumque fundum a te datum vendidisse, contra
emptorem quidem te nullam habere actionem perspicis, cum ab eo susceperit
dominium, cui te tradidisse titulo permutationis non negasti. * diocl. et
maxim. aa. et cc. leontio. * <>
CJ.4.64.4.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Secundum fidem autem placiti, si stipulatio subsecuta est,
successores eius, cum quo contractum habuisti, convenire non prohiberis: si
vero nulla stipulatio intercessit, praescriptis verbis actione, ut vel fides
placiti servetur tibi vel, quod alterius accipiendi fundi gratia dedisti, causa
non secuta restituatur. <>
CJ.4.64.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quoniam adseris patrem tuum ei contra quem preces fundis ea
condictione dedisse fundum, ut invicem domum certam acciperet, aditus praeses
provinciae placitis eum parere vel, si causam, propter quam fundus datus est,
sequi non perspexerit, condictionis ratione datum restituere, sicut postulas,
iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc. theodolanae. * <>
CJ.4.64.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rebus certa lege traditis, si huic non pareatur,
praescriptis verbis incertam civilem dandam actionem iuris auctoritas
demonstrat. * diocl. et maxim. aa. et cc. protogeni. * <>
CJ.4.64.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emptionem rebus fieri non posse pridem placuit. igitur cum
frumenti certam modiationem callimacho et acamato te dedisse, ut tibi
repraesentent olei designatum pondus adseveres, si placitis citra stipulationis
sollemnitatem non exhibeant fidem, quantum dedisti, causa non secuta condicere
pro desiderio tuo potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. timotheo. * <a 294 s.
xiii k. nov. cc. conss.>
CJ.4.64.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ea lege rebus donatis candido, ut quod placuerat menstruum
seu annuum tibi praestaret, cum huiusmodi conventio non nudi pacti nomine
censeatur, sed rebus propriis dictae legis substantia muniatur, ad implendum
placitum, sicut postulas, praescriptis verbis tibi competit actio. * diocl. et
maxim. aa. et cc. paulinae. * <a 294 s. non. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.4.65.0. De locato et conducto.
CJ.4.65.1: Imperator Antoninus
Dominus horreorum periculum vis maioris vel effracturam
latronum conductori praestare non cogitur. his cessantibus si quid extrinsecus
ex depositis rebus inlaesis horreis perierit, damnum depositarum rerum sarciri
debet. * ant. a. iulio agrippino. * <a 213 pp. prid. non. ian. antonino a.
iiii et balbino conss.>
CJ.4.65.2: Imperator Antoninus
Adversus eos, a quibus extruenda aedificia conduxisti, ex
conducto actione consistens eo iudicio quod est bonae fidei debitum cum usuris
solitis consequeris. * ant. a. epidio epicteto. * <a 213 pp. k. iul. romae
antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.4.65.3: Imperator Antoninus
Diaetae, quam te conductam habere dicis, si pensionem domino
insulae solvis, invitum te expelli non oportet, nisi propriis usibus dominus
esse necessariam eam probaverit aut corrigere domum maluerit aut tu male in re
locata versatus es. * ant. a. flavio callimorpho. * <a 214 pp. viii id. ian.
messala et sabino conss.>
CJ.4.65.4pr.: Imperator Alexander Severus
Et divi pii et antonini litteris certa forma est, ut domini
horreorum effractorum eiusmodi querellas deferentibus custodes exhibere necesse
habeant nec ultra periculo subiecti sint. * alex. a. arrio sabino. * <a 222 pp.
k. dec. alexandro a. cons.>
CJ.4.65.4.1: Imperator Alexander Severus
Quod vos quoque adito praeside provinciae impetrabitis. qui
si maiorem animadversionem exigere rem deprehenderit, ad domitium ulpianum
praefectum praetorio et parentem meum reos remittere curabit. <a 222 pp. k.
dec. alexandro a. cons.>
CJ.4.65.4.2: Imperator Alexander Severus
Sed qui domini horreorum nominatim etiam custodiam
repromiserunt, fidem exhibere debent. <a 222 pp. k. dec. alexandro a.
cons.>
CJ.4.65.5: Imperator Alexander Severus
Certi iuris est ea, quae voluntate dominorum coloni in
fundum conductum induxerint, pignoris iure dominis praediorum teneri. quando
autem domus locatur, non est necessaria in rebus inductis vel illatis scientia
domini: nam ea quoque pignoris iure tenentur. * alex. a. aurelio petronio. *
<a 223 pp. k. mart. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.4.65.6: Imperator Alexander Severus
Nemo prohibetur rem quam conduxit fruendam alii locare, si
nihil aliud convenit. * alex. a. lucilio victorino. * <a 224 pp. v k. mart.
iuliano et crispino conss.>
CJ.4.65.7: Imperator Alexander Severus
Si, cum hermes vectigal octavarum in quinquennium
conduceret, fidem tuam obligasti posteaque spatio eius temporis expleto, cum
idem hermes in conductionem ut idoneus detinerentur, non consensisti, sed
cautionem tibi reddi postulasti, non oportere te posterioris temporis periculo
adstringi competens iudex non ignorabit. * alex. a. septimio terentiano mil. *
<a 227 pp. v id. ian. albino et maximo conss.>
CJ.4.65.8: Imperator Alexander Severus
Licet certis annuis quantitatibus fundum conduxeris, si
tamen expressum non est in locatione aut mos regionis postulat, ut, si qua labe
tempestatis vel alio caeli vitio damna accidissent, ad onus tuum pertinerent,
et quae evenerunt sterilitates ubertate aliorum annorum repensatae non
probabuntur, rationem tui iuxta bonam fidem haberi recte postulabis, eamque
formam qui ex appellatione cognoscet sequetur. * alex. a. sabiniano hygino. *
<a 231 pp. k. aug. pompeiano et peligno conss.>
CJ.4.65.9: Imperator Alexander Severus
Emptori quidem fundi necesse non est stare colonum, cui
prior dominus locavit, nisi ea lege emit. verum si probetur aliquo pacto
consensisse, ut in eadem conductione maneat, quamvis sine scripto, bonae fidei
iudicio ei quod placuit parere cogitur. * alex. a. aurelio fusco mil. * <a
234 pp. vii id. sept. maximo ii et urbano conss.>
CJ.4.65.10: Imperator Gordianus
Viam veritatis ignoras in conductionibus non succedere
heredes conductoris existimans, cum, sive perpetua conductio est, etiam ad
heredes transmittatur, sive temporalis, intra tempora locationis heredi quoque
onus contractus incumbat. * gord. a. pomponio sabino. * <a 239 d. viii k.
mart. gordiano et aviola conss.>
CJ.4.65.11: Imperator Philippus
Invitos conductores seu heredes eorum post tempora
locationis impleta non esse retinendos saepe rescriptum est. * philipp. a.
aurelio theodoro. * <a 244 pp. vi id. aug. peregrino et aemiliano conss.>
CJ.4.65.12: Imperator Philippus
Damnum, quod per adgressuram latronum in possessionibus
locatis rei tuae illatum esse proponis, a domina earundem possessionum, quam
nullius criminis ream facere te dicis, sarciri nulla ratione desideras. *
philipp. a. et philipp. c. aurelio nicae. * <a 245 pp. iiii k. nov. philippo
a. et titiano conss.>
CJ.4.65.13pr.: Imperatores valer., gallien.
Si divisa conductio fuit et in singulis pro partibus facta,
alieno nomine conveniri vos non oportet. si autem omnes qui conducebant in
solidum locatori sunt obligati, ius ei competens conveniendi quem velit non
debeat auferri. * valer. et gallien. aa. et valer. c. aurelio heraclidae. *
<a 259 pp. viii id. mart. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.65.13.1: Imperatores valer., gallien.
Habetis sane vos facultatem locatori offerendi debitum et,
ut transferantur in vos ea, quae ob hanc conductionem ab his quorum nomine
inquietamini obligata sunt, postulandi. <a 259 pp. viii id. mart. aemiliano
et basso conss.>
CJ.4.65.14: Imperatores valer., gallien.
Si hi, qui a vobis redemerant frumentum et hordeum annonae
inferendum, accepta pecunia fidem fefellerunt, ex locato agere cum his
potestis. * valer. et gallien. aa. et c. aurelio iulio. * <a 259 pp. viii k.
ian. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.65.15: Imperatores valer., gallien.
Si fundo a locatore expulsa es, agere ex conducto potes
poenamque, quam praestari rupta conventionis fide placuit, exigere ac retinere
potes. * valer. et gallien. aa. et c. aureliae euphrosynae. * <a 259 pp. id.
aug. aemiliano et basso conss.>
CJ.4.65.16: Imperatores valer., gallien.
Legem quidem conductionis servari oportet nec pensionum
nomine amplius quam convenit reposci. sin autem tempus, in quo locatus fundus
fuerat, sit exactum et in eadem locatione conductor permanserit, tacito
consensu eandem locationem una cum vinculo pignoris renovare videtur. * valer.
et gallien. aa. et c. aurelio timotheo. * <a 260 pp. iiii k. aug. saeculare
ii et donato conss.>
CJ.4.65.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praeses provinciae ea quae ex locatione debentur exsolvi
sine mora curabit, non ignarus ex locato et conducto actionem, cum sit bonae
fidei, post moram usuras legitimas admittere. * diocl. et maxim. aa. hostilio
hectario. * <a 290 pp. xv k. april. diocletiano iiii et maximiano iii aa.
conss.>
CJ.4.65.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Excepto tempore, quo edaci lucustarum pernicie sterilitatis
vitium incessit, sequentis temporis fructus, quos tibi iuxta praeteritam
consuetudinem deberi constiterit, reddi tibi praeses provinciae iubebit. *
diocl. et maxim. aa. annio ursino. * <a 290 pp. xi k. oct. ipsis iiii et iii
aa. conss.>
CJ.4.65.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Circa locationes atque conductiones maxime fides contractus
servanda est, si nihil specialiter exprimatur contra consuetudinem regionis.
quod si alii remiserunt contra legem contractus atque regionis consuetudinem
pensiones, hoc aliis praeiudicium non possit adferre. * diocl. et maxim. aa. et
cc. iulio valentino. * <a 293 s. v k. mai. heracleae aa. conss. >
CJ.4.65.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Qui rem propriam conduxit existimans alienam, dominium non
transfert, sed inefficacem conductionis contractum facit. * diocl. et maxim.
aa. et cc. aurelio carpophoro. * <a 293 s. iii k. mart. heracleae aa.
conss.>
CJ.4.65.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si olei certa ponderatione fructus anni locasti, de
contractu bonae fidei habito propter hoc solum, quod alter maiorem obtulit
ponderationem, recedi non oportet. * diocl. et maxim. aa. et cc. antoniae. *
<a 293 d. viii id. oct. sirmi aa. conss.>
CJ.4.65.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si hi, contra quos supplicas, facta locatione temporis certi
suas tibi locaverint operas, quatenus bona fides patitur, causa cognita
competens iudex conventionem servari iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
papiniano. * <a 293 >
CJ.4.65.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad probationem rei propriae sive defensionem non sufficit
locatio ei facta, qui post de dominio coeperit contendere, cum nescientia
dominii proprii et errantis nullum habeat consensum : sed ex eventu, si victus
fuerit, contractus locationis non constitisse magis declaratur. nemo enim sibi
iure possessionem mutare potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio prisco.
* <a 293 >
CJ.4.65.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Contractus locationis conductionisque non intervenientibus
etiam instrumentis ratus habeatur : secundum quod heredes conductoris, etsi non
intervenerint instrumenta, non uxorem convenire debes. sane de posteriore
tempore, quo conductricem ipsam proponis fuisse, adesse fidem precibus tuis
probans pensiones integras ab ea pete. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
antonino. * <a 293 pp. viii k. ian aa. conss.>
CJ.4.65.25: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quis conductionis titulo agrum vel aliam quamcumque rem
accepit ; possessionem debet prius restituere et tunc de proprietate litigare.
* diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio epagatho. * <a 293 iii k. ian. sirmi
aa. conss.>
CJ.4.65.26: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si conductionis implestis fidem, eius rei gratia factum
instrumentum evanuit. quod si quid vestrum in fundo fuit vel vi direptum est,
hoc restitui vobis praeses provinciae iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio opilioni et hermio. * <a 294 d. iii k. mai. cc. conss.>
CJ.4.65.27: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tibi quae pro colonis conducti praedii prorogasti dominus
fundi stipulanti dare spopondit, competens iudex reddi tibi iubebit. nam si
conventio placiti fine stetit, ex nudo pacto perspicis actionem iure nostro
nasci non potuisse. * diocl. et maxim. aa. et cc. maximiano agopodi. * <a
294 >
CJ.4.65.28: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In iudicio tam locati quam conducti dolum et custodiam, non
etiam casum, cui resisti non potest, venire constat. * diocl. et maxim. aa. et
cc. tusciano neoni. * <a 294 d. xv k. oct. cc. conss.>
CJ.4.65.29: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum conductorem aedificia, quae suscepit integra,
destruxisse proponas, haec heredes etiam eius praeses provinciae instaurare
aedificiorum inter vos habita ratione iubebit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
aurelio iuliano. * <>
CJ.4.65.30: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Curialis neque procurator neque conductor alienarum rerum
nec fideiussor aut mandator conductoris existat. alioquin nullam obligationem
neque locatori neque conductori ex huiusmodi contractu competere sancimus. *
theodos. et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d. vii id. april.
constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.4.65.31: Imperator Leo
Milites nostros alienarum rerum conductores seu procuratores
aut fideiussores vel mandatores conductorum fieri prohibemus, ne omisso armorum
usu ad opus rurestre se conferant et vicinis graves praesumptione cinguli
militaris existant. armis autem, non privatis negotiis occupentur, ut numeris
et signis suis iugiter inhaerentes rem publicam, a qua aluntur, ab omni
bellorum necessitate defendant. * leo a. aspari mag. mil. * <a 458 d. prid.
non. iul. constantinopoli leone a. cons.>
CJ.4.65.32pr.: Imperator Zeno
Ne cui liceat, qui aliquam domum alienam vel locum aut
ergasterium nomine conductionis accepit, alteri, qui post eum domini voluntate
ad eandem conductionem accessit, litem inferre, quasi rem illicitam aut agenti
damnosam temptaverit, sed patere facultatem dominis domos suas vel ergasteria
vel loca cui voluerint locandi, ipsis nihilo minus qui conduxerint ab omni
super hoc molestia liberis conservandis : nisi forte pacta per scripturam
specialiter inita cum dominis vel cum his qui postea conduxerunt, legibus
videlicet cognita, agentis intentionibus suffragantur. * zeno a. adamantio pu.
* <>
CJ.4.65.32.1: Imperator Zeno
Quod si quis huiusmodi controversiam sacris iussionibus
interdictam crediderit commovendam, si privatus est, acriter caesus exilii
subeat poenam, si militat, decem librarum auri dispendio feriatur. <>
CJ.4.65.33: Imperator Zeno
Conductores rerum alienarum seu alienam cuiuslibet rei
possessionem precario detinentes seu heredes eorum, si non eam dominis
recuperare volentibus restituerint, sed litem usque ad definitivam sententiam
expectaverint, non solum rem locatam, sed etiam aestimationem eius victrici
parti ad similitudinem invasoris alienae possessionis praebere compellantur. *
zeno a. sebastiano pp. * <a 484 d. v k. april. constantinopoli theoderico
cons.>
CJ.4.65.35pr.: Imperator Justinianus
Licet retro principes multa de militibus, qui alienas
possessiones vel domus conductionis titulo procurandas suscipiunt, sanxisse
manifestum est, tamen quia res sic est contempta, ut neque interminationis
sacratissimae constitutionis milites memores ad huiusmodi sordida audeant
venire ministeria et relictis studiis publicis signisque victricibus ad
conductiones alienarum rerum prosilire et armorum atrocitatem non in hostes
ostendere, sed contra vicinos et forsitan adversus ipsos miseros colonos, quos
procurandos susceperunt, convertere, necessarium duximus ad hanc sacratissimam
venire constitutionem altius et plenius huiusmodi causam corrigentes. * iust.
a. ad senatum. * <>
CJ.4.65.35.1: Imperator Justinianus
Iubemus itaque omnes omnino, qui sub armis militant, sive
maiores sive minores ( milites autem appellamus eos, qui tam sub excelsis
magistris militum tolerare noscuntur militiam quam in undecim devotissimis
scholis taxati sunt, nec non eos , qui sub diversis optionibus foederatorum
nomine sunt decorati) saltem in posterum ab omni conductione alienarum rerum
temperare scituros, quod ex ipso contractus initio sine aliquo facto vel aliqua
sententia cadant militia et non sit regressus eis ad pristinum gradum neque a
beneficio imperiali neque a consensu vel permissu iudicis, sub quo tolerandam
sortiti sunt militiam : ne, dum alienas res conductionis titulo esse
gubernandas existimant, suas militias suamque opinionem amittant, ex militibus
pagani, ex decoratis infames constituti: et quod p ost huiusmodi conductionem,
quam penitus interdiximus, a publico susceperint, et hoc sine aliqua mora vel
procrastinatione reddere compellantur. <>
CJ.4.65.35.2: Imperator Justinianus
Scituris et ipsis, qui suas facultates post hanc legem eis
ad conductionem permiserint nostra lege eorum conamine violata, quod nulla eis
exactio contra eos concedatur, ut, qui alieni appetens constitutos militem
procuratorem elegerit, et suis cadat reditibus. <>
CJ.4.65.35.3: Imperator Justinianus
Pateat autem omnibus huiusmodi copia apud competentes
iudices accusationis, ut, qui in hac causa delator existat, laudandus magis
quam vituperandus intellegatur : poena, quam contra milites nostrorum
praeceptorum contemptores et ipsos, qui eis conductionem rerum ad se
pertinentium permiserint, statuimus, in futuris causis obtinente. <>
CJ.4.66.0. De emphyteutico iure.
CJ.4.66.1: Imperator Zeno
Ius emphyteuticarium neque conductionis neque alienationis
esse titulis addicendum, sed hoc ius tertium sit constitutum ab utriusque
memoratorum contractuum societate seu similitudine separatum, conceptionem
definitionemque habere propriam et iustum esse validumque contractum, in quo
cuncta, quae inter utrasque contrahentium partes super omnibus vel etiam
fortuitis casibus pactionibus scriptura interveniente habitis placuerint, firma
illibataque perpetua stabilitate modis omnibus debeant custodiri : ita ut, si
interdum ea, quae fortuitis casibus sicut eveniunt, pactorum non fuerint
conventione concepta, si quidem tanta emerserit clades, quae prorsus ipsius
etiam rei quae per emphyteusin data est facit interitum, hoc non
emphyteuticario, cui nihil reliquum mansit, sed rei domino, qui, quod
fatalitate ingruebat, etiam nullo intercedente contractu habiturus fuerat, imputetur
: sin vero particulare vel aliud leve damnum contigerit, ex quo non ipsa rei
penitus laedatur substantia, hoc emphyteuticarius suis partibus non dubitet
adscribendum. * zeno a. sebastiano pp. * <a 476 - 484 >
CJ.4.66.2pr.: Imperator Justinianus
In emphyteuticariis contractibus sancimus, si quidem aliae
pactiones in emphyteuticis instrumentis fuerint conscriptae, easdem et in aliis
omnibus capitulis observari et de reiectione eius, qui emphyteusin suscepit, si
solitam pensionem vel publicarum functionum apochas non praestiterit. * iust.
a. demostheni pp. * <a 529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.66.2.1: Imperator Justinianus
Sin autem nihil super hoc capitulo fuerit pactum, sed per
totum triennium neque pecunias solverit neque apochas domino tributorum
reddiderit, volenti ei licere eum a praediis emphyteuticariis repellere : nulla
ei adlegatione nomine meliorationis vel eorum quae emponemata dicuntur vel
poenae opponenda, sed omnimodo eo, si dominus voluerit, repellendo neque
praetendente, quod non est super hac causa inquietatus, cum neminem oportet
conventionem vel admonitionem expectare, sed ultro sese offerre et debitum
spontanea voluntate persolvere, secundum quod et anteriore lege nostri numinis
generaliter cautum est. <a 529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.66.2.2: Imperator Justinianus
Ne autem ex hac causa dominis facultas oriatur emphyteutas
suos repellere et reditum minime velle suscipere, ut ex huiusmodi machinatione
triennio elapso suo iure is qui emphyteusin suscepit cadat, licentiam ei
concedimus attestatione praemissa pecunias offere hisque obsignatis et secundum
legem depositis minime deiectionis timere periculum. <a 529 d. xv k. oct.
chalcedone decio vc. cons.>
CJ.4.66.3pr.: Imperator Justinianus
Cum dubitabatur, utrum emphyteuta debeat cum domini
voluntate suas meliorationes , quae graeco vocabulo emponemata dicuntur,
alienare vel ius emphyteuticum in alium transferre, an eius expectare
consensum, sancimus, si quidem emphyteuticum instrumentum super hoc casu
aliquas pactiones habeat, eas observari : sin autem nullo modo huiusmodi pactio
posita est vel forte instrumentum emphyteuseos perditum est, minime licere
emphyteutae sine consensu domini suas meliorationes aliis vendere vel ius
emphyteuticum transferre. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. xv k. april.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.1: Imperator Justinianus
Sed ne hac occasione accepta domini minime concedant
emphyteutas suos accipere pretia meliorationum quae invenerint, sed eos
deludant et ex hoc commodum emphyteutae depereat, disponimus attestationem
domino transmitti et praedicere, quantum pretium ab alio re vera accipit. <a
530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.2: Imperator Justinianus
Et si quidem dominus hoc dare maluerit et tantam praestare
quantitatem, quantam ipsa veritate emphyteuta ab alio accipere potest, ipsum
dominum omnimodo haec comparare : <a 530 d. xv k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.3: Imperator Justinianus
Sin autem duorum mensuum spatium fuerit emensum et dominus
hoc facere noluerit, licentia emphyteutae detur, ubi voluerit, et sine consensu
domini suas meliorationes vendere, his tamen personis, quae non solent in
emphyteuticis contractibus vetari ad huiusmodi venire emptionem : necessitatem
autem habere dominos, si aliis melioratio secundum praefatum modum vendita sit,
accipere emphyteutam vel, ius emphyteuticum ad personas non prohibitas sed
concessas et idoneas ad solvendum emphyteuticum canonem transponere si
emphyteuta maluerit, non contradicere, sed novum emphyteutam in possessionem
suscipere, non per conductorem nec per procuratorem, sed ipsos dominos per se
vel per litteras suas vel, si hoc non potu erint vel noluerint, per
depositionem in hac quidem civitate apud virum clarissimum magistrum censuum
vel praesentibus tabulariis per attestationem, in provinciis autem per
praesides vel defensores celebrandam. <a 530 d. xv k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.4: Imperator Justinianus
Et ne avaritia tenti domini magnam molem pecuniarum propter
hoc efflagitent, quod usque ad praesens tempus perpetrari cognovimus, non
amplius eis liceat pro subscriptione vel depositione nisi quinquagesimam partem
pretii vel aestimationis loci, qui ad aliam personam transfertur, accipere.
<a 530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.5: Imperator Justinianus
Sin autem novum emphyteutam vel emptorem meliorationis
suscipere minime dominus maluerit et attestatione facta intra duos menses hoc
facere supersederit, licere emphyteutae et non consentientibus dominis ad alios
ius suum vel emponemata transferre. <a 530 d. xv k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.4.66.3.6: Imperator Justinianus
Sin autem aliter fuerit versatus, quam nostra constitutio
disposuit, iure emphyteutico cadat. <a 530 d. xv k. april. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
LIBER QUINTUS
CJ.5.1.0. De sponsalibus et arris sponsaliciis et
proxeneticis.
CJ.5.2.0. Si rector provinciae vel ad eum pertinentes sponsalia dederint.
CJ.5.3.0. De donationibus ante nuptias vel propter nuptias et sponsaliciis.
CJ.5.4.0. De nuptiis.
CJ.5.5.0. De incestis et inutilibus nuptiis.
CJ.5.6.0. De interdicto matrimonio inter pupillam et tutorem seu curatorem
liberosque eorum.
CJ.5.7.0. Si quacumque praeditus potestate vel ad eum pertinentes ad
suppositarum iurisdictioni suae adspirare temptaverint nuptias.
CJ.5.8.0. Si nuptiae ex rescripto petantur.
CJ.5.9.0. De secundis nuptiis.
CJ.5.10.0. Si secundo nupserit mulier, cui maritus usum fructum reliquerit.
CJ.5.11.0. De dotis promissione vel nuda pollicitatione.
CJ.5.12.0. De iure dotium.
CJ.5.13.0. De rei uxoriae actione in ex stipulatu actionem transfusa et de
natura dotibus praestita.
CJ.5.14.0. De pactis conventis tam super dote quam super donatione ante nuptias
et paraphernis.
CJ.5.15.0. De dote cauta et non numerata.
CJ.5.16.0. De donationibus inter virum et uxorem et a parentibus in liberos
factis et de ratihabitione.
CJ.5.17.0. De repudiis et iudicio de moribus sublato.
CJ.5.18.0. Soluto matrimonio dos quemadmodum petatur.
CJ.5.19.0. Si dos constante matrimonio soluta fuerit.
CJ.5.20.0. Ne fideiussores vel mandatores dotium dentur.
CJ.5.21.0. Rerum amotarum.
CJ.5.22.0. Ne pro dote mulieri bona mariti addicantur.
CJ.5.23.0. De fundo dotali.
CJ.5.24.0. Divortio facto apud quem liberi morari vel educari debent.
CJ.5.25.0. De alendis liberis ac parentibus.
CJ.5.26.0. De concubinis.
CJ.5.27.0. De naturalibus liberis et matribus eorum et ex quibus casibus iusti
efficiuntur.
CJ.5.28.0. De tutela testamentaria.
CJ.5.29.0. De confirmando tutore.
CJ.5.30.0. De legitima tutela.
CJ.5.31.0. Qui petant tutores vel curatores.
CJ.5.32.0. Ubi petantur tutores vel curatores.
CJ.5.33.0. De tutoribus et curatoribus illustrium vel clarissimarum personarum.
CJ.5.34.0. Qui dare tutores vel curatores et qui dari possunt.
CJ.5.35.0. Quando mulier tutelae officio fungi potest.
CJ.5.36.0. In quibus causis tutorem habenti tutor vel curator dari potest.
CJ.5.37.0. De administratione tutorum et curatorum et de pecunia pupillari
feneranda vel deponenda.
CJ.5.38.0. De periculo tutorum et curatorum.
CJ.5.39.0. Quando ex facto tutoris vel curatoris minores agere vel conveniri
possunt.
CJ.5.40.0. Si ex pluribus tutoribus vel curatoribus omnes vel unus agere pro
minore vel conveniri possunt.
CJ.5.41.0. Ne tutor vel curator vectigal conducat.
CJ.5.42.0. De tutore vel curatore qui satis non dedit.
CJ.5.43.0. De suspectis.
CJ.5.44.0. De in litem dando tutore vel curatore.
CJ.5.45.0. De eo qui pro tutore negotia gessit.
CJ.5.46.0. Si mater indemnitatem promiserit.
CJ.5.47.0. Si contra matris voluntatem tutor datus sit.
CJ.5.48.0. Ut causae post pubertatem adsit tutor.
CJ.5.49.0. Ubi pupilli educentur.
CJ.5.50.0. De alimentis pupillo praestandis.
CJ.5.51.0. Arbitrium tutelae.
CJ.5.52.0. De dividenda tutela et pro qua parte quisque tutorum conveniatur.
CJ.5.53.0. De in litem iurando.
CJ.5.54.0. De heredibus tutorum.
CJ.5.55.0. Si tutor non gesserit.
CJ.5.56.0. De usuris pupillaribus.
CJ.5.57.0. De fideiussoribus tutorum seu curatorum.
CJ.5.58.0. De contrario iudicio.
CJ.5.59.0. De auctoritate praestanda.
CJ.5.60.0. Quando curatores vel tutores esse desinant.
CJ.5.61.0. De actore a tutore seu curatore dando.
CJ.5.62.0. De excusationibus et temporibus earum.
CJ.5.63.0. Si falsis adlegationibus excusatus sit.
CJ.5.64.0. Si tutor rei publicae causa aberit.
CJ.5.65.0. De excusatione veteranorum.
CJ.5.66.0. Qui numero liberorum se excusant.
CJ.5.67.0. Qui aetate.
CJ.5.68.0. Qui morbo.
CJ.5.69.0. Qui numero tutelarum.
CJ.5.70.0. De curatore furiosi vel prodigi.
CJ.5.71.0. De praediis vel aliis rebus minorum sine decreto non alienandis vel
obligandis.
CJ.5.72.0. Quando decreto opus non est.
CJ.5.73.0. Si quis ignorans rem minoris esse sine decreto comparavit.
CJ.5.74.0. Si maior factus sine decreto factam alienationem ratam habuerit.
CJ.5.75.0. De magistratibus conveniendis.
CJ.5.1.0. De sponsalibus et arris sponsaliciis et
proxeneticis.
CJ.5.1.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Alii desponsata renuntiare condicioni ac nubere alii non
prohibetur. * diocl. et maxim. aa. et cc. bianori. * <a 293 d. xviii k. mai.
aa. conss.>
CJ.5.1.2: Imperator Constantinus
Si is, qui puellam suis nuptiis pactus est, intra biennium
exsequi nuptias in eadem provincia degens supersederit, eiusque spatii fine
decurso in alterius postea coniunctionem puella pervenerit, nihil fraudis ei
sit, quae nuptias maturando vota sua diutius ludi non passa est. * const. a. et
const. c. ad pacatianum pu. * <a 332 d. prid. id. april. marcianopoli
pacatioano et hilarianoconss.>
CJ.5.1.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Arris sponsaliorum nomine datis, si interea sponsus vel
sponsa decesserit, quae data sunt iubemus restitui, nisi causam, ut nuptiae non
celebrentur, defuncta persona iam praebuit. * grat. valentin. et theodos. aaa.
eutropio pp. * <a 380 d. xv k. iul. thessalonicae gratiano v et theodosio
aa. conss.>
CJ.5.1.4pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Si pater pactum de filiae nuptiis inierit et humana sorte
consumptus ad vota non potuerit pervenire, id inter sponsos firmum ratumque
permaneat, quod a patre docebitur definitum, nihilque permittatur habere
momenti, quod cum defensore, ad quem minoris commoda pertinebunt, docebitur
fuisse transactum. * honor. et theodos. aa. ad marinianum pp. * <a 422 d.
iiii non. nov. ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.5.1.4.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Periniquum est enim, ut contra patriam voluntatem redempti
forsitan tutoris aut curatoris admittatur arbitrium, cum plerumque etiam ipsius
feminae adversus commoda propria inveniatur laborare consilium. <a 422 d.
iiii non. nov. ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.5.1.5pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Mulier iuris sui constituta arrarum sponsalium nomine usque
ad duplum teneatur, id est in id quod accepit et aliud tantundem nec amplius,
si post completum vicesimum quintum annum vel post impetratam veniam aetatis
atque in competenti iudicio comprobatam huiusmodi arras suscepit: in simplum
autem, id est tantummodo quod accepit, si minoris aetatis est, sive virgo sive
vidua sit, sive per se sive per tutorem vel curatorem vel aliam personam easdem
arras acceperit. * leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 472 d. k. iul.
constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.1.5.1: Imperatores Leo, Anthemius
Patrem vero vel matrem, legitimae videlicet aetatis
constitutos, sive simul sive separatim arras pro filia susceperint, avum autem
vel proavum pro nepte seu pronepte in duplum tantummodo convenit teneri. <a
472 d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.1.5.2: Imperatores Leo, Anthemius
Quae ita custodiri censemus, si non propter personam vel
condicionem aut aliam causam legibus vel generalibus constitutionibus
interdictam futurum matrimonium constare prohibetur: tunc enim quasi nullo
facto, utpote sine causa easdem arras praestitas tantummodo reddi consequens
esse praecipimus. <a 472 d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.1.5.3: Imperatores Leo, Anthemius
Hoc quoque his adicimus, ut etiam, si legibus prohibitae non
sint speratae nuptiae, post arras autem sponsalicias sponsa coniugium sponsi
propter turpem vel impudicam conversationem aut religionis vel sectae
diversitatem recusaverit vel eo, quod quasi vir coitum, ex quo spes subolis
oritur, facere non potuerit, vel ob aliam iustam excusationis causam, si quidem
probatum fuerit ante datas easdem arras sponsalicias hoc idem mulierem vel
parentes eius cognovisse, sibi debeant imputare. <a 472 d. k. iul.
constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.1.5.4: Imperatores Leo, Anthemius
Sin vero horum ignari sponsalicias arras susceperint vel
post arras datas aliqua iusta causa paenitentiae intercesserit, isdem
tantummodo redditis super alterius simpli poena liberi custodiantur. <a 472
d. k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.1.5.5: Imperatores Leo, Anthemius
Quae omnia simili modo etiam de sponsis super recipiendis
nec ne arris praestitis custodiri censemus: quadrupli videlicet poena, quae
anterioribus legibus definita erat, in qua et arrarum quantitas imputabatur,
cessante, nisi specialiter aliud ex communi consensu inter contrahentes de
eadem quadrupli ratione placuit. <a 472 d. k. iul. constantinopoli marciano
cons.>
CJ.5.1.5.6: Imperatores Leo, Anthemius
Extra definitionem autem huius legis si cautio poenam
stipulationis continens fuerit interposita, ex utraque parte nullas vires
habebit, cum in contrahendis nuptiis libera potestas esse debet. <a 472 d.
k. iul. constantinopoli marciano cons.>
CJ.5.2.0. Si rector provinciae vel ad eum pertinentes
sponsalia dederint.
CJ.5.2.1pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Si quis in potestate publica positus atque honore
administrandarum provinciarum, qui parentibus aut tutoribus aut curatoribus aut
ipsis quae matrimonium contracturae sunt potest esse terribilis, arras
sponcalicias dederit, iubemus, ut deinceps, sive parentes sive eadem mutaverint
voluntatem, non modo iuris laqueis liberentur poenaeque statutae expertes sint,
sed extrinsecus data pignora lucrativa habeant, si ea non putent esse reddenda.
* grat. valentin. et theodos. aaa. eutropio pp. * <a 380 d. xv k.
iul.Thessalonicae gratiano v et theodosio aa.Conss.>
CJ.5.2.1.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Quod ita late patere volumus, ut non solum circa
administrantes, sed et circa administrantium filios nepotes ac propinquos,
participes ( id est consiliarios) domesticosque locum habeat, quibus tamen
administrator operam dederit. <a 380 d. xv k. iul.Thessalonicae gratiano v
et theodosio aa.Conss.>
CJ.5.2.1.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Impleri autem id postea matrimonium non vetamus, quod
tempore potestatis ob eas personas, de quibus locuti sumus, arris fuerat
obligatum, si sponsarum consensus accedat. <a 380 d. xv k. iul.Thessalonicae
gratiano v et theodosio aa.Conss.>
CJ.5.3.0. De donationibus ante nuptias vel propter nuptias
et sponsaliciis.
CJ.5.3.1: Imperatores Severus, Antoninus
Multum interest, si ea, quae donat vir futurus, tradiderit
uxori et postea in dotem acceperit, an vero donandi animo dotem auxerit, ut
videatur accepisse, quod non accepit. priore enim casu donatio non impeditur,
et res, quae in ea causa sunt, dotis effectae iudicio de dote peti possunt:
posteriore autem nihil actum est donatione et, quod in dotem datum non est, non
potest repeti. * sev. et ant. aa. metrodoro. * <>
CJ.5.3.2: Imperator Alexander Severus
Si praesidi provinciae probaveris, ut eucliam uxorem
duceres, munera te parentibus eius dedisse, nisi tibi euclia nupserit, restitui
tibi quod dedisti iubebit. * alex. a. attalo. * <>
CJ.5.3.3: Imperator Alexander Severus
Pollicitatione a fratre quondam tuo sponsalium causa facta,
et si in stipulationem deducta ideo praestanda non fuerit, quoniam in dote uxor
maritum fefellit, exceptionem adversus actionem ex stipulatu recte obicies. *
alex. a. Marcellae. * <>
CJ.5.3.4: Imperator Gordianus
Quod sponsae ea lege donatur, ut tunc dominium eius
adipiscatur, cum nuptiae fuerint secutae, sine effectu est. * gord. a. marco. *
<a 239 pp. viii k. dec. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.3.5: Imperatores valer., gallien.
Ea, quae tibi ut sponsae daturum se repromisit is, qui te
ficto caelibatu, cum aliam matrem familias domi reliquisset, sollicitavit ad
nuptias, petere cum effectu non potest, cum tu sponsa uxore domi posita non
fuisti. * valer. et gallien. aa. theodorae. * <a 258 acc. xv id. mai.
antiochiae tusco et basso conss.>
CJ.5.3.6: Imperator aurel.
Cum in te simplicem donationem dicas factam esse die
nuptiarum et in ambiguo possit venire, utrum a sponso an marito donatum sit,
sic distinguendum est, ut, si in tua domo donum acceptum est, ante nuptias
videatur facta esse donatio, quod si penes se dedit sponsus, retrahi possit:
uxor enim fuisti. * aurel. a. donatae. * <>
CJ.5.3.7: Imperatores carus, carinus, numer.
Si, cum ante nuptias munera darentur, ita conventum est
atque huiusmodi conscripta pactio est, ut, si qua fors extitisset contra
voluntatem eius et matrimonium distraxisset, tunc quae data erant apud eum qui
dedisset heredemve eius remanerent, potest, qui eius hereditatem accepit, cui
pacta puella munera supra dicta lege susceperat, eadem iure postulare. * carus
carinus et numer. aaa. iuncianae. * < pp. k. april.>
CJ.5.3.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si ante matrimonium maior quinque et viginti annis
constitutus sponsae suae, licet ante sponsalia, fundum donavit eamque in vacuam
induxit possessionem, postea nullo titulo superstitem vel testamento eundem
relinquentem alienare potuisse certi ac manifesti iuris est. * diocl. et maxim.
aa. et cc. euphrosyno. * <a 293 d. k. mai. tirallo aa. conss.>
CJ.5.3.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te sponsae filii tui quaedam donasse confitearis,
perfectam donationem rescindi nec nostro oportet rescripto, quam tua voluntas
iurisque auctoritas fecit ratam. * diocl. et maxim. aa. et cc. iuliano. * <a
293 viii k. ian. aa. conss.>
CJ.5.3.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si filiae tuae sponsus ei mancipium donavit ac tu in eum
iumenta liberalitatis ratione contulisti nec nuptiis secutis contra iuris
rationem quod dederat abstulit, non invicem datorum restitutio, sed eius quod
illicite rapuit repetitio competit. * diocl. et maxim. aa. et cc. dionysio. *
<>
CJ.5.3.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tibi res proprias liberalitatis causa sponsus tuus
tradidit, eo, quod ab hostibus postea interfectus est, irrita donatio fieri non
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. neae. * <>
CJ.5.3.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mater vestra filiae suae sponso vel marito praedia sine
ulla repetendi lege donavit et eum in vacuam induxit possessionem, nuptiis
divortio solutis perfecta non dissolvitur donatio. * diocl. et maxim. aa. et
cc. timocleae et cleotimae. * <a 294 s. vi id. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.3.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De rebus in sponsam donationis gratia collatis creditores
mariti facti, si non prius obligatas sibi probent, eam convenire minime
possunt. * diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <>
CJ.5.3.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si consentiente matre sua sponsus filiae tuae mancipia
donavit et his acceptis in dotem non aestimatis in matrimonio post decessit,
mater eademque heres eius pretium offerens restitutionem eorum improbe recusat.
* diocl. et maxim. aa. et cc. aureliae. * <>
CJ.5.3.15pr.: Imperator Constantinus
Cum veterum sententia displiceat, quae donationes in sponsam
nuptiis quoque non secutis decrevit valere, ea, quae largiendi animo inter
sponsos et sponsas iure celebrantur, redigi ad huiusmodi condiciones iubemus,
ut, sive adfinitatis coeundae causa sive non ita, vel in potestate patris
degentes vel ullo modo proprii iuris constituti tamquam futuri causa matrimonii
aliquid sibi ipsi vel consensu parentum mutuo largiantur, si quidem sponsus vel
parens eius sortiri noluerit uxorem, id quod ab eo donatum fuerit nec repetatur
traditum est, si quid apud donatorem resedit, ad sponsam et heredes eius submotis
ambagibus transferatur. * const. a. ad maximum pu. * <a 319 d. xvii k. nov.
constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.3.15.1: Imperator Constantinus
Quod si sponsa vel is in cuius agit potestate causam non
contrahendi matrimonii praebuerit, tunc sponso eiusque heredibus sine aliqua
deminutione per condictionem aut per utilem in rem actionem redhibeantur. <a
319 d. xvii k. nov. constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.3.15.2: Imperator Constantinus
Quae similiter observari oportet et si ex parte sponsae in
sponsum donatio facta sit. <a 319 d. xvii k. nov. constantino a. v et
licinio c. conss.>
CJ.5.3.16pr.: Imperator Constantinus
Si ab sponso rebus sponsae donatis interveniente osculo ante
nuptias hunc vel illam mori contigerit, dimidiam partem rerum donatarum ad
superstitem pertinere praecipimus, dimidiam ad defuncti vel defunctae heredes,
cuiuslibet gradus sint et quocumque iure successerint, ut donatio stare pro
parte media et solvi pro parte media videatur: osculo vero non interveniente,
sive sponsus sive sponsa obierit, totam infirmari donationem et donatori sponso
vel heredibus eius restitui. * const. a. ad tiberianum vic. hispaniarum. *
<a 336 d. id. iul. constantinopoli nepotiano et facundo conss.>
CJ.5.3.16.1: Imperator Constantinus
Quod si sponsa interveniente vel non interveniente osculo
donationis titulo ( quod raro accidit) fuerit aliquid sponso largita et ante
nuptias hunc vel illam mori contigerit, omni donatione infirmata ad donatricem
sponsam sive eius successores donatarum rerum dominium transferatur. <a 336
d. id. iul. constantinopoli nepotiano et facundo conss.>
CJ.5.3.17: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Minoribus aetate feminis etiam actorum testificatione in
ante nuptias donatione ad eas facta omissa, si patris auxilio destitutae sint,
iuste consulitur, ut firma donatio sit. * theodos. et valentin. aa. hierio pp.
* <a 428 d. x k. mart. constantinopoli tauro et felice conss.>
CJ.5.3.18: Imperator Zeno
Si liberis ex priore matrimonio procreatis pater ad secundas
migraverit nuptias vel non migraverit, nihil omnino filiis prioris coniugii ex
donatione ante nuptias, quam ipse vel alius pro ipso uxori quondam eius matri
communium liberorum donaverat, servare cogatur, quoniam et mater liberis ex
priore matrimonio extantibus post secundas nuptias multoque amplius, si non
fuerit alteri marito sociata, nihil isdem filiis ex dote, quam patri eorum ipsa
vel alius pro ea obtulerit , servare compellitur. * zeno a. sebastiano pp. *
<a 479 d. k. mai. zenone a. cons.>
CJ.5.3.19pr.: Imperator Justinus
Si constante matrimonio consilium augendae dotis inierit vel
uxor forte vel eius nomine quilibet alius, nihilo minus marito quoque liceat
seu pro marito cuilibet alii tanto donationem ante nuptias additamento maiorem
facere, quanto dotis augetur titulus, nec obsit in huiusmodi munificentiis
interdictas esse liberalitates tempore nuptiarum: indulgendum est namque
consensui communi partium, ne, cum negetur augendae potestas donationis, dotis
etiam pigrius constituatur augmentum. * iustinus a. archelao pp. * <a 527 ?
>
CJ.5.3.19.1: Imperator Justinus
Idemque licere praecipimus etiam in his matrimoniis, in
quibus interdum accidit ante nuptias quidem donationem nullam esse, solam vero
dotem marito mulierem obtulisse, ut etiam tunc muliere dotem augente liceat
marito quoque donationem in uxorem suam eiusdem quantitatis facere, quantum
aucta dos continere dignoscitur: pactis videlicet de redhibitione vel
retentione auctae dotis vel donationis, prout partes consenserint, pro iam
statuto modo ineundis sive iniungendis veteribus pactis, quae initio nuptiarum
de ante nuptias donatione et dote principaliter constituenda inita sunt. <a
527 ? >
CJ.5.3.19.2: Imperator Justinus
Iura etiam hypothecarum, quae in augenda dote vel donatione
fuerint, ex eo tempore initium accipiant, ex quo eaedem hypothecae contractae
sunt, et non ad prioris dotis vel ante nuptias donationis tempora referantur.
<a 527 ? >
CJ.5.3.19.3: Imperator Justinus
Sed et si e contrario maritus et uxor ad deminuendam dotem
et ante nuptias donationem consenserint, licere eis ad similitudinem
deminutionis quae in dote fit etiam ante nuptias minuere donationem, ut pacta
de amborum deminutionibus ineunda firma et legitima esse intellegantur:
exceptis videlicet his casibus, in quibus aut maritus ex priore matrimonio
liberos habens ad secundas migraverit nuptias, aut uxor similiter ex anteriore
matrimonio liberis ei existentibus secundo marito se iunxerit. in hoc enim
secundo matrimonio vel a parte mariti vel a parte mulieris vel ab utraque, si
hoc etiam evenerit, interdictam esse deminutionem dotis et ante nuptias
donationis, ne aliquid adversus filios prioris matrimonii machinari videatur,
censemus. <a 527 ? >
CJ.5.3.20pr.: Imperator Justinianus
Cum multae nobis interpellationes factae sunt adversus
maritos, qui decipiendo suas uxores faciebant donationes, quas ante nuptias
antiquitas nominavit, insinuare autem eas actis intervenientibus supersedebant,
ut ineffectae maneant et ipsi quidem commoda dotis lucrentur, uxores autem sine
nuptiali remedio relinquantur, sancimus nomine prius emendato ita rem corrigi
et non ante nuptias donationem eam vocari, sed propter nuptias donationem. *
iust. a. iohanni pp. * <a 531533 >
CJ.5.3.20.1: Imperator Justinianus
Quare enim dotem quidem et constante matrimonio mulier
marito dare conceditur, donationem autem marito nisi ante nuptias facere non
permittitur? et quae huius rei differentia rationabilis potest inveniri, cum
melius erat mulieribus propter fragilitatem sexus quam maribus subveniri? <a
531-533 >
CJ.5.3.20.2: Imperator Justinianus
Sicut enim dos propter nuptias fit et sine nuptiis quidem
nulla dos intellegitur , sine dote autem nuptiae possunt celebrari, ita et in
donationibus, quas mariti faciunt vel pro his alii, debet esse aperta licentia
et constante matrimonio talem donationem facere, quae quasi antipherna possit
intellegi et non simplex donatio. ideo enim et antiqui iuris conditores inter
donationes etiam dotes connumerant. <a 531-533 >
CJ.5.3.20.3: Imperator Justinianus
Si igitur et nomine et substantia nihil distat a dote ante
nuptias donatio, quare non etiam ea simili modo et matrimonio contracto
dabitur? <a 531-533 >
CJ.5.3.20.4: Imperator Justinianus
Sancimus itaque omnes licentiam habere sive priusquam
matrimonia contraxerint sive postea donationes mulieribus dare propter dotis
dationem, ut non simplices donationes intellegantur, sed propter dotem et
propter nuptias factae. simplices etenim donationes non propter nuptias fiunt,
sed propter nuptias vetitae sunt: et propter alias causas et libidinem forsitan
vel unius partis egestatem, non propter ipsam nuptiarum adfectionem
efficiuntur. <a 531-533 >
CJ.5.3.20.5: Imperator Justinianus
Si igitur dote iam praestita maritus nulla ante nuptias
facta donatione donare mulieri res maluerit, ita tamen, ut dotis quantitatem
non excedant, et hoc ipsum significaverit, quod non simplicem faciat
donationem, sed propter dotem iam conscriptam et ipse ad donationem venerit,
licebit ei hoc facere et supponatur pactis dotalibus huiusmodi donatio. et si quidem
hoc fuerit specialiter expressum, pacta conventa servari oportet. <a 531-533
>
CJ.5.3.20.6: Imperator Justinianus
Sin autem donatio quidem talis facta sit, utpote autem
dotali instrumento antecedente nulla pacta tali donationi post nuptias inserantur,
re ipsa videatur esse hoc pactum, et secundum dotales conventiones
intellegantur et in tali donatione pacta fuisse conventa, ut aequis passibus
utraque ambulet tam dos quam donatio. <a 531-533 >
CJ.5.3.20.7: Imperator Justinianus
Ita tamen, ut leoniana constitutio, quae super exaequatione
pactionum loquitur non in quantitate, sed in partibus, maneat in his casibus
intacta, et non solum ea immutilata custodiatur, sed etiam nostra, quam de
interpretatione eius fecimus ambiguitatem eius tollentes: disparibus etenim
pactionibus factis maiorem lucri partem ad minorem deducendam esse censemus, ut
eodem modo uterque minorem partem lucretur. <a 531-533 >
CJ.5.3.20.8: Imperator Justinianus
Similique modo si facta quidem fuerit talis donatio, quae
antea quidem ante nuptias vocabatur, nunc autem propter nuptias, non autem ante
nuptias fuerit actis intervenientibus insinuata, licebit et constante
matrimonio eam insinuare, nullo obstaculo penitus ex nuptiarum interventu
faciendo: si enim fieri eas post nuptias concedatur, multo magis insinuari.
<a 531-533 >
CJ.5.3.20.9: Imperator Justinianus
Similique modo et ea constitutio, quam pro augendis tam
dotibus quam ante nuptias donationibus fecimus, intacta illabataque
conservetur: omnibus videlicet, quae de simplicibus donationibus inter maritum
et uxorem constante matrimonio vel a veteribus vel a nobis statuta sunt, in suo
robore duraturis. <a 531-533 >
CJ.5.4.0. De nuptiis.
CJ.5.4.1: Imperatores Severus, Antoninus
Cum de nuptiis puellae quaeritur nec inter tutorem et matrem
et propinquos de eligendo futuro marito convenit, arbitrium praesidis
provinciae necessarium est. * sev. et ant. aa. potito. * <a 199 d. non. mai.
anullino et frontone conss.>
CJ.5.4.2: Imperatores Severus, Antoninus
Si nuptiis pater tuus consensit, nihil oberit, quod
instrumento ad matrimonium pertinenti subscripsit. * sev. et ant. aa.
trophimae. * <>
CJ.5.4.3: Imperatores Severus, Antoninus
Libertum, qui patronam seu patroni filiam vel coniugem vel
neptem vel proneptem uxorem ducere ausus est, apud competentem iudicem accusare
poteris moribus temporum meorum congruentem sententiam daturum, quae huiusmodi
coniunctiones odiosas esse merito duxerunt. * sev. et ant. aa. valeriae. *
<a 196 id. nov. dextro ii et prisco conss.>
CJ.5.4.4: Imperator Alexander Severus
Liberi concubinas parentum suorum uxores ducere non possunt,
quia minus religiosam et probabilem rem facere videntur. qui si contra hoc
fecerint, crimen stupri committunt. * alex. a. perpetuo. * <a 228 iii id.
april. modesto et probo conss.>
CJ.5.4.5: Imperator Alexander Severus
Si, ut proponis, pater quondam mariti tui, in cuius fuit
potestate, cognitis nuptiis vestris non contradixit, vereri non debes, nepotem
suum ne non agnoscat. * alex. a. maximae. * <>
CJ.5.4.6: Imperator Gordianus
Etsi contra mandata principum contractum sit in provincia
consentiente muliere matrimonium, tamen post depositum officium si in eadem
voluntate perseveraverit, iustae nuptiae efficiuntur: et ideo postea liberos
susceptos natosque ex iusto matrimonio legitimos esse responsum viri
prudentissimi pauli declarat. * gord. a. valeriae. * <a 239 xii k. sept.
gordiano a. et avoila conss.>
CJ.5.4.7: Imperator Gordianus
Si, ut proponis, post querellam de marito a filia ad te
delatam dissociatum est matrimonium nec te consentiente ad eundem regressa est,
minus legitima coniunctio est cessante patris voluntate, in cuius est
potestate: atque ideo non paenitente filia petitionem dotis repetere non
prohiberis. * gord. a. apro. * <a 240 pp. iiii k. nov. sabino et venusto
conss.>
CJ.5.4.8: Imperator Gordianus
In copulandis nuptiis nec curatoris, qui solam rei
familiaris sustinet administrationem, nec cognatorum vel adfinium ulla
auctoritas potest intervenire, sed spectanda est eius voluntas, de cuius
coniunctione tractatur. * gord. a. romano. * <a 241 d. v k. mart. gordiano
a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.4.9: Imperator probus
Si vicinis vel aliis scientibus uxorem liberorum
procreandorum causa domi habuisti et ex eo matrimonio filia suscepta est,
quamvis neque nuptiales tabulae neque ad natam filiam pertinentes factae sunt,
non ideo minus veritas matrimonii aut susceptae filiae suam habet potestatem. *
probus a. fortunato. * <>
CJ.5.4.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum te non ex senatore patre procreatam ob matrimonium cum
senatore contractum clarissimae feminae nomen adeptam dicas, claritas, quae
beneficio mariti tibi parata est, si secundi ordinis virum postea sortita es
redacta ad prioris dignitatis statum, deposita est. * diocl. et maxim. aa.
paulinae. * <>
CJ.5.4.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si invita detinetur uxor tua a parentibus suis,
interpellatus rector provinciae amicus noster exhibita muliere voluntatem eius
secutus desiderio tuo medebitur. * diocl. et maxim. aa. alexandro. * <>
CJ.5.4.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ne filium quidem familias invitum ad ducendam uxorem cogi
legum disciplina permittit. igitur, sicut desideras, observatis iuris
praeceptis sociare coniugio tuo quam volueris non impediris, ita tamen, ut in contrahendis
nuptiis patris tui consensus accedat. * diocl. et maxim. aa. sabino. * <a
285 a. ii et aristobulo conss.>
CJ.5.4.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neque sine nuptiis instrumenta facta matrimonii ad
probationem sunt idonea diversum veritate continente, neque non interpositis
instrumentis iure contractum matrimonium irritum est, cum omissa quoque
scriptura cetera nuptiarum indicia non sunt irrita. * diocl. et maxim. aa. et
cc. onesimo. * <>
CJ.5.4.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neque ab initio matrimonium contrahere neque dissociatum
reconciliare quisquam cogi potest. unde intellegis liberam facultatem
contrahendi atque distrahendi matrimonii transferri ad necessitatem non
oportere. * diocl. et maxim. aa. et cc. titio. * <>
CJ.5.4.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Uxorem libertam suam manumissori, si non sit ex his
personis, quae specialiter prohibentur, ducere non est interdictum, et ex eo
matrimonio iustos patri filios nasci certissimum est. * diocl. et maxim. aa. et
cc. titiano. * <>
CJ.5.4.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Patrem, qui filiam exposuit, at nunc adultam sumptibus et
labore tuo factam matrimonio coniungi filio desiderantis favere voto convenit.
qui si renitatur, alimentorum solutioni in hoc solummodo casu parere debet. *
diocl. et maxim. aa. et cc. rhodoni. * <>
CJ.5.4.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nemini liceat contrahere matrimonium cum filia nepte
pronepte, itemque matre avia proavia et ex latere amita ac matertera, sorore
sororis filia et ex ea nepte, praeterea fratris filia et ex ea nepte, itemque
ex adfinibus privigna noverca nuru socru ceterisque, quae iure antiquo
prohibentur: a quibus cunctos volumus abstinere. * diocl. et maxim. aa. et cc.
* <a 295 d. k. mai. damasco tusco et anullino conss.>
CJ.5.4.18pr.: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Viduae intra quintum et vicesimum annum degentes, etiam si
emancipationis libertate gaudent, tamen in secundas nuptias sine patris
sententia non conveniant. * valentin. valens et grat. aaa. ad senatum. * <a
371 d. xvii k. aug. gratiano a. ii et probo conss.>
CJ.5.4.18.1: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Quod si in condicionis delectum mulieris voluntas repugnat
sententiae propinquorum, placet admodum, ut in virginum coniunctionibus sanctum
est, habendo examini auctoritatem quoque iudiciariae cognitionis adiungi, ut,
si pares sunt genere ac moribus petitores, is potior aestimetur, quem sibi
consulens mulier adprobaverit. <a 371 d. xvii k. aug. gratiano a. ii et probo
conss.>
CJ.5.4.18.2: Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus
Sed ne forte ii, qui gradu proximo ad viduarum successiones
vocantur, et honestas nuptias impediant, si huiusmodi rei suspicio processerit,
eorum volumus auctoritatem iudiciumque succedere, ad quos, etiamsi fatalis sors
intercesserit, tamen hereditatis commodum pervenire non possit. <a 371 d.
xvii k. aug. gratiano a. ii et probo conss.>
CJ.5.4.19: Imperatores Arcadius, Honorius
Celebrandis inter consobrinos matrimoniis licentia huius legis
salubritate indulta est, ut revocata prisci iuris auctoritate restinctisque
calumniarum fomentis matrimonium inter consobrinos habeatur legitimum, sive ex
duobus fratribus sive ex duabus sororibus sive ex fratre et sorore nati sunt,
et ex eo matrimonio editi legitimi et suis patribus successores habeantur. *
arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 405 d. iii id. iun. nicaeae
stilichone ii et anthemio conss.>
CJ.5.4.20pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
In coniunctione filiarum in sacris positarum patris
expectetur arbitrium: si sui iuris puella sit intra quintum et vicesimum annum
constituta, ipsius quoque exploretur adsensus. si patris auxilio destituta,
matris et propinquorum et ipsius quoque requiratur adultae iudicium. * honor.
et theodos. aa. ad theodorum pp. * <a 408-409 >
CJ.5.4.20.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Si vero utroque orbata parente sub curatoris defensione
consistat et inter honestos competitores matrimonii oriatur forte certamen, ut
queratur, cui potissimum puella iungenda sit, si puella cultu verecundiae
propriam noluerit depromere voluntatem, coram positis propinquis iudici
deliberare permissum sit, cui melius adulta societur. <a 408-409 >
CJ.5.4.21: Imperatores Theodosius, Valentinianus
A caligato milite usque ad protectoris personam et sine
aliqua sollemnitate matrimoniorum liberam cum ingenuis dumtaxat mulieribus
contrahendi coniugii permittimus facultatem. * theodos. et valentin. aa. basso
pp. * <a 426 >
CJ.5.4.22: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si donationum ante nuptias vel dotis instrumenta defuerint,
pompa etiam aliaque nuptiarum celebritas omittatur, nullus aestimet ob id
deesse recte alias inito matrimonio firmitatem vel ex eo natis liberis iura
posse legitimorum auferri, inter pares honestate personas nulla lege impediente
consortium, quod ipsorum consensu atque amicorum fide firmatur. * theodos. et
valentin. aa. hierio pp. * <a 428 d. x k. mart. constantinopoli felice et
tauro conss.>
CJ.5.4.23pr.: Imperator Justinus
Imperalis benevolentiae proprium hoc esse iudicantes, ut
omni tempore subiectorum commoda tam investigare quam eis mederi procuremus,
lapsus quoque mulierum, per quos indignam honore conversationem imbecillitate
sexus elegerint, cum competenti moderatione sublevandos esse censemus minimeque
eis spem melioris condicionis adimere, ut ad eam respicientes improvidam et
minus honestam electionem facilius derelinquant. nam ita credimus dei
benevolentiam et circa genus humanum nimiam clementiam quantum nostrae naturae
possibile est imitari, qui cottidianis hominum peccatis semper ignoscere
dignatur et paenitentiam suscipere nostram et ad meliorem statum reducere: quod
si circa nostro subiectos imperio nos etiam facere differamus, nulla venia
digni esse videbimur. * iustinus a. demostheni p p. * <a 520-523 >
CJ.5.4.23.1: Imperator Justinus
Itaque cum iniustum sit servos quidem libertate donatos
posse per divinam indulgentiam natalibus suis restitui postque huiusmodi
principale beneficium ita degere, quasi numquam deservissent, sed ingenui nati
essent, mulieres autem, quae scaenicis quidem sese ludis immiscuerunt, postea
vero spreta mala condicione ad meliorem migravere sententiam et inhonestam
professionem effugerunt, nullam spem principalis habere beneficii, quod eas ad
illum statum reduceret, in quo, si nihil peccatum esset, commorari potuerint:
praesenti clementissima sanctione principale beneficium eis sub ea lege
condonamus, ut, si derelicta mala et inhonesta conversatione commodiorem vitam
amplexae fuerint et honestati sese dederint, liceat eis nostro supplicare
numini, ut divinos adfatus sine dubio mereantur ad matrimonium eas venire
permittentes legitimum: <a 520-523 >
CJ.5.4.23.1a: Imperator Justinus
His, qui eis coniungendi sunt, nullo timore tenendis, ne
scitis praeteritarum legum infirmum esse videatur tale coniugium, sed ita
validum huiusmodi permanere matrimonium confidentibus, quasi nulla praecedente
inhonesta vita uxores eas duxerint, sive dignitate praediti sint sive alio modo
scaenicas in matrimonium ducere prohibeantur, dum tamen dotalibus omnimodo
instrumentis, non sine scriptis tale probetur coniugium. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.1b: Imperator Justinus
Nam omni macula penitus direpta et quasi suis natalibus
huiusmodi mulieribus redditis neque vocabulum inhonestum eis inhaerere de cetero
volumus neque differentiam aliquam eas habere cum his, quae nihil simile
peccaverunt: <a 520-523 >
CJ.5.4.23.2: Imperator Justinus
Sed et liberos ex tali matrimonio procreandos suos et
legitimos patri esse, licet alios ex priore matrimonio legitimos habeat, ut
bona eius tam ab intestato quam ex testamento isti quoque sine ullo impedimento
percipere possint. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.3: Imperator Justinus
Sed etsi tales mulieres post divinum rescriptum ad preces
earum datum ad matrimonium venire distulerint, salvam eis nihilo minus
existimationem servari praecipimus tam in aliis omnibus quam ad transmittendam
quibus voluerint suam substantiam et suspiciendam competentem sibi legibus ab
aliis relictam vel ab intestato delatam hereditatem. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.4: Imperator Justinus
Similes vero tale merentibus ab imperatore beneficium
mulieribus illas etiam esse volumus, quae dignitatem aliquam, etsi non
serenissimo principi supplicaverunt, ultronea tamen donatione ante matrimonium
meruerint, ex qua dignitate aliam etiam omnem maculam, per quam certis
hominibus legitime coniungi mulieres prohibentur, aboleri penitus oportet.
<a 520-523 >
CJ.5.4.23.5: Imperator Justinus
His illud adiungimus, ut et filiae huiuscemodi mulierum, si
quidem post expurgationem prioris vitae matris suae natae sint, non videantur
scaenicarum esse filiae nec subiacere legibus, quae prohibuerunt filiam
scaenicae certos homines in matrimonium ducere. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.5a: Imperator Justinus
Sin vero ante procreatae sint, liceat preces offerentibus
invictissimo principi sacrum sine ullo obstaculo mereri rescriptum, per quod
eis ita nubere permittatur, quasi non sint scaenicae matris filiae: nec iam
prohibeantur illis copulari, quibus scaenicae filias vel dignitatis vel alterius
causae gratia uxores ducere interdicitur, ut tamen omnimodo dotalia inter eos
etiam instrumenta conficiantur. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.6: Imperator Justinus
Sed et si a scaenica matre procreata, quae usque ad mortem
suam in eadem professione duravit, post eius obitum preces imperatoriae
clementiae obtulerit et divinam indulgentiam meruerit liberationem maternae
iniuriae et nubendi licentiam sibi condonantem, istam quoque posse sine metu
priorum legum in matrimonio illis copulari, qui dudum scaenicae filiam uxorem
ducere prohibebantur. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.7: Imperator Justinus
Immo et illud removendum esse censuimus, quod etiam in
priscis legibus, licet obscurius, constitutum est, ut matrimonia inter impares
honestate contrahenda non aliter quidem valeant, nisi dotalia instrumenta
confecta fuerint, his vero intercedentibus omnimodo firma sint sine aliqua
distinctione personarum, si modo liberae sint et ingenuae mulieres, nullaque
nefariarum vel incestarum coniunctionum suberit suspicio. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.7a: Imperator Justinus
Nam nefarios et incestos coitus omnibus modis amputamus,
sicut et illos, qui praeteritarum legum sanctione specialiter vetiti sunt,
exceptis videlicet his, quos praesenti lege permisimus legitimique matrimonii
iure muniri praecepimus. <a 520-523 >
CJ.5.4.23.8: Imperator Justinus
His itaque per hanc generalem legem ita constitutis et de
cetero conservandis, praeteritas etiam huiusmodi coniunctiones ex subiecto
tempore factas secundum praedictam dispositionem iudicari praecipimus, ut, si
quis talem uxorem ab initio nostri imperii, prout dictum est, iam duxerit et
liberos ab ea procreaverit, iustos eos et legitimos et tam ab intestato quam ex
testamento pater successores habeat, et legitima in posterum nihilo minus ea
uxore permanente procreandi quoque liberi legitimi sint. <a 520-523 >
CJ.5.4.24: Imperator Justinianus
Sancimus, si quis nuptiarum fecerit mentionem in qualicumque
pacto, quod ad dandum vel faciendum vel non dandum vel non faciendum
concipitur, et sive nuptiarum tempus dixerit sive nuptias nominaverit, non
aliter intellegi esse condicionem adimplendam vel extenuandam, nisi ipsa
nuptiarum accedat festivitas, et non esse tempus inspiciendum, in quo nuptiarum
aetas vel feminis post duodecimum annum accesserit vel maribus post quartum
decimum annum completum, sed ex quo vota nuptiarum re ipsa processerint. sic
etenim et antiqui iuris contentio dirimetur et immensa librorum volumina ad
mediocrem modum tandem pervenient. * iust. a. ad senatum. * <a 530 d.
constantinopoli xi k. aug. lampadio et oreste conss.>
CJ.5.4.25pr.: Imperator Justinianus
Si furiosi parentis liberi, in cuius potestate constituti
sunt, nuptias possunt contrahere, apud veteres agitabatur. * iust. a. iuliano
pp. * <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.25.1: Imperator Justinianus
Et filiam quidem furiosi marito posse copulari omnes paene
iuris antiqui conditores admiserunt: sufficere enim putaverunt, si pater non
contradicat. <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.25.2: Imperator Justinianus
In filio autem familias dubitabatur. et ulpianus quidem
rettulit constitutionem imperatoris marci, quae non de furioso loquitur, sed
generaliter de filiis mente capti, sive masculi sive feminae sint qui nuptias
contrahunt, ut hoc facere possint etiam non adito principe, et aliam
dubitationem ex hoc emergere, si hoc, quod in demente constitutio induxit,
etiam in furiosis obtinendum est, quasi exemplo mente capti et furiosi
adiuvante. <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.25.3: Imperator Justinianus
His itaque dubitatis tales ambiguitates decidentes sancimus
hoc repleri, quod divi marci constitutioni deesse videtur, ut non solum
dementis, sed etiam furiosi liberi cuiuscumque sexus possint legitimas
contrahere nuptias, tam dote quam ante nuptias donatione a curatore eorum
praestanda: <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.25.4: Imperator Justinianus
Aestimatione tamen in hac quidem regia urbe excellentissimi
praefecti urbis, in provinciis autem virorum clarissimorum earum praesidum vel
locorum antistitum tam opinione personae quam moderatione dotis et ante nuptias
donationis constituenda, praesentibus tam curatoribus dementis vel furiosi quam
his, qui ex genere eorum nobiliores sunt: <a 530 d. k. oct. constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.4.25.5: Imperator Justinianus
Ita tamen, ut nulla ex hac causa oriatur vel in hac regia
urbe vel in provinciis iactura substantiae furiosi vel mente capti, sed gratis
omnia procedant, ne tale hominum infortunium etiam expensarum incremento
praegravetur. <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.26pr.: Imperator Justinianus
Si quis alumnam suam libertate donaverit et in matrimonio
suo collocaverit, dubitabatur apud antiquos, utrumne huiusmodi nuptiae
legitimae esse videantur, an non. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k. oct.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.4.26.1: Imperator Justinianus
Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes non esse vetitum
matrimonium censemus. si enim ex adfectu omnes introducuntur nuptiae et nihil
impium neque legibus contrarium in tali copulatione spectamus, quare praedictas
nuptias inhibendas existimaverimus? nec enim homo sic impius inveniatur, ut,
quam ab initio loco filiae habuit, eam postea in suo collocaverit matrimonio,
sed ei credendum est, qui eam ab initio non ut filiam educavit et libertate
donavit et dignam esse postea suo putavit matrimonio. <a 530 d. k. oct.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.4.26.2: Imperator Justinianus
Ea videlicet persona omnimodo ad nuptias venire prohibenda,
quam aliquis, sive alumna sit sive non, a sacrosancto suscepit baptismate, cum
nihil aliud sic inducere potest paternam adfectionem et iustam nuptiarum
prohibitionem, quam huiusmodi nexus, per quem deo mediante animae eorum
copulatae sunt. <a 530 d. k. oct. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.4.27: Imperator Justinianus
Sancimus nuptias, quae inter masculos et feminas maiores vel
minores sexagenariis vel quinquagenariis lege iulia vel papia prohibitae sunt,
homines volentes contrahere et ex nullo modo vel ex nulla parte tales nuptias
impediri. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 vel 532 >
CJ.5.4.28pr.: Imperator Justinianus
Si libertam quis uxorem habeat, deinde inter senatores
scribatur dignitate illustratus, an solvatur matrimonium, apud ulpianum
querebatur, quia lex papia inter senatores et libertas stare conubia non
patitur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 vel 532 >
CJ.5.4.28.1: Imperator Justinianus
Nos igitur dei sequentes iudicium non patimur in uno
eodemque conubio mariti felicitatem uxori fieri infortunium, ut, quantum vir in
altum tollatur, tantum et coniux eius decrescat, immo magis penitus depereat.
<a 531 vel 532 >
CJ.5.4.28.2: Imperator Justinianus
Absit itaque a nostro tempore huiusmodi asperitas et firmum
maneat matrimonium et uxor marito concrescat et sentiat eius fulgorem
stabileque maneat matrimonium ex huiusmodi superventu minime deminutum. <a
531 vel 532 >
CJ.5.4.28.3: Imperator Justinianus
Simili modo si privati hominis filia ad liberti veniat
conubium et postea pater mulieris ad senatoris dignitatem fuerit elatus, taceat
papiae legis crudelissima sanctio et neque per hunc modum dissolvatur
matrimonium inter facti senatoris filiam et libertum, ne soceri prosperitas
sine genero inveniatur. <a 531 vel 532 >
CJ.5.4.28.4: Imperator Justinianus
Melius est enim legis papiae severitatem in utroque casu
compescere, quam eam sequendo hominum matrimonia dispergere non ex vitio
mulieris et mariti, sed ex prospera alterutrius partis fortuna: cum enim ex una
radice vitium nascitur, consequens est, ut una lege tollatur. <a 531 vel 532
>
CJ.5.5.0. De incestis et inutilibus nuptiis.
CJ.5.5.1: Imperator Alexander Severus
Liberta eademque uxor tua, si a te invito discessit,
conubium cum alio non habet , si modo uxorem eam habere velis. * alex. a.
amphigeni. * <>
CJ.5.5.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neminem, qui sub dicione sit romani nominis, binas uxores
habere posse vulgo patet, cum et in edicto praetoris huiusmodi viri infamia
notati sint. quam rem competens iudex inultam esse non patietur. * diocl. et
maxim. aa. sebastianae. * <a 285 pp. iii id. dec. diocletiano a. ii et
aristobulo conss.>
CJ.5.5.3pr.: Imperator Constantinus
Cum ancillis non potest esse conubium: nam ex huiusmodi
contubernio servi nascuntur. * const. a. patroclo. * <a 319 d. k. iul.
aquileiae constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.5.3.1: Imperator Constantinus
Ideoque praecipimus, ne decuriones in gremia potentissimarum
domorum libidine servarum ducente confugiant. si enim decurio clam actoribus
atque procuratoribus nescientibus alienae fuerit servae coniunctus, et mulierem
in metallum trudi per sententiam iudicis iubemus et ipsum decurionem in insulam
deportari, omnibus bonis eius civitati, cuius curialis fuerat, mancipandis, si
patria potestate fuerit liberatus nullosque habeat liberos vel parentes vel etiam
propinquos, qui secundum legum ordinem ad eius successionem vocantur. <a 319
d. k. iul. aquileiae constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.5.3.2: Imperator Constantinus
Quod si actores vel procuratores loci, in quo flagitium
admissum est, fuerunt conscii vel compertum facinus promere noluerunt, metallo
eos convenit implicari. <a 319 d. k. iul. aquileiae constantino a. v et
licinio c. conss.>
CJ.5.5.3.3: Imperator Constantinus
Si vero dominus hoc fieri permisit vel postea cognitum
celavit, si quidem in agro id factum est, fundus cum mancipiis et pecoribus
ceterisque rebus. quae cultui rustico sustinentur, fisci viribus vindicetur: si
vero in civitate id factum est, dimidiam bonorum omnium partem praecipimus
confiscari poenam augentes, quoniam intra domesticos parietes scelus admissum
est, quod noluit mox cognitum publicare. <a 319 d. k. iul. aquileiae
constantino a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.5.4pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Qui contra legum praecepta vel contra mandata constitutionesque
principum nuptias forte contraxerit, nihil ex eodem matrimonio, sive ante
nuptias donatum sive deinceps quoquo modo datum fuerit, consequatur, idque
totum, quod ab alterius liberalitate in alterum processerit, ut indigno
indignaeve sublatum fisco vindicari sancimus: * valentin. theodos. et arcad.
aaa. ad andromachum com. rer. privat.* <d. vii k. mart.>
CJ.5.5.4.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Exceptis tam feminis quam viris, qui aut errore acrissimo,
non adfectato insimulatove, neque ex causa vili decepti sunt aut aetatis
lubrico lapsi. <d. vii k. mart.>
CJ.5.5.4.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quos tamen ita demum legis nostrae laqueis eximi placuit, si
aut errore comperto , aut ubi ad legitimos pervenerint annos, coniunctionem
huiuscemodi sine ulla recrastinatione diremerint. <d. vii k. mart.>
CJ.5.5.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Fratris uxorem ducendi vel duabus sororibus coniungendi
penitus licentiam submovemus, nec dissoluto quocumque modo coniugio. *
valentin. theodos. et arcad. aaa. cynegio pp. * <a 393 d.... k. dec.
constantinopoli theodosio a. iii et abundantio conss.>
CJ.5.5.6pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Si quis incesti vetitique coniugii sese nuptiis funestavit,
proprias quamdiu vixerit teneat facultates, sed neque uxorem neque filios ex ea
editos habere credatur. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a 396 d. vi
id. dec. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Nihil prorsus praedictis nec per interpositam quidem
personam vel donet superstes vel mortuus derelinquat. <a 396 d. vi id. dec.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Dos si qua forte sollemniter aut data aut promissa fuerit,
iuxta ius antiquum fisci nostri commodis cedat. <a 396 d. vi id. dec.
constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.3: Imperatores Arcadius, Honorius
Testamento suo extraneis nihil relinquat, sed sive testato
sive intestato legibus ei et iure succedant, si qui forte ex iusto et legitimo
matrimonio editi fuerint, hoc est de descendentibus filius filia nepos neptis
pronepos proneptis, de ascendentibus pater mater avus avia, de latere frater
soror patruus amita. <a 396 d. vi id. dec. constantinopoli arcadio iiii et
honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.4: Imperatores Arcadius, Honorius
Testandi sane ita demum habeat facultatem, ut his tantum
personis pro iuris ac legum quod voluerit arbitrio relinquat, quas succedere
imperialis praecepti tenore mandavimus: ita tamen, ut hereditate defuncti
penitus arceatur, si quis ex his quos memoravimus in contrahendis incestis
nuptiis consilium inisse monstrabitur, successuro in locum illius, qui post eum
gradum proximus invenitur. <a 396 d. vi id. dec. constantinopoli arcadio
iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.5: Imperatores Arcadius, Honorius
Ea sane, quae de viris cavimus, etiam de feminis, quae
praedictorum sese consortiis commaculaverint, custodiantur. <a 396 d. vi id.
dec. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.6.6: Imperatores Arcadius, Honorius
Memoratis vero personis non extantibus fisco locus pateat.
<a 396 d. vi id. dec. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.5.7pr.: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Humilem vel abiectam feminam minime eam iudicamus intellegi,
quae, licet pauper, ab ingenuis tamen parentibus nata sit. * valentin. et
marcian. aa. palladio pp. * <a 454 d. prid. non. april. constantinopoli
aetio et studio vv. cc. conss.>
CJ.5.5.7.1: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Unde licere statuimus senatoribus et quibuscumque
amplissimis dignitatibus praeditis, ex ingenuis natas quamvis pauperes in
matrimonium sibi adsciscere, nullam que inter ingenuas ex divitiis et
opulentiore fortuna esse distantiam. <a 454 d. prid. non. april.
constantinopoli aetio et studio vv. cc. conss.>
CJ.5.5.7.2: Imperatores Valentinianus, Marcianus
Humiles vero abiectasque personas eas tantummodo mulieres
esse censemus: ancillam ancillae filiam, libertam, libertae filiam, scaenicam
vel scaenicae filiam, tabernariam vel tabernarii vel lenonis aut harenarii
filiam, aut eam quae mercimoniis publice praefuit: ideoque huiusmodi inhibuisse
nuptias senatoribus harum feminarum, quas nunc enumeravimus. <a 454 d. prid.
non. april. constantinopoli aetio et studio vv. cc. conss.>
CJ.5.5.8: Imperator Zeno
Licet quidam aegyptiorum idcirco mortuorum fratrum sibi
coniuges matrimonio copulaverint, quod post illorum mortem mansisse virgines
dicebantur, arbitrati scilicet, quod certis legum conditoribus placuit, cum
corpore non convenerint, nuptias re non videri contractas, et huiusmodi conubia
tunc temporis celebrata firmata sunt, tamen praesenti lege sancimus, si quae
huiusmodi nuptiae contractae fuerint, earumque contractores et ex his
progenitos antiquarum legum tenori subiacere nec ad exemplum aegyptiorum, de
quibus superius dictum est, eas videri fuisse firmatas vel esse firmandas. *
zeno a. epinico pp. * <a 475 d. k. sept. constantinopoli post consulatum
leonis iunioris.>
CJ.5.5.9: Imperator Zeno
Ab incestis nuptiis universi qui nostro reguntur imperio
noverint temperandum. nam rescripta quoque omnia vel pragmaticas formas aut
constitutiones impias, quae quibusdam personis tyrannidis tempore permiserunt
scelesto contubernio matrimonii nomen imponere, ut fratris filiam vel sororis
et eam, quae cum fratre quondam nuptiali iure habitaverat, uxorem legitimam
turpissimo consortio liceret amplecti, aut ut alia huiusmodi committerentur,
viribus carere decernimus, ne dissimulatione culpabili nefanda licentia
roboretur. * zeno a. sebastiano pp. * <a 476-484 >
CJ.5.6.0. De interdicto matrimonio inter pupillam et tutorem
seu curatorem liberosque eorum.
CJ.5.6.1: Imperatores Severus, Antoninus
Senatus consulti auctoritatem, quo inter pupillam et tutoris
filium conubium saluberrime sublatum est, circumveniri rusticitatis et
imperitiae velamentis non oportet. * sev. et ant. aa. mario. * <a 215 pp.
vii id. febr. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.6.2: Imperator Alexander Severus
Mater pupillae cum tutore filiae suae vel filio tutoris
nuptias contrahere non prohibetur. * alex. a. burrio. * <a 223 pp. non. nov.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.6.3pr.: Imperator Gordianus
Cum proponas ei, quam matrimonio tuo iunctam suggeris, post
liberos susceptos curatorem patrem tuum datum, quem contendis nec te in
potestate habuisse: cum rite contractum matrimonium ex post facto vitiari non
potuerit, iusta interpretatione metuere non debes, ne liberi quos habetis non
ex iusto matrimonio suscepti videantur. * gord. a. rogatiano. * <>
CJ.5.6.3.1: Imperator Gordianus
Ut autem omnis scrupulus auferatur, insistere pater tuus
debet nec non et uxor tua, ut alius loco eius detur: habebit enim facultatem
repetendae rationis negotiorum gestorum ab eo qui fuerit substitutus. <>
CJ.5.6.4: Imperator Philippus
Libertinum, qui filio suo naturali, quem in servitute
susceperat, postea manumisso pupillam suam eandemque patroni sui filiam in
matrimonio collocavit, ad sententiam amplissimi ordinis, qui huiusmodi nuptiis
interdicendum putavit, pertinere dubitari non oportet. * philipp. a. hygiae. *
<>
CJ.5.6.5: Imperator Philippus
Curatorem adulto suo filiam suam nuptui collocare non posse
falso tibi persuasum est. * philipp. a. et philipp. c. apuleio. * <a 245 pp.
xv k. sept. philippo a. et titiano conss.>
CJ.5.6.6pr.: Imperatores valer., gallien.
Si patris tui pupillam nondum reddita tutelae ratione vel
post redditam nondum exacto quinto et vicesimo nec non etiam utili anno uxorem
duxisti, nec matrimonium cum ea habuisse nec filium ex huiusmodi coniunctione
procreasse videri potes. * valer. et gallien. aa. lucio. * <a 260 pp. id.
mai. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.6.6.1: Imperatores valer., gallien.
Sane si hoc pater puellae, cum decederet, postulavit, et
nuptiae rite contractae et filius videtur iure susceptus. <a 260 pp. id.
mai. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.6.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tutor vel curator pupillam vel adultam quondam suam sibi
vel filio suo nullo divino impetrato beneficio in matrimonio collocaverit,
manet infamia contra eum velut confessum de tutela, quia huiusmodi coniunctione
fraudem administrationis tegere laboravit, et dos data per condictionem repeti
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. paregorio. * <>
CJ.5.6.8: Imperatores Leo, Anthemius
Si quis tutoris vel curatoris nomine usurpato, id est pro
tutore seu pro curatore vel negotiorum gestore res pupillae administraverit
eamque sibi filiove suo copulaverit, tales nuptias stare et non ad exemplum
tutorum infirmari, ne ex huiusmodi subtili vel maligno tractatu matrimonia seu
proles ex his progenita vel dos super his data vel promissa aliquam laesionem
vel calumniam patiantur. * leo et anthem. aa. erythrio pp. * <a 469 d. k.
iul. marciano cons.>
CJ.5.7.0. Si quacumque praeditus potestate vel ad eum
pertinentes ad suppositarum iurisdictioni suae adspirare temptaverint nuptias.
CJ.5.7.1pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Si quis ordinaria vel qualibet praeditus potestate circa
nuptias invitis ipsis vel parentibus contrahendas, sive pupillae sive apud
patres virgines sive viduae erunt, sive et iuris sui viduae, denique
cuiuscumque sortis, occasione potestatis utatur et minacem favorem suum invitis
his, quorum utilitas agitur, exhibere aut exhibuisse detegitur, hunc, licet
prohibitas nuptias non peregerit, attamen pro tali conamine multae librarum
auri decem obnoxium statuimus et, cum honore abierit, peractam dignitatem
usurpare prohibemus, tali scilicet poena, ut, si circa honorem eum, quo male
usus est, vindicandum statutis nostris parere noluerit, eam provinciam, in qua
sibi usurpaverit, habitare per iuge biennium non sinatur. * grat. valentin. et
theodos. aaa. neoterio pp. * <a 380 d. xv k. iul. the ssalonicae gratiano v
et theodosio aa. conss.>
CJ.5.7.1.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Illo videlicet adiciendo, ut et in potestate adhuc
constituto liceat personae , quam huiusmodi ambitu circumire temptaverit,
confestim contestatione proposita cum sua suorumque domo iurisdictionem eius
evitare, curaturis hoc uniuscuiusque civitatis defensoribus et eiusdem iudicis
apparitoribus. <a 380 d. xv k. iul. thessalonicae gratiano v et theodosio
aa. conss.>
CJ.5.7.1.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Et quidem si haec pravitas ordinarii iudicis erit, universa
eius domus ratio atque omnia vel civilia vel criminalia negotia, quamdiu idem
in administratione fuerit, vicario competant. <a 380 d. xv k. iul.
thessalonicae gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.7.1.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Sin autem vicarius vel similis potestatis vim in huiusmodi
contrahendo matrimonio molietur, vicissim ordinarius iudex intercessor existat.
<a 380 d. xv k. iul. thessalonicae gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.7.1.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Sin erunt uterque suspecti, ad illustrem praefecturam
specialiter talium domorum , quamdiu idem administraverit, tuitio pertineat.
<a 380 d. xv k. iul. thessalonicae gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.8.0. Si nuptiae ex rescripto petantur.
CJ.5.8.1pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Quidam vetusti iuris ordine praetermisso obreptione precum
nuptias, quas se intellegunt non mereri, de nobis existimant postulandas, saepe
habere puellae consensum confingentes. quapropter tale sponsalium genus
praesentis legis definitione prohibemus. * honor. et theodos. aa. theodoro pp.
* <a 409 d. k. febr. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.5.8.1.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Si quis igitur contra hanc definitionem nuptias precum
subreptione meruerit, amissionem bonorum et poenam deportationis subiturum se
esse non ambigat et amisso iure matrimonii, quod prohibita usurpatione
meruerit, filios se ex hac coniunctione susceptos iustos non habiturum nec
umquam postulatae indulgentiae adnotationisve indulto efficacem se veniae
effectum meruisse: exceptis his, qui parentum sponsionem de nuptiis filiarum
impleri desiderant vel sponsalia, hoc est arrarum data nomine, reddi sibi
praecepto legum cum statuta poena deposcunt. <a 409 d. k. febr. ravennae
honorio viii et theodosio iii aa. conss.>
CJ.5.8.2pr.: Imperator Zeno
Nefandissimum scelus fratris sororisve filiae nuptiarum,
quod sacratissimis constitutionibus sub gravissimae poenae interminatione
damnatum est, iterato praesentis divinae sanctionis tenore modis omnibus
prohibemus. * zeno a. basilio pp. * <>
CJ.5.8.2.1: Imperator Zeno
Precandi quoque in posterum super tali coniugio, immo potius
contagio, cunctis licentiam denegamus, ut unusquisque cognoscat impetrationem
quoque rei, cuius est denegata petitio, nec si per subreptionem post hunc diem
obtinuerit, sibimet profuturam. <>
CJ.5.9.0. De secundis nuptiis.
CJ.5.9.1pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Si qua mulier nequaquam luctus religionem priori viro
nuptiarum festinatione praestiterit, ex iure quidem notissimo sit infamis. *
grat. valentin. et theodos. aaa. eutropio pp. * <a 380 pp. xv k. ian.
gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.9.1.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Praeterea secundo viro ultra tertiam partem bonorum in dotem
ne det neque ei testamento plus quam tertiam partem relinquat. <a 380 pp. xv
k. ian. gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.9.1.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Omnium praeterea hereditatum legatorum fideicommissorum
suprema voluntate relictorum, mortis causa donationum sit expers. haec namque
ab heredibus vel coheredibus aut ab intestato succedentibus vindicari iubemus,
ne in his, quibus correctionem morum induximus, fisci videamur habere rationem.
<a 380 pp. xv k. ian. gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.9.1.3: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
His etiam amittendis, quae prior maritus ei suprema
reliquerit voluntate, quamquam haec, quae mulieri a priore viro relinquuntur et
per immaturum matrimonium vacuata esse coeperunt, primo a decem personis edicto
praetoris enumeratis, id est adscendentibus et descendentibus et ex latere usque
ad secundum gradum, scilicet gradibus servatis, deinde praesumi a fisco
iubemus. <a 380 pp. xv k. ian. gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.9.1.4: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Eandem quoque mulierem infamem redditam hereditates ab
intestato, vel legitimas vel honorarias, non ultra tertium gradum sinimus
vindicare. <a 380 pp. xv k. ian. gratiano v et theodosio aa. conss.>
CJ.5.9.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Si qua ex feminis perdito marito intra anni spatium alteri
festinavit innubere ( parvum enim temporis post decem menses servandum
adicimus, tametsi id ipsum exiguum putemus) , probrosis inusta notis
honestioris nobilisque personae et decore et iure privetur atque omnia, quae de
prioris mariti bonis vel iure sponsalium vel iudicio defuncti coniugis
consecuta fuerat, amittat. * grat. valentin. et theodos. aaa. eutropio pp. *
<a 381 d. iii k. iun. constantinopoli eucherio et syagrio conss.>
CJ.5.9.3pr.: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Feminae, quae susceptis ex priore matrimonio filiis ad
secundas post tempus luctui statutum transierint nuptias, quidquid ex
facultatibus priorum maritorum sponsalium iure, quidquid etiam nuptiarum
sollemnitate perceperint, aut quidquid mortis causa donationibus factis aut
testamenti iure directo aut fideicommissi vel legati titulo vel cuiuslibet
munificae liberalitatis praemio ex bonis, ut dictum est, priorum maritorum
fuerint adsecutae, id totum, ita ut perceperint, integrum ad filios, quos ex
praecedente coniugio habuerint, transmittant vel ad quemlibet ex filiis (
dummodo ex his tantum, quos tali successione dignissimos iudicamus), in quem
contemplatione meritorum liberalitatis suae iudicium mater crediderit
dirigendum. * grat. valentin. et theodos. aaa. floro pp. * <a 382 d. xv k.
ian. constantinopoli antonio et syagrio conss.>
CJ.5.9.3.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Nec quicquam eaedem feminae ex isdem facultatibus
abalienandi in quamlibet extraneam personam vel successionem ex alterius
matrimonii coniunctione susceptam praesumant atque habeant potestatem:
possidendi tantum ac fruendi in diem vitae, non etiam abalienandi facultate
concessa. nam si quid ex isdem rebus in alium quemlibet fuerit ab ea
translatum, ex maternis redintegrabitur facultatibus, quo illibata ad hos quos
statuimus liberos bona et incorrupta perveniant. <a 382 d. xv k. ian.
constantinopoli antonio et syagrio conss.>
CJ.5.9.3.1a: Imperatores Gratianus, Valentinianus,
Theodosius
Illud etiam addimus legi, ut, si aliquis ex isdem filiis,
quos ex priore matrimonio susceptos esse constabit, forte decesserit, matre iam
secundis nuptiis funestata, aliis etiam ex eodem matrimonio progenitis liberis
superstitibus, id, quod per eandem successionem ab intestato vel ex testamento
suae posteritatis mater videbitur consecuta, in diem vitae pro sibi debita
portione sola tantum possessione delata, omne his qui supererunt ex priore
susceptis matrimonio filiis relinquat nec super istiusmodi facultatibus
testandi in quamlibet aliam extraneam personam vel quicquam alienandi habeat
potestatem. <a 382 d. xv k. ian. constantinopoli antonio et syagrio
conss.>
CJ.5.9.3.2: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Quod si nullam ex priore matrimonio habuerit successionem
vel natus native decesserint, omne, quod quoquo modo percepit, pleni
proprietate iuris obtineat atque ex his nanciscendi dominii et testandi circa
quem voluerit liberam habeat potestatem. <a 382 d. xv k. ian.
constantinopoli antonio et syagrio conss.>
CJ.5.9.4pr.: Imperatores Honorius, Theodosius
Cum aliis sanctionibus iusserimus materna bona integra ad
liberos pervenire, quod tamen mulier mariti largitate perceperit, ex eo tantum
liberi coniugio procreati sibi speciale tamquam paternum noverint vindicandum.
* honor. et theodos. aa. mariniano pp. * <a a.422 d.Iii non. nov ravennae
honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.5.9.4.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Itaque si habens filios in secundas nuptias fortasse
transierit, sponsaliciam largitatem, quam vir secundus contulerit in uxorem,
tantummodo filii qui ex secundo matrimonio suscepti sunt pro soliditate
possideant, nec prosit liberis ex priore susceptis marito, quod mulier in
tertia minime vota migraverit. <a a.422 d.Iii non. nov ravennae honorio xiii
et theodosio x aa. conss.>
CJ.5.9.4.2: Imperatores Honorius, Theodosius
Quod si posterior vir sine liberis ex eodem matrimonio
susceptis decesserit, quidquid ab eo ex sponsalium largitate uxor fuerit
consecuta, id sibi iurique suo sciat esse collatum, etiamsi ex priore
matrimonio donator filios reliquisse doceatur. <a a.422 d.Iii non. nov
ravennae honorio xiii et theodosio x aa. conss.>
CJ.5.9.4.3: Imperatores Honorius, Theodosius
Ad maternas sane veniens vel ex hoc vel ex quodlibet alio
titulo facultates omnis posteritas ex quocumque suscepta viro pro debita sibi
portione, ut a matre vel spontanea largitate vel per testamentum eius fuerit
collata, possideat. <a a.422 d.Iii non. nov ravennae honorio xiii et
theodosio x aa. conss.>
CJ.5.9.4.4: Imperatores Honorius, Theodosius
Nos enim hac lege id praecipue custodiendum esse decrevimus,
ut ex quocumque coniugio suscepti filii patrum suorum sponsalicias retineant
facultates. <a a.422 d.Iii non. nov ravennae honorio xiii et theodosio x aa.
conss.>
CJ.5.9.5pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Generaliter censemus, quoquo casu constitutiones ante hanc
legem mulierem liberis communibus, morte mariti matrimonio dissoluto, quae de
bonis mariti ad eam devoluta sunt servare sanxerunt, isdem casibus maritum
quoque quae de bonis mulieris ad eum devoluta sunt morte mulieris matrimonio
dissoluto communibus liberis servare, nec interesse, si alter pro marito
donationem ante nuptias vel pro muliere dotem crediderit offerendam. * theodos.
et valentin. aa. florentio pp. * <a 439 d.Vii id.Sept.Constantinopoli
theodosio a.Xvii et festo conss.>
CJ.5.9.5.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Haec observari praecipimus, licet res ante nuptias donatae,
ut adsolet fieri, in dotem a muliere redigantur. <a 439 d.Vii id.Sept.Constantinopoli
theodosio a.Xvii et festo conss.>
CJ.5.9.5.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Dominium autem rerum, quae liberis vel huius legis vel
praeteritarum constitutionum auctoritate servantur, ad liberos pertinere
decernimus. itaque defuncto eo, qui eas liberis reservabat, extantes ab omni
possessore liberi vindicabunt, consumptas ab heredibus eius exigent, qui eas
servare debuerat. <a 439 d.Vii id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et
festo conss.>
CJ.5.9.5.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Alienandi sane vel obligandi suo nomine eas res, quae
liberis servari praeceptae sunt, eis qui reservaturi sunt adempta licentia est.
<a 439 d.Vii id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et festo conss.>
CJ.5.9.5.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Negotia vero liberorum patri utiliter administrare
concedimus. <a 439 d.Vii id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et festo
conss.>
CJ.5.9.5.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Dividendi quoque res inter eos ipsos liberos parentibus pro
suo arbitrio vel eligendi quem voluerint licentiam non negamus. <a 439 d.Vii
id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et festo conss.>
CJ.5.9.5.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
In his autem casibus, in quibus res ut paternas mater
liberis communibus servare praecepta est, hoc est ubi morte mariti matrimonio
dissoluto mulier ad alias nuptias venit, vel ubi ut maternas patrem liberis
communibus servare censuimus, hoc est ubi morte mulieris matrimonio dissoluto
vir ad alias nuptias venit, si hereditatem eius parentis qui prior mortuus est
non adierint liberi, licebit eis , tamquam eius tantum res fuerint qui
posterior moritur, eas sibimet vindicare, scilicet si vel eius qui posterior
moritur hereditatem crediderint adeundam, ne, quod favore liberorum inductum
est, quibusdam casibus ad laesionem eorum videatur inventum. <a 439 d.Vii
id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et festo con ss.>
CJ.5.9.5.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Illud etiam humanis sensibus huic legi credidimus
inserendum, ut eo quoque casu, quo lucratur vel mulier res, quae ad eam a
marito perveniunt, vel maritus eas, quae ex bonis mulieris ad eum transeunt (
hoc est ubi primum matrimonium alterius morte dissolvitur nec superstes ad
secundas nuptias venit), si res vel maritus vel uxor ( hoc est qui superstes
est) non consumpserit vel alienaverit ( quod eis ad secundas nuptias non
venientibus quasi rerum dominis concessum esse non dubium est), liberis liceat
res a patre profectas ut paternas, a matre ut maternas accipere. <a 439
d.Vii id.Sept.Constantinopoli theodosio a.Xvii et festo conss.>
CJ.5.9.6pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Hac edictali lege in perpetuum valitura sancimus, si ex
priore matrimonio procreatis liberis pater vel mater ad secunda vel tertia aut
ulterius repetiti matrimonii vota migraverit, non sit ei licitum novercae seu
vitrico testamento vel sine scriptura seu codicillis, hereditatisve iure sive
legati vel fideicommissi titulo plus relinquere, nec dotis aut ante nuptias
donationis nomine seu mortis causa habita donatione conferre nec inter vivos
conscribendis donationibus ( quae etsi constante matrimonio civili iure
interdictae sint, morte tamen donatoris ex certis causis confirmari solent),
quam filio vel filiae, si unus vel una extiterit. * leo et anthem. aa. erythrio
pp. * <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.1: Imperatores Leo, Anthemius
Quod si plures liberi fuerint, singulis aequas partes
habentibus minime plus, quam ad unumquemque eorum pervenerit, ad eorum liceat
vitricum novercamve transferri. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.2: Imperatores Leo, Anthemius
Sin vero non aequis portionibus ad eosdem liberos memoratae
transierint facultates, tunc quoque non liceat plus eorum novercae vel vitrico
testantem relinquere vel donare seu dotis vel ante nuptias donationis titulo
conferre, quam filius vel filia habet, cui minor portio ultima voluntate
derelicta vel data fuerit aut donata, ita tamen, ut quarta pars, quae isdem
liberis debetur ex legibus, nullo modo minuatur nisi ex his causis, quae de
inofficioso excludunt querellas. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.3: Imperatores Leo, Anthemius
Quam observationem in personis etiam avi et aviae, proavi et
proaviae, nepotum vel neptum, item pronepotum vel proneptum, sive in potestate
sive emancipati emancipataeve sint, ex paterna vel materna linea venientibus,
custodiri censemus. sin vero plus quam statutum est aliquid novercae vel
vitrico relictum vel donatum aut datum fuerit, id quod plus relictum vel
donatum aut datum fuerit, tamquam non scriptum neque derelictum vel donatum aut
datum ad liberorum personas deferri et inter eas dividi iubemus: omni
circumscriptione, si qua per interpositam personam vel alio quocumque modo
fuerit excogitata, cessante. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.4: Imperatores Leo, Anthemius
His illud adiungimus, ut mulier in his casibus, in quibus
ante nuptias donationes, ceteras etiam res a marito ad se devolutas secundum
priorum legum statuta liberis communibus ut paternas servare compellitur ( hoc
est ubi morte mariti matrimonio dissoluto ad alias nuptias venerit), immobilium
rerum et mancipiorum annonarumque civilium usu fructu dumtaxat vitae suae
temporibus potiatur, alienatione earum penitus interdicta: <a 472
d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.5: Imperatores Leo, Anthemius
Mobilium vero rerum, iustis pretiis aestimatione habita per
eos, quos utraque pars elegerit, arbitros iudicaturos interposito sacramento,
simili modo usum fructum habeat, si idoneam fideiussionem praebuerit, quod easdem
res mobiles vel earum pretium filiis et filiabus ex eodem matrimonio procreatis
vel post mortem eorum nepotibus et neptibus ex isdem liberis procreatis, sive
omnibus vel uno unave superstite mori contigerit, secundum legum modum
restituat: <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.6: Imperatores Leo, Anthemius
Vel certe si fideiussiones idoneas praestare distulerit aut
nequiverit, praedictae res mobiles necdum matri a liberis traditae apud eosdem
manebunt: solutae vero eidem matri vel ab eadem detentae restituentur liberis,
si tamen ab his fideiussio idonea matri fuerit oblata, qua caveri debet, quod
eidem superstiti pro usu fructu earundem rerum mobilium vel pretio, quo taxatae
sunt, usurarum nomine centesimae partem tertiam annuis quibusque temporibus
praestare non differant, ita ut in eadem fideiussione hoc quoque caveatur, quod
a filiis filiabusque et ex his genitis liberis, si ante eandem matrem omnes eos
obire contigerit, omnes res praedictae mobiles secundum legum moderationem
matri, ut ad eandem lucrum redeat luctuosum, restituentur. <a 472
d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.7: Imperatores Leo, Anthemius
Erit itaque licitum utrilibet parti, quae fideiussionem
praebuerit, si sibi commodum esse perspexerit, his rebus mobilibus uti frui easdemque
dare mutuo vel obligare vel vendere, ut ex his maxime liberi adquirentes
possint materno adfectui sine suo incommodo servire. <a 472
d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.8: Imperatores Leo, Anthemius
Sin autem utraque pars praedictam fideiussionem
dissimulaverit aut forte offerre nequiverit, eaedem res apud mulierem usque in
diem vitae suae manebunt. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.9: Imperatores Leo, Anthemius
Omnibus videlicet isdem maritalibus facultatibus, his etiam,
quas habet habiturave est, tamquam si iure pignoris vel hypothecae suppositae
sint, super eadem ante nuptias donatione vel rebus aliis ad eam ex mariti
substantia devolutis ex eo die, quo eaedem res ad eam pervenerint, liberis
obligatis, ut, si quis post traditas matri vel detentas ab ea res ( si ita
contigerit) contractum aliquem cum eadem muliere inierit, quae se repetitis
nuptiis copulaverit, in vindicandis isdem suppositis rebus posterior habeatur,
liberis, qui ex eodem matrimonio procreati sunt, et nepotibus neptibusve, qui
ex his liberis geniti sunt, sine dubio praeponendis. <a 472
d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.10: Imperatores Leo, Anthemius
Sin vero liberorum suorum adfectione servata pater materve
ad alias nuptias migrare noluerit, neque vir his, quae de bonis uxoris ad se
transeunt, neque mulier rebus, quae ex substantia mariti ad se pervenerint, pro
suo arbitrio uti vel eas vendere aut quocumque iure vel modo eas alienare vel
pignoris iure sive hypothecae ( si voluerint) obligare, utpote domini earum,
prohibebuntur. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.6.11: Imperatores Leo, Anthemius
Extantes autem praedictas res, si non fuerint alienatae sive
consumptae vel suppositae, licebit liberis vindicare etiam non adeuntibus
hereditatem parentum. <a 472 d.Ii.K.Mart.Marciano cons. >
CJ.5.9.7: Imperator Zeno
In quibus casibus pater dotem, mater ante nuptias donationem
vel alias res ad se ex altera parte devolutas filiis utriusque sexus servare
praecepti sunt, si quem ex filiis vel filiabus ante patris vel matris obitum
mori contigerit sive ante secundas nuptias sive postea, filio vel filia vel
nepte aut nepote vel pluribus patre suo adhuc vivo vel matre superstite
derelictis, portionem, quae defuncto filio vel filiae debebatur vel lucrum ex
ea non ad fratres vel sorores mortui, sed ad filios eius vel filias vel nepotes
utriusque sexus aut pronepotes avis vel proavis superstitibus pervenire
decernimus: eligendi videlicet quos voluerint ex liberis superstitibus non
adempta licentia. * zeno a. sebastiano pp. * <a 478 d.K.Mart. marciano cons.
>
CJ.5.9.8pr.: Imperator Justinianus
Si quis prioris matrimonii filiorum ante secundas nuptias
patris vel matris mortuus fuerit filiis a se vel nepotibus vel pronepotibus
relictis, partem eius non ad fratres vel, si nullus alius frater vel soror sit,
ad patrem vel matrem eius pervenire, sed ad filios vel nepotes vel pronepotes
eiusdem mortuae personae sancimus, ut, sive unus sive plures sint, eam
tantummodo partem vindicare possint , quae mortuo competit. * iust. a. menae
pp. * <a 528 d. iii id. dec. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.9.8.1: Imperator Justinianus
Illud etiam certa sanctione definire censemus, ut, si quis
vel si qua ex aliquo matrimonio filiis procreatis minime ad secundas venerit
nuptias, ut eo modo liceat quidem genitori res ex priore coniugio sibi
adquisitas quo modo voluerit alienare vel administrare, si quae vero earum
minime sint alienatae, possint liberi etiam non adeuntes paternam vel maternam
hereditatem eas vindicare, certum esse sancimus, quod etiam illa de cetero
videbitur earundem fuisse rerum alienatio, quae in testamento genitoris vel
specialiter relinquendo vel generaliter heredem instituendo facta sit. <a
528 d. iii id. dec. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.9.8.2: Imperator Justinianus
Talem vero licentiam filiis, ut etiam non adeuntes paternam
vel maternam hereditatem lucra vindicarent, quae parens eorum ex matrimonio,
quod secundo toro minime mutavit, sibi adquisita non alienavit, nullo modo eis
concedimus, si paternam vel maternam hereditatem ab intestato ex parte ( si
forte alii etiam ex anteriore matrimonio morienti parenti filii sint) sibi
adquisierint. <a 528 d. iii id. dec. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.9.8.3: Imperator Justinianus
In illo etiam veterem sanctionem adimplentes praecipimus
exemplo matris, cuius res post secundas nuptias filiis ex priore matrimonio
natis suppositae sunt ad conservanda eis lucra, quae ex priore marito ad eam
pervenerunt, patris quoque bona, quae habet habiturusque est, filiis ex priore
matrimonio natis post secundas eius nuptias ad ea conservanda, quae ex eorum
matre lucratus est, supposita esse. <a 528 d. iii id. dec. dn. iustiniano a.
ii cons.>
CJ.5.9.8.4: Imperator Justinianus
Illius etiam patris, qui in sua potestate talem liberum vel
liberos habens maternam eis substantiam vel ex materna linea ad eos devolutam
servare compellitur, isdem liberis bona supposita esse ad conservandas easdem
maternas res decernimus : ita tamen, ut occasione talium hypothecarum neque
patris neque matris filii valeant administrationem perscrutari vel aliquam eis
movere super hoc quaestionem , cum perspicui iuris sit, etiamsi alienata sint
eorum bona, quae extra memorata lucra vel maternas res sunt, ius hypothecae
integrum isdem manere filiis. <a 528 d. iii id. dec. dn. iustiniano a. ii
cons.>
CJ.5.9.9pr.: Imperator Justinianus
Quoniam praeteritae leges omnia, quae liberis ex priore
matrimonio procreatis mulier quidem secundo marito, vir autem uxori secundae
dotis vel ante nuptias donationis nomine vel alio quocumque modo dederit vel
reliquerit ampliora his, quae uni filio vel filiae ex anteriore matrimonio
progenitis danda vel relinquenda sunt, revocata ad solos filios ex priore
matrimonio natos pervenire constituerunt nullaque in hac parte filiorum ex
secundo matrimonio natorum mentio facta est, hoc quoque corrigentes omnia quae
memorato modo revocantur non solum ad filios prioris matrimonii, sed etiam ad
eos qui ex secundis nuptiis nati fuerint pertinere et in capita inter omnes
dividenda sancimus. * iust. a. menae pp. * <a 529 d.Id.April.Constantinopoli
decio vc.Cons.>
CJ.5.9.9.1: Imperator Justinianus
Ad haec lucra, quae marito vel uxori ex dote vel ante
nuptias donatione occasione repudii accedunt, indistincte post secundas eorum
nuptias liberis ex priore coniugio procreatis ad similitudinem matrimonii morte
dissoluti servari nec de cetero repudii causam requiri vel aliam in ea re
exquisitionem fieri. <a 529 d.Id.April.Constantinopoli decio vc.Cons.>
CJ.5.9.10pr.: Imperator Justinianus
Cum apertissime legibus cavetur ingratos liberos a maiorum
suorum hereditate merito esse repellendos, si hoc idem in suis elogiis
conscripserint et re vera fuerit revelatum, reclamare videtur huiusmodi
sanctioni divalis constitutio leonis inclitae recordationis, quam super filiis
ex priore matrimonio procreatis conscripsit. * iust. a. demostheni pp. * <a
529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.1: Imperator Justinianus
Nam cum necessitas est patri vel matri, qui ad secunda vota
migraverunt, tantum praestare per quamcumque causam secundo marito vel novercae
quantum filio vel filiae ex anterioribus nuptiis progenitis qui partem minimam
habiturus est reliquerit, maxima iniquitas ex hac sanctione contra genitores
efficiebatur. <a 529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.2: Imperator Justinianus
Liberi etenim scientes, quod omnimodo aliquid sibi a
genitoribus suis et nolentibus relinquendum est, et tantum, quantum secundus
maritus vel noverca acceperit , cum omni licentia et lascivia suos genitores
iniuriis adficiebant. <a 529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.3: Imperator Justinianus
Quapropter sancimus ingratos re vera liberos neque hoc
beneficium, quod divalis constitutio leonis augustae memoriae eis praestitit,
in posterum posse sibi vindicare, sed quasi ingratos ab omni huiusmodi lucro
repelli. <a 529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.4: Imperator Justinianus
Quam observationem in personis etiam avi et aviae, proavi et
proaviae, nepotum vel neptum, item pronepotum et proneptum, sive in potestate
sive emancipati emancipataeve sint, ex paterna vel materna linea venientibus
custodiri censemus. <a 529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.5: Imperator Justinianus
Sed quemadmodum genitoribus providimus, ita et innocuam
posteritatem nullis adfici iniuriis patimur, ut non genitores, qui sese
secundis nuptiis devoverunt, inrationabile odium ad priores liberos forsitan
habentes sine iusta ratione eos ingratos vocare concedantur. <a 529
d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.9.10.6: Imperator Justinianus
Eos etenim liberos huiusmodi beneficio defraudari volumus,
qui re ipsa ingrati circa suam antiquitatem ab heredibus genitorum liquidis et
indubitatis probationibus convicti fuerint ex huiusmodi casibus, qui antea
priscis legibus enumerati sunt. <a 529 d.Xv.K.Oct chalcedone decio vc.
cons.>
CJ.5.10.0. Si secundo nupserit mulier, cui maritus usum
fructum reliquerit.
CJ.5.10.1pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Si usum fructum maritus rerum suarum decedens uxori
reliquerit eaque in secundas nuptias consortiumque convenerit, usum fructum,
quem ex priore marito consecuta fuerit, amittat atque eum filiis ex die quo
nupserit mature restituat. * valentin. theodos. et arcad. aaa. tatiano pp. *
<a 392 d.Id.Mart.Arcadio a.Ii et rufino conss.>
CJ.5.10.1.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quod si liberos ex priore matrimonio adhuc imbecillitas
habebit infantiae nec muniet tutoris auxilium ac per huiusmodi occasionem mater
quae relicta fuerant usurpaverit, omnia, cum legitime repetantur, cum
competentibus fructibus ad liquidum deducta ratione restituet. <a 392
d.Id.Mart.Arcadio a.Ii et rufino conss.>
CJ.5.10.1.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Haec de usu fructu, quem vir extremam constituentis
voluntatem de rebus propriis uxori reliquerit. de usu fructu vero rerum ante
nuptias donatarum ea servari quae anteriores constitutiones decreverunt
sancimus. <a 392 d.Id.Mart.Arcadio a.Ii et rufino conss.>
CJ.5.11.0. De dotis promissione vel nuda pollicitatione.
CJ.5.11.1: Imperator Alexander Severus
Frustra existimas actionem tibi competere, quasi promissa
dos tibi nec praestita sit, cum neque species ulla nec quantitas promissa sit,
sed hactenus nuptiali instrumento adscriptum, quod ea quae nubebat dotem dare
promiserit. * alex. a. claudio. * <a 231 pp.K.Aug. pompeiano et peligno
conss.>
CJ.5.11.2: Imperator Gordianus
Si pro dote promissa usuras dare socer tuus spopondit, id
quod deberi ostenderis competens iudex solvi tibi praecipiet. * gord. a.
herodoto. * <a 238 pp. xii k. sept. pio et pontiano conss.>
CJ.5.11.3: Imperator Gordianus
Si, cum ea quae tibi matrimonio copulata est nuberet, is
cuius meministi dotem tibi non addita quantitate, sed quodcumque arbitratus
fuisset pro ea daturum se rite promisit et interpositae stipulationis fidem non
exhibet, competentibus actionibus usus ad repromissi emolumentum iure
iudiciorum perveniens: videtur enim boni viri arbitrium stipulationi insertum
esse. * gord. a.Claudio. * <a 240 pp.K.Ian.Sabino et venusto conss.>
CJ.5.11.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si voluntate dotantis in dotali instrumento plura tibi
tradita scripsisti quam suscepisti, intellegis de his quae desunt petendis
pactum esse consecutum. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufo. * <a 293
s.Non.April.Aa.Conss.>
CJ.5.11.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si pro te pater marito tuo stipulanti promisit dotem, non
tibi, sed marito contra successores soceri competit actio. * diocl. et maxim.
aa.Et cc.Dasumianae. * <a 293 d.Viii k.Dec.Aa.Conss.>
CJ.5.11.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Ad exactionem dotis, quam semel praestari placuit,
qualiacumque sufficere verba censemus, sive scripta fuerint, sive non, etiamsi
stipulatio in pollicitatione rerum dotalium minime fuerit subsecuta. * theodos.
et valentin. aa. hierio pp. * <a 428 d. x k.Mart. constantinopoli felice et
tauro conss.>
CJ.5.11.7pr.: Imperator Justinianus
Si pater dotem pro filia simpliciter dederit vel pro filio
ante nuptias donationem fecerit, habeat autem filius vel in potestate
constitutus vel forte emancipatus res maternas vel ex alio modo tales, quae
adquisitionem effugiunt, quarum usus fructus solus apud patrem remanet, vel
quocumque modo poterat quasdam actionem contra patrem habere, dubitabatur apud
veteres, utrumne videatur pater ex ipso debito dotis vel ante nuptias
donationis fecisse promissionem vel dationem, ut sese ab huiusmodi nexu
liberet, an debitum quidem remanet in sua natura, liberalitas autem paterna
dotem vel ante nuptias donationem dare suggessit. * iust. a. iohanni pp. *
<a 531 d.K. nov. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.11.7.1: Imperator Justinianus
Et in tali dubitatione multa pars legislatorum sese divisit,
alio etiam incremento huiusmodi quaestioni addito, si forte dixerit in
instrumento dotali ex rebus paternis et maternis dotem vel ante nuptias
donationem dare, utrum pro dimidia parte videtur datio vel promissio facta
esse, an pro rata portione utriusque substantiae. <a 531 d.K. nov. post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.11.7.2: Imperator Justinianus
Utramque igitur dubitationem certo fini tradentes sancimus,
si quidem nihil addendum existimaverit, sed simpliciter dotem vel ante nuptias
donationem dederit vel promiserit, ex sua liberalitate hoc fecisse intellegi,
debito in sua figura remanente. neque enim leges incognitae sunt, quibus cautum
est omnimodo paternum esse officium dotes vel ante nuptias donationes pro sua
dare progenie. <a 531 d.K. nov. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.11.7.3: Imperator Justinianus
Et liberalitas itaque talis maneat vera et inrevocabilis et
puro nomine liberalitas, et debitum suam sequatur fortunam. <a 531 d.K. nov.
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.11.7.4: Imperator Justinianus
Ubi autem ex rebus tam suis quam maternis vel aliis quae non
adquiruntur vel ex suis debitis dixerit fecisse huiusmodi liberalitates, tunc
si quidem penitus inopia tentus est, ex illis videri rebus dotem vel ante
nuptias donationem esse datam, quae ad filios vel filias pertinent. <a 531
d.K. nov. post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.11.7.5: Imperator Justinianus
Si vero et ipse substantiam idoneam possidet, et in hoc casu
de suo patrimonio dotem vel ante nuptias donationem dedisse intellegatur. poterat
enim secundum suas vires dotem pro filia vel ante nuptias donationem pro filio
dare et consentire filiis suis, quando voluerint partem vel forte totam suam
substantiam quam habent paternae liberalitati pro dote et ante nuptias
donatione adgregare, ut re vera appareat, quid ipse vult dare et quid de
substantia filiorum proficiscitur , ne, dum effuso sermone sese iactet, in
promptum incidat sui periculum. <a 531 d.K. nov. post consulatum lampadii et
orestis vv. cc.>
CJ.5.12.0. De iure dotium.
CJ.5.12.1pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Evicta re, quae fuerat in dotem data, si pollicitatio vel
promissio fuerit interposita, gener contra socerum vel mulierem seu heredes
eorum condictione vel ex stipulatione agere potest. * sev. et ant. aa.
nicephoro. * <a 201 pp.K.Aug. muciano et fabiano conss.>
CJ.5.12.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Sin autem nulla pollicitatio vel promissio intercesserit,
post evictionem eius, si quidem res aestimata fuerit, ex empto competit actio.
<a 201 pp.K.Aug. muciano et fabiano conss.>
CJ.5.12.1.2: Imperatores Severus, Antoninus
Sin vero hoc non factum est, si quidem bona fide eadem res
in dotem data est, nulla marito competit actio: dolo autem dantis interposito
de dolo actio adversus eum locum habebit, nisi a muliere dolus interpositus
sit: tunc enim, ne famosa actio adversus eam detur, in factum actio competit.
<a 201 pp.K.Aug. muciano et fabiano conss.>
CJ.5.12.2pr.: Imperator Antoninus
Si stipulatio de restituenda portione dotis datae subiecta
est condicioque eius extitit, habet ex ea actionem, in cuius personam utiliter
concepta commissaque est. * ant. a. alcibiadi. * <a 213 pp.D.Iii k. aug.
antonino a.Iiii et balbino conss.>
CJ.5.12.2.1: Imperator Antoninus
Secundum quod si polla soror tua de restituenda sibi parte
dotis habet actionem eo, quod mater vestra donandi animo passa est partem
dimidiam dotis post obitum matris filiam stipulari, metuere non debet doli
exceptionem, quod matri suae quae pactum interposuit heres ex minore quam
dimidia portione extitit, nisi liquido probatum fuerit matrem eius mutasse
dotis pacti voluntatem contentamque esse voluisse filiam suam pro portione
hereditatis praelegationibus maritumque suum exactione liberari voluisse. <a
213 pp.D.Iii k. aug. antonino a.Iiii et balbino conss.>
CJ.5.12.3: Imperator Alexander Severus
Etsi dotis exactio defuncta in matrimonio filia potuisset ad
patrem pertinere, dotalibus tamen servis maritus testamento directam et
fideicommissariam libertatem iure dedit et praestita revocari non debuit, cum
et inter vivos manumittendi mancipia dotalia constante matrimonio liberam
maritus habet facultatem. * alex. a. euphemo. * <a 222 pp.Vi id. dec.
antonino et alexandro conss.>
CJ.5.12.4: Imperator Alexander Severus
Nulla lege prohibitum est universa bona in dotem marito
feminam dare. * alex. a. valenti. * <a 223 pp. iiii id. iul. maximo ii et
aeliano conss.>
CJ.5.12.5: Imperator Alexander Severus
Quotiens res aestimatae in dotem dantur, maritus dominium
consecutus summae velut pretii debitor efficitur. si itaque non convenit, ut
soluto matrimonio res restituerentur et iure aestimatae sunt, retinebit eas, si
pecuniam tibi offerat. * alex. a. statiae. * <a 226 d.Iii id.April.Alexandro
a. ii et Marcello conss.>
CJ.5.12.6: Imperator Alexander Severus
Avia tua eorum, quae pro filia tua in dotem dedit, etsi
verborum obligatio non intercessit, actionem ex fide conventionis ad te, si
heres extitisti, transmittere potuit. nec enim eadem causa est patris et matris
paciscentium, quippe matris pactum actionem praescriptis verbis constituit,
patris dotis actionem profecticiae nomine competentem conventione simplici
minime creditur innovare. * alex. a. sulpicio. * <a 236 d.Iii id
febr.Maximino a. et africano conss.>
CJ.5.12.7: Imperator Gordianus
Cum a socero tuo pro uxore dos tibi daretur, si ea in
stipulationem deducta non est sub tempore dationis, sed postea, socer tuus
tecum paciscendo, si id non ex voluntate filiae suae fecit, condicionem eius
laedere non potuit. quandoque enim sola de dote experiens id pactum non debere
ad sui dispendium operari de iure defenditur. * gord. a. marco. * <a 238 pp.
d. k. octobribus pio et pontiano conss.>
CJ.5.12.8: Imperator Gordianus
Etiamsi non dotem reddi sibi mater, sed ea, quae in dotem
data sunt, ut eam sequerentur vel ad se pertineant in matrimonio defuncta
filia, stipulata sit, durante matrimonio filia decedente actionem ex stipulatu
videri quaesitam aequissimum esse iudicamus. cui consequens est, ut etiam id,
quod additamenti causa in dotem datum est, eadem actione repetatur. * gord. a.
agrippinae. * <a 240 pp.K.Febr. sabino et venusto conss.>
CJ.5.12.9: Imperator dec.
Dotis tuae potiorem causam magis esse convenit quam rei
publicae, cui postea idem maritus obnoxius factus est. * dec. a. et dec. c.
urbicanae. * <a 250 pp. vi id iun. decio a. et grato conss.>
CJ.5.12.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum dotem te aestimatam accepisse profitearis, apparet iure
communi per pactum quod doti insertum est formato contractu ex empto actionem
esse. quis enim dubitet aestimationem a te mulieri deberi, cum periculo tuo res
deteriores fiant vel augmenta lucro tuo recipiantur? * diocl. et maxim. aa.
ingenuo. * <a 286 pp. xii k.Mai. maximo ii et aquilino conss.>
CJ.5.12.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De his, quae in dotem data ac direpta commemoras, mariti tui
esse actionem nulla est dubitatio. * diocl. et maxim. aa. et cc. severae. *
<a 293 d. x k. mai heracliae aa. conss.>
CJ.5.12.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex pecunia dotali fundus a marito tuo comparatus non tibi
quaeritur, cum neque maritus uxori actionem empti possit adquirere ac dotis
tantum actio tibi competat. unde aditus praeses provinciae, si non te
transegisse reppererit, sed ex maiore dote partem consecutam, residuum restitui
providebit. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufinae. * <a 293 d. viii k. mai
heracliae aa. conss.>
CJ.5.12.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si a matre vestra superstite aliquid ad vos pertinens in
dotem scienti vitrico vestro datum est, intellegis nullam firmitatem iuris
dationem habere, si neque pollicitatio neque stipulatio intercessit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. catulae. * <a 293 d. prid.K.Mai. heracliae aa.
conss.>
CJ.5.12.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Mater pro filia dotem dare non cogitur nisi ex magna et
probabili vel lege specialiter expressa causa: pater autem de bonis uxoris suae
invitae nullam dandi habet facultatem. * diocl. et maxim. aa. et cc.
basilissae. * <a 293 s.D.Iiii non.Nov.Philippopoli aa. conss.>
CJ.5.12.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum citra fidem etiam instrumentorum datam dotem aliunde
probanti post divortium quondam uxoris secundum bonam fidem restitui debere
constet, amissis etiam instrumentis sine dubio cetera probationum indicia iure
prodita non habentur irrita. * diocl. et maxim. aa. et cc. ulpianae. * <a
293 d.Viii k. aug.Sirmi aa. conss.>
CJ.5.12.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ante divisionem soror tua intestato patri etiam ipsa
succedens pro indiviso portionem fundi communis in dotem dare non prohibetur. *
diocl. et maxim. aa. et cc. aemiliano. * <a 294 d. non. iul. sirmi cc.
conss.>
CJ.5.12.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Res, quarum usu fructu sibi deducto socrus in dotem dedit,
venumdando auferre tibi nihil potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. sabiniano.
* <a 294 d. nonis iul. sirmi cc. conss.>
CJ.5.12.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si socrus tua fundum deducto usu fructu uxori tuae donavit
tibique in dotem uxor quidem proprietatem, socrus autem usum fructum dedit,
uxore tua rebus humanis in matrimonio exempta fundum apud te remansisse
secundum placiti inter vos fidem non ambigitur. nam si acceptura certum quid
annuum filiae suae usum fructum locavit, mortua conductrice usus fructus
extingui minime potuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. menestrato. * <a 294
d. xiiii k.Ian.Sirmi cc. conss.>
CJ.5.12.19pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum patrem pro filia dotem tibi dantem, si post suam mortem
in matrimonio constituta rebus humanis eadem eximatur, partem dimidiam dotis
ammiae reddi pactum proponas, post vero testamento facto cum aliis etiam ammiam
heredem scripsisse nec ammiam quicquam ex stipulatu petere velle sanxisse, si
quidem hanc sibi reddi secundum fidem pacti stipulatam ammiam non probetur, ex
alieno pacto nec prorsus ei ulla competit actio. * diocl. et maxim. aa. et cc.
achilli. * <a 294 d. xiii k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.12.19.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si vero ex verborum conceptione sibi quaesivit obligationem
ac tibi testatorem prospexisse probetur, contra eam ex stipulatu post eventum
condicionis petentem, quatenus accepit ex defuncti voluntate quae fuit
stipulata, exceptione ( salva falcidia) uti potes. <a 294 d. xiii k. febr.
sirmi cc. conss.>
CJ.5.12.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pro oneribus matrimonii mariti lucro fructus dotis totius
esse, quos ipse cepit, vel, si uxori capere donationis causa permisit, eum in
quantum locupletior facta est posse agere manifestissimi iuris est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. tiberio. * <a 294 d.V k.Sirmimai. cc. conss.>
CJ.5.12.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si inter virum et uxorem pactum sit interpositum, ut, si
matrimonium intra quinquennii forte tempora quoquo modo esset dissolutum,
species aestimatae doti datae pretiis quibus aestimatae sunt redderentur,
manifestum est non pretia specierum dari, sed ipsas species debere restitui,
cum in placido specierum reddendarum idcirco pretiorum nomen videatur adnexum,
ne, si species aliqua deminuta fuisset aut perdita, alio pretio quam quo taxata
fuerat posceretur. * diocl. et maxim. aa. et cc. ad geminum. * <a 294
d.Non.Aug.Agrippinae cc.Conss.>
CJ.5.12.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Rem, quam pater in dotem genero pro filia dedit nec recepit,
alienare non potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. polybianae. * <a 294 d.V
k.Oct.Isdem cc.Conss.>
CJ.5.12.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si praedium uxor tua dotale venumdedit, sponte nec ne
contractum habuerit, nihil interest, cum rei tibi quaesitae dominium auferre
nolenti minime potuerit. * diocl. et maxim. aa. et cc. diogeni. * <a 294 d.
v k. oct.Viminaci cc. conss.>
CJ.5.12.24: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si dotem marito libertae vestrae dedistis nec eam reddi
soluto matrimonio vobis in continenti pacto vel stipulatione prospexistis, hanc
culpa uxoris dissoluto matrimonio penes maritum remansisse constitit, licet eam
ingratam circa vos fuisse ostenderitis. * diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio
et lysimacho. * <a 294 d.Vi k.Nov.Antiochiae cc.Cc. conss.>
CJ.5.12.25: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si mulier dotem a viro dari stipuletur, ut de ea testari
possit, cum ordinationis testamenti cogitatio mortis antecedens tempus
significat nec condicionem, sed causam continet, intestata quoque muliere
defuncta stipulationem committi proficiet. * diocl. et maxim. aa. et cc.
eutychiano. * <a 294 d. iii id. nov. antiochiae cc. cc. conss.>
CJ.5.12.26: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si genero dotem dando pro filia pater communis eam reddi
tibi extraneo constituto stipulatus est, nec sibi cessante voluntate nec tibi
prohibente iure quaerere potuit actionem. * diocl. et maxim. aa. et cc.
demostheni. * <a 294 d. vi k. ian ipsis cc. conss.>
CJ.5.12.27: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet dos iure penes maritum remanserit, pro rebus tamen
hereditariis successores, non maritus quondam, sollemnibus pensitationibus
parere debent. * diocl. et maxim. aa. et cc. pompeiano. * <a 294 s.Vi
k.Ian.Sirmi.C. conss.>
CJ.5.12.28pr.: Imperator Zeno
Mulier in minore aetate constituta dotem marito consentiente
generali vel speciali curatore recte dare et exigi potest, licet ipse tempore
creationis fideiussorem in minorem quam dos est quantitatem dicitur
praestitisse. * zeno a. aeliano pp. * <a 480 d.K.Ian.Basilio cons.>
CJ.5.12.28.1: Imperator Zeno
Hoc idem observatur et si minor ante nuptias donationem
consentiente, ut dictum est, curatore fecerit. <a 480 d.K.Ian.Basilio
cons.>
CJ.5.12.29pr.: Imperator Justinianus
Ubi adhuc matrimonio constituto maritus ad inopiam sit
deductus et mulier sibi prospicere velit resque sibi suppositas pro dote et
ante nuptias donatione rebusque extra dotem constitutis tenere, non tantum
mariti res ei tenenti et super his ad iudicium vocatae exceptionis praesidium
ad expellendum ab hypotheca creditorem secundum praestamus, sed etiam si ipsa
contra detentatores rerum ad maritum suum pertinentium super isdem hypothecis
aliquam actionem secundum legum distinctionem moveat, non obesse ei matrimonium
adhuc constitutum sancimus, sed ita eam posse easdem res vindicare vel a
creditoribus posterioribus vel ab aliis, qui non potiora iura legibus habere
noscuntur, ut potuisset, si matrimonium eo modo esset dissolutum, quo dotis et
ante nuptias donationis exactio ei competere poterat: ita tamen, ut eadem
mulier nullam habeat licentiam eas res alienandi vivente marito et matrimonio
inter eos constituto, sed fructibus earum ad sustentationem tam sui quam mariti
filiorumque, si quos habeant, abutatur. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. iii
id.Dec. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.12.29.1: Imperator Justinianus
Creditoribus scilicet mariti contra eum eiusque res, si quas
postea forte adquisierit, integra sua iura habentibus: ipsis etiam marito et
uxore post matrimonii dissolutionem super dote et ante nuptias donatione pro
dotalium instrumentorum tenore integro suo iure potituris. <a 528 d. iii
id.Dec. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.12.30pr.: Imperator Justinianus
In rebus dotalibus sive mobilibus sive immobilibus seu se
moventibus, si tamen extant, sive aestimatae sive inaestimatae sint, mulierem
in his vindicandis omnem habere post dissolutum matrimonium praerogativam et
neminem creditorum mariti , qui anteriores sunt, sibi potiorem causam in his
per hypothecam vindicare, cum eaedem res et ab initio uxoris fuerant et
naturaliter in eius permanserunt dominio. non enim quod legum subtilitate
transitus earum in mariti patrimonium videtur fieri, ideo rei veritas deleta
vel confusa est. * iust. a. demostheni pp. * <a 529 recitata septimo in novo
consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.12.30.1: Imperator Justinianus
Volumus itaque eam in rem actionem quasi in huiusmodi rebus
propriis habere et hypothecariam omnibus anteriorem possidere, ut, sive ex
naturali iure eiusdem mulieris res esse intellegantur vel secundum legum
subtilitatem ad mariti substantiam pervenisse, per utramque viam sive in rem
sive hypothecariam ei plenissime consulatur. <a 529 recitata septimo in novo
consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.12.30.2: Imperator Justinianus
Omnis autem temporalis exceptio, sive per usucapionem
inducta sive per decem sive per viginti annorum curricula seu per triginta vel
quadraginta annorum metas sive ex alio quocumque tempore maiore vel minore
introducta, ea mulieribus ex eo opponatur, ex quo possint actiones movere, id
est opulentis quidem maritis constitutis post dissolutum matrimonium, minus
autem idoneis ex quo hoc eis infortunium illatum esse claruerit, cum constante
etiam matrimonio posse mulieres contra maritorum parum idoneorum bona
hypothecas suas exercere iam nostra lege humanitatis intuitu definitum est:
ficti divortii falsa simulatione in huiusmodi causa, quam nostra lex amplexa
est, stirpitus eruenda. <a 529 recitata septimo in novo consistorio palatii
iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.12.31pr.: Imperator Justinianus
Cum quidam dotes pro mulieribus dabant sive matres sive alii
cognati vel extranei, recte quidem eas mariti sine monumentorum observatione
suscipiebant: cum autem mulier redhibitionem casus stipulabatur et huiusmodi
fortuitus casus evenisset, ipsa mulier utpote a se non facta donatione propter
hoc, quod monumenta deerant, necessitatem habebat actiones huiusmodi casus ad
eum qui dotem dedit per cessionem transferre vel ipsas res reddere: et ita
inveniebatur forsitan post prolixa matrimonii annorum curricula et liberos
forte editos infelix mulier indotata. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d.Xii
k. april. lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.1: Imperator Justinianus
Sancimus itaque in huiusmodi omnibus casibus nullis
monumentis rem indigere, sed in omni persona ratas esse huiusmodi donationes et
mulierem dotem suam ipsam habere, cum fortuitus casus hoc lucrum ei addiderit,
et firmiter hoc apud eam permanere, nisi ipse, qui ab initio dotem dederit,
sibi dari huiusmodi casum stipulatus est: tunc etenim, cum neque ab initio
suspicio aliqua liberorum concurrit , sed sibi omnem rem ille qui dotem dedit
pepigerit, huiusmodi tractatus habere locum non potest. <a 530 d.Xii k. april.
lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.2: Imperator Justinianus
Atqui in aliis omnibus casibus, in quibus ipse non
stipulatus est, tristitiae suae mulier hoc proprium habeat solacium per
actionem dotis. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.3: Imperator Justinianus
Similique modo si quis extraneorum ( id est qui eum pro quo
dat non in potestate habeat) pro alio ante nuptias donationem nupturae dedit
mulieri et necessaria monumenta adhibuerit, cum excedat summam legitimam donatio,
vel non minor mater familias nuptura sit, non solum ad eam, cui ante nuptias
donatio datur, monumenta suam habeant firmitatem, sed etiam ad illum pro quo
dedit, ut, si lucrum ei ex dotalibus pactis accesserit, non hoc cedat donatori,
sed in suum lucrum hoc maritus convertat firmumque et inrevocabile habeat, nisi
donator et hic sibi reddi huiusmodi casum fuerit stipulatus, ne et in praefato
casu simile anteriori vitium oriatur. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et
oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.4: Imperator Justinianus
Sin autem minor quantitas sit vel ita res gesta sit, ut
monumentorum ex omni parte nulla sit utilitas, et tunc donatio ad utramque
personam valeat et maritus casum lucretur, nisi et hic donator eum stipulatus
sit. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.5: Imperator Justinianus
Praeterea sancimus, si quis in dotem vel praedia vel certum
reditum vel aedes vel panes civiles spopondit vel promisit, si ex tempore
matrimonii biennium transactum sit, ilico redituum vel pensionum nec non panis
civilis quaestum eum praestare, etiamsi non fuerint adhuc res principales
traditae: et si tota dos in auro sit, itidem post biennium usuras usque ad
tertiam partem centesimae praestari. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et
oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.6: Imperator Justinianus
Sin autem aliae res praeter immobiles vel aurum fuerint in
dote, sive in argento sive in muliebribus ornamentis sive in veste sive in
aliis quibuscumque, si quidem aestimatae fuerint, simili modo post biennium et
earum usuras ex tertia parte currere: aestimatione earum, quia et hoc apertius
declarare oportet, ea intellegenda, quae pro singulis speciebus facta est vel
pro unoquoque genere dotalium specierum, id est pro argento vel pro ornamentis
vel pro veste aliisque speciebus, et non esse exspectandam post singulas
aestimationes unam coadunationem totius calculi, quod satis scrupulosum et per
nimiam subtilitatem perniciosum est. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et
oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.7: Imperator Justinianus
Sin autem minime res mobiles fuerint aestimatae, ea post
biennium observari, quae leges post litem contestatam pro omnibus huiusmodi
rebus definiunt. <a 530 d.Xii k. april. lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.12.31.8: Imperator Justinianus
Sin vero res permixtae fuerint et partim in auro partim in
aliis rebus mobilibus vel immobilibus, pro iam facta divisione omnia procedere.
licentia minime deneganda marito quando voluerit dotem petere, ne is qui debet
putet sibi licentiam esse reditus vel pensiones vel usuras vel alias
accessiones solventi dotis solutionem protelare: sed sive ante biennium sive
postea voluerit dotem pars mariti petere, queat et secundum leges eam exigere.
<a 530 d.Xii k. april. lampadio et oreste vv.Cc.>
CJ.5.13.0. De rei uxoriae actione in ex stipulatu actionem
transfusa et de natura dotibus praestita.
CJ.5.13.1pr.: Imperator Justinianus
Rem in praesenti non minimam adgredimur, sed in omni paene
corpore iuris effusam , tam super rei uxoriae actione quam ex stipulatu, earum
communiones et differentias resecantes et in unum tramitem ex stipulatu
actionis totum rei uxoriae ius , quod dignum esse valere censemus,
concludentes. * iust. a. ad pop. urb. constantinopolitanae et universos
provinciales.* <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.1: Imperator Justinianus
Rei uxoriae itaque actione sublata sancimus omnes dotes per
ex stipulatu actionem exigi, sive scripta fuerit stipulatio sive non, ut
intellegatur re ipsa stipulatio esse subsecuta. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.1a: Imperator Justinianus
Eodemque modo et si inutiliter facta est stipulatio:
adiuvari enim eam magis quam evanescere oportet. si enim, cum una in
instrumento stipulatio valida inveniatur, et aliis inutilibus suam noscitur
praestare fortitudinem, quare non ex nostra lege huiusmodi stipulationibus
robur accedat legitimum? est enim consentaneum nobis, qui censemus, et ubi
supposita stipulatio non est, intellegi eam fuisse adhibitam, multo magis
etiam, si inutilis est, validam eam effici. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.1b: Imperator Justinianus
Et ut plenius dotibus subveniatur, quemadmodum in
administratione pupillarium rerum et in aliis multis iuris articulis tacitas
hypothecas inesse accipimus, ita et in huiusmodi actione damus ex utroque
latere hypothecam, sive ex parte mariti pro restitutione dotis sive ex parte
mulieris pro ipsa dote praestanda vel rebus dotalibus evictis, sive ipsae
principales personae dotes dederint, vel promiserint vel susceperint, sive
aliae pro his personae, et dos sive adventicia sive profecticia sit secundum
veteris iuris nominationem. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.1c: Imperator Justinianus
Ita enim et imperitia hominum et rusticitas nihil eis possit
adferre praeiudicium, cum nos illis et ignorantibus et nescientibus in hoc casu
nostram induximus providentiam. si enim et stipulationes et hypothecae inesse
dotibus intelleguntur et inutiles stipulationes emendantur, sic in posterum
causa invaniatur valida et perfecta, quasi omnibus dotalibus instrumentis a
prudentissimis iuris confectis. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.1d: Imperator Justinianus
Et nemo putet nos haec sancire in his tantummodo dotibus,
quae instrumentis receptae sunt: nihil enim prohibet, etsi sine scriptis dos
vel detur vel promittatur vel suscipiatur, simili modo intellegi factam
stipulationem et hypothecam ex utraque parte, quasi fuerit scripta. et natura
quidem ex stipulatu actionis haec intellegatur, re uxoria in posterum cessante.
<a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.2: Imperator Justinianus
Sed etsi non ignoramus ex stipulatu actionem stricto iure
esse vallatam et non ex bona fide descendere, tamen, quia novam naturam de dote
stipulatio sibi invenit, accommodetur ei a natura rei uxoriae etiam bonae fidei
beneficium. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.2a: Imperator Justinianus
Et omnes quidem eventus, quos dos ex stipulatu habet, maneat
pro sui natura exercens: si quid autem optimum ex rei uxoriae actione invenimus,
hoc in praesenti specialiter ei addimus, ut sit et nova ista ex stipulatu quam
composuimus et non propria tantum, sed etiam veteris actionis pulchritudine
decorata. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.3: Imperator Justinianus
Primum itaque quid naturale sit ex stipulatu actionis,
exponatur, et ita, si quid ex actione rei uxoriae supervenerit, addatur. <a
530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.3a: Imperator Justinianus
Sciendum itaque est edictum praetoris, quod de alterutro
introductum est, in ex stipulatu actione cessare, ut uxor et a marito relicta
accipiat et dotem consequatur, nisi specialiter pro dote ei maritus ea
dereliquit, cum manifestissimum est testatorem, qui non hoc addidit, voluisse
eam utrumque consequi. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.4: Imperator Justinianus
Maneat ex stipulatu actionis ius ad successores et sine mora
transmissionis incorruptum. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.5: Imperator Justinianus
Taceat in ea retentionum verbositas. quid enim opus est
inducere ob mores retentionem alio auxilio ex constitutionibus introducto?
<a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.5a: Imperator Justinianus
Vel ex qua causa ob res donatas retentio introducatur, cum
sit donatori facultas per actionem in rem directam vel per utilem vel per
condictionem suo iuri mederi? <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.5b: Imperator Justinianus
Sed nec retentio ob res amotas necessaria est, cum pateat
omnibus maritis rerum amotarum iudicium. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste
conss.>
CJ.5.13.1.5c: Imperator Justinianus
Sileat ob liberos retentio, cum ipse naturalis stimulus
parentes ad liberorum suorum educationem hortatur. <a 530 d.K.Nov.Lampadio
et oreste conss.>
CJ.5.13.1.5d: Imperator Justinianus
Ne varium genus culpae mariti contra uxores excogitent, ut
possint eadem retentione contra eas uti, cum iam etiam imperialibus
constitutionibus statutum sit, si culpa mulieris dissolutum fuerit matrimonium,
quid fieri oportet. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.5e: Imperator Justinianus
Sed nec ob impensas in res dotis factas retentio satis esse
nobis videtur idonea. cum enim necessariae quidem expensae dotis minuunt
quantitates, utiles autem expensae non aliter in rei uxoriae actione
detinebantur, nisi ex voluntate mulieris, non ab re est, si quidem voluntas
mulieris intercedat, mandati actionem a nostra auctoritate marito contra uxorem
indulgeri, quatenus possit per hanc hoc quod utiliter impensum est observari:
vel si non intercedat mulieris voluntas, utiliter tamen res gesta est,
negotiorum gestorum adversus eam sufficit actio. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.5f: Imperator Justinianus
Quod si voluptariae sunt, licet voluntate eius expensae,
deductio operis quod fecit, sine laesione tamen prioris speciei, marito
relinquatur, ut sit omnium retentionum expeditus tractatus et ex stipulatu
actio merito secundum sui naturam nullam accipiat retentionem. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.6: Imperator Justinianus
Illo procul dubio in ex stipulatu actione servando, ut, si
decesserit mulier constante matrimonio, dos non in lucrum mariti cedat nisi ex
quibusdam pactionibus , sed ad heredes mulieris ex stipulatu actio secundum sui
naturam transmittatur, sive expressa fuerit sive ex hac lege inesse
intellegatur. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.7: Imperator Justinianus
Cum autem in exactione dotis ex stipulatu quidem actio
naturaliter restitutionem dotis a parte mariti uxori ilico et in solidum fieri
iubebat, rei uxoriae autem annua bima trima die in his quae pondere numero
mensura consistunt exactionem pollicebatur, et non in solidum, sed quantum
maritus facere potest, si non dolo malo suam deminuit substantiam, in hac parte
rudem figuram ex stipulatu damus actioni, ut, si matrimonium fuerit dissolutum
nullo pacto adhibito, in tantum quidem maritus condemnetur, in quantum facere
potest, quia hoc aequissimum est et reverentiae debitum maritali, si non dolo
malo versatus est: cautione videlicet ab eo exponenda, quod, si ad meliorem
fortunam pervenerit, etiam quod minus persolvit, hoc restituere procuret. <a
530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.7a: Imperator Justinianus
Exactio autem dotis celebretur non annua bima trima die, sed
omnimodo intra annum in rebus mobilibus vel se moventibus vel incorporalibus:
ceteris videlicet rebus quae solo continentur ilico restituendis, quod commune
utriusque fuerat actionis. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.7b: Imperator Justinianus
Sin autem supersederit res mobiles vel se moventes vel
incorporales post annale tempus restituere vel ceteras res statim post
dissolutum matrimonium, etiam usuras aestimationis omnium rerum, quae extra
immobiles sunt, usque ad tertiam partem centesimae ex bona fidei introducendas
maritus praestet: fructibus videlicet immobilium rerum parti mulieris ex
tempore dissoluti matrimonii praestandis, similique modo pensionibus vel
vecturis navium sive iumentorum vel operis servorum vel quaestu civilium
annonarum et aliis quae sunt eis similia parti mulieris restituendis. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.8: Imperator Justinianus
Igitur et in sequenti capitulo sua ex stipulatu actio utatur
natura, ut, si mulier a marito fuerit heres instituta et legis falcidiae ratio
emerserit, etiam dotis debitum liceat ei sicuti alia debita ex substantia
mariti subtrahere et sic quartam partem deducere. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.9: Imperator Justinianus
Cumque ex stipulatu actio in his casibus quos enumeravimus
propriam habeat naturam, necessarium est in sequenti tractatu ea exponere, quae
vel communia sunt utriusque actionis, quae in solam ex stipulatu actionem
colligi oportet, vel propria quidem rei uxoriae actionis, exinde autem ex
stipulatu actioni accommodanda. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.9a: Imperator Justinianus
Itaque partus dotalium ancillarum, id est quae aestimatae
non sunt, vel quae servi dotales ex quacumque causa nisi ex re mariti vel
operis suis adquisierint, ad mulierem pertinere utraque actio similiter voluit.
<a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.9b: Imperator Justinianus
Fetus autem iumentorum et omnia quae fructuum nomine
continentur ad lucrum mariti pertineant pro tempore matrimonii, sive aestimata
sive non aestimata sint. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.9c: Imperator Justinianus
Sed et novissimi anni, in quo matrimonium solvitur, fructus
pro rata temporis portione debere utrique parti adsignari commune utriusque
actionis est, in rebus scilicet non aestimatis. aestimatarum enim rerum maritus
quasi emptor et commodum sentiat et dispendium subeat et periculum expectet.
<a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.10: Imperator Justinianus
Cautione videlicet defensionis in specie, in qua dotem suae
uxoris vel nurus in familiae herciscundae iudicio praecipuam filius defuncti
detrahit, secundum propriam naturam ex stipulatu actionis coheredibus suis
praestanda. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.11: Imperator Justinianus
Videamus igitur, quali incremento ei de rei uxoriae actione
accedente formare decet ex stipulatu actionem. cumque iuris certi et indubitati
est, si parens per virilem sexum adscendens dote pro filia vel nepte praestita
emancipaverit eam vel ipse decesserit, in rei uxoriae actione dotem omnimodo ad
mulierem pertinere, etsi fuerit exheredata ( quod non erat in ex stipulatu
actione: ibi etenim velut aliae actiones in omnes heredes actio dividebatur),
aequissimum nobis visum est et in ex stipulatu actione mulierem dotem suam
praecipuam accipere, etsi emancipata vel exheredata sit vel cum aliis heredibus
scripta. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.12: Imperator Justinianus
Quo a nobis recepto et aliae multae species promptum
accipiunt exitum, cum dos possit et de inofficioso actionem excludere, maxime
si sufficit ad quartam, et in collationem ferri, si intestatus pater familias
decesserit, et testamento facto, quando hoc testator dixerit. quae omnia ex
stipulatu actio a rei uxoriae actione accipit. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.13: Imperator Justinianus
Accedit ei et alia species a rei uxoriae actione. si quando
etenim extraneus dotem dabat nulla stipulatione vel pacto pro restitutione eius
in suam personam facto, quisquis is fuerat, mulier habebat rei uxoriae
actionem: quod antea in ex stipulatu actione non erat. stipulatione autem vel
pacto interposito stipulator vel is qui paciscebatur habebat vel ex stipulatu
vel praescriptis verbis civilem actionem. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste
conss.>
CJ.5.13.1.13a: Imperator Justinianus
In praesenti autem non sic esse volumus, sed si non
specialiter extraneus dotem dando in suam personam dotem stipulatus est vel
pactum fecerit, tunc praesumatur mulier ipsa stipulationem fecisse, ut ei dos
ex huiusmodi casu accedat. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.13b: Imperator Justinianus
Neque enim in hac specie volumus videri extraneum tacitam
stipulationem fecisse, ne, quod pro mulieribus introduximus, hoc adversus
mulieres convertatur. immo magis in huiusmodi dotibus, quae ab extraneis dantur
vel promittuntur, ipsa mulier videatur fecisse tacitam stipulationem, nisi
expressim extraneus sibi dotem reddi pactus fuerit vel stipulatus, cum donasse
magis mulieri quam sibi aliquid ius servasse extraneus non stipulando videtur.
<a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.13c: Imperator Justinianus
Extraneum autem intellegimus omnem citra parentem per
virilem sexum adscendentem et in potestate dotandam personam habentem: parenti
enim tacitam ex stipulatu actionem donamus. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et
oreste conss.>
CJ.5.13.1.14: Imperator Justinianus
Et hoc ex rei uxoriae actione simili modo ex stipulatu
actioni accommodandum est. si quando etenim post solutum matrimonium dos a
patre petebatur, si quidem rei uxoriae fuerat actio, non poterat solus pater
sine consensu filiae suae agere : et si necdum actione mota ab hac luce fuerat
subtractus et si lis contestata esset, ad filiam quasi proprium patrimonium dos
revertebatur. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.14a: Imperator Justinianus
Quod non erat in ex stipulatu actione: ibi enim et solus
exactionem habebat consensu filiae non expectato et, si decedebat, ad suos
heredes transmittebat. sed rei uxoriae ius et in ex stipulatu actionem
transponere satis humanum, satis pium, satis utile matrimoniis est. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.15: Imperator Justinianus
Et cum lex iulia fundi dotalis italici alienationem
prohibebat fieri a marito non consentiente muliere, hypothecam autem nec si
mulier consentiebat, interrogati sumus, si oportet huiusmodi sanctionem non
super italicis tantummodo fundis, sed pro omnibus locum habere. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.15a: Imperator Justinianus
Placet itaque nobis eandem observationem non tantum in
italicis fundis, sed etiam in provincialibus extendi. cum autem hypothecam
etiam ex hac lege donavimus, sufficiens habet remedium mulier, et si maritus
fundum alienare voluerit. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.15b: Imperator Justinianus
Sed ne ex consensu mulieris hypothecae eius minuantur,
necessarium est et in hac parte mulieribus subvenire hoc tantummodo addito, ut
fundum dotalem non solum hypothecae titulo dare nec consentiente muliere
maritus possit, sed nec alienare , ne fragilitate naturae suae in repentinam
deducatur inopiam. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.15c: Imperator Justinianus
Licet enim anastasiana lex de consentientibus mulieribus vel
suo iuri renuntiantibus loquitur, tamen eam intellegi oportet in res mariti vel
dotis quidem, aestimatas autem, in quibus dominium et periculum mariti est: in
fundo autem inaestimato, qui et dotalis proprie nuncupatur, maneat ius
intactum, ex lege quidem iulia imperfectum, ex nostra autem auctoritate plenum
atque in omnibus terris effusum et non tantum italicis et sola hypotheca
conclusum. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.16: Imperator Justinianus
Illud etiam generaliter praesenti addere sanctioni
necessarium esse duximus, ut, si qua pacta intercesserint vel pro restitutione
dotis vel pro tempore vel pro usuris vel pro alia quacumque causa, quae nec contra
leges nec contra constitutiones sunt, ea observentur. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.16a: Imperator Justinianus
Sin autem repudio matrimonium fuerit dissolutum, omnia iura,
quae ex theodosiana vel nostra lege descendunt, immutilata custodiantur. <a
530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.16b: Imperator Justinianus
Simili modo ea, quae anastasianae legi pro his quae bona
gratia separantur enumerata sunt, firma illibataque permaneant. <a 530
d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.16c: Imperator Justinianus
Et generaliter quidquid sacratissimis constitutionibus vel
libris prudentium cautum est, quod non contrarium huic legi inveniatur, et hoc
in sua maneat firmitate et ex stipulatu actioni adgregetur, licet in re uxoria
tractatum est. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.13.1.16d: Imperator Justinianus
Quae omnia in his tantummodo dotibus locum habere censemus,
quae post hanc legem datae fuerint vel promissae vel etiam sine scriptis
habitae: instrumenta enim iam confecta viribus suis carere non patimur, sed
suum expectare eventum. <a 530 d.K.Nov.Lampadio et oreste conss.>
CJ.5.14.0. De pactis conventis tam super dote quam super
donatione ante nuptias et paraphernis.
CJ.5.14.1: Imperatores Severus, Antoninus
Legem, quam dixisti, cum dotem pro alumna dares, servari
oportet, nec obesse tibi debet, quod dici solet ex pacto actionem non nasci:
tunc enim hoc dicimus, cum pactum nudum est: alioquin cum pecunia datur et
aliquid de reddenda ea convenit, utilis est condictio. * sev. et ant. aa.
nicae. * <a 206 pp.Vii k. febr. albino et aemiliano conss.>
CJ.5.14.2: Imperator Antoninus
Fructus praediorum in dotem datorum si secundum pactum
sumptibus tuis tuorumque servierunt, repeti non posse ambigere non debes. *
ant. a. theodotae. * <a 213 d. xi k. april antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.5.14.3: Imperator Gordianus
Quamvis pater tuus, cum te nuptui collocaret, pactus sit,
ut, si maritus tuus superstitibus filiis communibus in matrimonio decessisset,
pars dotis liberorum nomine retineatur, eiusmodi tamen conventio, quominus
actionem integrae dotis habeas, proficere non potest. * gord. a. torquatae. *
<a 239 d. vi id. ian. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.14.4: Imperator Gordianus
Pactum dotale, quo matrem convenisse cum patre tuo proponis,
ut, si in matrimonio decessisset, tibi et fratribus tuis dos restitueretur, si
stipulatio ex persona vestra, cum in potestate patris constituti non essetis,
legitima minus intercessit, defuncta ea in matrimonio actionem vobis quaerere
non potuit. sed si obligatione verborum rite intercedente dotis petitionem
habere potuisti, maxime si ad vinculum potestatis patriae non attigeris,
petitionem exsequi non prohiberis. * gord. a. agatho. * <a 240 pp.V id. iun.
sabino et venusto conss.>
CJ.5.14.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Hereditas extraneis testamento datur. cum igitur adfirmes
dotali instrumento pactum interpositum esse vice testamenti, ut post mortem
mulieris bona eius ad te pertinerent, quae dotis titulo tibi non sunt obligata,
intellegis te nulla actione posse convenire heredes seu successores eius, ut
tibi restituantur, quae nullo modo debentur. * diocl. et maxim. aa. claudio. *
<a 290 pp. non. febr. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.14.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si convenit, ut in matrimonio uxore defuncta dos penes
maritum remaneret, profecticiae dotis repetitionem huiusmodi pactum inhibuisse
explorati iuris est, cum deteriorem causam dotis, in quem casum patri soli
repetitio competit, pacto posse fieri auctoritate iuris saepissime sit
responsum. * diocl. et maxim. aa. et cc. rufo. * <a 293 d. v non. mai. ipsis
aa. conss.>
CJ.5.14.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pater, pro filia dotem datam genero ea prius in matrimonio
defuncta nepotibus pactus restitui, licet his actionem quaerere non potuit,
tamen utilis eis ex aequitate accommodabitur actio. * diocl. et maxim. aa. et
cc. phileto. * <a 294 d. xiiii k. ian. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.14.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Hac lege decernimus, ut vir in his rebus, quas extra dotem
mulier habet, quas graeci parapherna dicunt, nullam uxore prohibente habeat
communionem nec aliquam ei necessitatem imponat. quamvis enim bonum erat
mulierem, quae se ipsam marito committit, res etiam eiusdem pati arbitrio
gubernari, attamen quoniam conditores legum aequitatis convenit esse fautores,
nullo modo, ut dictum est, muliere prohibente virum in paraphernis se volumus
immiscere. * theodos. et valentin. aa. hormisdae pp. * <a 450 s.D.V id. ian.
post consulatum protogenis et asterii.>
CJ.5.14.9pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Ex morte cuiuscumque personae sive mariti sive mulieris
eandem partem, non pecuniae quantitatem, tam virum ex dote quam mulierem ex
ante nuptias donatione lucrari decernimus. * leo et anthem. aa. nicostrato pp.
* <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii cons.>
CJ.5.14.9.1: Imperatores Leo, Anthemius
Veluti si maritus mille solidorum ante nuptias donationem
confecerit, licebit mulieri et minoris et amplioris quantitatis dotem offerre
et marito similiter ante nuptias donationem: hoc tamen observandum est, ut
quantam partem mulier stipuletur sibi lucro cedere ex ante nuptias donatione,
si priorem maritum mori contigerit, tantam et maritus ex dote partem, non
pecuniae quantitatem, stipuletur sibi, si constante matrimonio prior mulier in
fata collapsa fuerit. <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii cons.>
CJ.5.14.9.2: Imperatores Leo, Anthemius
Et si pactum contra vetitum fuerit subsecutum, infirmum
atque invalidum hoc esse , ut nulla ex eo procedere possit exactio,
praecipimus. <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii cons.>
CJ.5.14.9.3: Imperatores Leo, Anthemius
Eadem custodiri censemus, sive pater pro filio sive mater
sive ipse ducturus uxorem sui iuris constitutus sive quilibet alius pro eo ante
nuptias donationem nupturae dederit. <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii
cons.>
CJ.5.14.9.4: Imperatores Leo, Anthemius
Simili quoque modo, sive pater pro filia sive mater sive
ipsa pro se, sui iuris videlicet constituta, sive quilibet alius pro ea uxorem
ducturo dotem dederit seu promiserit, quoniam et alio pro ea offerente dotem
ipsa eam pro se videtur offerre. <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii
cons.>
CJ.5.14.9.5: Imperatores Leo, Anthemius
Quod adeo verum est, ut et ipsa ab alio pro se oblatam dotem
in lucrum suum reposcat, nisi forte is qui eam obtulit statim ( id est tempore
oblationis seu promissionis) stipulatus vel pactus sit, ut sibi dos praedicta
reddatur. <a 468 d.Xv k. sept. anthemio a. ii cons.>
CJ.5.14.10: Imperator Justinianus
Lege leonis divae memoriae pacta lucrorum dotis et ante
nuptias donationis paria esse sanciente nec adiciente, quid fieri oporteat, si
hoc minime observatum sit , nos omnia clara esse cupientes praecipimus
disparibus eis factis maiorem lucri partem ad minorem deduci, ut eo modo
uterque minorem partem lucretur. * iust. a. menae pp. * <a 529 d. viii id
april. constintinopoli decio vc.Cons.>
CJ.5.14.11pr.: Imperator Justinianus
Si mulier marito suo nomina ( id est feneraticias cautiones)
quae extra dotem sunt dederit, ut loco paraphernarum apud maritum maneant, et
hoc dotali instrumento fuerit adscriptum, utrumne habeat aliquas ex his
actiones maritus sive directas sive utiles, an penes uxorem omnes remaneant, et
in quem eventum dandae sint marito actiones, quaerebatur. * iust. a. iohanni
pp. * <a 530 d. k. nov. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.14.11.1: Imperator Justinianus
Sancimus itaque, si quid tale evenerit, actiones quidem
omnimodo apud uxorem manere, licentiam autem marito dari easdem actiones movere
apud competentes iudices nulla ratihabitione ab eo exigenda, et usuras quidem
eorum circa se et uxorem expendere, pecunias autem sortis quas exegerit servare
mulieri vel in causas, ad quas ipsa voluerit, distribuere. <a 530 d. k. nov.
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.14.11.2: Imperator Justinianus
Et si quidem in dotali instrumento hypothecae pro his
nominatum a marito scriptae sunt, his esse mulierem ad cautelam suam contentam.
sin autem minime hoc scriptum inveniatur, ex praesenti nostra lege habeat
hypothecam contra res mariti, ex quo pecunias ille exegit. <a 530 d. k. nov.
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.14.11.3: Imperator Justinianus
Antea enim habeat ipsa mulier facultatem, si voluerit, sive
per maritum sive per alias personas easdem movere actiones et suas pecunias
percipere et ipsas cautiones a marito recipere, securitate ei competente
facienda. <a 530 d. k. nov. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.14.11.4: Imperator Justinianus
Dum autem apud maritum remanent eaedem cautiones, et dolum
et diligentiam maritus circa eas praestare debet, qualem circa suas res habere
invenitur ne ex eius malignitate vel desidia aliqua mulieri accedat iactura.
quod si evenerit, ipse eandem de proprio resarcire compelletur. <a 530 d. k.
nov. lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.15.0. De dote cauta et non numerata.
CJ.5.15.1: Imperatores Severus, Antoninus
Dotem numeratio, non scriptura dotalis instrumenti facit: et
ideo non ignoras ita demum ad petitionem dotis admitti te posse, si dotem a te
re ipsa datam probatura es. * sev. et ant. aa. dionysiae. * <a 204 d.Xiii k.
aug.Cilone et libone conss.>
CJ.5.15.2: Imperator Alexander Severus
Quod de suo maritus constante matrimonio donandi animo in
dotem adscripsit, si eandem donationem legitime confectam non revocavit, qui
incrementum doti dedit, et durante matrimonio mortem obiit, ab heredibus
mariti, quatenus interposita liberalitas munita est, peti potest. * alex. a.
papinianae. * <a 229 pp. non. dec. alexandro a.Iii et dione conss.>
CJ.5.15.3: Imperator Justinianus
In dotibus, quas datas esse dotalibus instrumentis conscribi
moris est, cum adhuc nulla datio, sed pollicitatio tantum subsecuta sit, liceat
non numeratae pecuniae exceptionem opponere non solum marito contra uxorem vel heredes
eius morte mulieris vel repudio dissoluto matrimonio, sed etiam heredibus
mariti, cuius morte dissolutum est matrimonium, socero etiam vel eius
heredibus, si cum filio suo dotem suscepisse dotalibus instrumentis scriptum
sit, omnique personae, quam dotem suscepisse una cum marito conscribitur, et
eius similiter heredibus, ita tamen, ut intra annum tantum continuum a morte
mariti vel mulieris vel missione repudii computandum ea licentia detur. * iust.
a. menae pp. * <a 528 d.K. iun. dn. iustiniano a.Ii cons.>
CJ.5.16.0. De donationibus inter virum et uxorem et a
parentibus in liberos factis et de ratihabitione.
CJ.5.16.1: Imperator Antoninus
Bona quondam mariti tui fiscus si nemine ei successore
exsistente ut vacantia occupavit, donationes ab eo factae, si usque ad finem
vitae in eadem voluntate permansit, revocari non possunt. * ant. a. tryphenae.
* <a 212 pp. iii id. ian. duobus aspris conss.>
CJ.5.16.2: Imperator Antoninus
Si ancillam nummis tuis comparatam esse praesidi provinciae
probaveris donationisque causa focariae tuae nomine instrumentum emptionis esse
conscriptum, eam tibi restitui iubebit. nam licet cessante iure matrimonii
donatio perfici potuerit, milites tamen meos a focariis suis hac ratione
fictisque adultationibus spoliari nolo. * ant. a. marco mil. * <a 213 pp.Xii
k. mart. antonino a.Iiii et balbino conss.>
CJ.5.16.3pr.: Imperator Antoninus
Donatio mancipiorum aliarumque rerum, quas tibi ab uxore tua
donatas dicis, si modo suae potestatis, cum donaret, fuit vel patris voluntate
id fecit et in eadem voluntate donationis usque ad ultimum diem vitae
perseveravit, ex mea et divi severi patris mei constitutione firmata est. *
ant. a. epicteto. * <a 213 pp. iiii non. mart. antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.5.16.3.1: Imperator Antoninus
Sin autem post mortem filiae facta est donatio a quondam
socero tuo, etiam inter vivos ea perfici potuit. <a 213 pp. iiii non. mart.
antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.16.4: Imperator Alexander Severus
Nec inter eas quidem personas, quarum iuri subiecti sunt vir
et uxor quive in eorum potestate sunt, donationes iure civili fieri possunt. *
alex. a. claudiano. * <a pp. xvii k. oct.>
CJ.5.16.5: Imperator Alexander Severus
Si, ut proponis, pater tuus, in cuius potestate fuisti,
marito tuo genero suo instrumentum debitoris donationis causa dedit isque
matrimonio durante vita functus est ac postea a marito divortisti, quod gestum
est non valet. * alex. a. quintillae. * <a 227 pp.Id.Febr.Albino et maximo
conss.>
CJ.5.16.6pr.: Imperator Alexander Severus
Etiamsi uxoris tuae nomine res quae tui iuris fuerunt
depositae sunt, causa proprietatis ea ratione mutari non potuit, etsi donasse
te uxori res tuas ex hoc quis intellegat, cum donatio in matrimonio facta prius
mortua ea quae liberalitatem excepit irrita sit. * alex. a. nepotiano. * <a
229 pp.Non.Dec.Alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.16.6.1: Imperator Alexander Severus
Nec est ignotum, quod, cum probari non possit, unde uxor
matrimonii tempore honeste quaesierit, de mariti bonis eam habuisse veteres
iuris auctores merito credidissent. <a 229 pp.Non.Dec.Alexandro a. iii et
dione conss.>
CJ.5.16.7: Imperator Alexander Severus
Si ex voluntate patris tui filio tutoris nupta es, collata
in maritum donatio ipso iure irrita est. sed si matrimonium iure non valuit,
licet ipso iure donatio tenuerit, quia tamen indigna persona eius fuit, qui nec
maritus potest dici, utiles actiones super revocandis his tibi competunt. *
alex. a. theodotae. * <a 232 pp.K.Oct.Lupo et maximo conss.>
CJ.5.16.8: Imperator Alexander Severus
Si fructus eorum praediorum, quae in dotem accepisse te
dicis, matrimonii tempore uxorem tuam percipere passus es eosque uxor tua
absumpsit, restitui tibi post divortium oportere nulla ratione contendis. sin
autem ab his locupletior facta est, in tantum potest conveniri. * alex. a.
leoni. * <a 233 pp.V k. oct. maximo et paterno conss.>
CJ.5.16.9: Imperator Gordianus
Etsi de tua pecunia mancipia uxori tuae comparata sunt,
tamen, si ei sunt tradita, eorum dominium non ad te, sed ad eam pertinet,
pecuniae autem tantummodo repetitionem habes, sive negotium eius gerens
numerationem fecisti sive in eam donationem conferens quantitatem pretii
largitus es: etenim vel in solidum vel quatenus locupletior facta est actione
cum ea competenti poteris experiri. * gord. a. origeni. * <a 238 pp.Vii k.
oct.Pio et pontiano conss.>
CJ.5.16.10: Imperator Gordianus
Si maritus quondam uxoris tuae, cum sui iuris esset, in eam
praedia vel cetera donationis titulo contulit et in ea voluntate usque ad
mortem suam perseveravit, ex oratione divi severi confirmata est donatio: ac si
eas res pater defuncti iniuriose abstulit, per praesidem provinciae eas
restituere cogetur. nec enim, quasi maleficiis eius sit maritus extinctus,
crimen intendens sub praetextu accusationis quae donata sunt auferre debuit,
cum causa liberalitatis a criminatione separata sit. * gord. a. veriano. *
<a 239 pp.Iii k. april. gordiano a.Et aviola conss.>
CJ.5.16.11: Imperator Gordianus
Sicut cessat petitio quantitatis, quam de suo maritus uxori
in menses singulos vel annos singulos proprii usus eius gratia promittit, ita
ex ea causa nummi soluti erogatique non dari repetitionem manifestum est. *
gord. a. maximo. * <a 241 pp.V k. iul.Gordiano a.Ii et pompeiano conss.>
CJ.5.16.12: Imperator Gordianus
Si maritus tuus creditores sortitus post factam in te
donationem fundum, quem ex donatione iuri tuo vindicas, isdem specialiter
obligavit, eandem obligationem defensionis tuae firmitatem inrumpere
intellegere debes, cum sit manifestum non solum ex huiusmodi obligatione, sed
etiam ex donatione vel venditione vel alio quolibet modo rebus alienatis
revocatam esse a viro in mulierem factam donationem. * gord. a. secundinae. *
<a 243 pp.Vi k. febr. arriano et papo conss.>
CJ.5.16.13pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quidem ante donationem possessionis in te iure, ut dicis,
a marito collatam praedium ab eodem creditori obligatum fuit, alienationem eius
salvo iure debiti ( si tamen iuris ratio actionem eius non excludit) factam
esse dubium non est. * diocl. et maxim. aa. rufinae. * <a 286 pp.Xii k. iul.
maximo ii et aquilino conss.>
CJ.5.16.13.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si donatione iure celebrata eo, quod vel ante nuptias
facta est vel in isdem casibus, in quibus etiam constante matrimonio donatio
procedere potest, obligatio insecuta est, factum mariti, quem diem suum obisse
memorasti, iuri tuo officere non posse certum est. <a 286 pp.Xii k. iul.
maximo ii et aquilino conss.>
CJ.5.16.14pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ex verbis, quae in postremis iudiciis inseruntur, licet ad
fideicommissum vel legatum utilia sunt, non omnimodo legati vel fideicommissi
persecutio datur, sed ita demum, si relinquendi studio huiusmodi verba fuerint
adscripta. unde te voluntatis, non iuris quaestionem in preces tuas contulisse
palam est. * diocl. et maxim. aa.Octavianae. * <a 290 pp. iii non. oct.
ipsis aa. conss.>
CJ.5.16.14.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum igitur lecto testamento animadvertimus maritum tuum ex
praecedente donatione dominium tibi conservasse securitatique tuae ad
obtinendam proprietatem cavisse , inditorum verborum conceptio non
fideicommissum relictum ostendit, sed ex senatus consulti auctoritate
liberalitatem mariti tui, cui custodiendae etiam moriens prospexit, quatenus
firmare potuit dominium, mortis tempore tibi esse addictam. <a 290 pp. iii
non. oct. ipsis aa. conss.>
CJ.5.16.15pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non verum contractum pater vester gessit, sed sub specie
venditionis donationem possessionis in matrem vestram contulit, nec ex bonis,
quae in persona patris vestri permansisse videbantur, ob primipilum indemnitati
fiscali satisfieri potuit, licet in eadem donandi voluntate perseverasse eum
probari potest, ex eadem possessione ad supplendam pecuniam, quae ex bonis ab
eo relictis colligi nequivit, conferendum est. * diocl. et maxim. aa.
iustiniano et aliis. * <a 291 pp.Iiii k. febr. tiberiano et dione conss.>
CJ.5.16.15.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod si liberalitatis tenorem mutata voluntate pater tuus
interrupit, in hereditate eius dominium resedisse nulla dubitatio est. <a
291 pp.Iiii k. febr. tiberiano et dione conss.>
CJ.5.16.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si filii tui emancipati matris hereditatem sibi
adquisierunt, proba apud praesidem provinciae non donandi animo te nomine
uxoris tuae praedia comparasse, sed nominis dumtaxat eius titulo usum per
possessionem rerum a venditoribus tibi traditarum dominum esse effectum, ut
comprehensa filiorum tuorum iniuria proprietatis ius incolume perseveret. nam
si largiendi propositio id te fecisse constiterit, pecuniae tibi persecutio
competit. * diocl. et maxim. aa. theodoro. * <a 291 pp. vi id. mart.
tiberiano et dione conss. >
CJ.5.16.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De his, quae extra dotem in domum illata a marito erogata
commemoras, si quidem te donante consumpta sunt, intellegis adversus heredes
non nisi in quantum locupletior fuit habere te actionem: si vero contra
voluntatem tuam, omnia tibi restitui oportere. * diocl. et maxim. aa. et cc.
capitolinae. * <a 293 sub die viii k.Mai. heracliae aa. conss.>
CJ.5.16.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
A marito in uxorem donatione collata matrimonii tempore nec
initio dominium transferri potest nec post, si divortium intercesserit vel
prior persona quae liberalitatem accepit rebus humanis fuerit exempta vel ab eo
qui donavit fuerit revocata, potest convalescere. * diocl. et maxim. aa. et cc.
maternae. * <a 293 sub die iiii k. iul. serdicae aa. conss.>
CJ.5.16.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si constante matrimonio tibi mater domum tradidit, hanc in
tuis fecit bonis. * diocl. et maxim. aa. et cc. dionysiae. * <a 294
d.Id.Iul.Philippopoli cc. conss.>
CJ.5.16.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Creditor debito soluto de pignore liberato nihil ad uxorem
debitoris quondam transferre potuit. sed nec consensus eiusdem debitoris per
eum qui creditor fuit accedens imaginariae factae venditioni ad dominium
transferendum prodesse quicquam potuit, cum tam ea quae simulatae aguntur, quam
quae in uxorem a marito donationis causa tempore matrimonii procedunt, propter
iuris civilis interdictum ( cum proponas uxorem superstite marito rebus humanis
exemptam) pro infectis habeantur. * diocl. et maxim. aa. et cc. claudiae. *
<a 294 d.V id. aug. viminaci cc. conss.>
CJ.5.16.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si propriis habitis contractibus quam acceperas mutuam
pecuniam pro marito donationis causa erogasti, cum nec ad dignitatem profuerit
nec locupletior sit factus, intellegis nullam tibi contra eum competere
actionem. * diocl. et maxim. aa. et cc. cacaliae. * <a 294 d.Iii id. aug.
viminaci cc. conss.>
CJ.5.16.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Maritus manumissionis causa servum mulieri constante
matrimonio donare potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. arsinoae. * <a 294
s.K.Aug.Sirmi cc. conss.>
CJ.5.16.23: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si te in vacuam possessionem praedii socrus tua titulo
donationis ante matrimonium vel post induxit, ad rescindendam donationem
paenitentia nihil proficit. * diocl. et maxim. aa. et cc. caecilianae. * <a
294 s.K.Nov.Brundisii cc. conss.>
CJ.5.16.24pr.: Imperator Constantinus
Res uxoris, quae vel successione qualibet vel emptione vel
etiam largitione viri in eam ante reatum iure pervenerant, damnato ac mortuo ex
poena marito vel in servilem condicionem ex poenae qualitate deducto, illibatas
esse praecipio nec alieni criminis infortunio stringi uxorem, cum paternis
maternisve ac propriis frui eam integro legum statu religiosum sit. * const. a.
petronio probiano. * <a 321 d.Iii k. mart. serdicae crispo ii et constantino
ii cc. conss.>
CJ.5.16.24.1: Imperator Constantinus
Et donatio maritalis ante tempus criminis ac reatus collata
in uxorem, quia pudicitiae praemio cessit, observanda est, tamquam si maritum
eius natura, non poena subduxerit. <a 321 d.Iii k. mart. serdicae crispo ii
et constantino ii cc. conss.>
CJ.5.16.24.2: Imperator Constantinus
Sin autem aqua et igni interdictum erit vel deportatio
illata, non tamen mors ex poena subsecuta, donationes a viro in uxorem collatae
adhuc in pendenti maneant , quia nec matrimonium huiusmodi casibus dissolvitur,
ita ut, si usque ad vitae suae tempus maritus eas non revocaverit, ex morte
eius confirmentur: fisco nostro ad easdem res nullam in posterum communionem
habituro. <a 321 d.Iii k. mart. serdicae crispo ii et constantino ii cc.
conss.>
CJ.5.16.25pr.: Imperator Justinianus
Donationes, quae parentes in liberos cuiuscumque sexus in
potestate constitutos conferunt vel uxor in suum maritum vel maritus in suam
uxorem vel alteruter eorum in aliam personam, cui constante matrimonio donare
non licet, vel ipsae aliae personae in eam cui donare non poterant, ita firmas
esse per silentium donatoris vel donatricis sancimus, si usque ad quantitatem
legitimam vel eam excedentes actis fuerint intimatae. nam amplioris quantitatis
donationem minime intimatam nec per silentium eius qui donavit confirmari
concedimus. * iust. a. menae pp. * <a 528 d.Iii id.Dec.Dn.Iustiniano a. ii
cons.>
CJ.5.16.25.1: Imperator Justinianus
Sin vero specialiter eas in suprema voluntate donator vel
donatrix confirmaverit , sine ulla distinctione ratae habebuntur, ita tamen ut,
si quidem ultra lege finitam quantitatem expositae minime actis intimatae
fuerint, specialis earum confirmatio ex eo tempore vim habeat, ex quo eaedem
donationes confirmatae sunt. <a 528 d.Iii id.Dec.Dn.Iustiniano a. ii
cons.>
CJ.5.16.25.2: Imperator Justinianus
Sin vero vel non amplior sit donatio vel, cum amplior esset,
in actis insinuata sit, tunc et silentium donatoris vel donatricis et specialis
confirmatio ad illud tempus referatur, quo donatio conscripta sit: sicut et
alias ratihabitiones negotiorum ad illa reduci tempora oportet, in quibus
contracta sunt. nec in ceterum subtilem divisionem facti vel iuris introduci
posse. <a 528 d.Iii id.Dec.Dn.Iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.16.26: Imperator Justinianus
Donationes, quas divinus imperator in piissimam reginam suam
coniugem vel illa in serenissimum maritum contulerit, ilico valere sancimus et
plenissimam habere firmitatem, utpote imperialibus contractibus legis vicem
obtinentibus minimemque opitulatione quadam extrinsecus egentibus. * iust. a.
menae pp. * <a 529 d. viii id.April.Constantinopoli decio vc.Cons.>
CJ.5.16.27pr.: Imperator Justinianus
Si unus ex his, qui matrimonio fuerant copulati, in alium
donatione facta ab hostibus captus est et in servitutem deductus et postea ibi
morte peremptus, quaerebatur, an huiusmodi liberalitas, quam antea fecit, ex
hoc roborari videtur an vacillare: et iterum si donator quidem in civitate
romana constitutus decesserit , mortis autem eius tempore is qui donationem
accepit in captivitate degebat et postea reversus est, an videtur et tunc
donatio rata haberi. * iust. a. iohanni pp. * <a 530 d.K.Dec.Lampadio et
oresta vv.Cc.Conss.>
CJ.5.16.27.1: Imperator Justinianus
Cum itaque in utroque casu oportet augusto remedio causam
dirimi, cum nihil aliud tam peculiare est imperiali maiestati quam humanitas,
per quam solam dei servatur imitatio, in ambobus casibus donationem firmam esse
censemus. <a 530 d.K.Dec.Lampadio et oresta vv.Cc.Conss.>
CJ.5.17.0. De repudiis et iudicio de moribus sublato.
CJ.5.17.1: Imperator Alexander Severus
Matrimonium quidem deportatione vel aqua et igni
interdictione non solvitur, si casus, in quem maritus incidit, non mutet uxoris
adfectionem. ideoque dotis actio ipso iure non competit, sed indotatam esse
eam, cuius laudandum propositum est, nec ratio aequitatis nec exempla
permittunt. * alex. a. avitianae. * <a 229 pp.Non.Nov.Alexandro a.Iii et
dione conss.>
CJ.5.17.2: Imperatores valer., gallien.
Liberum est filiae tuae, si sponsum suum post tres
peregrinationis annos expectandum sibi ultra non putat, omissa spe huius
coniunctionis matrimonium facere, ne opportunum nubendi tempus amittat, cum
posset nuntium remittere, si praesente eo consilium mutare voluisset. * valer.
et gallien. aa. et valer. c. paulinae. * <a 259 pp.Vii k. april. aemiliano
et basso conss.>
CJ.5.17.3pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dubium non est omnia omnino, quae consilio recte geruntur,
iure meritoque effectu et firmitate niti. * diocl. et maxim. aa. tullio. *
<a 290 d. ii k.Sept.Tiberiade ipsis aa. conss.>
CJ.5.17.3.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quare si tu dotem pro muliere dedisti et ex morte eius
repetitionem stipulatus es, circumscribendi autem tui causa ficto repudio
matrimonium brevi tempore rescissum est, res dotales, quas ante nuptias
obtulisti, praeses provinciae recipere te non dubitabit. <a 290 d. ii
k.Sept.Tiberiade ipsis aa. conss.>
CJ.5.17.3.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Certum est enim daturum operam moderatorem provinciae, ut,
quae contra fas gesta sunt, fructum calliditatis obtinere non possint, cum
nobis huiusmodi commenta displiceant. <a 290 d. ii k.Sept.Tiberiade ipsis
aa. conss.>
CJ.5.17.3.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Imaginarios enim nuntios ( id est repudia) nullius esse
momenti, sive nuptiis fingant se renuntiasse sive sponsalibus, etiam veteribus
iuris auctoribus placuit. <a 290 d. ii k.Sept.Tiberiade ipsis aa. conss.>
CJ.5.17.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Filiae divortium in potestate matris non est. * diocl. et
maxim. aa. et cc. pisoni. * <a 294 d. iii k. ian. sirmi cc. conss.>
CJ.5.17.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dissentientis patris, qui initio consensit matrimonio, cum
marito concordante uxore filia familias ratam non haberi voluntatem divus
marcus pater noster religiosissimus imperator constituit, nisi magna et iusta
causa interveniente hoc pater fecerit. * diocl. et maxim. aa. et cc. scyrioni.
* <a 294 d. v k. sept. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.17.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Invitam autem ad maritum redire nulla iuris praecepit
constitutio. <a 294 d. v k. sept. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.17.5.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emancipatae vero filiae pater divortium in arbitrio suo non
habet. <a 294 d. v k. sept. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.17.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet repudii libellus non fuerit traditus vel cognitus
marito, dissolvitur matrimonium. * diocl. et maxim. aa. et cc. phoebo. * <a
294 d. xviii k. ian. nicomediae cc. conss. >
CJ.5.17.7pr.: Imperator Constantinus
Uxor, quae in militiam profecto marito post interventum
annorum quattuor nullum sospitatis eius potuit habere indicium atque ideo de
nuptiis alterius cogitavit nec tamen ante nupsit, quam libello ducem super hoc
suo voto convenit, non videtur nuptias inisse furtivas nec dotis amissionem
sustinere nec capitali poenae esse obnoxia, quae post tam magni temporis
iugitatem non temere nec clanculo, sed publice contestatione deposita nupsisse
firmatur. * constant. a. ad delmatium. * <a 337 d...... naisso feliciano et
titiano conss.>
CJ.5.17.7.1: Imperator Constantinus
Ideoque observandum est, ut, si adulterii suspicio nulla sit
nec coniunctio furtiva detegitur, nullum periculum ab his quorum coniugio erant
copulatae vereantur, cum, si conscientia maritalis tori furtim esset violata,
disciplinae ratio poenam congruam flagitaret. <a 337 d...... naisso
feliciano et titiano conss.>
CJ.5.17.8pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Consensu licita matrimonia posse contrahi, contracta non
nisi misso repudio solvi praecipimus. solutionem etenim matrimonii
difficiliorem debere esse favor imperat liberorum. * theodos. et valentin. aa.
hormisdae pp. * <a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Causas autem repudii hac saluberrima lege apertius
designamus. sicut enim sine iusta causa dissolvi matrimonia iusto limite
prohibemus, ita adversa necessitate pressum vel pressam, quamvis infausto,
attamen necessario auxilio cupimus liberari. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et
asterio conss.>
CJ.5.17.8.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si qua igitur maritum suum adulterum aut homicidam vel
veneficum vel certe contra nostrum imperium aliquid molientem vel falsitatis
crimine condemnatum invenerit, si sepulchrorum dissolutorem, si sacris aedibus
aliquid subtrahentem, si latronem vel latronum susceptorem vel abactorem aut
plagiarium vel ad contemptum sui domi suae ipsa inspiciente cum impudicis
mulieribus ( quod maxime etiam castas exasperat) coetum ineuntem, si suae vitae
veneno aut gladio vel alio simili modo insidiantem, si se verberibus, quae ab
ingenuis aliena sunt, adficientem probaverit, tunc repudii auxilio uti
necessariam ei permittimus libertatem et ca usas discidii legibus comprobare.
<a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Vir quoque pari fine claudetur nec licebit ei sine causis
apertius designatis propriam repudiare iugalem, nec ullo modo expellat nisi
adulteram, nisi veneficam aut homicidam aut plagiariam aut sepulchrorum
dissolutricem aut ex sacris aedibus aliquid subtrahentem aut latronum fautricem
aut extraneorum virorum se ignorante vel nolente convivia appetentem aut ipso
invito sine iusta et probabili causa foris scilicet pernoctantem, nisi
circensibus vel theatralibus ludis vel harenarum spectaculis in ipsis locis, in
quibus haec adsolent celebrari, se prohibente gaudentem, nisi sui veneno vel
gladio aut alio simili modo insidiatricem, vel contra nostrum imperium aliquid
machinantibus consciam, seu falsitatis se crimini immiscentem invenerit, aut
manus audaces sibi probaverit ingerentem: tunc enim necessariam ei discedendi
permittimus facultatem et causas discidii legibus comprobare. <a 449 d.V
id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Haec nisi vir vel mulier observaverint, ultrici
providentissimae legis poena plectentur. nam mulier si contempta lege repudium
mittendum esse temptaverit, suam dotem et ante nuptias donationem amittat nec
intra quinquennium nubendi habeat denuo potestatem: aequum est enim eam interim
carere conubio, quo se monstravit indignam. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et
asterio conss.>
CJ.5.17.8.4a: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod si praeter haec nupserit, erit ipsa quidem infamis,
conubium vero illud nolumus nuncupari: insuper etiam arguendi hoc ipsum volenti
concedimus libertatem. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.4b: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si vero causam probaverit intentatam, tunc eam et dotem
recuperare et ante nuptias donationem lucro habere aut legibus vindicare
censemus et nubendi post annum ei, ne quis de prole dubitet, permittimus
facultatem. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Virum etiam, si mulierem interdicta arguerit attemptantem,
tam dotem quam ante nuptias donationem sibi habere seu vindicare uxoremque, si
velit, statim ducere hac iusta definitione sancimus. sin autem aliter uxori
suae renuntiare voluerit, dotem redhibeat et ante nuptias donationem amittat.
<a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.6: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Servis scilicet seu ancillis puberibus, si crimen adulterii
vel maiestatis ingeritur, tam viri quam mulieris ad examinandam causam repudii,
quo veritas aut facilius eruatur aut liquidius detegatur, si tamen alia
documenta defecerint, quaestionibus subdendis. super plagis etiam, prout dictum
est, illatis ab alterutro commovendis easdem probationes ( quoniam non facile
quae domi geruntur per alienos poterunt confiteri) volumus observari. <a 449
d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.7: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si vero filio seu filiis, filia seu filiabus extantibus
repudium missum est, omne quidquid ex nuptiis lucratum est filio seu filiis,
filiae seu filiabus post mortem accipientis servari, id est si pater temere
repudium miserit, donationem ante nuptias a matre servari, si mater, dotem
ipsam eidem vel eisdem filio seu filiae patre moriente dimitti censemus: patri
videlicet vel matri in scribendis filiis heredibus, unum seu unam vel omnes si
scribere vel uni ex his donare velit, electione servata. <a 449 d.V
id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.8.7a: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Nec ullam alienandi seu supponendi memoratas res permittimus
facultatem: sed si aliquid ex isdem rebus defuerit, ab heredibus seu earum
detentatoribus, si tamen non ipsos heredes scripserit aut scripti filii non
adierint, praecipimus resarciri, ut etiam hoc modo inconsulti animi ad repudium
mittendum detrimento retrahantur. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio
conss.>
CJ.5.17.8.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Pactiones sane, si quae adversus praesentia scita nostrae
maiestatis fuerint attemptandae, tamquam legum contrarias nullam habere volumus
firmitatem. <a 449 d.V id.Ian.Protogene et asterio conss.>
CJ.5.17.9: Imperator Anastasius
Si constante matrimonio communi consensu tam mariti quam
mulieris repudium sit missum, quo nulla causa continetur, quae consultissimae
constitutioni divae memoriae theodosii et valentiniani inserta est, licebit
mulieri non quinquennium expectare, sed post annum ad secundas nuptias
convolare. * anastas. a. theodoro. * <a 497 d.Xv k. mart. anastasio a. ii
cons.>
CJ.5.17.10: Imperator Justinianus
In causis iam dudum specialiter definitis, ex quibus recte
mittuntur repudia, illam addimus, ut, si maritus uxori ab initio matrimonii
usque ad duos continuos annos computandos coire minime propter naturalem
imbecillitatem valeat, possit mulier vel eius parentes sine periculo dotis
amittendae repudium marito mittere, ita tamen, ut ante nuptias donatio eidem
marito servetur. * iust. a. menae pp. * <a 528 d. iii id. dec. dn.
iustiniano a. pp.Ii cons.>
CJ.5.17.11pr.: Imperator Justinianus
Iubemus, ut, quicumque mulierem cum voluntate parentium aut,
si parentes non habuerit, sua voluntate maritali adfectu in matrimonium
acceperit, etiamsi dotalia instrumenta non intercesserint nec dos data fuerit,
tamquam si cum instrumentis dotalibus tale matrimonium processisset, firmum
coniugium eorum habeatur: non enim dotibus, sed adfectu matrimonia
contrahuntur. * iust. a. hermogeni mag. off. * <a 533 d.Xv
k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.1: Imperator Justinianus
Si quis autem eam, quam sine dote uxorem acceperat, a
coniugio suo repellere voluerit, non alias ei hoc facere licebit, nisi talis
culpa intercesserit, quae a nostris legibus condemnatur. <a 533 d.Xv
k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.1a: Imperator Justinianus
Si vero sine culpa eam reiecerit vel ipse talem culpam
contra innocentem mulierem commiserit, compellatur ei quartam partem propriae
substantiae pro rata portione persolvere, ut, si quidem quadringentarum
librarum auri vel amplius vir substantiam habeat, centum libras auri mulieri
praestet et nihil amplius, etsi quantamcumque substantiam possideat: sin vero
minus quadringentis libris auri puta substantia eius fuerit, tunc quarta pars
computatione facta purae substantiae eius usque ad minimam quantitatem mulieri
detur. <a 533 d.Xv k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.1b: Imperator Justinianus
Eodem modo servando et in mulieribus, quae indotatae
constitutae sine culpa mariti constitutionibus cognita eos repudiaverint vel
ipsae culpam innocenti marito praebuerint, ut ex utraque parte aequa lance et
aequitas et poena servetur. <a 533 d.Xv k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano
pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.1c: Imperator Justinianus
Hoc lucro quartae partis filiis quidem non extantibus ipsis
viro et mulieri competenti et ab his quo modo voluerint disponendo, filiis
autem et deinceps personis ex eodem matrimonio intervenientibus eis servando ad
similitudinem dotis et propter nuptias donationis per omnia, quae super his
statuta sunt. <a 533 d.Xv k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
cons.>
CJ.5.17.11.2: Imperator Justinianus
Inter culpas autem uxoris constitutionibus enumeratas et has
addimus, si forte uxor sua ope vel ex industria abortum fecerit, vel ita
luxuriosa est, ut commune lavacrum viris libidinis causa habere audeat, vel,
dum est in matrimonio, alium maritum fieri sibi conata fuerit. <a 533 d.Xv
k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.2a: Imperator Justinianus
Et in his enim causis locum habere constitutiones sancimus,
quae de culpa tam mariti quam uxoris loquuntur, ut, quemadmodum dos et donatio
propter nuptias perit, ita et mulieres indotatae in quartam partem, quam et
viris et mulieribus ex hac lege destinavimus, amissionis periculum sustineant.
<a 533 d.Xv k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii cons.>
CJ.5.17.11.2b: Imperator Justinianus
Iudicio de moribus, quod antea quidem in antiquis legibus
positum erat, non autem frequentabatur, penitus abolito: omnibus etenim causis
requisitis et perlectis, quas antiquitas introducebat, nihil validum praeter
eas, quas anteriores constitutiones et praesens dispositio introduxit,
invenimus. <a 533 d.Xv k.Dec.Constantinopoli dn. iustiniano pp. a. iii
cons.>
CJ.5.18.0. Soluto matrimonio dos quemadmodum petatur.
CJ.5.18.1: Imperatores Severus, Antoninus
Dubium non est post aestimationem dotis pactione vel
stipulatione interposita, ut ipsae res, si dissoluto matrimonio extarent, uxori
reddantur, ancillas cum partu ex stipulatu iudicio restitui oportere. * sev. et
ant. aa. geminae. * <a 197 pp. iii id. april. laterano et rufino conss.>
CJ.5.18.2: Imperatores Severus, Antoninus
Secundum rationem iuris existimas restitui tibi debere dotem
a fisco, qui bona damnati patris tui suscepit. licet enim viro quondam tuo
pater tuus heres extiterit, attamen iuri tuo hoc derogari non potest, cum et
ipse pater sine voluntate tua nec exigere nec accipere dotem poterat. * sev. et
ant. aa. aquiliae. * <a 207 pp. prid. non. april. apro et maximo conss.>
CJ.5.18.3: Imperator Antoninus
Si ignorans statum erotis ut liberum duxisti et dotem
dedisti isque postea servus est iudicatus, dotem ex peculio recipies et si quid
praeterea tibi debuisse eum apparuerit. filii autem tui, ut ex libera nati
incerto tamen patre, spurii ingenui intelleguntur. * ant. a. hostiliae. * <a
215 pp. vi k. sept. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.18.4: Imperator Antoninus
Dos a patre profecta, si in matrimonio decesserit mulier
filia familias, ad patrem redire debet. * ant. a. apollonio. * <a 225 pp.
xvi k. sept. fusco ii et dextro conss.>
CJ.5.18.5: Imperatores valer., gallien.
Si quidem vivit apud hostes uxor tua, nondum frater eius
quasi heres dotem repetere potest. si vero diem functa est et hereditatem eius
possit vindicare, dotis quoque repetitio ei iure competit, cum in stipulatum
deducta sit. * valer. et gallien. aa. et valer. c. tauro. * <a 259 pp. ii
non. mai. aemiliano et basso conss.>
CJ.5.18.6pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si circumscripta matre vestra viliore pretio dotales res
aestimatae sunt, quid super huiusmodi contractuum vitio statutum sit, vulgo
patet. * diocl. et maxim. aa. alexandriae et neroni. * <a 290 vel 293 pp.
vii k. nov. ipsis aa. conss.>
CJ.5.18.6.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Proinde si dolosis artibus mariti circumventam matrem
vestram iniqua aestimatione circumscriptam apud praesidem provinciae
evidentibus probationibus ostenderitis, quando possidentibus vobis ad obtinenda
praedia etiam doli mali exceptionis potestas opituletur, sciet, quatenus
religionem iudicationis suae temperare debeat. <a 290 vel 293 pp. vii k.
nov. ipsis aa. conss.>
CJ.5.18.6.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sin autem etiam maritus in aestimatione gravatum se adleget,
veritate examinata non amplius quam pretium iustum restituere compellatur.
<a 290 vel 293 pp. vii k. nov. ipsis aa. conss.>
CJ.5.18.6.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Haec tum locum habent, cum res in natura sunt. si tamen
extinctae sint, pretium, quod dotali instrumento inditum sit, id considerabitur.
<a 290 vel 293 pp. vii k. nov. ipsis aa. conss.>
CJ.5.18.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Filiae pecuniam adimere, quam habes in potestate, minime
prohiberis. nam si pro ea dotem dedisti, hanc constante matrimonio ne
consentiente quidem ipsa, matrimonio autem dissoluto invita repetere non potes.
* diocl. et maxim. aa. et cc. erotio. * <a 294 s. v id. febr. sirmi cc.
conss.>
CJ.5.18.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec maritus, licet post divortium in quantum facere possit
condemnandus est, post idoneus factus, qui non reddiderat integrum, residuam
probabiliter solutionem recusat. at cum eius heredes in solidum conveniendos
non ambigitur, ne cum his solvendo factis experiri non possis, superstitiosam
geris sollicitudinem. * diocl. et maxim. aa. et cc. sallustiae. * <a 294 d.
xiii k. april. sirmi cc. conss.>
CJ.5.18.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Dotis actione successores mariti super eo, quod ei dotis
nomine fuerat datum, convenire debes. ingrediendi enim in possessionem rerum
dotalium, heredibus mariti non consentientibus, sine auctoritate competentis
iudicis nullam habes facultatem. * diocl. et maxim. aa. et cc. marciae. * <a
294 s. d. viii k. nov. cc. conss.>
CJ.5.18.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si socero filiae tuae dotem dedisti, licet in eius positus
potestate gener tuus rebus humanis exemptus sit, tamen non de peculio, sed in
solidum a te consentiente filia conventum eum satis oportet facere. * diocl. et
maxim. aa. et cc. epigono. * <a 294 s. vii id. nov. heracliae cc. conss.>
CJ.5.18.11: Imperatores Honorius, Theodosius
Si constante matrimonio maritus fatali fuerit sorte
consumptus, dos, quae data dicitur vel promissa ex eius uxoris facultatibus, ad
eam revertatur, nihilque sibi ex hoc defuncti heres audeat vindicare, quod ad
mulierem recurrere fecit obitus maritalis. * honor. et theodos. aa. mariniano
pp. * <a 422 d. iii non. nov. ravennae honorio xiii et theodosio x aa.
conss.>
CJ.5.19.0. Si dos constante matrimonio soluta fuerit.
CJ.5.19.1: Imperatores Honorius, Theodosius
Si constante matrimonio a marito uxori dos sine causa
legitima refusa est, quod legibus stare non potest, quia donationis instar
perspicitur obtinere, eadem uxore defuncta ab eius heredibus cum fructibus ex
die refusae dotis marito restituatur, ita ut proprietas eiusdem liberis ex
eadem susceptis alienari contra leges a marito non possit. * honor. et theodos.
aa. mariniano pp. * <a 422 d. iii non. nov. ravennae honorio xiii et
theodosio x aa. conss.>
CJ.5.20.0. Ne fideiussores vel mandatores dotium dentur.
CJ.5.20.1: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Sive ex iure sive ex consuetudine lex proficiscitur, ut vir
uxori fideiussorem servandae dotis exhibeat, eam iubemus aboleri. * grat.
valentin. et theodos. aaa. cynegio pp. * <a 381 d. viii non. sept. eucherio
et syagrio conss.>
CJ.5.20.2: Imperator Justinianus
Generali definitione constitutionem pristinam ampliantes
sancimus nullam esse satisdationem vel mandatum pro dote exigendum vel a marito
vel a parte eius vel ab omnibus qui dotem suscipiunt. si enim credendam mulier
se suamque dotem parti mariti existimavit, quare fideiussor vel alius
intercessor exigitur, ut causa perfidiae in conubio eorum generetur? * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 d. x k. aug. lampadio et oresta conss.>
CJ.5.21.0. Rerum amotarum.
CJ.5.21.1pr.: Imperator Alexander Severus
Compensationis aequitatem iure postulas.Non enim prius
exsolvi quod debere te constiterit aequum est, quam petitioni mutuae responsum
fuerit, eo magis, quod ea te persequi dicis, quae divortii causa amota
quereris. * alex. a. polydeucae. * <a 229 pp. xvi k. dec. alexandro a. iii
et dione conss.>
CJ.5.21.1.1: Imperator Alexander Severus
Cum igitur apud competentem iudicem ex stipulatu
conveniaris, apud eundem doce tui iuris res ablatas esse. <a 229 pp. xvi k.
dec. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.21.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Divortii gratia rebus uxoris amotis a marito vel ab uxore
mariti rerum amotarum edicto perpetuo permittitur actio. constante etenim
matrimonio neutri eorum neque poenalis neque famosa actio competit, sed de
damno in factum datur actio. * diocl. et maxim. aa. et cc. sereno. * <a 290
vel 293 d. v k. oct. ipsis aa. conss.>
CJ.5.21.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De rebus, quas divortii causa quondam uxorem tuam abstulisse
proponis, rerum amotarum actione contra successores eius non in solidum, sed
quantum ad eos pervenit, quod si res extent, dominii vindicatione uti non
prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. quartioni. * <a 290 vel 293 d. v
non. dec. ipsis aa. conss.>
CJ.5.22.0. Ne pro dote mulieri bona mariti addicantur.
CJ.5.22.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ut uxori pro dote addicantur bona quondam mariti, iure
prohibitum est. sane si nullo relicto successore non idoneus decessit, secundum
iuris formam, quatenus successionis modus patitur, indemnitati tuae consulere
non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. apollinariae. * <a 293 d. v
non. dec. aa. conss.>
CJ.5.23.0. De fundo dotali.
CJ.5.23.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si aestimata praedia data essent in dotem et convenisset, ut
electio mulieri servetur, nihilo minus lex iulia locum habet. est autem
alienatio omnis actus, per quem dominium transfertur. * sev. et ant. aa. didae.
* <a 213 pp. xii k. mart. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.23.2: Imperator Gordianus
Mariti, qui fundum communem cum alio in dotem inaestimatum
acceperunt, ad communi dividundo iudicium provocare non possunt, licet ipsi
possint provocari. * gord. a. domitianae. * <a 241 pp. v non. oct. gordiano
a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.24.0. Divortio facto apud quem liberi morari vel
educari debent.
CJ.5.24.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet neque nostra neque divorum parentium nostrorum ulla
constitutione caveatur , ut per sexum liberorum inter parentes divisio
celebretur, competens tamen iudex aestimabit, utrum apud patrem an apud matrem
matrimonio separato filii morari ac nutriri debent. * diocl. et maxim. aa. et
cc. caelestinae. * <a 294 s. xvi k. iul. beroae cc. conss.>
CJ.5.25.0. De alendis liberis ac parentibus.
CJ.5.25.1: Imperator pius
Parentum necessitatibus liberos succurrere iustum est. *
pius a. basso. * < sine die et consule.>
CJ.5.25.2: Imperator divi fratres
Competens iudex a filio te ali iubebit, si in ea facultate
est, ut tibi alimenta praestare possit. * divi fratres celeri. * <a 161 d.
id. april. ipsis iii et ii aa. conss.>
CJ.5.25.3: Imperator divi fratres
Si competenti iudici eum, quem te ex claudio enixam esse
dicis, filium eius esse probaveris, alimenta ei pro modo facultatum praestari
iubebit. idem, an apud eum educari debeat, aestimabit. * divi fratres tatianae.
* <a 162 pp. xiii k. mart. romae rustico et aquilino conss.>
CJ.5.25.4: Imperatores Severus, Antoninus
Si patrem tuum officio debito promerueris, paternam pietatem
tibi non denegabit. quod si sponte non fecerit, aditus competens iudex alimenta
pro modo facultatium praestari tibi iubebit. quod si patrem se negabit,
quaestionem istam in primis idem iudex examinabit. * sev. et ant. aa. sabino. *
<a 197 pp. non. febr. laterano et rufino conss.>
CJ.5.26.0. De concubinis.
CJ.5.26.1: Imperator Constantinus
Nemini licentia concedatur constante matrimonio concubinam
penes se habere. * const. a. ad pop. * <a 326 pp. xviii k. iul. caesareae
constantino a. vii et c. conss.>
CJ.5.27.0. De naturalibus liberis et matribus eorum et ex
quibus casibus iusti efficiuntur.
CJ.5.27.1pr.: Imperator Constantinus
Senatores seu perfectissimos, vel quos in civitatibus
duumviralitas vel sacerdotii, id est phoenicarchiae vel syriarchiae, ornamenta
condecorant, placet maculam subire infamiae et alienos a romanis legibus fieri,
si ex ancilla vel ancillae filia vel liberta vel libertae filia vel scaenica
vel scaenicae filia vel ex tabernaria vel ex tabernarii filia vel humili vel
abiecta vel lenonis aut harenarii filia vel quae mercimoniis publicis praefuit
susceptos filios in numero legitimorum habere voluerint aut proprio iudicio aut
nostri praerogativa rescripti : ita ut, quidquid talibus liberis pater
donaverit, sive illos legitimos seu naturales dixerit, totum retractum
legitimae suboli reddatur aut fratri aut sorori aut patri aut matri. * const.
a. ad gregorium. * <a 336 lecta xii k. aug. carth agine nepotiano et facundo
conss.>
CJ.5.27.1.1: Imperator Constantinus
Sed et uxori tali quodcumque datum quolibet genere fuerit
vel emptione collatum, etiam hoc retractum reddi praecipimus: ipsas etiam,
quarum venenis inficiuntur animi perditorum, si quid quaeritur vel commendatum
dicitur, quod his reddendum est quibus iussimus aut fisco nostro, tormentis
subici iubemus. <a 336 lecta xii k. aug. carthagine nepotiano et facundo
conss.>
CJ.5.27.1.2: Imperator Constantinus
Sive itaque per ipsum donatum est qui pater dicitur, vel per
alium sive per interpositam personam, sive ab eo emptum vel ab alio, sive
ipsorum nomine comparatum, statim retractum reddatur quibus iussimus aut, si
non existunt, fisci viribus vindicetur. <a 336 lecta xii k. aug. carthagine
nepotiano et facundo conss.>
CJ.5.27.1.3: Imperator Constantinus
Quod si existentes et in praesentia rerum constituti agere
noluerint pacto vel iureiurando exclusi, totum sine mora fiscus invadat. <a
336 lecta xii k. aug. carthagine nepotiano et facundo conss.>
CJ.5.27.1.4: Imperator Constantinus
Quibus tacentibus et dissimulantibus a defensione fiscali
duum mensuum tempora limitentur, intra quae si non retraxerint vel propter
retrahendum rectorem provinciae interpellaverint, quidquid talibus filiis vel
uxoribus liberalitas impura contulerit, fiscus noster invadat, donatas vel
commendatas res sub poena quadrupli severa quaestione perquirens. <a 336
lecta xii k. aug. carthagine nepotiano et facundo conss.>
CJ.5.27.2: Imperatores Arcadius, Honorius
Matre vel legitimis filiis vel nepotibus aut pronepotibus cuiuscumque
sexus, uno pluribusve, existentibus bonorum suorum unam tantum unciam pater
naturalibus filiis seu filiabus eorumque genetrici vel, si sola sit concubina,
semunciam largiendi vel relinquendi habeat potestatem. quidquid vero ultra
modum concessum relictum sit, legitimis liberis vel matri vel ceteris
successoribus iure reddetur. * arcad. et honor. aa. anthemio pp. * <a 405 d.
id. nov. constantinopoli stilichone ii et anthemio conss.>
CJ.5.27.3pr.: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Si quis seu liber ipse seu curiae sit nexibus obligatus, et
tradendi filios naturales, vel omnes vel quos quemve maluerit, eius civitatis
curiae, unde ipse oritur, et in solidum heredes scribendi liberam ei concedimus
facultatem. * theodos. et valentin. aa. ad apollonium pp. * <a 443 d. xvii
k. ian. constantinopoli post consulatum eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.3.1: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod si cui non ex urbe, sed vico vel possessione qualibet
oriundo naturales liberi contigerunt, eosque velit sub definitione praedicta
curiae splendore honestare et hereditatis opibus adiuvare, eius civitatis
adscribendi sunt ordini, sub qua vicus ille vel possessio censeatur. <a 443
d. xvii k. ian. constantinopoli post consulatum eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.3.2: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quod si alterutram regalium civitatum patriam sortiatur, sit
ei liberum susceptam ex inaequali coniugio subolem cuiuscumque civitatis
decurionibus immiscere, dummodo civitas quae eligitur totius provinciae teneat
principatum. indignum est enim, ut, qui sacratissimae urbis ubere gloriatur,
naturales suos non illustris ordine civitatis illuminet. <a 443 d. xvii k.
ian. constantinopoli post consulatum eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.3.3: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Haec sive postrema definiat sive donationem cuiuslibet
quantitatis in liberos naturales pater conferat: et quod de subeunda sorte
curiali seu testamento seu actorum fide constituat, ita ratum esse
stabiliterque volumus observari, ut, sive abstinendo hereditatibus sive
abdicando donationes naturales liberi curialem voluerint evitare fortunam
posteaque paternarum opum vel in solidum vel ex parte reperti fuerint
possessores, licet eas alienaverint, omnimodo ad condicionem, in qua pater eos
amplificatis opibus esse voluit, etiam inviti cogantur accedere. <a 443 d.
xvii k. ian. constantinopoli post consulatum eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.3.4: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Et si filiam naturalem vel filias habuit et eam vel eas
curiali vel curialibus civitatis, ex qua oriundus est vel sub qua vicus vel
possessio unde oritur consistit, vel eius civitatis, quae principatum totius
provinciae tenet, matrimonio collocavit, haec eadem et in persona eius vel
earum ad exemplum marium obtinebunt. <a 443 d. xvii k. ian. constantinopoli
post consulatum eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.3.5: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Quid enim interest, utrum per filios an per generos
commoditatibus civitatum consuletur, et utrum novos lex faciat curiales, an
foveat quos invenit? <a 443 d. xvii k. ian. constantinopoli post consulatum
eudoxii et dioscori.>
CJ.5.27.4pr.: Imperatores Leo, Anthemius
Quoniam desideria morientium ex arbitrio viventium non sine
iusta ratione colligimus, et is, qui naturalem filium habens hortantibus
legibus ultro ad instar legitimi filii municipalibus eum voluit adgregare
muneribus et donare patriae principalem, manifestavit notumque fecit sine dubio
professione certissima facultatum suarum omnium elegisse se adfectione debita
successorem, cum certe huiusmodi personis adeo sacratissima constitutione
subventum sit, ut nec renuntiandi eis aut alienandi vel repudiandi paternas
hereditates aut donationes in fraudem curiae concedatur facultas, sed muneribus
patriae susceptis patrimonia subire cogantur, nullam e diverso calumniantium
vocem penitus patiemur admitti, sed ips um philocalum et paternorum bonorum
omnium ab intestato heredem et bostrenae civitatis curiae principalem iniuncta
vel iniungenda sibi munera subire ex eoque genitos vel nascendos filios
similiter paternae condicioni subiacere praecipimus. * leo et anthem. aa.
armasio pp. * <a 470 d. k. ian. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.5.27.4.1: Imperatores Leo, Anthemius
Et huiusmodi formam in omnibus causis, quae similiter in cuiuscumque
civitatis ordine curiaque contigerint, in posterum decernimus observari. <a
470 d. k. ian. constantinopoli iordane et severo conss.>
CJ.5.27.5pr.: Imperator Zeno
Divi constantini, qui veneranda christianorum fide romanum
munivit imperium, super ingenuis concubinis ducendis uxoribus, filiis quin
etiam ex isdem vel ante matrimonium vel postea progenitis suis ac legitimis
habendis, sacratissimam constitutionem renovantes iubemus eos, qui ante hanc
legem ingenuarum mulierum ( nuptiis minime intercedentibus) electo contubernio
cuiuslibet sexus filios procreaverunt, quibus nulla videlicet uxor est, nulla
ex iusto matrimonio legitima proles suscepta, si voluerint eas uxores ducere,
quae antea fuerant concubinae, tam coniugium legitimum cum huiusmodi mulieribus
ingenuis, ut dictum est, posse contrahere, quam filios utriusque sexus ex
earundem mulierum priore contubernio procreatos, mox quam nuptiae cum matribus
eorum fuerint celebratae, suos patri et in potestate fieri et cum his, qui
postea ex eodem matrimonio suscepti fuerint, vel solos, si nullus alius deinde
nascatur, tam ex testamento volentibus pa tribus etiam ex integro succedere
quam ab intestato petere hereditatem paternam: pactis, quae matrimonii tempore
super dotalibus vel ante nuptias donationis rebus subsecuta fuerint, etiam ad
ipsorum personas pertinentibus, ut una cum fratribus suis postea ex isdem
parentibus forte progenitis, aut soli, si nullus alius sit procreatus, dotis et
ante nuptias donationis pro tenore legum nec minus pactorum emolumenta
recipiant. * zeno a. sebastiano pp. * <a 477 d. x k. mart. post consulatum
armati.>
CJ.5.27.5.1: Imperator Zeno
Hi vero, qui tempore huius sacratissimae iussionis necdum
prolem aliquam ex ingenuarum concubinarum consortio meruerunt, minime huius
legis beneficio perfruantur, cum liceat easdem mulieres sibi prius iure
matrimonii copulare non extantibus legitimis liberis aut uxoribus ac legitimos
filios utpote nuptiis procedentibus procreare, nec debeant, quos ex ingenua
concubina dilato post hanc legem matrimonio nasci voluerint, ut iusti ac
legitimi postea videantur, magnopere postulare. <a 477 d. x k. mart. post
consulatum armati.>
CJ.5.27.6pr.: Imperator Anastasius
Iubemus eos, quibus nullis legitimis existentibus liberis in
praesenti aliquae mulieres uxoris loco habentur, ex his sibi progenitos seu
procreandos suos et in potestate sua legitimosque habere propriasque
substantias ad eos vel per ultimas voluntates vel per donationes seu alios legi
cognitos titulos si voluerint transferre, ab intestato quoque eorum ad
hereditatem vocandos, nec aliquam quaestionis seu altercationis exercendae sub
qualibet astuta subtilique legum vel constitutionum occasione super his vel
agnatis seu cognatis genitoris eorum vel quibusdam aliis superesse facultatem
in posterum: nihilo minus, quisquis huiusmodi mulierem uxoris loco dotalibus
instrumentis confectis habuerit, pro eius subole similem eandemque formam
custodiri, ne adimatur ei licentia sibi quodammodo per liberos proprios suum
patrimonium adquirendi. * anastas. a. sergio pp. * <a 517 d. k. april.
anastasio et agapeto conss.>
CJ.5.27.6.1: Imperator Anastasius
Filios insuper vel filias iam per divinos adfatus a patribus
suis in adrogationem susceptos vel susceptas huius providentissimae nostrae
legis beneficio et iuvamine potiri censemus. <a 517 d. k. april. anastasio
et agapeto conss.>
CJ.5.27.7pr.: Imperator Justinus
Legem anastasii divinae recordationis, quae super
naturalibus filiis emissa est, in his valere tantum casibus concedimus, qui
nunc usque subsecuti sunt pro eiusdem legis tenore in matrimoniis tunc
constantibus vel postea contractis, ita tamen, ut non aliunde progenitis
subvenisse credatur quam non ex nefario nec incesto coniugio. * iustinus a.
marino pp. * <a 519 d. v id. nov. constantinopoli iustino a. et eutherico
conss.>
CJ.5.27.7.1: Imperator Justinus
Naturalibus insuper filiis seu filiabus ex cuiuslibet
mulieris cupidine non incesta non nefaria procreatis et in paterna per
adrogationem seu per adoptionem sacra susceptis ex divinis iussionibus, sive
antequam eadem lex inrepserit seu post eandem legem usque ad praesentem diem,
non sine ratione duximus suffragandum , ut adoptio seu adrogatio firma
permaneat, nullis prorsus improbanda quaestionibus, quasi quod impetrarunt lege
quadam interdictum sit, quoniam, et si qua prius talis emergebat dubitatio,
remittenda fuit movente misericordia, qua indigni non sunt qui alieno laborant
vitio. <a 519 d. v id. nov. constantinopoli iustino a. et eutherico
conss.>
CJ.5.27.7.2: Imperator Justinus
Sint itaque post eandem adrogationem seu adoptionem sui et
in potestate patrum successionesque tam ex testamento quam ab intestato
capiant, prout in adoptatis seu et in adrogatis constitutum est. <a 519 d. v
id. nov. constantinopoli iustino a. et eutherico conss.>
CJ.5.27.7.3: Imperator Justinus
In posterum vero sciant omnes legitimis matrimoniis
legitimam sibi posteritatem quaerendam, ac si praedicta constitutio lata non
esset. iniusta namque libidinum desideria nulla de cetero venia defendet,
nullum sublevabit novum adminiculum praeter anteriorum dispositionum ordinem,
non ante lata sanctio, quam ex hoc die resecandam pia suggesserit ratio, non
adrogationum vel adoptionum praetextus, quae ulterius minime ferendae sunt, non
astutiae sive divinis adfectandae litteris seu quibusdam illicitis ambiendae
machinationibus, cum nimis indignum, nimis sit impium flagitiis praesidia
quaerere, ut et petulantiae servire liceat et ius nomenque patris, quod eis
denegatum est, id altero legis colore praesumant. <a 519 d. v id. nov. constantinopoli
iustino a. et eutherico conss.>
CJ.5.27.8pr.: Imperator Justinianus
Humanitatis intuitu naturalibus patribus hoc indulgemus, ut
liceat eis nulla legitima subole vel matre subsistente naturalem vel naturales
filios matremque eorum non tantum ex tribus unciis, quod praeteritae leges
permittebant, sed etiam ex duplici portione, id est sex unciis, heredes
scribere, ut, licet ab intestato nullam communionem ad patris naturalis
successionem haberent, ex suprema tamen eius voluntate permittatur eis usque ad
praedictas sex uncias ( si hoc scilicet naturalis pater voluerit) hereditatem
eius capere, ita tamen, ut memoratam sex unciarum quantitatem in omnibus
naturalibus filiis et matre eorum minime testator excedat. * iust. a. menae pp.
* <a 528 d. k. ian. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.8.1: Imperator Justinianus
Quam et in legatis et fideicommissis eis relinquendis et
dotibus et donationibus , tam aliis quam ante nuptias, usque ad aestimationem
sex unciarum liberam similiter naturalibus eorum patribus damus potestatem.
<a 528 d. k. ian. constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.8.2: Imperator Justinianus
Haec autem in futuris tantummodo testamentis vel ultimis
voluntatibus vel dotibus vel donationibus locum habebunt. <a 528 d. k. ian.
constantinopoli dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9pr.: Imperator Justinianus
Communium rerum esse utilitatem recte iudicantes ludicis et
omni ambiguitate segregatis legibus uti nostro subiectos imperio, ad praesentem
sanctionem venimus, per quam omni dubitatione amputata, quae usque adhuc
obtinebat, certissimum facimus, ut, quotiens naturales filii curiali fortunae
patriae sui genitoris adsignantur, vel adhuc vivente patre vel post eius obitum
pro dispositione testamenti ab eo conditi, et eo modo legitima iura in paterna
successione adipiscuntur ( quod recte fieri minime dubium est), licet illustrem
dignitatem, ex qua curialis fortunae liberatio competere non potest, naturales
filii antea meruerunt, ne permittatur eis contra substantiam ab eodem naturali
patre descendentium vel ad scendentium vel ex latere cognationis vel agnationis
iure eidem patri coniunctorum, licet ipsi legitimi successores eidem naturali
patri per memoratam fortunam efficiantur, aliquod ius sibi vindicare. * iust.
a. menae pp. * <a 528 d. k. iun. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.1: Imperator Justinianus
Quod et in his locum habebit, qui iam a naturali patre
curiali condicioni traditi adhuc superstites sunt, eodem scilicet modo nec
illis contra substantiam eiusdem naturalis filii vel ex eo descendentium vel
adscendentium vel ex latere coniunctorum aliquod sibi ius vindicare valentibus.
<a 528 d. k. iun. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.2: Imperator Justinianus
Sed si quidem iste naturalis filius sive postquam legitimus
successor patri factus sit sive in antecedenti tempore filios ex legitimo
matrimonio vel alios descendentes liberos habeat, eos modis omnibus ad eius
successionem sine testamento morientis vocari nec curiae locum esse,
praeterquam si quarta portio bonorum eius eidem curiae debeatur eo, quod nullus
forte ex mortui liberis curialia munera peragere cogitur: illo videlicet
observando, ut ii, quos iste naturalis filius, posteaquam fortunae curiali
datus est, procreaverit, decuriones sine dubio sint et curialia peragere munera
compellantur. <a 528 d. k. iun. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.3: Imperator Justinianus
( 1) sin vero sine liberis cuiuscumque gradus intestatus
decesserit, si quidem matre superstite, tertiam quidem partem bonorum eius
matrem habere, duas vero alias partes curiam, cui a patre datus est. <a 528
d. k. iun. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.4: Imperator Justinianus
Sin autem mater quidem defuncti non superesset, alii vero
cognati ex materna linea descendentes vel adscendentes vel ex latere venientes
ad eius vocentur successionem, tunc ea quidem, quae a patre naturali ad eum
pervenerunt, eidem curiae competere: si quid vero filio posteaque legitimo
successori effecto vel a matre sua vel aliunde quocumque legitimo modo
adquisitum sit, hoc ad proximos maternos eius cognatos pervenire. <a 528 d.
k. iun. dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.5: Imperator Justinianus
Illo videlicet observando, ut, sive matre eius superstite
sive ea ante filium mortua aliquis ex eius genere eiusdem curiae fortunam
subire paratus sit, liceat ei se offerenti eidem curiae bona mortui, quae de
substantia patris ad eum pervenerunt, capere muneraque peragere curialia, quo
accedente mater defuncti, si adhuc supersit, non solum tertiam partem eorum,
quae extra paternam substantiam filius eius aliunde adquisivit, sed omnia ea
vel ipsa sola vel cum coheredibus suis capiet. <a 528 d. k. iun. dn.
iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.6: Imperator Justinianus
( 2) ea vero, quae de successione naturalis filii post
curialem condicionem morientis constituimus, non tantum in his locum habere
debent, qui postea a patre suo naturali curiae dati fuerint, sed etiam in
illis, qui iam dati sunt, si tamen adhuc supersunt. <a 528 d. k. iun. dn.
iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.7: Imperator Justinianus
Quod si ante praesentem sanctionem mortui sunt, minime ad
eorum successionem eandem nostram sanctionem extendimus. <a 528 d. k. iun.
dn. iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.9.8: Imperator Justinianus
( 3) et quoniam omnimodo favendum est curiis civitatum,
illud etiam in hac parte addendum esse censemus, ut liceat patribus naturales
filios curiae patriae suae tradere non solum nulla eis legitima subole
existente, sed etiam si filios vel alios liberos ex legitimis matrimoniis
procreatos habeant, et eo modo naturales quoque filios sibi legitimos
successores efficere, ita tamen, ut minime eisdem patribus liceat per
donationem vel ultimam voluntatem amplius eidem naturali filio dare vel
relinquere, quam uni filio ex matrimonio legitimo procreato dederit vel
reliquerit, cui minima portio data vel relicta sit. <a 528 d. k. iun. dn.
iustiniano a. ii cons.>
CJ.5.27.10pr.: Imperator Justinianus
Cum quis a muliere libera et cuius matrimonium non est
legibus interdictum cuiusque consuetudine gaudebat aliquos liberos habuerit,
minime dotalibus instrumentis compositis, postea autem ex eadem adfectione
etiam ad nuptialia pervenerit instrumenta et alios iterum ex eodem matrimonio
liberos procreaverit, ne posteriores liberi, qui post dotem editi sunt, sibi
omne paternum patrimonium vindicare audeant quasi iusti et in potestate
effecti, fratres suos, qui ante dotem fuerant nati, ab hereditate paterna
repellentes, huiusmodi iniquitatem non esse ferendam censemus. * iust. a.
demostheni pp. * <a 529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.27.10.1: Imperator Justinianus
Cum enim adfectio prioris subolis et ad dotalia instrumenta
efficienda et ad posteriorem filiorum edendam progeniem praestitit occasionem,
quomodo non est iniquissimum ipsam stirpem secundae posteritatis quasi iniustam
excludere, cum gratias agere fratribus suis posteriores debeant, quorum
beneficio ipsi sunt iusti filii et nomen et ordinem subsecuti. <a 529 d. xv
k. oct. chalcedone decio vc. cons.>
CJ.5.27.10.2: Imperator Justinianus
Neque enim verisimile est eum, qui postea vel donationem vel
dotem conscripsit, et ab initio talem adfectionem circa mulierem non habuisse,
quae eam dignam esse uxoris nomine faciebat. <a 529 d. xv k. oct. chalcedone
decio vc. cons.>
CJ.5.27.10.3: Imperator Justinianus
Quapropter sancimus in huiusmodi casibus omnes liberos, sive
ante dotalia instrumenta editi sunt sive postea, una eademque lance trutinari
et omnes suos et in potestate suis existere genitoribus, ut nec prior nec
iunior ullo habeatur discrimine, sed ii, qui ex isdem maioribus procreati sunt,
et simili perfruantur fortuna. <a 529 d. xv k. oct. chalcedone decio vc.
cons.>
CJ.5.27.11pr.: Imperator Justinianus
Nuper legem conscripsimus, per quam iussimus, si quis
mulierem in suo contubernio collocaverit non ab initio adfectione maritali, eam
tamen, cum qua poterat habere conubium, et ex ea liberos sustulerit, postea
vero adfectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque
vel filias habuerit, non solum secundos liberos qui post dotem editi sunt
iustos et in potestate esse patribus, sed etiam anteriores, qui et his qui
postea nati sunt occasionem legitimi nominis praestiterunt. * iust. a. iuliano
pp. * <a 530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc.
conss.>
CJ.5.27.11.1: Imperator Justinianus
Quam legem quidam putaverunt sic interpretari, ut sive non
progeniti fuerint post dotem conscriptam liberi sive etiam ab hac luce
subtracti, non anteriores filios iustos haberi, nisi in utroque tempore
viventes et superstites liberi inveniantur. <a 530 d. xv k. april.
constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.5.27.11.2: Imperator Justinianus
Quorum supervacuam subtilitatem penitus inhibendam censemus.
sufficiat etenim talem adfectionem habuisse, ut post liberorum editionem et
dotalia efficiant instrumenta et spem tollendae subolis habeant. <a 530 d.
xv k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.5.27.11.3: Imperator Justinianus
Licet enim hoc quod speratum est ad effectum non pervenit,
nihil anterioribus liberis fortuitus casus derogare concedatur: et multo magis,
si quis mulierem, quam in contubernio suo habuerat, pregnantem fecerit, postea
autem adhuc gravida muliere constituta dotalia fecerit instrumenta et puer vel
puella editus vel edita sit, iusta patri suboles nascatur et in potestate
efficiatur et heres ei existat morienti sive ab intestato sive ex testamento.
satis enim absurdum est, si filii post dotem progeniti et anterioribus liberis
adiutorium adferant, ipsum puerum vel puellam sibi opitulari non posse. <a
530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.5.27.11.4: Imperator Justinianus
Et generaliter definimus et, quod super huiusmodi casibus
variabatur, definitione certa concludimus, ut semper in huiusmodi
quaestionibus, in quibus de statu liberorum est dubitatio, non conceptionis,
sed partus tempus inspiciatur: et hoc favore facimus liberorum. et editionis
tempus statuimus esse inspectandum exceptis his tantummodo casibus, in quibus
conceptionem magis approbari infantium condicionis utilitas expostulat. <a
530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et oresta vv. cc. conss.>
CJ.5.27.12pr.: Imperator Justinianus
Cuidam, qui iustum filium habebat, nepos accessit naturalis:
si nepotis nomen huiusmodi suboli legibus accommodandum est, quaerebatur.
volebat enim tali naturali nepoti ex suo legitimo filio iam defuncto progenito
totam suam substantiam relinquere, quasi sacris constitutionibus tantummodo in
filiis naturalibus prohibentibus totum patrimonium sive quantam partem voluerit
eis relinquere et certo fini partes eorum concludentibus. * iust. a. iohanni
pp. * <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis
vv. cc.>
CJ.5.27.12.1: Imperator Justinianus
Huiusmodi autem dubitatio et in alia specie ventilata est.
quid enim, si ex naturali filio nepotem habet avus legitimum patri suo vel
naturalem? <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestis vv. cc.>
CJ.5.27.12.2: Imperator Justinianus
In omnibus itaque talibus dubitationibus cum nulla legitima
consequentia in huiusmodi personis custoditur, sed interventu subolis naturalis
nihil ius legitimum subesse potest, ut necessitas relinquendi aliquid eis ex
legibus immineat, liceat eis quantum voluerint suae substantiae in eos
conferre, scilicet nulla legitima subole subsistente. <a 531 d. k. nov.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.27.12.3: Imperator Justinianus
Filiis enim naturalibus relinqui constitutiones quantum
voluerint ideo prohibuerunt, quia vitium paternum frenandum esse
existimaverunt. in nepotibus autem non eadem observatio in praefatis speciebus
custodienda est, ubi legitima minime suboles facit impedimentum. ea enim
subsistente veterum constitutionum tenorem in naturalibus filiis statutum et in
nepotes extendimus. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.27.12.4: Imperator Justinianus
Sed haec in his tantummodo sancimus, in quibus voluntate
aliquid consecuti sunt. iura etenim ab intestato in avi successionem nemini
eorum penitus aperimus. <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.27.12.5: Imperator Justinianus
Et haec non solum eis accedere censemus a substantia avi
paterni naturalis, sed etiam proavi vel eius cognationis, si quid saltem
huiusmodi vocabuli in tam degeneres homines extendere maluerint. <a 531 d.
k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.28.0. De tutela testamentaria.
CJ.5.28.1: Imperatores Severus, Antoninus
Quem dicis tibi tutorem testamento patronae datum, si
administrationi se non miscuit, nulla actione tibi tenetur: neque enim iure
datus tutor fuit. quod si administravit sponte res tuas, experiri adversus eum
actione negotiorum gestorum potes. * sev. et ant. aa. speratae. * <a 207 pp.
xvii k. aug. apro et maximo conss.>
CJ.5.28.2: Imperator Antoninus
Etsi a patre tuo testamento iure tutor tibi datus eo
tempore, quo heres extitisti, in rebus humanis fuit, tamen codicillis alius
tutor recte datus est et uterque propter voluntatem testatoris tutor erit, nisi
testamento datum pater alium codicillis dando reprobaverit: tunc enim posterior
solus tutor erit. * ant. a. sabiniano. * <a 212 pp. id. april. duobus aspris
conss.>
CJ.5.28.3: Imperator Alexander Severus
Si tutores testamento vobis dati sunt, quamquam unus vestrum
suae aetatis factus sit, id est pupillarem aetatem excesserit, tutela tamen
vestra ad eum non pertinet. * alex. a. gorgiae. * <a 223 pp. v k. ian. maximo
ii et aeliano conss.>
CJ.5.28.4: Imperator Alexander Severus
Mater testamento filiis tutores dare non potest, nisi eos
heredes instituerit. quando autem eos heredes non instituerit, solet ex
voluntate defunctae datus tutor a praesidibus confirmari. nullo vero ex his
interveniente si res pupillares qui dati sunt administraverint, protutelae
actione tenentur. * alex. a. feliciano. * <a 224 pp. vii k. iun. iuliano et
crispino conss.>
CJ.5.28.5: Imperatores valer., gallien.
Si pupillorum pater alienum servum, de quo postulas, et
tutorem esse voluit et liberum, ante tamen tutore alio pupillis dato, redimi et
manumitti hunc apud praesidem et curatorem adiungi oportet. * valer. et
gallien. aa. daphno. * <a 260 pp. iii k. mart. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.28.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tibi pater avunculum testamento recte tutorem dedit nec
is excusatus est, eum tutelae iudicio tam administratis quam neglectis, cum
administrari deberent, apud competentem iudicem conveni secundum bonam fidem
tibi satisfacere iussurum. * diocl. et maxim. aa. et cc. domnae. * <a 294 s.
non. april. sirmi cc. conss.>
CJ.5.28.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutela contra tutorem mota, quem testamento patris ( si in
eius fuisti potestate) datum proponis, reddi tibi si quid debetur competens
iudex aditus iubebit. curatorem enim inutiliter in testamento dari non
ambigitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. tryphaenae. * <a 294 d. xvii k.
mai. sirmi cc. conss.>
CJ.5.28.8: Imperatores Theodosius, Valentinianus
Tutores etiam graecis verbis licet in testamentis
relinquere, ut ita tutores dari videantur, ac si legitimis verbis eos testator
dedisset. * theodos. et valentin. aa. florentino pp. * <a 439 d. prid. id.
sept. constantinopoli theodosio a. xvii et festo conss.>
CJ.5.29.0. De confirmando tutore.
CJ.5.29.1: Imperator Alexander Severus
Testamento matris tutores dati excusare necesse non habent,
nisi decreto secundum voluntatem defunctae, et quidem inquisitione habita, dati
fuerint. * alex. a. prisco. * <a 224 pp. iii non. mart. iuliano et crispino
conss.>
CJ.5.29.2: Imperator Alexander Severus
Neque per epistulam neque ex imperfecto testamento tutorem
recte dari indubitati iuris est. sed voluntas patris in constituendis tutoribus
vel curatoribus in huiusmodi casibus a iudice, ad cuius officium haec res
pertinet, servari solet. secundum quae vereri non debes, ne tempus, antequam
confirmareris, cesserit. * alex. a. valerio. * <a 226 pp. viii id. aug.
alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.5.29.3: Imperator Alexander Severus
Si, ut proponis, pupillo cuius meministi pater inutiliter
testamento tutores dedit et, priusquam ii confirmarentur, alii ab eo cuius
interest dati sunt, id quidem, quod iure gestum est, revocari non potest: an
autem qui iudicium patris habent curatores eidem pupillo constitui debeant,
aditus competens iudex perspectis utilitatibus eius aestimabit. * alex. a.
sosiano. * <a 228 pp. iii id. april. modesto et probo conss.>
CJ.5.29.4: Imperator Justinianus
Naturalibus liberis providentes damus licentiam patribus
eorum in his rebus, quas quocumque modo eis dederint vel dereliquerint,
scilicet intra praefinitum nostris legibus modum, etiam tutorem eis relinquere,
qui debet apud competentem iudicem se confirmare et ita res gerere pupillares. *
iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et
oresta conss.>
CJ.5.29.5: Imperator Justinianus
In rebus dotalibus sive mobilibus sive immobilibus seu se
moventibus, si tamen extant, sive aestimatae sive inaestimatae sint, mulierem
in his vindicandis omnem habere post dissolutum matrimonium praerogativam et
neminem creditorum mariti , qui anteriores sunt, sibi potiorem causam in his
per hypothecam vindicare, cum eaedem res et ab initio uxoris fuerant et
naturaliter in eius permanserunt dominio. non enim quod legum subtilitate
transitus earum in mariti patrimonium videtur fieri, ideo rei veritas deleta
vel confusa est. * iust. a. demostheni pp. * <a 529 recitata septimo in novo
consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.30.0. De legitima tutela.
CJ.5.30.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad avunculos nec masculorum tutelae ex lege duodecim
tabularum deferuntur, cum solum patruis, si non excusaverint, id ius tributum
sit. * diocl. et maxim. aa. firminae. * <a 290 pp. viii k. iun. ipsis aa.
iiii et iii conss.>
CJ.5.30.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ad agnatos pupilli iure legitimo sollicitudinem tutelae
pertinere, nisi capitis deminutionem sustinuerunt, manifestissimum est. *
diocl. et maxim. aa. et cc. asclepiodoto. * <a 293 s. iii non. april. aa.
conss.>
CJ.5.30.3: Imperator Leo
Constitutione divae memoriae constantini lege claudia
sublata, pro antiqui iuris auctoritate salvo manente agnationis iure tam
consanguineus ( id est frater) quam patruus ceterique legitimi ad pupillarum
feminarum tutelam vocantur. * leo a. erythrio pp. * <a 472 d. k. iul.
marciano cons.>
CJ.5.30.4: Imperator Anastasius
Frater emancipatus, qui in germani sui vel sororis
successionem omnes inferiores seu prolixiores gradus non tantum cognatorum, sed
etiam agnatorum antecedere a nobis pro nostra dispositione iussus est, etiam ad
legitimam fratrum et sororum nec non liberorum fratrum tutelam, quasi minime
patris potestate per ius emancipationis relaxatus, si non alia iuri cognita
excusatione munitus sit, vocari nec sub praetextu capitis deminutionis alienum
huiusmodi onere semet contendere sancimus. * anastas. a. polycarpo pp. * <a
498 d. k. april. iohanne et paulino conss.>
CJ.5.30.5pr.: Imperator Justinianus
Nemo neque frater neque alius legitimus in tutelam sive
ingenui sive liberti vocetur, antequam quintum et vicesimum annum suae aetatis
impleat. immineat enim ei pro sua tantummodo administratione periculum nec
alieno onere alius praegravetur. * iust. a. demostheni pp. * <a 529 recitata
septimo in novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc.
cons.>
CJ.5.30.5.1: Imperator Justinianus
Sic etenim et pupillus et adultis competens gubernatio
inducitur et naturalis ordo per omnia conservabitur. cui enim ferendum est
eundem esse tutorem et sub tutela constitui, et iterum eundem curatorem et sub
cura agere? haec certe et nominum et rerum foeda confusio est. <a 529
recitata septimo in novo consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio
vc. cons.>
CJ.5.30.5.2: Imperator Justinianus
Discretis itaque omnibus vel dativi vel legitimi fiant
tutores vel curatores ii, qui talis aetatis sunt, cui suarum rerum
administratio committitur, quorumque res possunt plenissimo iure hypothecarum
teneri. <a 529 recitata septimo in novo consistorio palatii iustiniani. d.
iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.30.5.3: Imperator Justinianus
Omnibus, quae de successionibus tam ingenuorum quam
libertorum prioribus legibus disposita sunt, in suo robore duraturis nec
aliquam imminutionem ex praesentis legis sanctione accepturis maxime in
libertorum successionibus ne videantur ex eo, quod ad tutelae gravamen non
veniunt, successionis emolumentum amittere. <a 529 recitata septimo in novo
consistorio palatii iustiniani. d. iii k. nov. decio vc. cons.>
CJ.5.31.0. Qui petant tutores vel curatores.
CJ.5.31.1: Imperator Antoninus
Admone adulescentem, adversus quem consistere vis, ut
curatores sibi dari postulet, cum quibus secundum iuris formam consistas. qui
si in petendis his cessabit , potes tu competentem iudicem adire, ut in dandis
curatoribus officio suo fungatur. * ant. a. chrysanthae. * <a 214 pp. ii
non. febr. messala et sabino conss.>
CJ.5.31.2: Imperator Antoninus
Patroni tui filii si eius aetatis sunt, ut res eorum per
tutores administrari debeant, cura adire praetorem et nomina edere, ex quibus
tutores constituantur, ne, si cessaveris, obsequii deserti periculum subeas. *
ant. a. epaphrodito. * <a 214 pp. iii non. iul. messala et sabino conss.>
CJ.5.31.3: Imperator Antoninus
In locum tutoris defuncti vel in perpetuum relegati alium
dari tutorem filiis tuis idoneum ex eadem provincia ab iudice competente
postula, qui secundum officium suum utilitatibus eorum providebit. * ant. a.
atalantae. * <a 215 pp. iiii id. iul. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.31.4: Imperator Antoninus
Si filiis debitoris tui non sunt necessarii, qui tutores
petant, potes ipse curare, ut accipiant, per quos legitime defendantur. * ant.
a. domnino. * <a 215 pp. iii id. iul. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.31.5: Imperator Alexander Severus
Amita tutores petere filiis fratris sui non prohibetur. *
alex. a. fuscianae. * <a 223 pp. v k. iul. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.31.6: Imperator Alexander Severus
Matris pietas instruere te potest, quos tutores filio tuo
petere debes, sed et observare, ne quid secus quam oportet in re filii pupilli
agatur. petendi autem filiis curatores necessitas matribus imposita non est,
cum puberes minores anno vicesimo quinto ipsi sibi curatores, si res eorum exigit,
petere debeant. * alex. a. otaciliae. * <a 224 pp. x k. oct. iuliano et
crispino conss.>
CJ.5.31.7: Imperator Gordianus
Admone eam, quae quondam pupilla tua fuit, cum eam non
tantum viri potentem, sed etiam nupsisse proponas, ut sibi petat curatorem. quod
si ea petere neglexerit, quo maturius possis rationes reddere administrationis,
adito eo cuius super ea re notio est petere curatorem non vetaris. * gord. a.
dionysio. * <a 239 pp. vi id. ian. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.31.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum a matribus sedulum petendi tutoris officium exigatur,
non fortuiti casus impedimentis adscribantur, proponasque procuratorem, qui ad
petendum pupillo tutorem a matre fuerat constitutus, a latronibus interfectum
petitionem ex necessitate demoratam esse, ab hereditatis successione matrem
repelli, cuius nullum vitium intercessisse adseris, perquam durum est. * diocl.
et maxim. aa. musico. * <a 291 pp. v id. mart. tiberiano et dione conss.>
CJ.5.31.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum iure habenti tutorem tutor dari non possit, intellegis
matrem non officium pietatis in petendo tutore deseruisse, sed iure munitam
merito filio suo tutorem non postulare. * diocl. et maxim. aa. et cc.
asclepiodoto. * <a 293 s. iii non. april. byzantii aa. conss.>
CJ.5.31.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nepotibus fratris tui, si eorum mater in petendis tutoribus
debito non fungatur officio, petere tutores sollemniter potes. * diocl. et
maxim. aa. et cc. prisco. * <a 294 s. prid. k. mai. sirmi cc. conss.>
CJ.5.31.11: Imperator Zeno
Matres naturalibus etiam filiis ad similitudinem eorum, qui
ex iustis ac legitimis nuptiis sunt procreati, petendorum tutorum necessitati
subiaceant, nulla eis ignorantia iuris ad evitanda legibus vel sacris constitutionibus
definita, si petitionem tutorum minus curaverint, profutura. * zeno a. dioscoro
pp. * <a 479 d. k. sept. constantinopoli zenone a. ii cons.>
CJ.5.32.0. Ubi petantur tutores vel curatores.
CJ.5.32.1: Imperator Antoninus
Magistratus eius civitatis, unde filii tui originem per
condicionem patris ducunt vel ubi eorum sunt facultates, tutores vel curatores
his quam primum secundum formam perpetuam dare curabunt. quod si filii tui
neque possident quicquam in provincia, ubi morantur, neque inde originem
ducunt, restituti apud patriam suam et ubi patrimonium habent morabuntur, ut
ibi defensores legitimos sortiantur. * ant. a. aristobulae. * <a 215 pp. k.
oct. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.33.0. De tutoribus et curatoribus illustrium vel
clarissimarum personarum.
CJ.5.33.1pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Illustris praefectus urbis adhibitis decem viris e numero
senatus amplissimi et praetore clarissimo viro, qui tutelaribus cognitionibus
praesidet, tutores curatoresve ex quolibet ordine idoneos faciat retentari. et
sane id libero iudicio expertesque damni constituent iudicantes. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. proculo pu. * <a 389 d. iii k. ian. mediolani
timasio et promoto conss.>
CJ.5.33.1.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Et si regendis pupillaribus substantiis singuli creandorum
pares esse non possunt, plures ad hoc secundum leges veteres conveniet
advocari, ut, quem coetus ille administrandis negotiis pupillorum dignissimum
iudicabit, sola sententia obtineat praefecturae, super cuius nomine,
sollemnitate servata, postea per praetorem interponatur decretum. <a 389 d.
iii k. ian. mediolani timasio et promoto conss.>
CJ.5.33.1.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Itaque hoc modo remoti a metu qui consilio adfuerint
permanebunt et parvulis adultisque clarissimis iusta defensio sub hac
prudentium deliberatione perveniet. <a 389 d. iii k. ian. mediolani timasio
et promoto conss.>
CJ.5.33.1.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
( 1) quod tamen circa eorum personas censuisse nos palam
est, quibus neque testamentarii defensores neque legitimi vita aetate
facultatibus suppetunt. nam ubi forte huiuscemodi homines offeruntur, si nihil
ad defensionem suis privilegiis comparabunt, ut teneri possint, iure
praescribimus. <a 389 d. iii k. ian. mediolani timasio et promoto conss.>
CJ.5.33.1.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
( 2) ceterum alia, quae in causis minorum antiquis legibus
cauta sunt, manere intemerata decernimus. <a 389 d. iii k. ian. mediolani
timasio et promoto conss.>
CJ.5.33.1.5: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
( 3) in provinciis autem curiales in nominandis tutoribus et
curatoribus clarissimarum personarum exhibeant debitam cautionem, et discriminis
sui memores cognoscant indemnitati minorum obnoxias etiam suas deinceps esse
facultates. <a 389 d. iii k. ian. mediolani timasio et promoto conss.>
CJ.5.33.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Generali lege prospectum est, ne quid ad illustrium
senatorum tutelam curialibus occupati necessitatibus vocarentur. * valentin.
theodos. et arcad. aaa. aurelio pu. * <a 393 d. viii k. aug. theodosio a.
iii et abundantio conss.>
CJ.5.34.0. Qui dare tutores vel curatores et qui dari
possunt.
CJ.5.34.1: Imperator Alexander Severus
Cum tibi in ea aetate constituto, ut, si de statu constaret,
per tutores sive curatores negotia tua administrari deberent, libertatis
controversiam fieri adleges, non oportuit impediri, quo magis liberali causa
ordinata, quia interim pro libero habebaris, curator tibi daretur, per quem
defendi causa tua potest. * alex. a. ambibulo. * <a 222 pp. k. nov.
alexandro a. cons.>
CJ.5.34.2: Imperator Alexander Severus
Maritus etsi rebus uxoris suae debeat adfectionem, tamen
curator ei creari non potest. * alex. a. artemisiae. * <a 225 pp. k. iul.
fusco ii et dextro conss.>
CJ.5.34.3: Imperator Philippus
Luminibus captum curatorem habere falso tibi persuasum est.
* philipp. a. dolenti. * <a 244 pp. xiii k. aug. peregrino et aemiliano
conss.>
CJ.5.34.4: Imperator Philippus
Armatae militae muneribus occupatus neque si legitimus sit
neque si ex testamento datus fuerit nec alio modo, etsi voluerit, tutor aut
curator fieri potest: sed si errore ductus res administraverit, negotiorum
gestorum actione convenitur. * philipp. a. emerito mil. * <a 244 pp. x k.
aug. peregrino et aemiliano conss.>
CJ.5.34.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neque a praeside alterius provinciae neque a magistratibus
municipalibus tutorem ortum ex alia civitate nec domicilium ubi nominatur
habentem iure dari posse ab eo, cuius iurisdictioni subiectus non est,
certissimi iuris est: neque cessatio iniuncti perperam officii ad periculum
eius pertinet. * diocl. et maxim. aa. et cc. aelianae. * <a 293 s. xii k.
mai. aa. conss.>
CJ.5.34.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod dicis matrem filiis tutores nolle petere, super hac re
adi praesidem provinciae, cum, si eam neglexisse perspexerit, etiam ipse
magistratus dare tutores vel nomina mittere, ut ab ipso decreto tribui possint,
iubere non prohibeatur. * diocl. et maxim. aa.Et cc. leontio. * <a 293 pp.
prid. k. mai. aa. conss.>
CJ.5.34.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In servili condicione constitutum tutorem vel curatorem a
praeside dari non posse nullam habet iuris dubitationem. * diocl. et maxim. aa.
et cc. rufo. * <a 293 s. prid. non. iul. philippopoli aa. conss.>
CJ.5.34.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Creditorem debitoribus tutorem datum non tantum petitionem
non amittere, sed etiam ipsum sibi posse solvere non ambigitur. * diocl. et
maxim. aa. et cc. euelpisto. * <a 294 pp. v non. ian. cc. conss.>
CJ.5.34.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si sororis tuae filiis, tutore legitimo patruo constituto
nec ullo excusato privilegio, tutor datus es, cum habenti tutorem alium dari
prohibeant iura, necessitatem administrationis ad eum pertinere nec te datione
teneri non ambigitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. maximiano. * <a 294 s.
iii k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.34.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Curatorem habenti neque adiungi nisi causa cognita nec in
loco eius alium substitui non ante priore remoto ambigui iuris non est: teque
afuturum damni, quod medio tempore negotiis pupillaribus contigit, esse
succedaneum, cum actorem periculo tuo constituere debueris, nec iure
magistratum in absentiam tuam alium creasse certum est. * diocl. et maxim. aa.
et cc. florentino. * <a 294 pp. iii k. april. cc. conss.>
CJ.5.34.11: Imperator Constantinus
In universis litibus placet non prius puberem iustam habere
personam, nisi interposito decreto aut administrandi patrimonii gratia aut in
litem fuerit curator datus, ut iuxta praecedentia nostrae pietatis statuta
legitime initiatae litis agitata in iudiciis controversia finiatur. * const. a.
et const. c. ad bassum pu. * <a 319 d. iiii id. oct. aquileiae constantino
a. v et licinio c. conss.>
CJ.5.34.12: Imperatores Gratianus, Valentinianus, Theodosius
Curator adulescenti ordinatus post inchoatam litem non
potest sub praetextu specialis curatoris a se nominati aut litem contestatam
deserere aut ab administratione se subtrahere. * grat. valentin. et theodos.
aaa. eutropio pp. * <a 381 d. iiii k. oct. constantinopoli eucher et syagrio
conss.>
CJ.5.34.13: Imperatores Honorius, Theodosius
Ne magistratuum ulterius procedat licentia, plenius
designamus, ne patrimonialem colonum sive alium, qui privilegio ab hac
nuncupatione defenditur, tutelae muneris adstringat officium. * honor. et
theodos. aa. monaxio pu. * <a 409 d.......... honorio viii et theodosio iii
aa. conss.>
CJ.5.35.0. Quando mulier tutelae officio fungi potest.
CJ.5.35.1: Imperator Alexander Severus
Tutelam administrare virile munus est, et ultra sexum
femineae infirmitatis tale officium est. * alex. a. otaciliae. * <a 224 pp.
x k. oct. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.35.2pr.: Imperatores Valentinianus, Theodosius,
Arcadius
Matres, quae amissis viris tutelam administrandorum
negotiorum in liberos postulant, priusquam confirmatio officii talis in eas
iure veniat, fateantur actis sacramento praestito ad alias se nuptias non
venire. * valentin. theodos. et arcad. aaa. tatiano pp. * <a 390 d. xii k.
febr. mediolano valentiniano a. iiii et neoterio conss.>
CJ.5.35.2.1: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sane in optione huiuscemodi nulla cogitur, sed libera in
condiciones quas praestituimus voluntate descendat: nam si malunt alia optare
matrimonia, tutelas filiorum administrare non debent. <a 390 d. xii k. febr.
mediolano valentiniano a. iiii et neoterio conss.>
CJ.5.35.2.2: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Sed ne sit facilis in eas post tutelam iure susceptam
inruptio, bona eius primitus, qui tutelam gerentis adfectaverit nuptias, in
obligationem venire et teneri abnoxia rationibus parvulorum praecipimus, ne
quid incuria, ne quid fraude depereat. <a 390 d. xii k. febr. mediolano
valentiniano a. iiii et neoterio conss.>
CJ.5.35.2.3: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
His illud adiungimus, ut mulier, si aetate maior est, tunc
demum petendae tutelae ius habeat, cum tutor testamentarius vel legitimus
defuerit vel privilegio a tutela excusetur vel suspecti genere submoveatur vel
ne suis quidem per animi aut corporis valetudinem administrandis facultatibus
idoneus inveniatur. <a 390 d. xii k. febr. mediolano valentiniano a. iiii et
neoterio conss.>
CJ.5.35.2.4: Imperatores Valentinianus, Theodosius, Arcadius
Quod si feminae tutelas refugerint et praeoptaverint
nuptias, tunc demum vir illustris praefectus urbis adscito praetore, qui impertiendis
tutoribus praesidet, sive iudices, qui in provinciis iura restituunt, de alio
ordine per inquisitionem dari minoribus defensores iubebunt. <a 390 d. xii
k. febr. mediolano valentiniano a. iiii et neoterio conss.>
CJ.5.35.3pr.: Imperator Justinianus
Si pater secundum nostram constitutionem naturalibus liberis
in his rebus, quae ab eo in eos profectae sunt, tutorem non reliquerit, mater
autem voluerit eorum, sive masculi sunt sive feminae, subire tutelam, ad
exemplum legitimae subolis liceat ei hoc facere, quatenus actis sub competenti
iudice intervenientibus iuramentum antea praestet, quod ad nuptias non
perveniat, sed pudicitiam suam intactam conservet et renuntiet senatus consulti
velleiani praesidio omnique alio legitimo auxilio suamque substantiam supponat.
* iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.35.3.1: Imperator Justinianus
Et ita filiorum suorum vel filiarum naturalium tutricem eam
existere sancimus: omnibus, quae pro matribus et liberis earum ex legitimo
matrimonio progenitis divalibus constitutionibus cauta sunt, in huiusmodi
matribus observandis. <a 530 d. xv k. april. constantinopoli lampadio et
oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.35.3.2: Imperator Justinianus
Si enim in filiis iustis, in quibus et testamentariae et
legitimae sunt tutelae, tamen matribus ( his deficientibus) ad providentiam
filiorum suorum venire conceditur, multo magis in huiusmodi casibus, ubi
legitima tutela evanescit, saltem alias eis dari humanissimum est. <a 530 d.
xv k. april. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.36.0. In quibus causis tutorem habenti tutor vel
curator dari potest.
CJ.5.36.1pr.: Imperator Antoninus
Si in locum eius tutoris ad tempus dati estis, qui rei
publicae causa aberat, isque iam finito munere quod ei iniunctum est abesse
desiit, quin ad eius officium curamque pertineant negotia pupillae, ambigere
non debetis. * ant. a. tiberiano et rufo. * <a 213 pp. viii k. aug. antonino
a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.36.1.1: Imperator Antoninus
Sed consultius feceritis, si praesidem provinciae virum
clarissimum adieritis, ut is ad administrationem tutelae compellatur. <a 213
pp. viii k. aug. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.36.2: Imperator Alexander Severus
Potuit quidem et debuit competens iudex in locum excusati
curatoris, licet pupillus alios quoscumque haberet tutores, dare. quamvis autem
curator cum aliis in locum eius substitutus sis, tamen periculo
administrationis ultra pubertatis tempora non adstringeris. * alex. a.
valentino. * <a 228 pp. v id. iun. modesto et probo conss.>
CJ.5.36.3: Imperator Alexander Severus
Propter late diffusum ( id est in diversis locis
constitutum) patrimonium, vel quod solus administrationi non sufficias, an tibi
tutelam administranti adiungi aliquos curatores oporteat, praeses provinciae,
si te non sufficientem deprehenderit, aestimabit. * alex. a. hylae. * <a 231
pp. viii id. dec. pompeiano et peligno conss.>
CJ.5.36.4: Imperatores valer., gallien.
Licet tutorem habenti tutor dari non potest, tamen certis ex
causis alius idoneus substitui sententia competentis iudicis solet, id est in
locum suspecti, qui convictus ac remotus est, et in locum excusati vel defuncti
vel relegati tutoris. * valer. et gallien. aa. euploio. * <a 260 pp. id.
mart. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.36.5pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum ob augmentum facultatum curatores adiungi solent, non
prius tutores dati administratione eorum liberantur. * diocl. et maxim. aa. et
cc. zenoni. * <a 294 d. iii k. april. cc. conss.>
CJ.5.36.5.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sane si is qui administravit tempore finitae tutelae fuit
solvendo, secuti temporis periculum ad te pertinere non potuisse manifestum
est. <a 294 d. iii k. april. cc. conss.>
CJ.5.37.0. De administratione tutorum et curatorum et de
pecunia pupillari feneranda vel deponenda.
CJ.5.37.1: Imperatores Severus, Antoninus
Frustra times administrare res adulescentis, cuius curator
es, ne ex hoc aliquis existimet commune periculum prioris temporis te
recepisse: sed ea, quae agenda putas, age et, quod magis interest omnium
partium, insta, ut iudex inter te et tutores datus quam primum partibus suis
fungatur. * sev. et ant. aa. modesto. * <a 206 pp. xii k. oct. albino et
aemiliano conss.>
CJ.5.37.2: Imperatores Severus, Antoninus
Adversus curatorem adulescentis, cui collegae dati estis,
quamdiu administratio communis durat, exerceri iudicium non potest. * sev. et
ant. aa. timoni et helpidophoro. * <a 207 pp. ii k. mai. apro et maximo
conss.>
CJ.5.37.3: Imperator Antoninus
Sumptus in pupillum tuum necessario et ex honestis iustisque
causis iudici, qui super ea re cogniturus est, si probabuntur facti, accepto
ferentur, etiamsi praetoris decretum de dandis eis non sit interpositum. nam
quod a tutoribus sive curatoribus bona fide erogatur, potius iustitia quam
aliena auctoritate firmatur. * ant. a. eumuso. * <a 212 d. xiiii k. sept.
duobus aspris conss.>
CJ.5.37.4: Imperator Antoninus
Nisi eam pecuniam, quam constiterit libertum paternum tutorem
filiae tuae rationi eius debere, vel deposuerit vel in praediorum comparationem
converterit, remittetur ad praefectum urbis, secundum ea quae constituta sunt
arbitrio eius puniendus. * ant. a. proculae. * <a 213 pp. xii k. oct.
antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.37.5: Imperator Antoninus
Frustra tutores quondam adulescentium, quorum curam
administras, iudicatum facere detractant, cum exacta pecunia possit auctoritate
praesidis in depositi causam haberi. * ant. a. rufino. * <a 215 pp. k. iul.
laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.37.6: Imperator Alexander Severus
Non est ignotum tutores vel curatores, si nomine pupillorum
vel adultorum scientes calumniosas instituunt actiones, eo nomine condemnari
oportere, ne sub praetextu nominis eorum propter suas simultates secure lites
suas exercere posse existiment. * alex. a. paconio. * <a 223 pp. vi id. mai.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.37.7: Imperator Alexander Severus
Tutelam pupillorum tuorum sic administrare debes, ne
aedificium, quod his relictum est, contra formam alienandi testamento datam
vendas. * alex. a. valerio. * <a 223 pp. vi id. iul. maximo ii et aeliano
conss.>
CJ.5.37.8: Imperator Alexander Severus
Etsi scisses te curatorem datum nec administrasses, ceteris
curatoribus et administrationem peragentibus et sufficientibus damno praestando
contra te actio dari non potest. si autem nescisses curatorem datum, etiamsi
solvendo ceteri non sint, damni periculum ad te non redundabit. * alex. a.
aprili. * <a 229 pp. vi id. dec. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.37.9: Imperator Alexander Severus
Si curatores habes hique dotare te bonis tuis cessant, adito
praeside impetrabis , ut, quod moderatum est honestae personae, praestare
cogantur. * alex. a. melitiae. * <a 230 pp. xvii k. mai. agricola et
clemente conss.>
CJ.5.37.10: Imperator Alexander Severus
Si liberti eiusdemque curatoris culpa seu fraude ratio
vestra laesa sit, sarciri damnum ab eo qui dedit praeses provinciae curabit,
non dubitaturus etiam graviorem exsecutionem adhibere, si quid tam aperta
fraude commissum est, ut puniendum in liberto crimen deprehendatur. * alex. a.
rufinae. * <a 230 pp. xi k. aug. agricola et clemente conss.>
CJ.5.37.11: Imperator Gordianus
Si bonam causam ea cuius tutor es habuit et adversus latam
sententiam non appellasti seu post appellationem provocationis sollemnia
implere cessaveris, tutelae iudicio indemnitatem pupillae praestare debes. *
gord. a. caecilio. * <a 239 pp. v id. aug. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.37.12: Imperator Gordianus
De his, quae in fraudem administrationis a tutore gesta vel
neglegenter acta a curatoribus eorum quibus successisti adlegas, agere debes,
si modo annos legitimae aetatis implesti. neque enim ignoras non multum
patrocinari fecunditatem liberorum feminis ad rerum suarum administrationem, si
intra aetatem legitimam sunt constitutae. * gord. a. octavianae. * <a 241
pp. iii non. oct. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.37.13: Imperator Gordianus
Tutores debita pupillaria seu deposita reposcentes ad
satisdationem compelli non posse manifestum est. * gord. a. longino. * <a
243 pp. viii k. mai. arriano et papo conss.>
CJ.5.37.14: Imperator Philippus
Rationes curae administratae ante impletum vicesimum et
quintum annum durante officio posci iure non posse manifestum est. * philipp.
a. et philipp. c. clementi. * <a 245 pp. prid. non. aug. philippo a. et
titiano conss.>
CJ.5.37.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si non subscripsisti quasi fideiussor, frustra vereris, ne
ex ea intercessione, qua signasti ut curator, olim liberatus ( ut adfirmas)
sententia praesidis, ex officio curatoris conveniri possis. * diocl. et maxim.
aa. licinio. * <a 287 pp. prid. non. mart. diocletiano iii et maximiano aa.
conss.>
CJ.5.37.16: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non omni titulo rerum pupilli potestatem alienandi tutores
habent, sed administrationis tantum causa distrahentes, quae venum eis dare
licet, iustam causam possidendi comparantibus praestant. cum itaque donare
nulla ratione res eorum quorum administrant negotia potestatem habent,
vindicare dominium a possidentibus non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et
cc. proculo. * <a 293 s. x k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.5.37.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
De successione sua tutores frustra timent, cum his qui
tutelam administraverunt testamenti factio non denegetur. nec de bonis suis
donare aliquid prohibentur. * diocl. et maxim. aa. et cc. martiali. * <a 293
s. xvi k. nov. sirmi aa. conss.>
CJ.5.37.18: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Debitoribus pupillae pro officii ratione, tutorem te
constitutum adseverans ad te nominum periculo pertinente, parere solutioni
denuntia. qui si satis non fecerint, in venditione pignorum uti communi iure
potes. * diocl. et maxim. aa. et cc. sotericho. * <a 293 s. prid. k. ian.
sirmi aa. conss.>
CJ.5.37.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutor licet absens decreto datus, si sciens se sollemniter
non excusaverit, administrationi constituitur obnoxius. * diocl. et maxim. aa.
et cc. vindiciano. * <a 294 s. iii id. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.37.20: Imperator Constantinus
Pro officio administrationis tutoris vel curatoris bona, si
debitores existant, tamquam pignoris titulo obligata minores sibimet vindicare
minime prohibentur. idem est et si tutor vel curator quis constitutus res
minorum non administravit. * const. a. * <a 314 d. vii k. april. treviris
volusiano et anniano conss.>
CJ.5.37.21: Imperator Constantinus
Pupillorum seu minorum defensores, si per eos donationum
condicio neglecta est, rei amissae periculum praestent. * constant. a. ad
maximum pp. * <a 316 d. iii non. febr. romae sabino et rufino conss.>
CJ.5.37.22pr.: Imperator Constantinus
Lex, quae tutores curatoresque necessitate adstrinxit, ut
aurum argentum gemmas vestes ceteraque mobilia pretiosa, urbana etiam mancipia,
domos balnea horrea atque omnia intra civitates venderent omniaque ad nummos
redigerent praeter praedia et mancipia rustica, multum minorum utilitati
adversa est. * const. a. ad pop. * <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a.
vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.1: Imperator Constantinus
Praecipimus itaque, ut haec omnia nulli tutorum curatorumve
liceat vendere, nisi hac forte necessitate et lege, qua rusticum praedium atque
mancipium vendere vel pignorare vel in dotem dare in praeteritum licebat,
scilicet per inquisitionem iudicis, probationem causae, interpositionem
decreti, ut fraudi locus non sit. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a.
vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.2: Imperator Constantinus
Ante omnia igitur urbana mancipia, quia totius
suppellectilis notitiam gerunt, semper in hereditate et in domo retineant: nam
boni servi fraudem fieri prohibebunt, mali, si res exegerit, sub, quaestione
positi poterunt prodere veritatem. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a.
vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.2a: Imperator Constantinus
Atque ita omnia observabunt, ut nec inventaria minuere nec
mutare vel subtrahere aliquid tutor valeat: quod in veste margaritis gemmis et
in vasculis ceteraque suppellectili necessarium est. <a 326 d. id. mart.
sirmi constantino a. vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.2b: Imperator Constantinus
Et tolerabilius est, si ita contigerit, servos mori suis
dominis, quam servire extraneis. quorum fuga potius tutori adscribitur, sive
neglegentia dissolutam patiatur esse disciplinam, sive duritia vel inedia atque
verberibus eos adficiat. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et
constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.2c: Imperator Constantinus
Nec enim dominos execrantur, sed magis diligunt, ita ut haec
lex per hoc quoque melior antiqua sit: tunc enim remota servorum custodia etiam
vita minorum saepius prodebatur. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a.
vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.3: Imperator Constantinus
Nec vero domum vendere liceat, in qua defecit pater, minor
crevit, in qua maiorum imagines aut videre fixas aut revulsas non videre satis
est lugubre. ergo et domus et cetera omnia immobilia in patrimonio minorum
permaneant, nullumque aedificii genus, quod integrum hereditas dabit, collapsum
tutoris fraude depereat. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et
constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.3a: Imperator Constantinus
Sed et si parens vel cuiuscumque heres est minor reliquerit
deformatum aedificium, tutor testificatione operis ipsius et multorum fide id
reficere cogetur : ita enim annui reditus plus minoribus conferent quam per
fraudes pretia deminuta. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et
constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.4: Imperator Constantinus
Servi etiam, qui aliqua sunt arte praediti, operas suas
commodo minoris inferent et reliqui, qui in usum minoris domini esse non
poterunt quibusque ars nulla est, partim labore suo partim alimoniarum
taxatione pascantur. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et constantio
c. conss.>
CJ.5.37.22.5: Imperator Constantinus
Lex enim non solum contra tutores, sed etiam contra feminas
immoderatas atque intemperantes prospexit minoribus, quae plerumque novis
maritis non solum res filiorum, sed etiam vitam addicunt. <a 326 d. id.
mart. sirmi constantino a. vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.5a: Imperator Constantinus
Huic accedit, quod ipsius pecuniae, in qua robur omne
patrimoniorum veteres posuerunt, fenerandi usus vix diuturnus, vix continuus et
stabilis est: quo facto saepe intercidente pecunia ad nihilum minorum
patrimonia deducuntur. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et
constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.6: Imperator Constantinus
Iam ergo venditio tutoris nulla sit sine interpositione
decreti, exceptis his dumtaxat vestibus, quae detritae usu aut corruptae
servando servari non potuerint. <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii
et constantio c. conss.>
CJ.5.37.22.7: Imperator Constantinus
Animalia quoque supervacua minorum quin veneant, non vetamus.
<a 326 d. id. mart. sirmi constantino a. vii et constantio c. conss.>
CJ.5.37.23: Imperator Constantinus
Si tutoris vel curatoris culpa vel dolo, eo quod vectigal
praedio emphyteutico impositum minime dependere voluissent, minori fuerit
amissum, damnum quod ei contigit ex substantia eorum resarciri necesse est. *
const. a. felici. * <a 333 d. xiiii k. mai. constantinopoli dalmatio et
zenophilo conss.>
CJ.5.37.24pr.: Imperatores Arcadius, Honorius
Tutores vel curatores, mox quam fuerint ordinati, sub
praesentia publicarum personarum inventarium sollemniter rerum omnium et
instrumentorum facere curabunt. * arcad. et honor. aa. eutychiano pp. * <a
396 d. vi k. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.37.24.1: Imperatores Arcadius, Honorius
Aurum argentumque et quidquid vetustate temporis non
mutatur, si in pupilli substantia reperiatur, in tutissima custodia collocent,
ita tamen, ut ex mobilibus aut praedia idonea comparentur aut, si forte ( ut
adsolet) idonea non potuerint inveniri, iuxta antiqui iuris formam usurarum
crescat accessio, quarum exactio ad periculum tutoris pertinet. <a 396 d. vi
k. mart. constantinopoli arcadio iiii et honorio iii aa. conss.>
CJ.5.37.25pr.: Imperator Justinianus
Sancimus creatione tutorum et curatorum cum omni procedente
cautela licere debitoribus pupillorum vel adultorum ad eos solutionem facere,
ita tamen, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc
permiserit. * iust. a. iuliano pp. * <a 531 d. x k. mart. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.25.1: Imperator Justinianus
Quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor
persolverit, sequitur huiusmodi causam plenissima securitas, ut nemo in
posterum inquietetur: non enim debet, quod rite et secundum leges ab initio
actum est, ex alio eventu resuscitari. <a 531 d. x k. mart. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.25.2: Imperator Justinianus
Non autem hanc legem extendimus etiam in his solutionibus,
quae vel ex reditibus vel ex pensionibus vel aliis huiusmodi causis pupillo vel
adulto accedunt: sed si extraneus debitor ex feneraticia forsitan cautione vel
aliis similibus causis solutionem facere et se liberare desiderat: tunc enim
eandem subtilitatem observari censemus. <a 531 d. x k. mart. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26pr.: Imperator Justinianus
Cum quaedam mulier testamento condito filium suum
praeterisset, idem autem filius, qui praeteritus erat, vel fratris vel extranei
esset tutor vel curator, qui scriptus a matre tutoris fuerat heres, in
praesenti specie manifestissimum erat stare tutorem vel curatorem in praecipiti
loco. * iust. a. iohanni pp. * <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26.1: Imperator Justinianus
Sive enim auctoritatem suam vel consensum ad adeundam
hereditatem praestare pupillo vel adulto minime voluerit, ne ex hac causa sua
iura aliquod patiantur praeiudicium, satis ei imminet periculum tutelae vel utilis
negotiorum gestorum actionis, ne pupillus vel adultus utpote ex illius
tarditate laesus litem ei ingerat: sive huiusmodi timore perterritus auctor
fuerit pupillo vel adulto, aliud periculum emergebat: dum enim alii consentit,
ipse sua iura perdit: videbatur etenim confirmare matris suae iudicium, quod
oppugnandum esse existimabat. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26.2: Imperator Justinianus
Et multae aliae insuper species oriuntur, ex quibus verendum
est tutori vel curatori circa suas res praeiudicium, puta in hypothecis et
aliis variis casibus. <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26.3: Imperator Justinianus
Invenimus autem generaliter definitum post officium
depositum omnes actiones, quas tutor vel curator ex necessitate officii
subierit, in quondam pupillum vel adultum transferri. <a 531 d. x k. sept.
constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26.4: Imperator Justinianus
Quare tam optimo exemplo argumentati non et in aliis omnibus
casibus, in quibus veretur tutor vel curator, ne praeiudicium aliquid ei fiat,
timorem eius removemus? <a 531 d. x k. sept. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.26.5: Imperator Justinianus
Damus igitur eis cum summa fiducia res pupillorum vel
adultorum gubernare, scituris, quod lex nostra eis sua iura immutilata reservat
nihil ex huiusmodi auctoritate vel consensu praeiudicii subituris. <a 531 d.
x k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.27: Imperator Justinianus
Constitutionem, quam nuper fecimus disponentes, quemadmodum
debent solutiones in contractibus minorum causa fieri sive ex reditibus sive ex
pensionibus sive ex aliis similibus causis, etiam in usuras extendimus, quae
tamen non summatim neque ex multis annis collectae iam debentur, biennales
metas et centum solidorum quantitatem minime excedentes. * iust. a. iohanni pp.
* <a 531 d. k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.5.37.28pr.: Imperator Justinianus
Sancimus neminem tutorum vel curatorum pupilli vel adulti
vel furiosi aliarumque personarum, quibus tam ex veteribus quam ex nostris
constitutionibus curatores creantur, defensionem quam pro lite susceperunt
recusare, sed ab initio litis modis omnibus memoratas personas defendere et
litem praeparatam secundum leges instruere scientes, quod et hoc munus
necessarium est tam tutelae quam curationi. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.1: Imperator Justinianus
Et si hoc recusaverint vel subire distulerint, non solum
utpote suspecti amoveantur amissa eorum existimatione, sed etiam ex substantia
sua omne detrimentum, quod antelatae personae ex recusatione defensionis
sustineant, resarcire cogantur. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.1a: Imperator Justinianus
Sed et si quis ex quadam interpellatione admonitus propter
litis instructionem consuetam cautelam exposuerit, vel post litem contestatam,
quam per se et non per procuratorem suscepit, vel demens vel furiosus factus
fuerit, sancimus continuo curatorem ei in competenti iudicio ordinari cura et
provisione tam iudicis, sub quo lis vertitur, quam cognatorum et propinquorum
et actoris, si voluerit, ut non ab eo instituta lis diutius protrahatur:
necessitatem habente creando curatore defensionem subire et cetera litis
adimplere. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et
orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.2: Imperator Justinianus
Personis etiam, quae periculo proprio vel suae substantiae
tutores vel curatores petierunt, sive matres forte fuerint vel quidam alii,
compellendis eos, quos ordinaverint tutores vel curatores, praeparare talem
subire defensionem. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.2a: Imperator Justinianus
Vel si illi noluerint hoc facere et propter huiusmodi defensionis
recusationem tutela vel curatione removeantur, sic necessitatem imponimus
memoratis personis alios tutores vel curatores ordinare in ipsis gestis, in
quibus tutores vel curatores creantur, ex sua confessione declarantes talem
subire defensionem. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum
lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.2b: Imperator Justinianus
Ne autem tales personae sine provisione debita relinquantur
vel contra eos agentium iura diutius protelentur, sancimus continuo, id est
post recusationem defensionis, in casibus videlicet, in quibus ( sicut dictum
est) hoc fieri possit, creationem aliorum tutorum vel curatorum celebrari:
cognatis aliisque propinquis vel adfinibus vel creditoribus vel aliis quorum
interest adeuntibus vel admonentibus eos, qui secundum leges ius habent tutores
vel curatores constituere. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post
consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.3: Imperator Justinianus
Defensionem autem et nomen eius in hoc casu apertius
declarantes, ne forte putaverint tutores vel curatores gravamen sibimet imponi,
illam decernimus defensionem eos subire, quae non satisdatione pro eventu litis
constituitur, sed ut tantummodo litem secundum legum ordinem pro pupillo vel
adulto aliisque personis instruant, licentiam ex hac nostra auctoritate
habentes sine decreto res quarum gubernationem gerunt pro cautela litis
subsignare. <a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii
et orestis vv. cc.>
CJ.5.37.28.4: Imperator Justinianus
Omnem autem dubitationem pro defensione pupillorum et
adultorum aliarumque personarum penitus amputantes sancimus omnes tutores vel
curatores non alias creari, nisi prius cum aliis sollemnibus verbis, quae pro
gubernatione rerum tam in gestis quam in cautionibus ab his conscribuntur, et
hoc specialiter expresserint, quod omnimodo sine ulla dilatione defensionem pro
pupillis et adultis aliisque supra memoratis personis subire eos necesse est.
<a 531 d. xii k. nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis
vv. cc.>
CJ.5.37.28.5: Imperator Justinianus
Hisque adicimus nullam neque in hoc capitulo ambiguitatem
relinquentes tutoribus et omnibus curatoribus licere fructus, sive qui ex
reditibus praediorum colliguntur sive ex substantia personarum quarum
gubernationem habent inventi fuerint, id est vinum et oleum et frumentum vel
cuiuscumque speciei sunt, sine decreto distrahere iusto pretio, quod in his
locis, in quibus venditio celebratur, tunc temporis noscitur obtinere, et quae
ex venditione eorundem fructuum colliguntur pecuniae, cum alia pupillorum vel
adultorum aliarumque personarum substantia administrentur. <a 531 d. xii k.
nov. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.38.0. De periculo tutorum et curatorum.
CJ.5.38.1: Imperator Alexander Severus
Et qui notitiae causa liberti tutores dantur, quamvis soli
administrandorum negotiorum pupillorum sive adultorum facultatem interdum non
accipiant propter tenuitatem sui patrimonii, periculo tamen omnes sunt
obligati, sive ea, quae scire deberent ex utilitate eorum, tutores sive
curatores dissimulaverunt aut fraudem aliquam adhibuerunt vel cum aliis
participaverunt aut, cum suspectos facere deberent, in officio muneris vel
obsequio debito cessaverunt. * alex. a. quinto. * <a 226 pp. viiii k. febr.
alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.5.38.2: Imperator Alexander Severus
Ad eos, qui in alia provincia tutelam administrant,
periculum administrationis ex persona tutorum, qui in alia provincia res
pupilli gerunt, non porrigitur. * alex. a. saturo. * <a 226 pp. non. iul.
alexandro a. ii et Marcello conss.>
CJ.5.38.3: Imperator Philippus
Si res pupillares, quas horreo conditas habere aut etiam
venumdare debuisti, in hospitio tuo, ut adseveras, vi ignis absumptae sunt,
culpam seu segnitiam tuam non ad tuum damnum, sed ad pupilli tui spectare
dispendium minus probabili ratione deposcis. * philipp. a. et philipp. c.
gratiano. * <a 245 pp. iii k. april. philippo a. et titiano conss.>
CJ.5.38.4: Imperator Philippus
Tutoribus seu curatoribus fortuitos casus, adversus quos
caveri non potuit, imputari non oportere saepe rescriptum est. * philipp. a. et
c. floro. * <a 245 pp. xii k. sept. philippo a. et titiano conss.>
CJ.5.38.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tutor petitus vel testamento datus tutorem te constitutum
esse non ex remissioris neglegentiae vitio, sed iustae ignorationis ratione non
didicisti idque liquidis probationibus ostenderis, periculo eius temporis, quod
ignorante te transmissum est, non teneberis. * diocl. et maxim. aa. severo. *
<a 290 pp. iii id. sept. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.38.6: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Temporis, quod insequitur post tutelae translationem,
administrationis officio finito ad eos qui fuerunt tutores gerendae rei non
pertinere periculum rationis est. * diocl. et maxim. aa. epicteto. * <a 294
s. v k. dec. cc. conss.>
CJ.5.39.0. Quando ex facto tutoris vel curatoris minores
agere vel conveniri possunt.
CJ.5.39.1: Imperator Antoninus
Iuliana, cuius tibi curatores condemnati sunt, si vicesimum
quintum annum aetatis egressa est, actio iudicati utilis adversus ipsam bonaque
eius exercenda est. nam tutores curatoresque finito officio non esse
conveniendos ex administratione pupillorum adulescentiumque saepe decretum est.
* ant. a. septimo. * <a 213 pp. viii k. iul. romae antonino a. iiii et
balbino conss.>
CJ.5.39.2: Imperator Alexander Severus
Etsi tutores tui, cum pecuniam pupillarem crederent, ipsi
stipulati sunt, utilis actio tibi datur. * alex. a. sosandro. * <a pp. xv k.
sept.>
CJ.5.39.3: Imperator Gordianus
Si in rem minoris pecunia profecta sit, quae curatori vel
tutori eius nomine mutuo data est, merito personalis in eundem minorem actio
danda est. * gord. a. prudentiano. * <a 239 pp. non. sept. gordiano a. et aviola
conss.>
CJ.5.39.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si hi, qui te in pupillari aetate constituta fuerunt
tutores, postea in administratione perseverantes vel curatores constituti tua
praedia locaverunt, eos competenter conveni: sed ex eorum contractu utilis tibi
quaeri potuit contra successores conductoris actio. * diocl. et maxim. aa. et
cc. maximianae. * <a 293 s. iii non. mart. aa. conss.>
CJ.5.39.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Per tutorem pupillo actio nisi certis ex causis quaeri non
potest. * diocl. et maxim. aa. et cc. onesimae. * <a 294 d. id. dec. cc.
conss.>
CJ.5.40.0. Si ex pluribus tutoribus vel curatoribus omnes
vel unus agere pro minore vel conveniri possunt.
CJ.5.40.1: Imperator Antoninus
Ab uno ex tutoribus vel curatoribus posse causam minoris
defendi, cum alii tutores vel curatores eum defendere noluerint, ignorare non
debes. * ant. a. miltiadi. * <a 214 pp. non. nov. messala et sabino
conss.>
CJ.5.40.2: Imperator Constantinus
Si divisum administrationis periculum per provincias sit,
his tantum omnibus insinuari convenit et ab ipsis inferri litem, qui in ea
provincia tutelae vel curae officium sustinent, ne de aliis provinciis
defensores minorum ad iudicia producantur. * const. a. et licin. c. ad
symmachum. * <a 319 d. prid. non. febr. constantino a. v et licinio c.
conss.>
CJ.5.41.0. Ne tutor vel curator vectigal conducat.
CJ.5.41.1pr.: Imperator Antoninus
Competens iudex non ignorat non esse admittendos ad
vectigalia conducenda eos, qui pupillorum vel adulescentium tutelam seu curam
administrant vel eius administrationis rationem nondum reddiderunt. * ant. a.
sexto. * <a 213 pp. viii k. aug. romae antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.5.41.1.1: Imperator Antoninus
Sed quamvis contra interdictum ad vectigale conducendum
accesseris, tamen, quoniam ultro me adisti, si tam vectigali quam pupillis
satisfeceris, falsi crimine carebis. <a 213 pp. viii k. aug. romae antonino
a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.41.1.2: Imperator Antoninus
Cum autem fisco iam obstrictum postea tutorem esse dicas,
periculo te excusare poteris. <a 213 pp. viii k. aug. romae antonino a. iiii
et balbino conss.>
CJ.5.42.0. De tutore vel curatore qui satis non dedit.
CJ.5.42.1: Imperatores valer., gallien.
Si nondum vobis aetas legitima completa est, satisdationem
ab his, quos minus idoneos curatores vobis ab adversario, cum magistratu
fungeretur, datos dicitis, postulate. prohibentur enim ab administratione, nisi
securitati vestrae satisdatione prospexerint. * valer. et gallien. aa. titio et
flaviano. * <a 259 pp. non. iul. aemiliano et basso conss.>
CJ.5.42.2pr.: Imperatores valer., gallien.
Et eum tutorem qui superest, si secundum praesidis
praeceptum et iuris formam satis non dat, removeri a tutela ( si inopia hoc
faciat, sine infamia, si fraude, etiam cum nota) aditus provinciae rector
iubebit: et in locum defunctorum alios idoneos substitui praecipiet, praesertim
cum patrimonium pupilli nova hereditate auctum esse proponas. * valer. et
gallien. aa. et valer. c. euploio. * <a 260 pp. id. mai. saeculare et donato
conss.>
CJ.5.42.2.1: Imperatores valer., gallien.
Tutores autem dati ab heredibus eorum, quos decessisse
dicis, rationem tutelae reposcent. <a 260 pp. id. mai. saeculare et donato
conss.>
CJ.5.42.3pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
In dubium non venit tutores, qui non testamento dati sunt,
administrandi potestatem nisi satisdatione emissa salvam tutelam fore non
habere. * diocl. et maxim. aa. stratonicae. * <a 287 pp. xviii k. ian.
nicomediae diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.5.42.3.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si igitur tutor, qui pro tutelari officio non caverat,
iudicio expertus est, adversus eum lata sententia iuri tuo officere non potuit,
nec ea quae ab eo gesta sunt ullam firmitatem obtinent. <a 287 pp. xviii k.
ian. nicomediae diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.5.42.3.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Frustra igitur in integrum restitutionis auxilium desideras,
quando ea quae ab eo gesta sunt ipso iure irrita sunt. <a 287 pp. xviii k.
ian. nicomediae diocletiano iii et maximiano aa. conss.>
CJ.5.42.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non omnium tutorum par similisque causa est. quapropter
exemplo testamentarii confirmatum a praeside vel datum ex inquisitione non
onerari satisdatione rem salvam fore pupillorum manifestum est, pluribus autem
datis ex inquisitione tutoribus illum, qui satis secundum formam edicti rem
pupilli salvam fore dedit, in administratione praeferri iam dudum obtinuit. *
diocl. et maxim. aa. et cc. tertullo. * <a 294 s. id. dec. nicomediae cc.
conss.>
CJ.5.42.5pr.: Imperatores Constantius, Maximianus
Tutor, qui satisdationem, cum dare debuit, minime
interposuit, nihil omnino ex bonis pupilli alienare potest. * constantius et
maxim. aa. et sev. et maximinus cc.* <a 305 d. xi k. ian. constantino v et
maximiano v aa. conss.>
CJ.5.42.5.1: Imperatores Constantius, Maximianus
Posteaquam autem ad tutelae administrationem electus est, et
bonorum possessionem pupilli nomine agnoscere eum potuisse et cetera eius, quae
tempore artarentur , persequi debuisse aperte claret. <a 305 d. xi k. ian.
constantino v et maximiano v aa. conss.>
CJ.5.43.0. De suspectis.
CJ.5.43.1: Imperator Antoninus
Libertum tuum et tutorem filii tui, si fraudulenter res eius
administrare existimas, suspectum facere potes, modo si officium eius pubertate
pupilli finitum non est. nam si eo iure tutor esse desiit, iudicio tutelae
conveniendus est. * ant. a. domitiae. * <a 212 pp. id. aug. romae duobus
aspris conss.>
CJ.5.43.2: Imperator Antoninus
Curatores quidem suo periculo, quanto tardius ad eos tutela
transfertur, cessant. quod si id fraude factum existimas, suspectos eos
postula: qui si submoveri meruerint, in locum eorum alios accipies. * ant. a.
longino. * <a 215 pp. id. ian. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.43.3: Imperator Alexander Severus
Praeses provinciae tutores filiorum tuorum strictioribus
remediis adhibitis omnimodo administrationis officium compellet agnoscere. quod
si in eadem contumacia perseveraverint, suspectos postulare, ut alii in locum
eorum petantur, non prohiberis. * alex. a. fortunatae. * <a 229 pp. id. ian.
alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.43.4: Imperator Alexander Severus
Etiam testamento patris tutorem datum suspectum postulare
potes, si fraudem tutoris argueris. * alex. a. thalidae. * <a 229 pp. v id.
sept. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.43.5: Imperator Alexander Severus
In postulandis suspectis tutoribus seu curatoribus non vires
patrimoniorum principaliter, sed an nihil segniter, nihil fraudulenter geratur,
perpendi oportet. * alex. a. asclepiadi. * <a 233 pp. viii k. ian. maximo ii
et paterno conss.>
CJ.5.43.6pr.: Imperator Gordianus
Pietatis fungeris munere, qui fratris tui filios, ut
necessitudo sanguinis suadet, protegere conaris. * gord. a. felici. * <a 238
pp. v id. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.5.43.6.1: Imperator Gordianus
Si igitur tutores vel curatores eorum non recte
administrant, suspectis eis postulatis atque ostensis, ut alii in loco eorum
constituantur, facile impetrabis. <a 238 pp. v id. nov. pio et pontiano
conss.>
CJ.5.43.6.2: Imperator Gordianus
Quod si nihil in fraudem egerunt, verum ita egeni sunt, ut
in eorum administratione fratris tui filiorum substantia periclitetur, an eis
iniungendus sit curator, qui idoneis facultatibus sit, rector provinciae
aestimabit. <a 238 pp. v id. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.5.43.6.3: Imperator Gordianus
Removendi autem licentia non solum parentibus utriusque
sexus, sed etiam cognatis et extraneis et infamibus et ipsi cuius res administrantur,
si non impubes sit, arbitrio cognatorum bonae opinionis constitutorum
conceditur. <a 238 pp. v id. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.5.43.7: Imperator Gordianus
Eum, quem ut suspectum tutorem vel curatorem accusas,
pendente causa cognitionis abstinere ab administratione rerum tuarum, donec
causa finiatur, praeses provinciae iubebit. alius tamen interea in locum eius
in administratione rerum ordinandus est. * gord. a. gorgoniae. * <a 240 pp.
vii k. mart. sabino ii et venusto conss.>
CJ.5.43.8: Imperator Philippus
Si non suspectum contutorem tuum postulare ac removere ab
administratione bonorum pupilli curaveris, admitti nequaquam potest ratio
desiderii tui iam nunc postulantis tutelam tibi nomine eiusdem pupilli
restitui. * philipp. a. et philipp. c. proculo. * <a 244 pp. xiii k. nov.
peregrino et aemiliano conss.>
CJ.5.43.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Suspectos tutores ex dolo, non etiam eos, qui ob
neglegentiam remoti sunt, infames fieri manifestum est. * diocl. et maxim. aa.
et cc. ammiano. * <a 294 s. viii k. mai. cc. conss.>
CJ.5.44.0. De in litem dando tutore vel curatore.
CJ.5.44.1: Imperator Antoninus
Si quas petitiones adversus pupillos tuos habes, dirigere
eas potes, adsistentibus causamque defendentibus contutoribus tuis, cum et, si
alios tutores non haberent, ad hoc genus litis defendendae curatores accipere
deberent. * ant. a. miltiadi. * <a 213 pp. xiii k. aug. antonino a. iiii et
balbino conss.>
CJ.5.44.2pr.: Imperator Alexander Severus
An tibi partis fundi paterni vindicatio competat, is cuius
de ea re notio est aestimabit. * alex. a. euaristo. * <a 224 pp. xii k. mai.
iuliano et crispino conss.>
CJ.5.44.2.1: Imperator Alexander Severus
Respicere autem debes officium, in quo te esse tutorem
dicis, ne ob eiusmodi petitionem evictione secuta ultra pretii quantitatem
auctoris heredem pupillum tuum oneres, qui laudatus per te defendi debeat, cum
aut compensationis rationem habere aut contrario tutelae iudicio experiri
possis. <a 224 pp. xii k. mai. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.44.2.2: Imperator Alexander Severus
Sed ne tuum ius, si quod habes, impediatur, ad eam rem
defendendam, quae adversus te vindicantem agenda erit, curatores pupillo
petuntur. <a 224 pp. xii k. mai. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.44.3: Imperator gallien.
Ad protegendam causam tutor sive curator datus conveniri non
potest administrationis periculo, cum sola suscepti negotii tutela mandata est.
si nihil igitur, ut adlegas, praeter negotium gessisti, frustra conveniris. *
gallien. a. valerio. * <a 265 pp. k. april. valeriano et lucillo conss.>
CJ.5.44.4: Imperator gallien.
Ad litem datus tutor si quid bona fide erogasti, a
contutoribus more solito exigere potes. * gallien. a. irenaeo. * <a 267 pp.
k. nov. paterno et arcesilao conss.>
CJ.5.44.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Sive ex testamento sive iure legitimo fratris tui filiorum
tutelae onus ad te pertineat, vereri non debes de his quaestionibus, quas
adversus fratrem quondam tibi fuisse dicis, cum, si qua emerserit lis,
procuratore dato et illis curatore ad litem constituto et sollemnitati iuris,
ubi tutor exigitur, et indemnitati utriusque prospici possit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. tigrani. * <a 294 s. iiii k. mai. cc. conss.>
CJ.5.45.0. De eo qui pro tutore negotia gessit.
CJ.5.45.1: Imperatores valer., gallien.
Etiam mulieres, si res pupillares pro tutore
administraverunt, ad praestandam rationem tenentur. * valer. et gallien. aa.
Marcello. * <a 259 pp. aemiliano et basso conss.>
CJ.5.45.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Non utiliter nominatus tutor pupillorum agendo nomine, licet
ex eorum persona iniunctam impleat intentionem, exceptione " si tutor non
est" submovetur. * diocl. et maxim. aa. et cc. marco. * <a 294 d. non.
dec. cc. conss.>
CJ.5.46.0. Si mater indemnitatem promiserit.
CJ.5.46.1: Imperator Alexander Severus
Suo potius periculo magistratus tutores quos petisti
dederunt, quam tu contra sexus condicionem alicui ex ea obligatione obstricta
es, quod tuo periculo tutores filiis tuis dari postulasti. * alex. a. bruttiae.
* <a 234 pp. iii id. mart. maximo ii et urbano conss.>
CJ.5.46.2: Imperator Philippus
Quaedam pupillorum vestrorum a matre itemque avo paterno
administrata eorumque nomine indemnitatem vobis promissam esse adseveratis.
quae si ita sunt et idem pupilli legitimae aetatis effecti non adversus matrem
suam itemque avum, sed contra vos congredi malunt, non immerito indemnitatem ab
his praestari desiderabitis, quos et administrationem suo periculo pridem
suscepisse proponitis. * philipp. a. et philipp. c. asclepiadi et menandro. *
<a 246 pp. iiii id. iul. praesente et albino conss.>
CJ.5.46.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob tutorem non idoneum a matre petitum frustra vobis eam
teneri contenditis, cum non, nisi specialiter eius periculo dari decreto
fuisset comprehensum, ex ea obligatione obstricta est. * diocl. et maxim. aa.
et cc. gaiano. * <a 293 s. k. dec. aa. conss.>
CJ.5.47.0. Si contra matris voluntatem tutor datus sit.
CJ.5.47.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si contra matris ultimam voluntatem fuscinium filio communi
tutorem datum probaveris, eum sine damno existimationis a tutela removendum
praetor decernet. quae rescriptio, si in fraude convictus fuerit, non
suffragabitur. * sev. et ant. aa. tertio. * <a 197 pp. xiii k. mart.
laterano et rufino conss.>
CJ.5.48.0. Ut causae post pubertatem adsit tutor.
CJ.5.48.1pr.: Imperator Philippus
Tutores, qui necdum administrationis rationem ad curatores
transtulerunt, defensioni causarum pupillarium adsistere oportere saepe
rescriptum est. * philipp. a. dextro. * <a 245 pp. xii k. nov. philippo a.
et titiano conss.>
CJ.5.48.1.1: Imperator Philippus
Et ideo, si ( ut proponis) instrumenta, quibus adseri
possunt causae provocationis, etiam nunc hi quorum meministi apud se detinent,
aditus praeses provinciae periculi sui eos admoneri praecipiet. <a 245 pp.
xii k. nov. philippo a. et titiano conss.>
CJ.5.49.0. Ubi pupilli educentur.
CJ.5.49.1pr.: Imperator Alexander Severus
Educatio pupillorum tutorum nulli magis quam matri eorum, si
non vitricum eis induxerit, committenda est. * alex. a. dionysodoro. * <a
223 pp. vii id. febr. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.49.1.1: Imperator Alexander Severus
Quando autem inter eam et cognatos et tutorem super hoc orta
fuerit dubitatio, aditus praeses provinciae inspecta personarum et qualitate et
coniunctione perpendet, ubi puer educari debeat. <a 223 pp. vii id. febr.
maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.49.1.2: Imperator Alexander Severus
Sin autem aestimaverit, apud quem educari debeat, is necessitatem
habebit hoc facere, quod praeses iusserit. <a 223 pp. vii id. febr. maximo
ii et aeliano conss.>
CJ.5.49.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Utrum nepos tuus ex filia apud te an patruum suum morari
debeat, ex singulorum adfectione et qui magis ad suspicionem ex spe
successionis propior sit, aestimabitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. gratae. *
<a 294 s. xviii k. nov. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.50.0. De alimentis pupillo praestandis.
CJ.5.50.1pr.: Imperator Antoninus
Pupillus, si ei alimenta a tutore suo non praestantur,
praesidem provinciae adeat, qui, ne in alimentorum praestatione mora fiat,
partibus suis fungetur. * ant. a. faustino. * <a 215 pp. vi id. iul. romae
laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.50.1.1: Imperator Antoninus
Idem est et si de statu pupilli seu adulti et de bonis eius
controversia pendeat. <a 215 pp. vi id. iul. romae laeto ii et cereale
conss.>
CJ.5.50.2pr.: Imperator Alexander Severus
Quod plerumque postulatur, ut arbitrio praetoris alimenta
pro modo facultatum pupillis vel iuvenibus constituantur, pro officio suo hi
qui aliena negotia gerunt, ne apud iudicem controversiam habeant, faciunt. *
alex. a. aufidio. * <a 223 pp. non. dec. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.50.2.1: Imperator Alexander Severus
Ceterum si bonus vir et innocens tutor arbitrio suo aluit
pupillos ( quod interdum etiam necesse est fieri, ne secreta patrimonii et
suspectum aes alienum, quod melius est interim taceri quam, cum de modo bonorum
quaeritur, ultro proferri et apud acta ius dicentis contra utilitatem
pupillorum signari), non dubio accepto ferre debebunt ea, quae vir bonus
arbitrabitur merito ad exhibitionem educationis ministeria studiaque erogata
esse. <a 223 pp. non. dec. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.50.2.2: Imperator Alexander Severus
Nec ferendus est iuvenis, qui, cum praesens esset studiisque
eruditus atque alitus est, si ea per alium se consecutum non probet, sumptusque
recuset, quasi vento vixerit aut nullo liberi hominis studio imbui meruerit.
<a 223 pp. non. dec. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.51.0. Arbitrium tutelae.
CJ.5.51.1: Imperator Antoninus
Cum tutelae administratae ratio a te peti coeperit, neque
veritati neque iustis probationibus officit, quod ( ut dicis) testator modum
patrimonii sui verbis testamenti ampliavit vel minuit. * ant. a. leoni. * <a
212 pp. v k. oct. romae duobus aspris conss.>
CJ.5.51.2: Imperator Antoninus
Nomina paternorum debitorum si idonea fuerunt initio
susceptae tutelae et per latam culpam tutorum minus idonea tempore tutelae esse
coeperunt, iudex qui super ea re datus fuerit dispiciet: et si palam dolo
tutoris vel manifesta neglegentia cessatur, tutelae iudicio damnum, quod ex
cessatione accidisset, pupillo praestandum esse statuere curabit. * ant. a.
praesentino. * <a 213 pp. non. iul. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.51.3: Imperator Antoninus
Curator, qui post decretum praesidis, sublata pecunia, quae
ad comparationem possessionis fuerat deposita, praedium sibi comparavit, elige,
utrum malis in emptione tibi negotium eum gessisse, an, quia in usus suos
conversae pecuniae sunt, legitimas usuras ab eo accipere: secundum quae iudex
tutelae iudicio redditus partem religionis implebit. * ant. a. vitalio. * <a
215 pp. iii k. iul. romae laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.51.4pr.: Imperator Alexander Severus
Eum, qui bonis paternis secundum edicti formam abstentus
est, hereditariis actionibus conveniri nulla ratio suadet. * alex. a. aglao. *
<a 222 pp. iii k. mai. alexandro a. cons.>
CJ.5.51.4.1: Imperator Alexander Severus
Nec ad rem facit, quod adversus curatores , si non consulte
abstentus sit, actio competat: nihil quippe in ea quae ex officio gesta sunt
vel geri debebunt veniet, sed culpa solum quantique interfuit eius non fuisse
abstentum aestimatur. <a 222 pp. iii k. mai. alexandro a. cons.>
CJ.5.51.4.2: Imperator Alexander Severus
Cui consequens est, ut, si propter eam causam transegisti
cum curatoribus, nulla adversus te creditoribus patris tui petitio competat.
<a 222 pp. iii k. mai. alexandro a. cons.>
CJ.5.51.5: Imperator Gordianus
Omnes tutores seu heredes eorum, qui administraverunt
tutelam, ad eundem iudicem ire debere iam pridem constitutum est. cum igitur
patrem tuum cum alio tutelam administrasse adlegas, praeses provinciae eundem
iudicem adversus te atque heredes contutorum patris tui dare debebit, quatenus
quisque condemnari debeat, examinaturum. * gord. a. victorino. * <a 238 pp.
x k. aug. pio et pontiano conss.>
CJ.5.51.6pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum interdictae venditionis vitium etiam pretii fraude tutor
vester cumulasse proponatur, non dubitabit praeses provinciae, quando
venditionem confirmare voluistis, residuum pretium cum usuris venditae a tutore
possessionis celeriter vobis restitui iubere. * diocl. et maxim. aa. septimo et
cononi. * <a 290 pp. iiii k. sept. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.51.6.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod autem petitis ab heredibus eius qui vendidit pretium
vobis exsolvi, superfluo a nobis desideratis, quia nec praesidis experientiam
possit latere, tutores qui gesserint sive heredes eorum obea negotia, quae per
eos administrata sunt, principali loco conveniri debere, ceteris ob culpae
rationem non servati detrimenti periculo substitutis, vel, si pariter
administrasse doceantur, etiam adversus unum liberum experiundi arbitrium
competere, ita ut actiones, quas adversus alios habetis, ad electum
transferantur. <a 290 pp. iiii k. sept. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.51.7: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quidquid tutoris dolo vel lata culpa vel levi culpa sive
curatoris minores amiserint vel, cum possent, non quaesierint, hoc etiam in
tutelae sive negotiorum gestorum utile iudicium venire non est incerti iuris. *
diocl. et maxim. aa. et cc. alexandro. * <a 293 s. prid. id. april. aa.
conss.>
CJ.5.51.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutores tutelae conveniri longi temporis praescriptio non
prohibet. unde si his transactione vel novatione atque acceptilatione
liberationem non praestitisti, apud rectorem provinciae quaecumque tibi
debentur repetere non prohiberis. * diocl. et maxim. aa. et cc. dalmatio. *
<a 293 s. xvi k. mai. aa. conss.>
CJ.5.51.9: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutorem quondam, ut tam rationem quam si quid reliquorum
nomine debet reddat, apud praetorem convenire potes. quamvis enim matrem tuam
susceptis bonis vestris indemnitatem pro hac administratione tutori se
praestituram promisisse proponatur, tamen adversus tutorem tibi tutelae, non
adversus matris successores ex stipulatu competit actio. * diocl. et maxim. aa.
et cc. iuliano. * <a 293 s. prid. k. ian. aa. conss.>
CJ.5.51.10pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si defunctus tutelam vestram administraverit, non rerum eius
dominium vindicare vel tenere potes, sed tutelae contra eius successores tibi
competit actio. * diocl. et maxim. aa. et cc. pomponio. * <a 294 s. xi k.
febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.51.10.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Debitum autem aliis indiciis probari oportet. nam quod neque
ipse neque uxor eius quicquam ante administrationem habuerunt, non idoneum
huius continet indicium : nec enim pauperibus industria vel augmentum
patrimonii, quod laboribus ac multis casibus quaeritur, interdicendum est.
<a 294 s. xi k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.51.11: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutor post puberem aetatem puellae si in administratione
conexa perseveraverit, tutelae actione totius temporis rationem praestare
cogitur. sin autem post finitam administrationem in isdem rebus minime se
immiscuerit, temporis quod insequitur periculum ad eum non pertinet. * diocl.
et maxim. aa. et cc. chrysianae. * <a 294 s. v k. dec. anchialo cc.
conss.>
CJ.5.51.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutelae actio tam heredibus quam etiam contra successores
competit. * diocl. et maxim. aa. et cc. quintillae. * <a 294 s. x k. dec.
sirmi cc. conss.>
CJ.5.51.13pr.: Imperator Justinianus
Veteris iuris dubitationem decidentes sancimus, si quidem
tutor vel curator pro substantia pupilli vel adulti aliquid ubicumque dixerit
ad maiorem quantitatem eam reducens, sive pro utilitate pupilli vel adulti sive
per solam simplicitatem sive per aliam quamcumque causam, nihil veritati
praeiudicare, sed hoc obtinere , quod ipsius rei inducit natura et mensura
pupillaris vel adulti ostendit substantiae. * iust. a. iuliano pp. * <a 530
d. k. aug. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.51.13.1: Imperator Justinianus
Sin autem inventario publice facto res pupillares vel adulti
conscripserit et ipse per huiusmodi scripturam confessus fuerit ampliorem
quantitatem substantiae, non esse aliud inspiciendum nisi hoc quod scripsit, et
secundum vires eiusdem scripturae patrimonium pupilli vel adulti exigi: neque
enim sic homo simplex, immo magis stultus invenitur, ut et in publico
inventario contra se scribi aliquid patiatur. <a 530 d. k. aug.
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.51.13.2: Imperator Justinianus
Illo procul dubio observando, ut non audeat tutor vel
curator res pupillares vel adulti aliter attingere vel ullam sibi communionem
ad eas vindicare, nisi prius inventario publice facto secundum morem solitum
res eis tradantur: nisi testatores qui substantiam transmittunt specialiter
inventarium conscribi vetaverint. <a 530 d. k. aug. constantinopoli lampadio
et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.51.13.3: Imperator Justinianus
Scituris tutoribus et curatoribus, quod, si inventarium
facere neglexerint, et quasi suspecti ab officio removeantur et poenis
legitimis, quae contra eos interminatae sunt, subiacebunt et postea perpetua
macula infamiae notabuntur, neque ab imperiali beneficio absolutione huiusmodi
notae fruituri. <a 530 d. k. aug. constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.52.0. De dividenda tutela et pro qua parte quisque
tutorum conveniatur.
CJ.5.52.1: Imperator Gordianus
Si post finitum administrationis officium collegae tui
indemnitati praestandae idonei fuerunt posteaque, dum non conveniuntur, minus
idonei effecti sunt, vitium alienae cessationis ad dispendium tuum pertinere
iuris ratio non patitur. * gord. a. optato. * <a 241 pp. vi id. mai.
gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.52.2pr.: Imperatores carus, carinus, numer.
Si divisio administrationis inter tutores sive curatores in
eodem loco seu provincia constitutos necdum fuit, licentiam habet adulescens et
unum eorum eligere et totum debitum exigere, cessione videlicet ab eo adversus
ceteros tutores seu curatores actionum ei competentium facienda. * carus
carinus et numer. aaa. primigenio. * <a 284 pp. hemesae xv k. april. carino
ii et numeriano aa. conss.>
CJ.5.52.2.1: Imperatores carus, carinus, numer.
In divisionem autem administratione deducta sive a praeside
sive a testatoris voluntate unumquemque pro sua administratione convenire
potest, periculum invicem tutoribus seu curatoribus non sustinentibus, nisi per
dolum aut culpam suspectum non removerunt, cum alter eorum non solvendo
effectus sit, vel suspicionis causam agendo sua sponte iura pupilli
prodiderunt. <a 284 pp. hemesae xv k. april. carino ii et numeriano aa.
conss.>
CJ.5.52.2.2: Imperatores carus, carinus, numer.
Nec prodest eis dicentibus contutorem suum non administrasse
pupillares res. <a 284 pp. hemesae xv k. april. carino ii et numeriano aa.
conss.>
CJ.5.52.2.3: Imperatores carus, carinus, numer.
Sin vero ipsi inter se res administrationis diviserunt, non
prohibetur adulescens et unum ex his in solidum convenire, ita ut actiones,
quas adversus alios habet, ad electum transferat. <a 284 pp. hemesae xv k.
april. carino ii et numeriano aa. conss.>
CJ.5.52.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet tutorum conventione mutuum periculum minime finiatur,
tamen eum qui administravit, si solvendo sit, in primo loco eiusque successores
conveniendos esse non ambigitur. * diocl. et maxim. aa. et cc. zotico. * <a
294 s. iiii k. oct. cc. conss.>
CJ.5.53.0. De in litem iurando.
CJ.5.53.1: Imperatores Severus, Antoninus
Adversus heredem tutoris ad transferendam tutelam iudicem
accipiens tempore litis ad puberem instrumenta pertinentia restitui
desiderabis. quod si dolo non exhibeantur, in litem iurandi tibi facultas erit,
modo si quondam pupillo debitam adfectionem ad vincula quoque religionis
extendere volueris. * sev. et ant. aa. asclepiodoto. * <a 205 pp. k. aug.
geta ii cons.>
CJ.5.53.2pr.: Imperator Antoninus
Is, qui rationes tutelae seu curae reposcit, invitus in
litem iurare compelli non potest. sed volens ita demum audiendus est, si heres
per longam successionem tutoris instrumenta pupillaria dolo circumveniendi
pupilli gratia exhibere non vult. * ant. a. severo. * <a 212 pp. xi k. oct.
duobus aspris conss.>
CJ.5.53.2.1: Imperator Antoninus
Sin vero neque dolus neque lata culpa neque fraus heredis
convincetur, omissa iurisiurandi facultate iudex de veritate cognoscet, quae
etiam argumentis liquidis investigari potest. <a 212 pp. xi k. oct. duobus
aspris conss.>
CJ.5.53.3: Imperator Antoninus
Summa sententia comprehensa, quam cessantibus curatoribus
quondam tuis iudex secutus iurisiurandi a te prolati religionem in
condemnationem deduxit, minui pacto non potuit. * ant. a. prisciano mil. *
<a 215 pp. k. iul. laeto ii et cereale conss.>
CJ.5.53.4pr.: Imperator Gordianus
Alio iure est tutor, alio heres eius. tutor enim inventarium
ceteraque instrumenta si non proferat, in litem iusiurandum adversus se potest
admittere: at enim heres eius ita demum, si reperta in hereditate dolo malo non
exhibeat. * gord. a. muciano. * <a 238 pp. vii k. oct. pio et pontiano
conss.>
CJ.5.53.4.1: Imperator Gordianus
Sed cum adversus ipsum tutorem litem contestatam esse
dicatis, transferentibus in heredes eius actionem praeses provinciae partes
suas exhibebit non ignorans, nisi exhibeantur instrumenta, quatenus iuxta
formam constitutionum partes suas debeat moderari. <a 238 pp. vii k. oct.
pio et pontiano conss.>
CJ.5.53.5: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Licet adversus heredes ob non factum inventarium iusiurandum
in actione tutelae praetermitti placuerit, iudicem tamen velut ex dolo tutoris
aliis indiciis instructum adversus eos ferre sententiam convenit. * diocl. et
maxim. aa. et cc. artemidoro. * <a 294 s. viii k. ian. nicomediae cc.
conss.>
CJ.5.54.0. De heredibus tutorum.
CJ.5.54.1: Imperatores Severus, Antoninus
Heredes tutoris ob neglegentiam, quae non latae culpae
comparari possit, condemnari non oportet, si non contra tutorem lis inchoata
est neque ex damno pupilli lucrum captatum aut gratiae praestitum sit. * sev.
et ant. aa. fusciano. * <a 197 pp. vi id. mart. laterano et rufino
conss.>
CJ.5.54.2pr.: Imperator Antoninus
Pater vester tutor vel curator datus si se non excusavit,
non ideo vos minus heredes eius tutelae vel utili iudicio conveniri potestis,
quod eum tutelam seu curam non administrasse dicitis: nam etiam cessationis
ratio reddenda est. * ant. a. valentiniano et materno. * <a 213 pp. xi k.
mart. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.54.2.1: Imperator Antoninus
Prius tamen propter actum suum eos conveniendos esse qui
administraverint saepe rescriptum est. <a 213 pp. xi k. mart. antonino a.
iiii et balbino conss.>
CJ.5.54.3: Imperator Antoninus
Adversus heredes quondam tutoris tui tutelae actione
consiste. in iudicium autem veniet etiam id, quod tibi tutor ex causa
fideiussionis debuit. * ant. a. avitae. * <a 213 pp. iii non. iul. antonino
a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.54.4: Imperator Alexander Severus
Heredes eorum, qui tutelam vel curam administraverint, si
quid ad eos ex re pupilli vel adulti perveniet, restituere coguntur: et in eo
autem, quod tutor vel curator administrare debuit nec administravit, rationem
reddere eos debere non est ambigendum. * alex. a. frontino. * <a 229 pp.
viii k. nov. alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.55.0. Si tutor non gesserit.
CJ.5.55.1pr.: Imperator Alexander Severus
Certum est non solum eos qui gesserunt, sed etiam qui gerere
debuerunt tutelam teneri etiam in ea, quae a contutoribus servari non
potuerunt, si modo, cum suspectos facere deberent, id officium omiserunt. *
alex. a. zotico. * <a 223 pp. prid. id. mai. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.55.1.1: Imperator Alexander Severus
Tu autem, etsi contra patronum tuum famosam actionem instituere
non potuisti, providere tamen, ne quid tutelae deesset, necessariis
postulationibus apud eum, cuius de ea re iurisdictio fuit, potuisti. <a 223
pp. prid. id. mai. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.55.2: Imperator Alexander Severus
Qui se non immiscuerunt tutelae vel curae, ex persona eorum,
qui gesserunt et idonei sunt, non onerantur. si qua vero sunt, quae, cum geri
debuerunt, omissa sunt, latae culpae ratio omnes aequaliter tenet. * alex. a.
.To. * <a 224 pp. viii k. mai. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.56.0. De usuris pupillaribus.
CJ.5.56.1: Imperator Antoninus
Tutorem vel curatorem pecuniae, quam in usus suos convertit,
legitimas usuras praestare debere olim placuit. * ant. a. praesentino. * <a
213 pp. non. iun. antonino a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.56.2: Imperator Alexander Severus
Eius, quod ex causa tutelae debetur, usuras praestari
oportere dubium non est, quamvis aliis pro participe muneris necessitas
solutionis inrogetur, quia id non alias contingit, quam si cessatio contutoris
in suspecto faciendo imputari possit. * alex. a. ampliato. * <a 224 pp. xiii
k. iul. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.56.3: Imperator Alexander Severus
Si pecuniam pupillarem neque idoneis hominibus credere neque
in emptionem possessionum convertere potuisti, non ignorabit iudex usuras eius
a te exigi non oportere. * alex. a. vitalio. * <a 228 pp. id. april. modesto
et probo conss.>
CJ.5.56.4pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pupillus agere vobiscum actione tutelae compelli non potest.
* diocl. et maxim. aa. et cc. aurelio. * <a 294 pp. iii id. febr. sirmi cc.
conss.>
CJ.5.56.4.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Verum adversus futuram calumniam et ut, si quid ei debetis,
cursus eius inhibeatur usurarum, denuntiationibus frequenter interpositis ad
iudicium eum provocate ac, si rem dissimulatione proferat, actis apud praesidem
provinciae factis voluntatis vestrae rationem declarate: quo facto tam vobis
ipsis quam securitati filiorum vestrorum consulatis. <a 294 pp. iii id.
febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.56.4.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod et in curatoribus locum habet. <a 294 pp. iii id.
febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.57.0. De fideiussoribus tutorum seu curatorum.
CJ.5.57.1: Imperator Alexander Severus
Eligere debes, utrum cum ipsis tutoribus vel curatoribus
heredibusve eorum an cum his, qui pro eis se obligaverunt, agere debeas vel, si
ita malis, dividere actionem. nam in solidum et cum reo et cum fideiussoribus
agi iure non potest. * alex. a. felici. * <a 224 pp. x k. febr. iuliano et
crispino conss.>
CJ.5.57.2pr.: Imperator Alexander Severus
Non est ambigui iuris electo reo et solvente fideiussorem
liberari. * alex. a. prisco. * <a 225 pp. viii k. aug. fusco ii et dextro
conss.>
CJ.5.57.2.1: Imperator Alexander Severus
Et ideo si simpliciter acceptus est fideiussor in id, quod
tutor seu curator debiturus esset, cum proponas tutorem seu curatorem
condemnatum solvisse, quid dubium est liberatum esse fideiussorem? <a 225
pp. viii k. aug. fusco ii et dextro conss.>
CJ.5.57.2.2: Imperator Alexander Severus
Plane si stipulatio rem salvam fore interposita est vel
cautum est in id, quod a tutore seu curatore servari non potest, manet
fideiussor obligatus ad supplendam tibi indemnitatem. <a 225 pp. viii k.
aug. fusco ii et dextro conss.>
CJ.5.58.0. De contrario iudicio.
CJ.5.58.1: Imperatores Severus, Antoninus
Si pro iudicato contutore pecuniam solvisti, nullum iudicium
tibi contra pupillum competit, ut delegetur tibi adversus liberatum actio. quod
si nomen emisti, in rem suam procurator datus heredes eius iudicati poteris
convenire. * sev. et ant. aa. stratoni. * <a 201 pp. vii k. mart. fabiano et
muciano conss.>
CJ.5.58.2: Imperator Antoninus
Si non ex propria culpa solus pupillae condemnatus es, sed
absens et indefensus adquievisti, cum ex causa iudicati satisfacere coeperis,
actionem adversus contutores tuos mandari tibi a pupilla desiderabis vel utili
actione uteris. * ant. a. primitivo. * <a 212 pp. prid. id. oct. duobus
aspris conss.>
CJ.5.58.3pr.: Imperator Antoninus
Si pater tuus, quem et privigni sui tutelam administrasse
proponis, testamento recte facto, pupillo etiam quondam suo herede instituto
decessit, quoniam non nisi pro portione hereditaria tutelae petitionem
confusione constet extingui, pro residua parte succedentem patri tutelae te
convenit apud competentem iudicem reddere rationes. * ant. aa. et cc. thesidi.
* <a 294 s. xviii k. ian. cc. conss.>
CJ.5.58.3.1: Imperator Antoninus
Qui secundum bonam fidem, eorum etiam, quae patrem tuum in
re eius erogasse dicis, admissa compensatione, reliqui ( si quid amplius
debetur) faciet condemnationem. <a 294 s. xviii k. ian. cc. conss.>
CJ.5.58.3.2: Imperator Antoninus
Quod si sciens amplius in rem suam erogatum agendum
propterea tutelae non putaverit, eum contrario iudicio convenire potes. <a
294 s. xviii k. ian. cc. conss.>
CJ.5.59.0. De auctoritate praestanda.
CJ.5.59.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Neque tutoris neque curatoris absentia quicquam stipulationi
pro pupillo habitae nocet. * diocl. et maxim. aa. et cc. antoniano. * < sine
die et conss.>
CJ.5.59.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nec actiones sine tutoris auctoritate in aetate pupillari
constituta remittendo quicquam amittere poteris. * diocl. et maxim. aa. et cc.
serenae. * <a 294 s. xvii k. mai. cc. conss.>
CJ.5.59.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Eum, qui a pupillo sine tutoris auctoritate distrahente
comparavit, longi temporis spatium non defendit. * diocl. et maxim. aa. et cc.
gaio. * <a 294 s. viii id. dec. cc. conss.>
CJ.5.59.4: Imperator Justinianus
Clarum posteritati facientes sancimus omnimodo debere et
agentibus et pulsatis in criminalibus causis minoribus viginti quinque annis
adesse curatores vel tutores, in quibus casibus et pupillos leges accusari
concedunt, cum cautius et melius est cum suasione perfectissima et responsa
facere minores et litem inferre, ne ex sua imperitia vel iuvenali calore
aliquid vel dicant vel taceant, quod, si fuisset prolatum vel non expressum,
prodesse eis poterat et a deteriore calculo eos eripere. * iust. a. iuliano pp.
* <a 531 d. x k. mart. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis
vv. cc.>
CJ.5.59.5pr.: Imperator Justinianus
Veterem dubitationem amputantes, per quam testamentarii
quidem vel per inquisitionem dati tutoris et unius auctoritas sufficiebat,
licet plures fuerant, non tamen diversis regionibus destinati, legitimi autem
vel simpliciter dati omnes consentire compellebantur, sancimus, si plures
tutores fuerint ordinati, sive in testamento paterno sive ex lege vocati sive a
iudice vel ex inquisitione vel simpliciter dati, et unius tutoris auctoritatem
omnibus tutoribus sufficere, ubi non divisa est administratio vel pro
regionibus vel pro substantiae partibus: ibi etenim necesse est singulis pro
suis partibus vel regionibus auctoritatem pupillo praestare, quia in hoc casu
non absimiles esse testamentariis et per inquisitionem datis legitimos et
simpliciter datos iubemus eo, quod fideiussionis onere praegravantur et
subsidiariae actionis adminiculum speratur. * iust. a. iohanni pp. * <a 531
d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orest is vv. cc.>
CJ.5.59.5.1: Imperator Justinianus
Sed haec omnia ita accipienda sunt, si non res quae agitur
solutionem faciat ipsius tutelae, ut puta si pupillus in adrogationem se dare
desiderat. etenim absurdum est solvi tutelam nec consentiente, sed forsitan et
ignorante eo, qui tutor fuerat ordinatus. <a 531 d. k. sept. constantinopoli
post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.59.5.2: Imperator Justinianus
Tunc etenim, sive testamentarii sive per inquisitionem dati
sive legitimi sive simpliciter creati sunt, necesse est omnes suam auctoritatem
praestare, ut, quod omnes similiter tangit, ab omnibus comprobetur. <a 531
d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv. cc.>
CJ.5.59.5.3: Imperator Justinianus
Quae omnia simili modo et in curatoribus observari oportet.
<a 531 d. k. sept. constantinopoli post consulatum lampadii et orestis vv.
cc.>
CJ.5.60.0. Quando curatores vel tutores esse desinant.
CJ.5.60.1: Imperator Antoninus
Si curatores tutoribus adiuncti sunt, pubertate pupilli tam
tutorum quam curatorum adiunctorum officium finiri ideoque alios propter
aetatis infirmitatem curatores esse dandos manifestissimum est. * ant. a.
hermillae. * <a 213 pp. iiii k. aug. romae antonino a. iiii et balbino
conss.>
CJ.5.60.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutoris officium ex sola voluntate pupilli non finiri
certissimum est. * diocl. et maxim. aa. et cc. menippo. * <a 294 s. xiii k.
febr. cc. conss.>
CJ.5.60.3: Imperator Justinianus
Indecoram observationem in examinanda marum pubertate
resecantes iubemus: quemadmodum feminae post impletos duodecim annos omnimodo
pubescere iudicantur, ita et mares post excessum quattuordecim annorum puberes
existimentur, indagnatione corporis inhonesta cessante. * iust. a. menae pp. *
<a 529 d. viii id. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.5.61.0. De actore a tutore seu curatore dando.
CJ.5.61.1pr.: Imperator Alexander Severus
Neque tutores neque curatores ex sua persona in re pupilli
vel adulescentis procuratorem facere possunt, sed actorem constituere debent. *
alex. a. sebastiano. * <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et dione
conss.>
CJ.5.61.1.1: Imperator Alexander Severus
Pupillus autem vel pupilla vel adultus vel adulta tam ad
agendum quam ad defendendum, tutore seu curatore interveniente, procuratorem
ordinare possunt. <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et dione
conss.>
CJ.5.61.1.2: Imperator Alexander Severus
Ipsi etiam tutores et curatores post litis contestationem a
se factam ad exemplum procuratorum, qui litem contestati sunt, dare
procuratores non prohibentur. <a 229 pp. prid. id. mai. alexandro a. iii et
dione conss.>
CJ.5.61.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si sui iuris constituti filii tui matri successerunt, licet
te tutorem eorum esse probetur, tamen non per procuratorem, sed actorem decreto
constitutum a te res eorum te absente peti convenit. * diocl. et maxim. aa. et
cc. alphocrationi. * <a 294 s. non. ian. sirmi cc. conss.>
CJ.5.62.0. De excusationibus et temporibus earum.
CJ.5.62.1: Imperatores Severus, Antoninus
Falsa suasione credis te propterea, quod spado sis,
immunitatem a tutelis habere. * sev. et ant. aa. aviolae. * <a 204 pp. k.
mai. cilone et libone conss.>
CJ.5.62.2: Imperatores Severus, Antoninus
Si curatores dati estis generaliter nec decreto significatum
est italicarum tantum rerum vobis munus adiunctum, adire debetis competentem
iudicem, ut vos a provinciali administratione liberet. quod si factum fuerit,
petent sibi in provincia curatores adulescentes. * sev. et ant. aa. aventiano
et cosconio. * <a 204 pp. viii k. sept. cilone et libone conss.>
CJ.5.62.3: Imperatores Severus, Antoninus
Excusationis quidem tuae, si ingenuus libertino tutor datus
es, certa causa est. sed cum te praeses provinciae audiendum non putaverit
propter praescriptionem, quasi tardius adires, nec a decreto provocaveris,
intellegis parendum esse sententiae. * sev. et ant. aa. crispino. * <a 206
pp. id. mart. albino et aemiliano conss.>
CJ.5.62.4pr.: Imperator Antoninus
Amplissimi ordinis consulto, qui pupillam suam uxorem ducit,
nuptias contrahere non intellegitur et tamen infamis constituitur. * ant. a.
agathodaemoni. * <a 216 pp. xi k. iul. sabino et anullino conss.>
CJ.5.62.4.1: Imperator Antoninus
Sed si tu demetriae, cum eam in matrimonio haberes, absens
et ignorans curator constitutus es, potes esse securus, dum tamen alius
substituatur. non enim debet ignorantia maritorum amplissimi ordinis consulto
fraus quaeri. <a 216 pp. xi k. iul. sabino et anullino conss.>
CJ.5.62.5: Imperator Alexander Severus
Libertos a tutela vel cura liberorum patroni seu patronae
nullam excusationem impetrare amplissimus ordo auctore divo marco censuit. et
ideo nec illud prodesse eis debet, quominus curatores etiam inviti patroni seu
patronae liberis dentur, quod eorundem tutelam administraverunt. * alex. a.
bassiae. * <>
CJ.5.62.6pr.: Imperator Alexander Severus
Quinquaginta dies, qui praefiniti sunt ad professionem
excusationis his qui tutores seu curatores dati sunt, ex eo die cedere, ex quo
decretum praetoris aut testamentum parentis notum factum erit ei qui ad munus
vocatus fuerit, ipsa constitutio quae hoc induxit sanxit. * alex. a. maximo. *
<a 224 pp. iii non. mai. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.62.6.1: Imperator Alexander Severus
Sed si quis in eius temporis computatione ab eo cuius de ea
re notio fuit iniuriam passus non provocavit, adquiescere rebus iudicatis
debet. <a 224 pp. iii non. mai. iuliano et crispino conss.>
CJ.5.62.7: Imperator Alexander Severus
Neque a tutela neque a cura ideo quis excusatur, quod
creditor sive debitor eius est, cui tutor sive curator datus est, sed
participem in munere habere debet, ut ( si res exegerit) is qui alieno auxilio
eget defendatur. * alex. a. antonino. * <a 224 pp. iii id. iul. iuliano et
crispino conss.>
CJ.5.62.8: Imperator Alexander Severus
Coloni ( id est conductores) praediorum ad fiscum
pertinentium hoc nomine excusationem a muneribus civilibus non habent ideoque
iniunctae tutelae munere fungi debent. * alex. a. maximo. * <a 225 pp. iiii
k. febr. fusco et dextro conss.>
CJ.5.62.9: Imperator Alexander Severus
Frater tuus non ideo a tutela vel cura excusari debet, quod
oculum amisit. proinde intellegis munus susceptum eum deserere non posse. *
alex. a. romano. * <a 228 pp. k. febr. modesto et probo conss.>
CJ.5.62.10: Imperator Alexander Severus
Exactores tributorum tanto tempore, quanto rationem
tributariam tractaverunt, non solum ab oneribus, sed etiam a tutelis vacationem
habere dubitare non debuisti. * alex. a. crispino. * <a 229 d. id. aug.
alexandro a. iii et dione conss.>
CJ.5.62.11pr.: Imperator Alexander Severus
Testamento tutor datus, ut a bonis his excuseris, quae
pupilli tui in alia provincia quam unde es ubique moraris possident, intra
quinquagesimum diem postulare debuisti. * alex. a. hylae. * <a 231 pp. viii
id. dec. pompeiano et peligno conss.>
CJ.5.62.11.1: Imperator Alexander Severus
Quod si facere cessasti, excusatio quidem temporis
praescriptione submovetur, sed propter late diffusum patrimonium an tibi
adiungi aliquos curatores oporteat, praeses provinciae, si te insufficientem
deprehenderit, aestimabit. <a 231 pp. viii id. dec. pompeiano et peligno
conss.>
CJ.5.62.12: Imperator Gordianus
Voluntaria tutelae munera privilegiis nihil derogant. *
gord. a. valentino. * <a 238 pp. xi k. nov. pio et pontiano conss.>
CJ.5.62.13: Imperator Gordianus
Nec senatorum quidem liberti, nedum ceterorum, propterea,
quia patronorum negotia gerunt, a muneribus civilibus habent immunitatem.
tantummodo etenim unus senatoris libertus, qui patroni negotia gerit, habet a
tutela sive cura vacationem. * gord. a. apollinari. * <a 239 pp. x k. febr.
gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.62.14pr.: Imperator Gordianus
Severiter praeses provinciae exsequetur, si animadverterit
avunculum tuum propterea nominari tutorem, ut metu eiusmodi creationis a
magistratibus iniuriam redimat. * gord. a. heraclidae. * <a 239 pp. id.
sept. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.62.14.1: Imperator Gordianus
Quin etiam si aliqua ei excusatio competit et non alia causa
nominatus est, quam ut lite fatigetur, quod in eam rem absumptum fuerit, is qui
eum nominavit iuxta formam constitutionum ei reddere cogetur. <a 239 pp. id.
sept. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.62.15: Imperator Gordianus
Quamquam in tutela detentus eo, quod excusatio quam
obiciebas non est admissa, provocationis auxilium flagitares et in medio
tempore hi quorum meministi in adulta aetate agere coeperunt, tamen non eo
minus causa interpositae provocationis propter periculum administrationis eius
temporis iudiciorum more examinanda est. * gord. a. tauro. * <a 243 pp. viii
k. nov. arriano et papo conss.>
CJ.5.62.16: Imperator Philippus
Si, ut adlegas, his tutor datus es, cum quibus disceptationem
hereditatis tibi esse proponis, et tempora antiquitus excusationibus
praestituta etiam nunc opitulantur, adire praesidem provinciae potes, formae
super ea re statutorum principalium obtemperari pro sua gravitate iussurum. *
philipp. a. theodoto. * <a 244 pp. x k. aug. peregrino et aemiliano
conss.>
CJ.5.62.17: Imperatores valer., gallien.
Licet orationis sub divo marco habitae verba deficiant, is
tamen, qui post contractas nuptias nurui suae curator datur, excusare se debet,
ne manifestam sententiam eius offendat et labem pudoris contrahat. * valer. et
gallien. aa. epagatho. * <a 265 d. vi id. ian. valeriano ii et lucillo
conss.>
CJ.5.62.18pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Tutores nominatos appellationem interponere necesse non
habere certissimi iuris est. * diocl. et maxim. aa. et cc. sabino. * <a 294
d. non. april. cc. conss.>
CJ.5.62.18.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quapropter, licet non appellasti, si quam te excusationem
habere confidis, intra tempus, quod divi marci constitutione praescriptum est,
hac apud praesidem provinciae uti non prohiberis. <a 294 d. non. april. cc.
conss.>
CJ.5.62.18.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Nam quod omnium bonorum patrem pupilli usum fructum
reliquisse quondam uxori suae proponis, ad excusandos vos a tutela non est
idoneum. <a 294 d. non. april. cc. conss.>
CJ.5.62.19: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Inusitatam rem desideras, de tutela filii te dimitti
postulans, quod te posse contrario tutelae iudicio matrem eius convenire
contendis. * diocl. et maxim. aa. et cc. dionysio. * <a 294 sine die et
conss.>
CJ.5.62.20: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Curator adultis nominatus, quorum tutor antea fueris,
invitus in administratione teneri non potes. proinde si dies excusationibus
praefinitus nondum excessit, uti competenti defensione potes. * diocl. et
maxim. aa. et cc. charitino. * <a 294 s. x k. dec. nicomediae cc. conss.>
CJ.5.62.21: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quod res cum uterinis fratribus tibi communes esse profitearis,
ad excusationem tutelae non est idoneum, cum harum divisio curatore dato fieri
possit. * diocl. et maxim. aa. et cc. paramono. * <a 294 s. xviii k. ian.
nicomediae cc. conss.>
CJ.5.62.22: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si tutor nominatus decreto praesidis habens excusationem
absolutus es, ad te non pertinere periculum administrationis manifestum est. *
diocl. et maxim. aa. et cc. hermodoro. * <a 294 d. xiii k. ian. nicomediae
cc. conss.>
CJ.5.62.23pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Humanitatis ac religionis ratio non permittit, ut adversus
sororem vel filios sororis actionum necessitates tutelae occasione suscipias,
cum ipsius etiam pupilli, cui tutor datus es, aliud exigere videatur utilitas,
scilicet ut eum tutorem potius habeat, qui ad defensionem eius non inhibeatur
adfectu. * diocl. et maxim. aa. et cc. neophyto. * <a 294 s. vi k. febr.
sirmi cc. conss.>
CJ.5.62.23.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Iuxta formam igitur, quam consulti dedimus, praetorem adiri
oportet, ut et iusto tuo desiderio et pupilli ipsius commodo consulatur. <a
294 s. vi k. febr. sirmi cc. conss.>
CJ.5.62.24: Imperatores Arcadius, Honorius
Excusationem naviculariis tutelae sive curae hactenus ipsis
tribuimus, ut in huiusmodi officiis minoribus sui tantum corporis obligentur. *
arcad. et honor. aa. flaviano pp. * <a 400 d. iii non. mart. mediolani
stilichone et aureliano conss.>
CJ.5.62.25: Imperator Anastasius
Viros clarissimos sacri nostri palatii silentiarios circa
latus nostrum militantes de tutelis et curationibus excusari sancimus. *
anastas. a. antiocho praeposito sacri cubiculi. * <a 499 d. k. ian. iohanne
cons.>
CJ.5.63.0. Si falsis adlegationibus excusatus sit.
CJ.5.63.1: Imperator Alexander Severus
Si absentibus necessariis personis vel his, qui sua sponte
vos defendere volebant, non competentibus adlegationibus, qui vobis tutores aut
curatores dati erant , liberati esse a munere visi sunt, ne eis circumvenisse
iudicis religionem prosit, praeses provinciae audiet vos et, si iniustum decretum
extorsisse eos apparuerit, exinde ad eos periculum administrationis pertinere
pronuntiabit, ex quo dati sunt. * alex. a. lysimacho et diotimo. * <a 223
pp. xii k. mai. maximo ii et aeliano conss.>
CJ.5.63.2: Imperator Philippus
Tutores, quos postea quam bona pupillorum administraverunt a
praeside provinciae quasi re integra excusari se impetrasse adseveras,
periculum administrationis evitare minime posse manifestum est. * philipp. a.
et philipp. c. auluzano. * <a 245 pp. xiiii k. iun. philippo a. et titiano
conss.>
CJ.5.63.3: Imperator Philippus
Si, ut proponis, pars diversa administratione tutelae seu
curae tuae itemque fratris tui ambitione potius quam iuris ratione se
excusavit, periculo iniuncti muneris minime liberatus est. * philipp. a. et c.
otani. * < sine die et consule.>
CJ.5.64.0. Si tutor rei publicae causa aberit.
CJ.5.64.1pr.: Imperator Gordianus
Qui tutores vel curatores dati rei publicae causa afuturi
sunt, ad tempus se excusare debent a tutela, ne etiam medii temporis periculo
obstringantur. * gord. a. guttio. * <a 239 pp. id. mart. gordiano a. et
aviola conss.>
CJ.5.64.1.1: Imperator Gordianus
Quod quidem et tu si fecisti, eius intervalli quo afuisti
periculum non debes pertimescere. quod si id praetermisisti, ut priore loco is
conveniatur qui administravit, de iure postulabis. <a 239 pp. id. mart.
gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.64.2: Imperator Gordianus
Certum est eos, qui rei publicae causa abesse desierunt, ab
omni nova tutela anno vacare debere. * gord. a. reginio. * <a 241 pp. v k.
mart. gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.65.0. De excusatione veteranorum.
CJ.5.65.1: Imperator Antoninus
Qui causaria missione sacramento post viginti stipendia
solvuntur, et integram famam retinent et ad publica privilegia veteranis
concessa pertinent. * ant. a. saturnino. * <a 213 pp. vii id. aug. antonino
a. iiii et balbino conss.>
CJ.5.65.2: Imperator Gordianus
Quod placuit veteranos tantummodo conveterani filiorum seu
militum, et quidem unam tutelam seu curam eodem tempore administrare compelli,
eo pertinet, ut, si aliis dati fuerint, intra sollemnia tempora causas
excusationis apud competentem iudicem deferant. * gord. a. celeri veterano. *
<a 239 pp. iii k. iul. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.66.0. Qui numero liberorum se excusant.
CJ.5.66.1: Imperatores Severus, Antoninus
Qui ad tutelam vel curam vocantur, romae quidem trium
liberorum incolumium numero, quorum etiam status non ambigitur, in italia vero
quattuor, in provinciis autem quinque habent excusationem. * sev. et ant. aa.
claudio herodiano. * <a 203 pp. non. april. geta et plautiano conss.>
CJ.5.66.2: Imperator Antoninus
Neque filia amissa in numero prodest ad declinanda
municipalia munera neque nepotes numerantur, quorum pater superest, cum suo
nomine patri prosunt. * ant. a. Marcello. * <a 213 d. id. iun. antonino a.
iiii et balbino conss.>
CJ.5.67.0. Qui aetate.
CJ.5.67.1: Imperator Philippus
Pater tuus si maior est annis septuaginta, ad tutelam seu
curam devocatus excusare se sollemniter potest. * philipp. a. et philipp. c.
severo. * <a 246 pp. xiii k. april. praesente et albino conss.>
CJ.5.68.0. Qui morbo.
CJ.5.68.1: Imperatores Severus, Antoninus
Luminibus captus aut surdus aut mutus aut furiosus aut
perpetua valitudine tentus tutelae seu curationis excusationem habent. * sev.
et ant. aa. sabino. * <a 204 pp. v id. sept. cilone et libone conss.>
CJ.5.69.0. Qui numero tutelarum.
CJ.5.69.1pr.: Imperatores Severus, Antoninus
Si tres tutelas vel curas eodem tempore non defunctorie
susceptas administras, onere quartae tutelae vel curationis pupillorum seu
adulescentium non gravaberis. * sev. et ant. aa. pompeiano. * <a 205 pp.
iiii id. oct. antonino a. ii et geta ii conss.>
CJ.5.69.1.1: Imperatores Severus, Antoninus
Finito autem officio pubertate pupillorum vel aetate
adulescentium aliae substitui possunt, licet nondum ratio tutelae sive curae
administratae reddita sit. <a 205 pp. iiii id. oct. antonino a. ii et geta
ii conss.>
CJ.5.69.1.2: Imperatores Severus, Antoninus
Sed imperfectae diversae species vacationis, licet
permixtae, ad excusationem non proficiunt. scire igitur debes eum, qui duos
filios habet et duas tutelas administrat, excusationem non mereri. <a 205
pp. iiii id. oct. antonino a. ii et geta ii conss.>
CJ.5.70.0. De curatore furiosi vel prodigi.
CJ.5.70.1: Imperator Antoninus
Curatores impleta legitima aetate prodigis vel furiosis
solent tribui. * ant. a. marinianae. * <a 214 pp. iiii k. aug. messala et
sabino conss.>
CJ.5.70.2pr.: Imperator Gordianus
Orationis divi severi beneficium, quo possessiones rusticas
sine decreto praesidis pupillorum seu adulescentium distrahi vel obligari
prohibitum est, non iniuria etiam ad agnatum furiosi porrigitur. * gord. a.
anicio. * <a 238 pp. k. ian. pio et pontiano conss.>
CJ.5.70.2.1: Imperator Gordianus
Si igitur citra decretum praesidis fundus mente capti etiam
ab agnato eius tibi pignori nexus est, vinculum pignoris in eo non consistit,
utilem tamen adversus eum personalem actionem, si ob eius utilitatem pecunia
mutua accepta est, poteris habere. <a 238 pp. k. ian. pio et pontiano
conss.>
CJ.5.70.3: Imperator Gordianus
Si pater tuus mentis compos non est, pete ei curatores, per
quos, si quid gestum est, quod revocari oporteat, possit causa cognita in
pristinum statum restitui. * gord. a. aureliano. * <a 239 pp. vii id. april.
gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.70.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum repudiante furiosam sui iuris constitutam marito, qui
solus repudiare potuit , quaedam matrem furiosae marito quondam eius instrumenta
confecisse significas, intellegis nihil eam contra furiosam disponere potuisse,
cum eius ad eam iure non pertinuerit defensio. * diocl. et maxim. aa. et cc.
asclepiodoto. * <a 293 s. id. april. byzantii aa. conss.>
CJ.5.70.5: Imperator Anastasius
Ne lucrum quidem antea indebitae successionis emancipato vel
emancipatis deputasse, nihil vero de oneribus tutelae prospexisse videamur,
curatores nihilo minus eos pro duodecim tabularum lege furiosis fratribus et
sororibus utpote legitimos existere hac legis sanctione decernimus. * anastas.
a. ad pop. * <>
CJ.5.70.6pr.: Imperator Justinianus
Cum aliis quidem hominibus continuum furoris infortunium
accidit, alios autem morbus non sine laxamento ingreditur, sed in quibusdam
temporibus quaedam eis intermissio pervenit, et in hoc ipso multa est
differentia, ut quibusdam breves indutiae, aliis maiores ab huiusmodi vitio
inducantur, antiquitas disputabat, utrumne in mediis furoris intervallis
permanet eis curatoris intercessio, an cum furore quiescente finita iterum
morbo adveniente redintegratur. * iust. a. iuliano pp. * <a 530 d. k. sept.
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.6.1: Imperator Justinianus
Nos itaque eius ambiguitatem decidentes sancimus, cum
incertum est in huiusmodi furiosis hominibus, quando resipuerint, sive ex longo
sive in propinquo spatio, et impossibile est et in confinio furoris et
sanitatis eum saepius constitui et per longum tempus sub eadem esse varietate,
ut quibusdam videatur etiam paene furor esse remotus, curatoris creationem non
esse finiendam, sed manere quidem eum, donec talis furiosus vivit, quia non est
paene tempus in quo huiusmodi morbus desperatur: sed per intervalla, quae
perfectissima sunt, nihil curatorem agere, sed ipsum posse furiosum, dum sapit,
et hereditatem adire et omnia alia facere, quae sanis hominibus competunt: sin
autem furor stimulis suis iterum eum accenderit, curatorem in contractus
vocari, ut nomen quidem curatoris in omne te mpus habeat, effectum autem,
quotiens morbus redierit, ne crebra vel quasi ludibriosa fiat curatoris creatio
et frequenter tam nascatur quam desinere videatur. <a 530 d. k. sept.
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7pr.: Imperator Justinianus
Cum furiosus, quem morbus detinet perpetuus, in sacris
parentis sui constitutus est, indubitate curatorem habere non potest, quia
sufficit ei ad gubernationem rerum quae ex castrensi peculio vel aliter ad eum
pervenerint et vel ante furorem adquisitae sunt vel in furore obveniunt, vel in
his, quorum proprietas ei tantummodo competit, paterna verecundia. * iust. a.
iuliano pp. * <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.70.7.1: Imperator Justinianus
Quis enim talis adfectus extraneus inveniatur, ut vincat
paternum? vel cui alii credendum est res liberorum gubernandas parentibus
derelictis? <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.70.7.1a: Imperator Justinianus
Licet tertullianus iuris antiqui interpres libro singulari,
quem de castrensi peculio condidit, tali tractatu proposito videatur obscure
eandem attingere sententiam, tamen nos hoc apertissime introduximus. <a 530
d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.1b: Imperator Justinianus
Sin autem parentes ab hac luce decedere contigerit, nostra
constitutio, quam promulgavimus de his quae in testamento furioso relinquenda
sunt vel substitutione eorum, in suo robore maneat. <a 530 d.K.Sept
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.2: Imperator Justinianus
Sin autem perpetuus furiosus sui iuris sit, tunc in paterna
quidem hereditae, quae quasi debita ad posteritatem suam devolvitur, nulla est
iuris veterum dubitatio, cum ilico apparet et suus heres suis extat parentibus.
<a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.3: Imperator Justinianus
Sin autem ex alia quacumque causa hereditas ad eum vel
successio perveniat, tunc magna et inextricabilis vetustissimo iuri dubitatio
exorta est, sive adire hereditatem vel bonorum possessionem petere furiosus
possit, sive non, et si curator eius ad bonorum possessionem petendam admitti
debeat. et iuris auctores ex utroque latere magnum habuere certamen. <a 530
d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.3a: Imperator Justinianus
Nos itaque utramque aciem auctorum certo foedere
compescentes sancimus furiosum quidem nullo modo posse vel hereditatem adire
vel bonorum possessionem agnoscere : curatori autem eius licentiam damus, immo
magis necessitatem imponimus, si utilem esse successionem existimaverit, eam
bonorum possessionem agnoscere, quae antea ex decreto dabatur, et ad
similitudinem bonorum possessionis habere, cum petitio bonorum possessionis
constantiniana lege sublata est et ab ea introducta observatio pro antiqua
sufficit petitione. <a 530 d.K.Sept constantinopoli lamp adio et oreste vv.
cc. conss.>
CJ.5.70.7.4: Imperator Justinianus
Sed cum antiquitas in curatore furiosi multas ambages
constituit, quemadmodum ab eo vel cautio vel satisdatio detur, vel pro quibus
rebus vel quibus personis, et si omnis curator talem praestabat cautelam,
necessarium nobis visum est, ut humano generi consulentes omnem quidem
obscuritatem et inextricabilem circuitum tollamus, compendioso autem et
dilucido remedio totum complectamur. et prius de creatione curatoris, qui
furiosis utriusque sexus datur, sancientes tunc et aliis certum finem
imponimus. <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.70.7.5: Imperator Justinianus
Et si quidem parens curatorem furioso vel furiosae in ultimo
elogio heredibus institutis vel exheredatis dederit ( ubi et fideiussionem
cessare necesse est paterno testimonio pro satisdatione sufficiente), ipse qui
datus est ad curationem perveniat, ita tamen, ut in hac florentissima civitate
apud urbicariam praefecturam deducatur, in provincia autem apud praesidem eius,
praesente ei tam viro religiosissimo locorum antistite quam tribus primatibus,
et actis intervenientibus tactis sacrosanctis scripturis edicat omnia se recte
et cum utilitate furiosi gerere neque praetermittere ea, quae utilia furioso
esse putaverit, neque admittere, quae inutilia existimaverit. <a 530
d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.5a: Imperator Justinianus
Et inventario cum omni subtilitate publice conscripto res
suscipiat et eas secundum sui opinionem disponat sub hypotheca rerum ad eum
pertinentium ad similitudinem tutorum et adulti curatorum. <a 530 d.K.Sept
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.6: Imperator Justinianus
Sin autem testamentum quidem parens non confecerit, lex
autem curatorem utpote agnatum vocaverit, vel eo cessante aut non idoneo
forsitan existente ex iudiciali electione curatorem ei dare necesse fuerit,
tunc secundum praefatam divisionem in hac quidem florentissima civitate apud
gloriosissimam urbicariam praefecturam creatio procedat: sed si quidem nobilis
sit furiosi persona, etiam florentissimo senatu convocando, ut ex inquisitione
curator optimae atque integrae opinionis nominetur. sin vero non talis persona
sit, etiam solo viro gloriosissimo praefecto urbis praesidente hoc procedat.
<a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.6a: Imperator Justinianus
Et si quidem curator substantiam idoneam possidet et
sufficientem ad fidem gubernationis, et sine aliqua satisdatione nominationem
eius procedere: sin autem non talis eius census inveniatur, tunc et fideiussio
in quantum possibile est ab eo exploretur. <a 530 d.K.Sept constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.6b: Imperator Justinianus
Creatione quidem omnimodo sacris scripturis propositis in
omni causa celebranda, ipso autem curatore, cuiuscumque vel substantiae vel
dignitatis est, praefatum sacramentum pro utiliter rebus gerendis praestante et
inventarium publice conscribente, quatenus possint undique res furiosi utiliter
gubernari. <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.70.7.6c: Imperator Justinianus
In provinciis vero his omnibus observandis, ut apud
praesidem cuiuscumque provinciae et virum religiosissimum episcopum civitatis
nec non tres primates memorata creatio procedat, eadem observatione et pro
iureiurando et pro inventario et satisdatione et hypotheca rerum curatoris
modis omnibus adhibenda. <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste
vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.7: Imperator Justinianus
Tali itaque ordinatione in curatore furiosi disposita, si
quid postea ad furiosum pervenerit sive ex hereditate vel successione vel
legato vel fideicommisso vel alio quocumque modo, hoc furioso accedat et hoc
cum alia eius substantia manibus curatoris tradatur, inventario etiam super his
rebus scilicet faciendo: et sub eius cura constituatur, quatenus, si quidem
resipuerit furiosus et adquisitionem admiserit, ipsi restituatur. <a 530
d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.8: Imperator Justinianus
Sin autem in furore diem suum obierit vel in suam sanitatem
perveniens eam repudiaverit, si quidem successio est, ad eos referatur,
volentes tamen, id est vel substitutum vel ab intestato heredes vel ad nostrum
aerarium: eo scilicet observando, ut hi veniant ad successionem, qui mortis
tempore furiosi propinquiores existant ei ad cuius bona vocabantur, si non in
medio erat furiosus, omni satisdatione vel cautione, quam per inextricabilem
circuitum veteris iuris auctores induxerunt, radicitus excisa: <a 530
d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.9: Imperator Justinianus
Legatis autem procul dubio vel fideicommissis ceterisque
adquisitionibus furioso adquirendis et substantiae eius adgregandis: sin autem
ipse resipuerit et noluerit ea admittere et aperte haec respuerit vel heres
eius hoc fecerit, a substantia eius ilico separandis, quasi nec fuerant ab
initio ad eum devoluta, et legitimum tramitem ambulantibus, substantiam furiosi
neque praegravantibus neque adiuvantibus. <a 530 d.K.Sept constantinopoli
lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.70.7.10: Imperator Justinianus
Sin autem curator furiosi secundum nostram legem nominatus
decesserit, sub eodem modo eademque observatione alius creabitur: quemadmodum
et, si suspectus reperiatur, alter subrogatur. quod etiam veteribus legibus
placuit. <a 530 d.K.Sept constantinopoli lampadio et oreste vv. cc.
conss.>
CJ.5.70.7.11: Imperator Justinianus
Haec autem omnia, quae de creationibus curatorum cum per
novam definitionem introducta sunt, futuris casibus imponantur et neque antea
facti curatores removeantur neque aliquid novum eis accedat, sed antiquo ordine
statuti in antiquos quantum ad creationem permaneant terminos: cautione
videlicet vel satisdatione, quae antiquitus fuerat introducta, super postea
venientibus ad furiosos successionibus minime praestanda. <a 530 d.K.Sept
constantinopoli lampadio et oreste vv. cc. conss.>
CJ.5.71.0. De praediis vel aliis rebus minorum sine decreto
non alienandis vel obligandis.
CJ.5.71.1pr.: Imperator Antoninus
Venditio quidem praedii, quod iure pignoris vel in causa
iudicati captum et distractum est, ad senatus consultum, quod de alienandis praediis
pupillorum vel adulescentium auctore praetore vel praeside provinciae factum
est, non pertinet. * ant. a. muciano. * <a 212 pp.Xiii k.Dec.Duobus aspris
conss.>
CJ.5.71.1.1: Imperator Antoninus
Sed si etiam nunc in ea aetate es, cui subveniri solet,
aditus competens iudex, an te in integrum restituere debeat, praesente diversa
parte causa cognita dispiciet. <a 212 pp.Xiii k.Dec.Duobus aspris conss.>
CJ.5.71.2pr.: Imperator Gordianus
Non est vobis necessaria in integrum restitutio, si tutores
vel curatores vestri possessionem, licet pignori nexam, vendiderunt. * gord. a.
clearcho et aphrodisio. * <a 239 pp. iii k. febr. gordiano a. et aviola
conss.>
CJ.5.71.2.1: Imperator Gordianus
Quod si creditores id fecerint, ita demum iuxta formam
edicti beneficium tibi impertietur, si fraudulenter venditione, participante
consilium emptore, damnum tibi inflictum esse doceatur. <a 239 pp. iii k.
febr. gordiano a. et aviola conss.>
CJ.5.71.3: Imperatores valer., gallien.
Cum emancipatis vobis praedium adquisitum foret, alienari a
patre eodemque curatore sine praesidis auctoritate non potuit, maxime si,
tamquam suum esset, non tamquam pupillare vendiderit, illibataque vobis
persecutio eius manet. * valer. et gallien. aa. theodosiano et aliis. * <a
258 pp. iii non. ian. tusco et basso conss.>
CJ.5.71.4pr.: Imperatores valer., gallien.
Non solum per venditionem rustica praedia vel suburbana
pupilli vel adulescentes alienare prohibentur, sed neque transactionis ratione
neque permutatione et multo magis donatione nec alio quoquo modo ea transferre
e dominio suo possunt. * valer. et gallien. aa. mithridati. * <a 260 pp.Xv
k. mai. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.71.4.1: Imperatores valer., gallien.
Igitur et tu si fratribus tuis per transactionem fundum
dedisti, vindicare eum potes. sed si quid invicem ab eis ex eodem pacto
consecutus es, id mutuo restituere debebis. <a 260 pp.Xv k. mai. saeculare
ii et donato conss.>
CJ.5.71.5: Imperatores valer., gallien.
Etsi praeses decreverit alienandum vel obligandum pupilli
suburbanum vel rusticum praedium, tamen actionem pupillo, si falsis
adlegationibus circumventam religionem eius probare possit, senatus reservavit:
quam exercere tu quoque non vetaris. * valer. et gallien. aa. sereno. * <a
260 pp. iii k. mai. saeculare ii et donato conss.>
CJ.5.71.6: Imperatores carus, carinus, numer.
Minorum possessionis venditio, per procuratorem delato ad
praetorem vel praesidem provinciae libello, fieri non potuit, cum ea res
confici recte aliter non potest, nisi apud acta causis probatis, quae
venditioni necessitatem inferant, decretum sollemniter interponatur. * carus
carinus et numer. aaa. varo. * <a 283 pp. non. mart. caro et carino
aa.Conss.>
CJ.5.71.7: Imperatores carus, carinus, numer.
Si ad resolvendam donationem, quam in emancipatum te pater
contulerit, minor annis cautionem emisisti, cum huiusmodi scriptura contra
senatus consulti auctoritatem data sit, non oberit iuri tuo. * carus carinus et
numer. aaa. isidoro. * <a 283 pp. vi id. sept. hemesae caro et carino aa.
conss.>
CJ.5.71.8: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praedia rustica, quae contra senatus consultum donata esse
ante nuptias sponsaliorum nomine precum tuarum confessio ostendit, cum
proprietas ad te propter iuris interdictum transire non potuerit, in dominio
mariti permansisse palam est. * diocl. et maxim. aa. theodotae. * <a 285 pp.
iii non. nov. diocletiano a. ii et aristobulo conss.>
CJ.5.71.9pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Etsi is, quem praedium rusticum minoris distraxisse
adfirmas, curatoris officio functus id fecit, venditio tamen contra divi severi
orationem facta praesidis sententia non immerito rescissa est. * diocl. et
maxim. aa. muciano. * <a 285 pp. non. nov. diocletiano a. ii et aristobulo
conss.>
CJ.5.71.9.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Pignora sane, quae ob evictionis periculum idem curator ex
rebus propriis tibi obligavit, non prohiberis persequi. <a 285 pp. non. nov.
diocletiano a. ii et aristobulo conss.>
CJ.5.71.10: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praediorum, quae sine decreto alienata sunt, dominium tibi
persequenti praeses opem feret. apud quem si illuxerit non universa pretia,
quae curatori tuo data sunt, in patrimonium tuum processisse, pro ea dumtaxat
pecuniae parte conveniri te permittit, quam in facultates tuas erogatam esse
constiterit. * diocl. et maxim. aa. grato. * <a 290 pp. v id. aug. ipsis
iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.71.11pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si quidem sine decreto minor annis patronus tuus rusticum
praedium venumdedit, supervacuum est de vili pretio tractare, cum senatus
consulti auctoritas retento dominio alienandi viam obstruxerit. * diocl. et
maxim. aa. trophimo. * <a 290 pp. xii k. dec. ipsis iiii et iii aa.
conss.>
CJ.5.71.11.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si vero iure interposito decreto venditionem vili pretio
eius possessionis, cuius vires ignorabat, fecit, iuxta perpetui edicti
auctoritatem in integrum restitutio causa cognita ei praebetur. <a 290 pp.
xii k. dec. ipsis iiii et iii aa. conss.>
CJ.5.71.12: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Ob aes alienum tantum causa cognita praesidali decreto
praedium rusticum minoris provinciale distrahi permittitur. * diocl. et maxim.
aa. et cc. leontio. * <a 293 s. prid. k. mai. heracliae aa. conss.>
CJ.5.71.13: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Etiam vectigale vel patrimoniale sive emphyteuticum praedium
sine decreto praesidis distrahi non licet. * diocl. et maxim. aa. et cc.
zenonillae. * <a 293 s. viii k. sept. sirmi aa. conss.>
CJ.5.71.14: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Utere viri prudentissimi papiniani responso ceterorumque,
quorum precibus fecisti mentionem, sententiis ac doli mali exceptionem oppone,
pretium ob eorum debitum solutum probans, si sortem cum usuris, quae fisco
deberentur, pupilli non offerentes fundos provinciales citra decretum praesidis
venumdatos cum fructibus petant. * diocl. et maxim. aa. et cc. frontoni. *
<a 293 s. xviii k. dec. aa. conss.>
CJ.5.71.15: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si minor viginti quinque annis praedium rusticum, cum aliud
deberes, sine decreto in solutum dedisti, dominium a te discedere non permisit
senatus consulti auctoritas. * diocl. et maxim. aa. et cc. sabinae. * <a 293
s. viii k. dec. aa. conss.>
CJ.5.71.16pr.: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si praedium rusticum vel suburbanum, quod ab urbanis non
loco, sed qualitate secernitur, in pupillari aetate constituta tutore auctore
vel adulta sine decreto praesidis provinciae in qua situm est venumdedisti,
secundum sententiam senatus consulti dominium eius sive ius a te discedere non
potuit, sed vindicationem eius et fructuum, vel his non existentibus
condictionem competere constitit. * diocl. et maxim. aa. et cc. eutychiae. *
<a 294 s. vi id. april. anchialo cc. conss.>
CJ.5.71.16.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Emptor autem si probare potuerit ex ceteris facultatibus
oboedire te muneribus sive honoribus non potuisse, ad utilitates praeterea tuas
cessisse pecuniam, quam pretii nomine sumpseras, doli exceptionis auxilio
pretium cum usuris, quas praestatura esses, et sumptus meliorati praedii
servare tantummodo potest. <a 294 s. vi id. april. anchialo cc. conss.>
CJ.5.71.17: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Inter omnes minores nec commune praedium sine decreto
praesidis sententia senatus consulti distrahi patitur. nam ad divisionis causam
provocante tantum maiore socio eius alienationem et sine decreto fieri iam
pridem obtinuit. * diocl. et maxim. aa. et cc. philippo. * <a 294 s. vii id.
dec. cc. conss.>
CJ.5.71.18: Imperator Constantinus
Si minores vel ex patris nomine vel ex suo, debitis dumtaxat
fiscalibus ingruentibus, vel ex privatis contractibus reperiantur obnoxii,
decreti interpositio a constantiniano praetore celebranda est, probatis
examussim causis, ut patefacta rerum fide firma venditio perseveret. * const.
a. et const. c. ad severum. * <a 322 d. xv k. ian. serdicae probiano et
iuliano conss.>
CJ.5.72.0. Quando decreto opus non est.
CJ.5.72.1: Imperator Antoninus
Si probare potes patrem pupilli, cuius tutorem convenisti,
consensisse, ut reddito tibi praedio pretium reciperaret, id quod convenit
servabitur. neque enim in ea re auctoritas praesidis necessaria est, ut tutorum
sollicitudini consulatur, si voluntati defuncti pareant. * ant. a. valenti mil.
* <a 205 pp. iiii k. ian. antonino a. ii et geta ii conss.>
CJ.5.72.2: Imperator aurel.
Illud requirendum est, an adito principe saturninus vir
clarissimus specialiter ius venditionis acceperit. ad instar enim praesidialis
decreti concessio principalis accedit. * aurel. a. pulchro. * <pp. byzantii
id. ian. sine conss.>
CJ.5.72.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Praedium rusticum vel suburbanum a minore viginti quinque
annis alienari sine decreto praesidis, nisi parentis voluntas seu testatoris,
ex cuius bonis ad minorem pervenit, super alienando eo aliquid mandasse
deprehendatur, nulla ratione potest. * diocl. et maxim. aa. et cc.
stratoniciano. * <a 295 pp. xv k. april. nicomediae tusco et anullino
conss.>
CJ.5.72.4: Imperator Constantinus
Et sine interpositione decreti tutores vel curatores
quarumcumque personarum vestes detritas et supervacua animalia vendere
permittimus. * const. a. ad pop. * <a 326 d. id. mart. sirmi constantino a.
vii et constantio c. conss.>
CJ.5.73.0. Si quis ignorans rem minoris esse sine decreto
comparavit.
CJ.5.73.1: Imperator Gordianus
Si ea, quae in iura tutoris hereditario titulo successit,
possessionem tuam vendidit, si ut pupillarem distraxit, emptor, qui sciens a
tutoris herede mercatus est, cum officium morte finiatur, alienam rem
comparando de temporis intervallo nullam potuit adquirere defensionem: si vero
ut suam distraxit ignoransque rem alienam emptor comparavit, neque statim per
traditionem possessionis dominus effectus est, sed tantummodo adversus te
statuti temporis, cum te legitimae aetatis esse non diffitearis, potest uti
praescriptione. * gord. a. felici. * <a 238 pp. v id. sept. pio et pontiano
conss.>
CJ.5.73.2: Imperator Gordianus
Si contra amplissimi ordinis decretum possessiones tuae
distractae sunt, conveni earum possessorem, ut, si ita probaveris gestum, et
possessio retrahatur et fructus universi revocentur, si non bona fide emptorem
fuisse qui emit constiterit. * gord. a. crispinae. * <a 241 pp. xvi k. ian.
gordiano a. ii et pompeiano conss.>
CJ.5.73.3: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Possessiones rusticae vel suburbanae sine causae cognitione
et interpositione decreti contra senatus consultum alienatae nec a secundo
emptore recte tenentur, nisi statutum temporis spatium intercesserit. * diocl.
et maxim. aa. et cc. agathae. * <a 294 pp. id. febr. nicomediae cc.
conss.>
CJ.5.73.4: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Quoniam adversus emptorem, ad quem ex persona eius, cui
contra senatus consultum donata res est, iusto titulo interveniente ea res de
qua lis est transitum fecit, requirere oportebit, an praesente priore domino et
maiore effecto sine controversia bonae fidei decennio vel absente viginti annis
qui quaestionem patitur possessor fuisse monstretur. quod si apud gravitatem
tuam manifeste constiterit, sine ulla cunctatione habita longi temporis
praescriptione petitorem oportebit excludi. * diocl. et maxim. aa. et cc.
alexandro. * <a 303 d. vi id. iun. dorostolo diocletiano viii et maximiano
vii aa. conss.>
CJ.5.74.0. Si maior factus sine decreto factam alienationem
ratam habuerit.
CJ.5.74.1: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Cum proponas curatorem patris tui non interposito praesidis
decreto praedium rusticum heredi creditoris seu tutori eius destinasse
venumdare eamque venditionem deceptum patrem tuum ratam habuisse, si minore
pretio distractum praedium est et inconsulto errore lapsum patrem tuum perperam
venditioni consensum dedisse constiterit, non ab re erit superfluum pretii in
compensationem deduci: quod praesidis provisione fieri convenit, cuius
sollertiae congruum est, si diversa pars bonam fidem non amplectatur, in
arbitrio eius ponere, an velit possessionem cum fructibus restituere, ita ut
fenebris pecunia cum competentibus usuris restituatur. * diocl. et maxim. aa.
liciniae. * <a 290 pp.Non.Oct.Ipsis iiii et iii aa.Conss.>
CJ.5.74.2: Imperatores Diocletianus, Maximianus
Si sine decreto praesidis praedia tua a tutore tuo alienata
sunt nec speciali confirmatione vel, si bona fide possessor fuisset, statuti
temporis excursu id, quod perperam est actum, fuerat stabilitum, praeses
provinciae possessionem in ius tuum retrahet. * diocl. et maxim. aa. et cc.
alexandro. * <a 293 d.K.Ian. sirmi aa.Conss.>
CJ.5.74.3pr.: Imperator Justinianus
Si quando sine decreto minorum vel adhuc sub curatoribus
constitutorum vel per veniam aetatis eorum curam excedentium res alienantur vel
supponuntur, et ad perfectam aetatem idem minores provecti longo silentio
querellam huiusmodi tradiderint, ut inutilis alienatio vel suppositio diuturno
silentio roboretur, certum tempus ad talem confirmationem praefinitum esse
censemus. * iust. a. menae pp. * <a 529 d. viii id. april. constantinopoli
decio vc. cons.>
CJ.5.74.3.1: Imperator Justinianus
Ideoque praecipimus, si per quinque continuos annos post
impletam minorem aetatem ( id est viginti quinque annos) connumerandos nihil
conquestus est super tali alienatione vel suppositione is qui eam fecit vel
heres eius, minime retractari eam occasione praetermissionis decreti, sed sic
tenere, quasi ab initio legitimo decreto fuisset alienata res vel supposita.
<a 529 d. viii id. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.5.74.3.2: Imperator Justinianus
Cum autem donationes a minoribus nec cum decreto celebrari
possunt, si minor vel post veniam aetatis rem immobilem donationis titulo in
alium ( excepta propter nuptias donatione) transscripserit, non aliter hoc
firmitatem habebit, nisi post viginti quinque annos impletos inter praesentes
quidem decennium, inter absentes autem vicennium donatore adquiescente
effluxerit: ut tamen in heredis persona illud tantummodo tempus accederet, quod
post eiusdem heredis minoris aetatem silentio transactum sit. <a 529 d. viii
id. april. constantinopoli decio vc. cons.>
CJ.5.75.0. De magistratibus conveniendis.
CJ.5.75.1pr.: Imperator Antoninus
Si magistratus a tutoribus seu curatoribus, quos tibi
dederunt seu nominaverunt, stipulati sunt se eo nomine indemnes futuros inque
eam rem fideiussores acceperunt extra rem salvam fore satisdationem, actio,
quam adversus tutores seu curatores tuos instituisti, alienam obligationem non
resolvit. * ant. a. muciano. * <a 212 accepta non. ian. duobis aspris
conss.>
CJ.5.75.1.1: Imperator Antoninus
Sed adversus magistratus qui curatorem dederunt actio utilis
ita demum competit, si universis bonis excussis revocatisque, quae eum in
fraudem alienasse constiterit, indemnitati tuae in solidum satisfieri non
potuit. <a 212 accepta non. ian. duobis aspris conss.>
CJ.5.75.1.2: Imperator Antoninus
Quam si exercueris, mandatis tibi ab eis actionibus adversus
fideiussores quos acceperunt consistere potes, licet utilem actionem sine
cessione habeas. <a 212 accepta non. ian. duobis aspris conss.>
CJ.5.75.2: Imperator Alexander Severus